Technik_lesnik_321[02]_Z1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Wykonywanie obiektów budowlanych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Konserwacja, remonty budynków oraz budowli

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Melioracje leśne

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć ucznia

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o podstawowych pomiarach

geodezyjnych i kształtowaniu umiejętności ich wykonywania i wykorzystania. W poradniku
znajdziesz:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

−

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

wykaz literatury uzupełniającej.

Schemat układu jednostek modułowych w module

321[02]Z1

Technika prac leśnych

321[02]Z1.01

Wykonywanie podstawowych

pomiarów geodezyjnych

321[02]Z1.02

Rozpoznawanie materiałów

i elementów konstrukcyjnych

maszyn i urządzeń

321[02]Z1.04

Wykonywanie i remontowanie

obiektów budowlanych

321[02]Z1.03

Użytkowanie narzędzi, maszyn

i urządzeń stosowanych

w leśnictwie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

wymieniać podstawowe elementy budynku,

–

wymieniać zadania fundamentów, ścian i stropów,

–

wymieniać rodzaje remontów,

–

omawiać przeznaczenie szlaków zrywkowych,

–

wymieniać rodzaje nawierzchni występujące w lasach,

–

omawiać zastosowanie budowli w turystyczno-rekreacyjnym zagospodarowaniu lasu,

–

zagospodarowaniu łowieckim, ochronie przeciwpożarowej i hodowli lasu.

–

korzystać z różnych źródeł informacji,

–

posługiwać się terminologią leśną,

–

charakteryzować zjawiska klimatyczne,

–

określać właściwości gleb,

–

przestrzegać przepisów bhp,

–

rozwiązywać określone zadania i problemy teoretycznie i praktycznie,

–

współpracować w grupie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozpoznać konstrukcyjne i niekonstrukcyjne elementy budynku,

−

określić rodzaje, zastosowanie i sposoby przechowywania materiałów budowlanych,

−

posłużyć się dokumentacją techniczną dotyczącą wykonywania i remontowania obiektów
budowlanych w gospodarstwie leśnym,

−

sporządzić zlecenia na wykonanie prac oraz dokumentację odbioru wykonanych prac,

−

określić rodzaje robót ziemnych, instalacyjnych i wykończeniowych,

−

wykonać okresowe przeglądy obiektów budowlanych w gospodarstwie leśnym,

−

zaplanować prace konserwacyjno-remontowe obiektów budowlanych w gospodarstwie
leśnym,

−

dobrać sprzęt i urządzenia do prac związanych z wykonywaniem i remontowaniem
obiektów budowlanych w gospodarstwie leśnym,

−

sporządzić kosztorysy robót budowlanych i remontowych,

−

zaplanować i zorganizować prace związane z grodzeniem posesji,

−

dobrać materiały do prac konserwacyjnych i remontowo-budowlanych w budynkach,
urządzeniach melioracji wodnych oraz na drogach leśnych z wykorzystaniem materiałów
miejscowych,

−

zaplanować i zorganizować naprawę szlaków zrywkowych,

−

zaplanować i zorganizować prace konserwacyjno-remontowe dróg leśnych,

−

zorganizować prace konserwacyjno-remontowe urządzeń melioracyjnych,

−

zaplanować oraz zorganizować prace związane z budową małych zbiorników
retencyjnych,

−

zaplanować oraz zorganizować prace związane z biologiczną i techniczną zabudową
potoków górskich,

−

zaprojektować, wykonać i utrzymać w wymaganym stanie technicznym budowle
drewniane związane z turystyczno-rekreacyjnym i łowieckim zagospodarowaniem lasu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.Wykonywanie obiektów budowlanych

4.1.1 Materiał nauczania

Materiały budowlane konstrukcyjne

Cementy

Cement portlandzki produkowany jest w trzech markach:

–

35 przeznaczony do zapraw i betonów: klas 15 i wyższych pracujących w środowiskach
nieagresywnych. Okres jego trwałości wynosi 90 dni, o ile jest przechowywany
w odpowiednich warunkach;

–

45 przeznaczony jest do zapraw i betonów: klas B – 25 i wyższych,

–

55 przeznaczony jest do zapraw i betonów: klas B-50 i 60.
Cement portlandzki z dodatkami – otrzymuje się przez zmielenie mieszaniny klinkieru

portlandzkiego. Dodatków (10–30% żużla wielkopiecowego, popiołu lotnego, kamienia
gipsowego) oraz siarczanu wapniowego. Produkowane są dwie marki: 25 i 35. Przeznaczone
są do betonów klas 8–25, nie narażonych na działanie agresywnych płynów lub gazów.

Cement portlandzki biały – otrzymuje się przez zmielenie klinkieru portlandzkiego

białego  z  dodatkiem  siarczanu  wapniowego  oraz  ewentualnie  dodatków  hydraulicznych  lub
obojętnych. Rozróżnia się dwie marki: 25 i 35. W zależności od stopnia białości rozróżnia się
cztery  odmiany:  I,  II,  III  i  IV  dla  każdej  marki  cementu.  Stosowany  jest  do  robót
elewacyjnych,  dekoracyjnych,  do  produkcji  elementów  budowlanych,  cementu  kolorowego
i suchych mieszanek tynkarskich itp.

Cement hutniczy 25 otrzymuje się przez przemiał klinkieru portlandzkiego i żużla

wielkopiecowego  granulowanego  z  dodatkiem  siarczanu  wapniowego.  Zawartość  żużla
wielkopiecowego  wynosi  30–60%  masy  cementu.  Cement  hutniczy  może  być  w  zasadzie
stosowany  jak  cement  portlandzki  25  z  dodatkami,  z  tym  że  w  okresie  zimowym  należy
uwzględnić  jego  niższą  kaloryczność  oraz  wolniejszy  w  porównaniu  z  cementem
portlandzkim przyrost wytrzymałości w pierwszych dniach twardnienia.

Cement portlandzki szybko twardniejący – odznacza się bardzo szybkim przebiegiem

procesu twardnienia. Rozróżnia się cztery marki tego cementu: 35, 40, 45 i 50. Stosowany jest
w przypadkach konieczności uzyskania w krótkim czasie wysokiej wytrzymałości betonu.
Używany jest także do robót wykonywanych w okresie zimowym.

Cement murarski – stosowany jest do zapraw murarskich i tynkarskich. Może być

również stosowany do betonów klas niższych niż 8–75. Nie należy go stosować do betonów
zbrojonych.

Cementy specjalne – są stosowane głównie w budownictwie wodno – inżynieryjnym, do

produkcji betonów komórkowych, w drogownictwie oraz do produkcji betonów narażonych
na agresję chemiczną.
Wapno

Wapno otrzymuje się z wapieni przez wypalanie ich w piecach. Może ono występować

w postaci: wapna niegaszonego, wapna suchogaszonego, wapna hydraulicznego.

Wapno niegaszone – może być w postaci zmielonej. Przygotowuje się go do użycia przez

Gaszenie czyli na łączeniu go z wodą. Gaszenie wapna odbywa się w skrzyniach (folach)
o spadku dna skrzyni w kierunku dołu. W dole wapno gaszone przykrywa się warstwą piasku.
Zadołowane wapno gaszone można użyć do robót murarskich nie wcześniej niż po trzech

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

tygodniach, a do robót tynkarskich po 3 miesiącach. Zgaszone wapno nazywa się ciastem
wapiennym.

Wapno suchogaszone – hydratyzowane – zaprawy z tym wapnem przygotowuje się 24

godziny przed użyciem. Na 1m³ ciasta wapiennego potrzeba 600kg wapna suchogaszonego.

Wapno hydrauliczne – uzyskuje się z niego zaprawy o dużych wytrzymałościach, zdolne

do wiązania bez dostępu powietrza. Stosuje się go do zapraw murarskich i tynków zamiast
zapraw cementowo – wapiennych, do wiązania murów fundamentowych i ścian w wilgotnych
pomieszczeniach.
Zaprawy

Zaprawy budowlane są mieszaniną spoiwa wiążącego z drobnoziarnistym kruszywem

(przeważnie z piaskiem) i z wodą. Są stosowane do łączenia ze sobą różnych materiałów
budowlanych (zaprawy murarskie) oraz do robót tynkarskich (zaprawy tynkarskie).

Zapraw wapiennych używa się do murowania fundamentów w suchych gruntach oraz

ścian nośnych i ścian działowych w małych budynkach (jednokondygnacyjnych). Zapraw
cementowych używa się do murowania ścian i fundamentów budynków, murowania filarów,
łuków i sklepień, mocowania kotew i elementów złączy, do wylewania podłoża pod posadzki,
na obrzutki tynkarskie i na warstwę wierzchnią tynku.

Zapraw cementowo – wapiennych używa się głównie do tynków wewnętrznych oraz do

murów i tynków zewnętrznych słabo nawilżonych i zawilgoconych. Są również stosowane
zaprawy gipsowe, gipsowo – wapienne i cementowo – gliniane.

W sprzedaży znajdują się również zaprawy w postaci suchej mieszanki gotowej do

użycia po dodaniu wody.

W budownictwie powszechnym do budowy pieców grzewczych i trzonów kuchennych

używa się zapraw ogniotrwałych – szamotowych kupowanych w formie suchych mieszanek
w workach papierowych.
Betony

Beton jest wykonywany w formie mieszaniny cementu, kruszywa o różnym uziarnieniu

oraz wody. Beton jest przygotowywany w betoniarkach lub w małych ilościach – ręcznie.
Najpierw miesza się kruszywo z cementem, a następnie dodaje wody mieszając nadal, aż do
wytworzenia jednolitej masy o jednakowej barwie i pożądanej konsystencji.
Kruszywa kamienne

Ze względu na pochodzenie dzielą się na:

−

naturalne  powstałe  z  rozdrobnienia  skał  magmowych,  osadowych  lub  przeobrażonych
pod  wpływem  działania  sił  przyrody,  łamane,  otrzymywane  przez  rozdrobnienie
mechaniczne  naturalnych  materiałów  (skał)  kamiennych  lub  grubego  naturalnego
kruszywa kamiennego,

−

sztuczne, powstałe jako uboczny produkt przemysłu, wśród których istotne znaczenie
zyskały żużle metalurgiczne (głównie wielkopiecowe) i paleniskowe.
Kruszywa kamienne łamane wytwarza się z różnych skał przez pokruszenie w kruszarce

i przesortowanie  na  sortownikach.  Ze  względu  na  sposób  produkcji  wyróżnia  się  kruszywo
zwykłe  i  granulowane.  Kruszywem  zwykłym  jest  miał  o  uziarnieniu  mniejszym  od  5  mm,
kliniec  o  uziarnieniu  od  5  do  25  mm,  tłuczeń  o  uziarnieniu  od  25  do  63  mm  oraz  niesort
o uziarnieniu od O do 16 mm, od O do 25 mm, od O do 40 mm i od 0 do 63 mm. Kruszywo
granulowane  otrzymuje  się  w  wyniku  dodatkowej  przeróbki  kruszywa  zwykłego
w granulatorach.  Do  kruszywa  granulowanego  zaliczamy  piasek  łamany  o  uziarnieniu  od
O do 2 mm oraz grysy od 2 do 5 mm, od 5 do 8 mm, od 8 do 16 mm i od 16 do 2 mm.

Kruszywa kamienne sztuczne, do których zaliczamy żużel wielkopiecowy, w zależności

od sposobu studzenia mają specyficzne właściwości, i tak:

−

żużel wolno studzony na powietrzu uzyskuje budowę zwartą, krystaliczną w formie
rozdrobnionej − zwany kawałkowym,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

żużel  szybko  studzony  przybiera  budowę  szklistą  (studzenie  na  powietrzu)  lub  też
granulowaną,  porowatą  przy  studzeniu  parą,  wodą  lub  sprężonym  powietrzem.  Żużel
granulowany stosuje się do produkcji spoiw hydraulicznych oraz do ulepszania kruszyw
naturalnych  i  łamanych  przeznaczonych  na  podbudowy  i  wzmocnienia  nawierzchni.
Żużel  paleniskowy  jest  produktem  odpadowym,  powstałym  przy  spalaniu  węgla
kamiennego  w  paleniskach  rusztowych.  Żużel  ten  ma  postać  spieczonych,  porowatych
brył lub okruchów o bardzo różnorodnym uziarnieniu w granicach od 0,1 do 100,0 mm.
Żużel  ten  jest  znacznie  słabszy  od  wielkopiecowego,  może  więc  być  użyty  tylko  do
prowizorycznego  umacniania  dróg  i  placów  oraz  jako  materiał  uszorstniający  do
posypywania jezdni w czasie gołoledzi.

Kamienne elementy drogowe

Kamienne elementy drogowe to krawężniki i materiały brukarskie (kostka drogowa

i brukowiec).  Spośród  nich  szersze  zastosowanie  na  drogach  leśnych  może  mieć  brukowiec.
Najprostszym  rodzajem  brukowca  był  kamień  narzutowy  (brukowiec  nieobrobiony).
Brukowiec  jest  produkowany  jako  brukowiec  obrobiony  (O),  płytowany  (P),  nieobrobiony
(NI).  Brukowiec  obrobiony  ma  kształt  zbliżony  do  prostopadłościanu,  powierzchnia  górna
i dolna  powinny  być  równoległe.  Brukowiec  płytowany  powinien  mieć  górną  powierzchnię
płaską  uzyskaną  z  rozłupania  większego  kamienia  przynajmniej  na  dwie  części.  Brukowiec
nieobrobiony (kamień narzutowy) powinien mieć powierzchnię górną w miarę płaską.
Lepiszcza bitumiczne (asfalty i smoły)

Asfalty drogowe otrzymywane są z przeróbki ropy naftowej i oznaczane są symbolem D.

Podstawą podziału asfaltów drogowych jest penetracja określana w temperaturze 25°C będąca
miarą konsystencji lepiszczy. Na podstawie penetracji dzieli się asfalty drogowe na siedem
rodzajów, oznaczonych 300, 200, 100, 70, 50, 35 i 20.

Asfalty miękkie stosuje się do robót powierzchniowych (powierzchniowe utrwalanie

nawierzchni, powierzchniowe jej zamykanie) oraz otaczania jedno – lub dwufrakcyjnego
kruszywa służącego do tych robót.

Asfalty średniej twardości są używane do wytwarzania mieszanek mineralno – asfaltowych

na warstwy ścieralne, wiążące.

Asfalty upłynnione stanowią roztwór asfaltów średniej twardości w lotnych lub średnio

lotnych  rozpuszczalnikach.  Asfalty  upłynnione  w  temperaturze  około  20°C  są  w  stanie
płynnym,  co  w  znacznym  stopniu  ułatwia  remonty  i  drobne  naprawy  nawierzchni.  Asfalty
upłynnione  nawierzchniowe  są  przeznaczone  do  powierzchniowych,  półwgłębnych
i wgłębnych  utrwaleń  nawierzchni,  remontów  cząstkowych  oraz  wytwarzania  mieszanek
mineralno – bitumicznych.

Materiały budowlane izolacyjne

Rozróżniamy izolację: cieplną, przeciwwilgociową i przeciwdźwiękową.
Do izolacji cieplnej pomieszczeń stosuje się materiały o luźnej strukturze i małym

współczynniku przewodności cieplnej. Produkowane są one przeważnie w formie płyt,
którymi wykłada się ściany, stropy itp. Do takich płyt należą:

−

płyty wiórowo – cementowe,

−

płyty ze słomy i trzciny,

−

płyty pilśniowe – miękkie i twarde, produkowane z rozdrobnionej i spilśnionej masy
drzewnej,

−

płyty torfowe,

−

płyty korkowe i styropianowe, wełna i wata szklana itp.
Izolację przeciwdźwiękową zapewniają przeważnie materiały utrudniające także odpływ

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ciepła.  Jednym  z  największych  wrogów  budowli  jest  woda:  płynąca  lub  gruntowa  a  także
wilgoć  gruntu,  powietrza  itp.  Wszędzie,  gdzie  istnieje  duży  kontakt  budowli  z  wodą  i  tam
gdzie  zasadnicze  materiały  konstrukcyjne  nic  są  dostatecznie  wodoodporne,  stosujemy
materiały  izolacyjne  przeciwdźwiękowe.  Do  tych  materiałów  należą:  powłoki  z  mocnych
zapraw cementowych, asfalty  sztuczne (ponaftowe)  i smoły  węglowe, dodatki wodoszczelne
do zapraw i betonów, cementy wodoszczelne, papy smołowe i asfaltowe.

Materiały instalacyjne

Instalacje wodociągowe

Służą one do doprowadzenia wody do budynków. Zasadniczymi elementami instalacji

wodociągowej  są:  ujęcie  wody,  doprowadzenie  zewnętrzne  wody  do  budynku  oraz
rozprowadzenie wewnętrzne wody w budynku. Woda do potrzeb domowych musi być czysta
i  zdrowa.  W  miejscowościach,  gdzie  istnieje  sieć  wodociągów  publicznych,  woda  do
poszczególnych  domów  doprowadzają  wodociągi  sieci  miejskiej,  natomiast  na  wsi,  gdzie
wodociągów  z  reguły  brak,  każdy  budynek  musi  być  zaopatrzony  we  własne  źródło  wody
pitnej.

Wodę do budynku doprowadza się zwykle rurami żeliwnymi, kielichowymi lub

kołnierzowymi,  o średnicach  5–40  cm.  Rury  powinny  być  szczelnie  połączone,  zaizolowane
bitumem i ułożone w wykopie na głębokości poniżej granicy zamarzania gruntu. Jeżeli źródło
wody  leży  dostatecznie  wysoko,  to  woda  może  być  rozprowadzona  w  sieci  domowej
grawitacyjnie.  Przeważnie  jednak  przy  indywidualnych  wodociągach  wodę  czerpie  się  ze
studni o poziomie wody niższym od parteru budynku. W takim przypadku do rozprowadzenia
wody stosuje się urządzenie zwane  hydroforem, które rozprowadza wodę pod ciśnieniem  do
punktów  czerpalnych  w  budynku.  Działanie  hydroforu  polega  na  wtłaczaniu  wody  do  sieci
pod  wpływem  ciśnienia  powietrza  w  zbiorniku  nad  zwierciadłem  wody.  Wytwarzanie
i  regulowanie  ciśnienia  następuje  automatycznie.  Woda  wtłaczana  jest  do  zbiornika  pompą
wodną  i  podnosząc  się  w  zbiorniku  spręża  powietrze  do  określonego  ciśnienia.  Następnie
automatyczny  wyłącznik  przerywa  pracę  pompy,  a  ciśnienie  powietrza  wpycha  wodę  ze
zbiornika  do  sieci  wodociągowej.  Po  zmniejszeniu  się  ciśnienia  pompa  włącza  się
automatycznie.

Wewnętrzne przewody wodociągowe wykonuje się z rur stalowych obustronnie

ocynkowanych o średnicy 15–50 mm. Rury układa się na zewnątrz lub w bruzdach ścian.
Muszą one być chronione przed zamarzaniem. Armaturę wodociągową stanowią zasuwy
i zawory służące do regulowania dopływu wody z sieci.
Instalacja kanalizacyjna

Służy do odprowadzenia zużytej wody z budynku. Rury kanalizacyjne odprowadzają

ścieki domowe od urządzeń sanitarnych do zbiornika ścieków na zewnątrz budynku. Do
urządzeń sanitarnych zalicza się: wanny, umywalki, zlewy itp.

Na przewody kanalizacji wewnętrznej używa się rur żeliwnych. Odcinek przewodu od

urządzenia  sanitarnego  do  głównego  przewodu  nazywa  się  podejściem.  Przewód  pionowy
nazwiemy  pionem.  U  dołu  pion  przechodzi  w  przewód  zbiorczy,  a  następnie  w  tzw.  przy
kanalik, którym ścieki odprowadza się do kanału ulicznego. Jeżeli nie ma kanału ulicznego, to
kanał  zewnętrzny  prowadzi  do  odbiornika  (oczyszczalnika,  osadnika  lub  wprost  do  gruntu).
Aby  uniknąć  przedostania  się  gazów  z  przewodów  kanalizacyjnych  do  pomieszczeń
w budynku,  podejścia  zaopatruje  się  w  tzw.  syfony  (wygięte  odcinki  rury,  gdzie  zawsze
stagnująca  woda  chroni  przed  wydostaniem  się  gazów).  Piony  kanalizacyjne  u  góry  kończą
się rurą zwaną wywietrznikiem, wyprowadzoną ponad dach budynku.

W osiedlach nie skanalizowanych ścieki odprowadza się zwykle na zewnątrz do dołu

gnilnego. W dole gnilnym (szambo) ścieki przesiąkają przez zasypkę żwirową, w której

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

następuje wstępne oczyszczenie i przegnicie. Doły gnilne należy czyścić dwa razy w roku,
a wybrane osady zużywać jako nawóz.

Centralne ogrzewanie

To zespół instalacji służący do ogrzewania. Jako przenośniki ciepła mogą być użyte:

woda  gorąca,  para  wodna  lub  ogrzane  powietrze.  Zasadnicze  elementy  centralnego
ogrzewania  są  następujące:  kocioł  (umieszczony  w  piwnicy  budynku),  w  którym  wytwarza
się  ciepłą  wodę  lub  parę,  przewody  rurowe,  doprowadzające  gorącą  wodę  lub  parę  oraz
odprowadzające  ochłodzoną  wodę  lub  skroploną  parę,  grzejniki  (radiatory),  w  których
następuje  oddanie  ciepła  pomieszczeniom,  naczynie  zbiorcze  (rozszerzalne),  przyjmujące
nadmiar  rozszerzającej  się  gorącej  wody,  znajdujące  się  w  najwyższym  położeniu  instalacji
centralnego ogrzewania.

W małych budynkach i pojedynczych mieszkaniach stosuje się tzw. ogrzewanie etażowe;

kocioł znajduje się wtedy na tym samym poziomie co reszta instalacji.
Instalacje ciepłej wody

Dla doprowadzenia ciepłej wody do potrzeb gospodarczych instalacje urządza się

w podobny sposób jak instalacje centralnego ogrzewania.

Na terenach, gdzie nie ma sieci ciepłowniczej ciepłą wodę podgrzewa się indywidualnie

w kotłach lub podgrzewaczach. Rozróżnia się następujące rodzaje kotłów:
–

kotły dwufunkcyjne – ogrzewają wodę na potrzeby centralnego ogrzewania i ciepłej wody,

–

kotły jednofunkcyjne – aby przygotować ciepłą wodę musi być do niego podłączony

zasobnik o wielkości dostosowanej do zapotrzebowania na ciepłą wodę w domu. Instalację
ciepłej wody wykonujemy z rur stalowych ocynkowanych, rur miedzianych i rur z tworzyw
sztucznych.

Każda instalacja musi być zabezpieczona przed nadmiernym wzrostem ciśnienia (zawór

bezpieczeństwa) i wzrostem temperatury (zawór z termostatem).
Instalacja wentylacyjna

Służy do odświeżania powietrza. Warunkiem działania każdego rodzaju wentylacji jest

doprowadzenie  do  budynku  niezbędnej  ilości powietrza zewnętrznego.  Ilość  ta powinna  być
taka  sama,  jak  powietrza  usuwanego  z  pomieszczeń.  W  większości  budynków  istnieje
wentylacja grawitacyjna (naturalna), w której ruch powietrza wywołany jest różnicą ciśnienia
pomiędzy  pomieszczeniem,  a  środowiskiem  zewnętrznym.  Przyczyną  różnicy  ciśnienia  jest
różnica  temperatury  wewnątrz  i  na  zewnątrz  domu  oraz  działanie  wiatru.  Wentylacja  ta  jest
zwykle  nieregulowana,  powietrze  dostaje  się  do  domu  przez  nieszczelności  w  oknach
i drzwiach, a wydostaje się zlokalizowanymi w kuchni i łazienkach kanałami wentylacyjnymi
zaopatrzonymi w kratki wentylacyjne.

W nowoczesnym budownictwie, gdzie udoskonalono technologię budowy ścian i ich

docieplenia  oraz  montuje  się  nowoczesne  okna,  aby  poprawić  wentylację  należy  instalować
nawiewniki.  Są  to  niewielkie  urządzenia  przeznaczone  do  montażu  w  oknach  lub
zewnętrznych  ścianach  domu.  Działają  ręcznie  lub  automatycznie  i  sterowane  są  różnicą
ciśnienia lub różnicą wilgotności powietrza.
Instalacje odgromowe

Zabezpieczają budynek przed wyładowaniami atmosferycznymi. Składają się one z tzw.

zwodów, przewodów i uziemienia. Zwody są to przewody miedziane ułożone w najwyższych
punktach dachu (kominy, kalenica). Zwody należy umieszczać w odległości 5 cm od
niepalnego pokrycia dachu, 8 cm od pokrycia z papy i gontów, 50 cm od pokrycia ze słomy.
Przewody dachowe i ścienne są zrobione z drutu żelaznego średnicy co najmniej 7 mm. Łączą
one zwody z uziemieniem. Jako przewody mogą służyć również rynny. Uziemienie wykonuje
się z drutu stalowego o średnicy co najmniej 7 mm lub z taśmy stalowej o wymiarach co

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

najmniej 20×3 mm. Uziomy te zakopuje się w gruncie, przy czym muszą mieć ustaloną
przepisami oporność, tym większą, im grunt jest suchszy.
Instalacje elektryczne

Składają się z:

−

przyłącza – jest to fragment sieci zasilającej, który łączy złącze z linią energetyczną
(kablowe, napowietrzne),

−

złącza – miejsce połączenia z instalacją odbiorczą, umieszczany jest w nim licznik,
służący do pomiaru energii,

−

wewnętrznej linii zasilającej – odcinek instalacji między złączem a rozdzielnicą
znajdującą się wewnątrz budynku,

−

rozdzielni z zabezpieczeniami – zawiera aparaturę chroniącą instalacje przed skutkami
zwarć a użytkowników od porażeń elektrycznych,

−

obwody odbiorcze – służą do zasilania poszczególnych odbiorników, z których korzysta
się w domu, czyli oświetlenia, sprzętu AGD, komputera itp.,

−

przewody i kable (jedno i wielożyłowe).

Materiały instalacji sanitarnych

Dzielimy je na przewody, armaturę i przybory.
Przewody wodociągowe wykonywane są z rur żeliwnych, stalowych, azbestowo −

cementowych oraz z mas plastycznych.

Przewody kanalizacyjne w budynkach montuje się z rur stalowych czarnych, żeliwnych,

kamionkowych, azbestowo – cementowych i tworzyw sztucznych.

Przy zmianie kierunków przekroju rur oraz odgałęzieniach stosuje się zwężki, trójniki,

krzyżaki, łuki, kolanka i inne kształtki. Do zamykania i zmniejszania przepływu cieczy
w rurach służą zawory i zasuwy.

Jako zamknięcia wodne w przewodach kanalizacyjnych służą syfony (kolankowe lub

butelkowe), zwykle zainstalowane razem z przyborem sanitarnym.

Przybory kanalizacyjne (zlewy, zmywaki, miski ustępowe, umywalki, wanny, pisuary itp.)

są z reguły żeliwne, emaliowane.

Zastosowanie i przechowywanie materiałów budowlanych

Przechowanie okien i drzwi wymaga sporej powierzchni pod dachem oraz zabezpieczenia

przed uszkodzeniem mechanicznym.

Dachówki ceramiczne, cementowe czy bitumiczne można przechowywać na wolnym

powietrzu.  Natomiast  pokrycia  blaszane  należy  chronić  przed  zawilgoceniem.  Blachom
powinniśmy zapewnić w miarę spokojne „leżakowanie”, żeby nie narazić ich na porysowanie
i  uszkodzenie  powierzchni.  Gdy  przewidujemy  remont  drewnianych  elementów
konstrukcyjnych, to zakupione do przyszłych prac drewno musi być ułożone w stosy
z przekładkami i osłonięte dachem.

Nie warto kupować na zapas cementu i niektórych zapraw budowlanych, gdyż okres ich

składowania  nie  powinien  przekraczać  3−6  miesięcy.  Jeżeli  jednak  zdecydujemy  się  na  ich
zakup,  powinniśmy  odebrać  towar  o  możliwie  świeżej  dacie  produkcji.  Okres
przechowywania  można  nieco  przedłużyć,  umieszczając  opakowania  w  workach  foliowych.
Konieczne też będzie zabezpieczenie tych materiałów przed zamoknięciem i przechowywanie
w  możliwie  niskich  temperaturach.  Natomiast  farby,  masy  akrylowe  czy  szpachlówki
wymagają  zabezpieczenia  przed  zamarznięciem,  zatem  nie  można  ich  przechowywać  przez
zimę w nieogrzewanym garażu czy budynku gospodarczym.

Płyty gipsowo − kartonowe można przechowywać w zamkniętych pomieszczeniach,

ułożone płasko i odizolowane od wilgoci z podłoża. Nie można ich składować w pozycji

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pionowej, gdyż łatwo ulegają deformacji i trudno będzie później uzyskać równą powierzchnię
pokrycia.

Materiały do ocieplania ścian zewnętrznych ze względu na dużą objętość do

przechowywanie wymagają sporego pomieszczenia. Nie jest wskazane dłuższe
przechowywanie na wolnym powietrzu styropianu, gdyż szkodliwie oddziałuje na niego
promieniowanie UV, a także może być rozrzucony przez wiatr.

Wcześniejszy zakup drewnianych i drewnopochodnych materiałów podłogowych jest

nawet korzystny ze względu na ich okres sezonowania, oczywiście pod warunkiem, że będą
przechowywane w pomieszczeniu o klimacie zbliżonym do tego, jaki panuje w miejscu
późniejszego ich ułożenia.

Sprzęt i urządzenia stosowane w budownictwie

Spycharki

Spycharki składają się z następujących zasadniczych elementów: podwozie, silnik,

lemiesz i urządzenie do sterowania lemieszem. W zależności od rodzaju podwozia wyróżnia
się: spycharki gąsienicowe lub na kołach ogumionych. Spycharka gąsienicowa może być
użyta w każdym gruncie, ponieważ jednostkowy nacisk, jaki wywiera na grunt, jest niewielki.
W Lasach Państwowych częściej są używane spycharki gąsienicowe.

Część robocza spycharki, tj. lemiesz, może być prostopadły do osi podłużnej lub

nastawiany w pewnych granicach. Spycharki z lemieszem prostopadłym nazywa się
czołowymi, a z lemieszem nastawnym – uniwersalnymi. Spycharki służą zasadniczo do robót
ziemnych. Ponadto mogą być też użyte do:
–

plantowania i zdejmowania warstwy humusu,

–

karczowania pni,

–

ładowania gruntu lub kruszywa na środki transportowe z odpowiednio przygotowanej
estakady,

–

rozścielania materiałów nawierzchniowych,

–

odśnieżania,

–

do zrywania (wzruszania) starych nawierzchni gruntów skalistych itp. jeśli oczywiście są
wyposażone w zrywak.

Równiarki drogowe

Równiarki są najbardziej wszechstronnymi maszynami drogowymi, szczególnie

przydatnymi przy budowie i utrzymaniu dróg leśnych w warunkach nizinnych, gdzie
przeważają drogi gruntowe na gruntach lekkich i średnich do trzeciej kategorii włącznie
(rys. 1). Zakres stosowania równiarek jest bardzo szeroki. Można nimi wykonywać:
–

odspajanie i spulchnianie gruntu lub zrywanie zużytych nawierzchni,

–

plantowanie terenu,

–

nasypy z gruntu pochodzącego z bocznych ukopów,

–

przemieszczanie gruntu na nieduże odległości,

–

profilowanie dróg gruntowych, żwirowych i żużlowych,

–

obróbkę skarp,

–

koryto drogowe i rowy przydrożne, rozścielanie materiałów,

–

mieszanie materiałów,

–

ścinanie poboczy,

–

równanie dróg gruntowych (ścinanie kolein),

–

odśnieżanie dróg.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Równiarka drogowa samojezdna [ 10, s. 12]

Elementem roboczym równiarki jest lemiesz umieszczony na obrotnicy środkowej części

maszyny, który składa się z odkładnicy i wymiennego noża, dostosowanego do rodzaju pracy.
W niektórych równiarkach drugim elementem pracy jest zrywak. Lemiesz równiarki może
być ustawiony w różnym położeniu: może być unoszony i opuszczany jednym końcem,
obracany względem osi pionowej i w pewnych granicach względem osi poziomej.
Koparki

Są to maszyny stosowane do odspajania i ładowania urobku na środki transportowe lub

przerzucania  go  na  odkład  w  zasięgu  swego  działania.  Koparki,  w  zależności  od
zastosowanego  osprzętu  roboczego,  mogą  być  używane  do  kopania  wykopów,  wszelkiego
rodzaju  rowów,  przeładunku  i  załadunku  mas  ziemnych,  odstrzelonego  kamienia  i  innych
kopalin oraz materiałów sypkich, regulacji małych rzek itp.
Skrapiarki do bitumu

Skrapiarki służą do podgrzewania, transportu i skrapiania płynnymi lepiszczami

bitumicznymi nawierzchni przy naprawie i budowie dróg. Przy pracach remontowych
najczęściej używane są skrapiarki przewoźne S−750 (rys. 2).

Rys. 2. Przewoźna skrapiarka do lepiszcz bitumicznych [ 10, s. 13]

Maszyny zagęszczające

Do zagęszczania gruntów i warstw nawierzchni używa się: walców statycznych, walców

wibracyjnych, zagęszczarek wibracyjnych itp.
Walce statyczne

Walce dzielą się na: walce gładkie i ciężkie, walce ogumione i walce okołkowane. Walce

wibracyjne  wprawiane  są  w  drgania  za  pomocą  wibratorów.  Drgania  obok  nacisków
statycznych  przekazywane  są  na  cząstki  zagęszczanego  materiału  lub  gruntu  powodując  ich
szczelne  ułożenie  się.  Zagęszczarka  wibracyjna  ZUB-32A  służy  do  zagęszczania  małych
powierzchni.  Może  być  ona  przydatna  przy  remontach  cząstkowych  nawierzchni,  przy
zagęszczaniu  poboczy  i  łagodnych  skarp,  przy  zagęszczaniu  nasypów  za  przyczółkami
mostów.  Najbardziej  celowe  jest  stosowanie  zagęszczarek  wibracyjnych  do  zagęszczania
gruntów niespoistych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Włók drewniany

Do wyrównania dróg gruntowych, na których nastąpiły niewielkie odkształcenia

(koleiny, wyboje).
Maszyny leśne i rolnicze

Maszyny te mają szerokie zastosowanie przy budowie i remoncie dróg leśnych.

Stosowane  mogą  być  przy  wylesianiu  pasa  drogowego,  przy  poszerzaniu  dróg  leśnych  na
prostych i łukach (mogą być stosowane pilarki, karczowniki, wyczesywarki itp. sprzęt leśny),
przy  spulchnianiu  i rozdrabnianiu  gruntu  –  pługi,  brony,  kultywatory,  glebogryzarki.  Do
rozsypywania  grysu,  żwiru  itp.  materiałów,  po  odpowiednim  przystosowaniu,  mogą  być
wykorzystywane  rozsiewacze  nawozów  i  wapna.  Do  przewozu  i  rozlewania  wody  przy
zagęszczaniu  gruntów    i  warstw  nawierzchni  mogą  być  stosowane  wozy  asenizacyjne.  Do
załadunku  na  środki  transportowe  i  wyładunku  z  nich  piasku,  żwiru,  żużla  itp.  mogą  służyć
ładowacze chwytakowe.
Dokumentacja projektowa, wykonawcza i kosztorysowa

Roboty budowlane dzielimy na nowe (inwestycyjne) i konserwacyjno – remontowe.

Pierwsze obejmują wznoszenie nowych obiektów, drugie – utrzymanie istniejących w stanie
właściwej używalności.

Przy robotach budowlanych występują trzy zasadnicze strony, a mianowicie: inwestor, tj.

właściciel projektowanego lub istniejącego obiektu, projektant (zwykle biuro projektów) oraz
wykonawca robót.

Inwestor, aby mógł rozpocząć roboty, musi mieć trzy najważniejsze elementy, tj. kredyty

(limity finansowe), dokumentację techniczną oraz zatwierdzony plan inwestycyjny lub
remontowy.

Przy robotach inwestycyjnych istnieją następujące fazy opracowywania dokumentacji

technicznej:

−

założenia techniczno – ekonomiczne inwestycji,

−

projekt techniczny inwestycji.

Założenia techniczno – ekonomiczne

Obejmują ogólne dane dotyczące zamierzonej inwestycji, a więc miejsce budowy

(lokalizację ogólną), uzasadnienie budowy, przybliżoną wielkość obiektu, jego przeznaczenie,
ogólne rozwiązanie techniczne, konstrukcyjne i materiałowe, przybliżony koszt oraz termin
realizacji robót.
Projekt techniczny

Obejmuje szczegółowe rozwiązanie zadania projektowego, a więc wszystkie rysunki,

obliczenia i wykazy w takim stopniu dokładności, aby po pierwsze – można było ustalić
ściśle, ile obiekt ma kosztować i jakie są potrzebne materiały, sprzęt, robocizna itd., a po
drugie – aby wykonawca mógł je przeprowadzać bez żadnych wątpliwości.

Projekt robót remontowych powinien ponadto zawierać szczegółową inwentaryzację

stanu istniejącego obiektu. Rysunki inwentaryzacyjne uzupełnia się projektowanymi
elementami, wykreślając je innym kolorem (zwykle czerwonym) dla dokładnego wykazania,
które elementy mają być wymienione i uzupełnione.

W części opisowej projektu podaje się wszystkie obliczenia, (hydrologiczne oraz

statyczne),  które  służą  do  ustalenia  i  uzasadnienia celowości  wprowadzenia projektowanych
elementów  budowy  oraz  obliczenia  ilości  robót,  materiałów  itp.,  potrzebnych  do  ustalenia
nakładów finansowych, materiałowych, ilości sprzętu i robocizny. Niezbędnym załącznikiem
projektu jest opis techniczny, w którym  należy opisać  i uzasadnić celowość projektowanych
robót. Projekty muszą być z reguły uzgadniane z odpowiednimi instytucjami i władzami, np.
projekt budynku z władzą budowlaną, zakładem energetycznym, komórkami ppoż., bhp itp.

Każdy projekt robót składa się z dwóch członów: części technicznej i kosztorysowej.

Stan techniczny elementów określa się w czterostopniowej skali:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stan:                                                     Stopień uszkodzenia:
Dobry                                                             0 − 10%
Zadowalający                                                11 − 20%
Średni                                                          21 − 50%
Zły                                                                 51− 100%

Dziennik Budowy

Każda budowa musi mieć swoją kronikę w postaci Dziennika Budowy. To urzędowy

dokument,  w  którym  zapisuje  się  przebieg  robót  budowlanych  wraz  ze  wszystkimi
zdarzeniami  i  okolicznościami  mogącymi  mieć  znaczenie  przy  ocenie  prawidłowości
wszystkich wykonanych prac. Z zapisków dziennika można się dowiedzieć wielu szczegółów
np.  kiedy  (i  w  jaki  sposób)  były  wykonywane  poszczególne  roboty  budowlane,  kto  je
wykonywał  i  w  jaki  sposób  to  robił.  Ma  to  szczególne  znaczenie  w  przypadku  wadliwego
wykonania robót i stanowi niekiedy jedyny dowód w sporze z wykonawcą. Dziennik Budowy
jest też dokumentem potwierdzającym wykonanie robót zgodnie z przepisami i pozwoleniem
na budowę.

Dziennik Budowy to dokument formatu A4 w formie zeszytowej. Zawiera okładkę, tj.

stronę  tytułową,  oraz  strony  przeznaczone  do  wpisów  przez  właściwe  organa  lub  osoby.
Poszczególne  strony  dziennika  są  ponumerowane  i  opieczętowane  tak,  aby  nie  można  było
z niego  usunąć  lub  podmienić  w  sposób  niewidoczny  żadnych  kartek.  Strony  dziennika
przeznaczone  do  wpisów  są  podwójne  –  z  oryginałem  i  kopią.  Dzienniki  bywają  różne
w zależności  od  rodzaju  inwestycji,  jej  wielkości  i przeznaczenia  :  DB1  –  dla  budynków
mieszkalnych,  jednorodzinnych  i  gospodarczych,  DB2  –  dla  średnich  i  dużych  inwestycji;
DB2a – dla  bardzo dużych  inwestycji  jako uzupełnienie wpisów do DB2;  DB3 – dla  bardzo
małych inwestycji i rozbiórek.

Obowiązkiem inwestora jest wpisanie na pierwszej stronie wykonawcy lub wykonawców

oraz  osób  sprawujących  kierownictwo  i  nadzór  (autorski  i  inwestorski)  na  budowie,  wraz
z wpisaniem  specjalności  i  numerów  uprawnień  budowlanych.  Osoby  tam  wpisane
potwierdzają podpisem i datą przyjęcie powierzonych im obowiązków i wypełniają stosowne
oświadczenia. Druk takich oświadczeń zazwyczaj jest zawarty w Dzienniku Budowy. Dalsze
strony dziennika przeznaczone  są do wpisywania  zdarzeń dotyczących  budowy. Każdy  wpis
powinien  być  oznaczony  datą  i  podpisany  przez  osobę  go  dokonującą,  z  podaniem  imienia,
nazwiska,  wykonywanej  funkcji  i  nazwy  jednostki  organizacyjnej  lub  organu,  który
reprezentuje.  Jeśli  wpis  dotyczy  innej  osoby  (np.  inspektor  nadzoru  zaleca  poprawienie
jakichś  prac  kierownikowi),  osoba  do  której  kierowany  jest  wpis  potwierdza  wpisem
zapoznanie się z jego treścią.
Kosztorysy

W praktyce remontowo – budowlanej wyróżnia się kosztorysy: inwestorskie, ofertowe,

dodatkowe, powykonawcze i tzw. ślepe.

Kosztorys inwestorski, zwany też maksymalnym, ustała wartość kosztorysową (poziom

kosztu) zlecanej roboty, którą inwestor skłonny jest ponieść.

Kosztorys ofertowy jest przygotowywany przez wykonawcę na podstawie przekazanego

mu wraz ze zleceniem kosztorysu ślepego, przedmiaru albo protokołu typowania robót.
Stanowi on podstawę negocjacji.

Kosztorys powykonawczy wystawia wykonawca na odebrany przez zlecającego zakres

robót, na podstawie stawek przyjętych w umowie.

Przed sporządzeniem kosztorysu zestawia się tzw. dane wyjściowe, w których projektant,

inwestor i wykonawca ustalają konkretne warunki robót, a więc odległość transportu
materiałów, kategorie gruntu, rodzaj sprzętu jakim dysponować będzie wykonawca, warunki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

utrudniające roboty (woda, prace w obiektach użytkowanych itp.), projektowane koszty
dodatkowe oraz wszelkie inne dane mające wpływ na sposób wyceny robót w kosztorysie.

Kosztorys wstępny (inwestorski) – jest to wykaz kosztów ustalonych przed rozpoczęciem

robót, a zatem  stanowi część, dokumentacji projektowo − kosztorysowej sporządzonej przed
przystąpieniem  do  budowy.  Podstawę  obliczania  kosztów  stanowi  projekt  techniczny,
a w szczególności opracowane na  jego podstawie tzw. przedmiar robót oraz ceny elementów
robót obowiązujące urzędowo w danym czasie.

Kosztorys powykonawczy – sporządza się po skończeniu robót, a zatem będzie on

przedstawiał faktycznie poniesione koszty budowy, obliczone na podstawie obmiaru robót
faktycznie wykonanych.

Kosztorys ślepy – nie podaje cen i kosztów, a zawiera jedynie przedmiary robót.

Kosztorys taki służy do celów przetargowych.

Kosztorysy wykonawcze (oraz te w projektach technicznych) są najbardziej dokładne, są

to więc kosztorysy szczegółowe, natomiast w założeniach techniczno – ekonomicznych
wycena jest sporządzana w formie zestawienia kosztów i opiera się zwykle na wskaźnikach
kosztów obliczonych w podobnych projektach.

Część kosztorysowa dokumentacji składa się z następujących elementów: przedmiaru

robót, analizy cen, kosztorysu, zestawienia kosztów budowy oraz wykazów (materiałów,
robocizny i pracy sprzętu).

Przedmiar robót – obejmuje zestawienie wszystkich elementów robót projektowanych do

wykonania.  Przedmiary  podajemy  w  takich  elementach  i  jednostkach,  dla  jakich  podane  są
ceny  jednostkowe  w  obowiązujących  cennikach.  Wiemy,  że  np.  wykonanie  1m³  muru
wymaga  wielu  operacji,  jak  przygotowanie  zaprawy,  doniesienie  materiałów,  ułożenie
elementów  itd.  w  przedmiarze  jednak  podaje  się  tylko  jedną  operację  (pozycję)  –  rozmiar
projektowanego  muru  w  m,  gdyż  dla  całej  tej  operacji  znajdziemy  w  odpowiednim  cenniku
łączną  cenę  jednostkową,  a  zatem,  układając  przedmiar,  musimy  znać:  układ  cenników
i innych  źródeł  cen  jednostkowych  i  do  tego  układu  dostosować  ściśle  układ  przedmiaru
robót. Przedmiar robót sporządzamy  na podstawie rysunków, wykazów i obliczeń oraz stanu
faktycznego w terenie lub na budowie.

Obliczenie ilości robót odbywa się według pewnych ustalonych zasad dla poszczególnych

działów robót. Szczegółowe zasady przedmiarowania podawane są w cennikach i innych
źródłach cen jednostkowych robót.

Przedmiar robót obejmuje szczegółową specyfikę robót, a więc ich rodzaj i ilość; analizę

cen określa ceny jednostkowe każdego elementu robót.

Analiza cen ma nam podać cenę jednostkową robocizny, materiału i pracy sprzętu. Są

dwa  sposoby  ustalenia  ceny  jednostkowej.  Pierwszy  polega  na  posługiwaniu  się  cennikami
robót (urzędowo zatwierdzonymi), w których są podane gotowe ceny jednostkowe elementów
robót,  drugi  zaś  na  ustaleniu  norm  czasowych  i  ilościowych  robocizny,  materiału  i  pracy
sprzętu  oraz  przemnożeniu  ich  przez  stawki  jednostkowe  (dla  robocizny)  lub  ceny  nabycia
(dla materiałów).

Zasadniczą podstawą ustalania cen jednostkowych są: katalogi cen kosztorysowych,

cennik materiałów budowlanych, cennik pracy sprzętu, katalogi norm kosztorysowych.

W katalogach mamy podany szczegółowy opis każdej pozycji robót (elementu), ilości

i kategorię  potrzebnej  robocizny,  ilość  potrzebnego  materiału  oraz  rodzaj  i  potrzebny  czas
pracy  sprzętu.  Dla  każdej  kategorii  robocizny  podajemy  odpowiednie  stawki  jednostkowe
(godzinowe), ceny materiałów otrzymujemy z cennika materiałów budowlanych, a cenę pracy
sprzętu z cennika pracy sprzętu. Dla materiałów musimy określić odległość i rodzaj transportu
oraz  liczbę  przeładunków  dla  zastosowania  właściwej  ceny  jednostkowej  danej  roboty.
Katalogi  służą  do  ustalania  potrzebnej  ilości  robocizny,  materiałów  i  pracy  sprzętu,  do
ewentualnego obliczenia ceny jednostkowej danej roboty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W cennikach podane są ceny robót dla poszczególnych elementów z podziałem na

robociznę, materiał i pracę sprzętu.

Po ustaleniu rodzaju i ilości (przedmiaru robót) oraz cen jednostkowych sporządza się

właściwy  kosztorys.  Należy  przemnożyć  w  każdej  pozycji  ilość  robót  przez  ceny
jednostkowe,  a  iloczyn  da  nam  koszt  poszczególnej  pozycji.  Sumując  koszty  wszystkich
pozycji  w  danym  dziale  robót,  otrzymuje  się  koszt  robót  danego  działu.  Są  to  koszty
bezpośrednie, czyli te, które wykonawca ponosi bezpośrednio na wykonanie poszczególnych
elementów  robót.  Będzie  to  więc  zapłata  robotnikom  za  pracę,  koszty  zakupu,  opłata
ubezpieczeń  społecznych,  transportu  i  składowania  materiałów  oraz  koszty  przewozu,
magazynowania  i  pracy  sprzętu  na  budowie.  Poza  nimi  wykonawca  robót  ponosi  szereg
innych  kosztów,  które  w  kosztorysach  określa  się  jako  narzuty  (generalia,  koszty  ogólne).
Tutaj mieszczą się takie koszty jak: utrzymanie personelu pracowników umysłowych, koszty
bhp,  administracji,  zaplecza  technicznego,  koszty  narzędzi  i  drobnego  sprzętu  oraz  wiele
innych pozycji kosztów, jakie ponosi przedsiębiorstwo wykonujące roboty.

Kosztorys właściwy zawiera koszty bezpośrednie i narzuty, natomiast pozostałe pozycje

są wyszczególniane w tzw. zestawieniu kosztów budowy dla robót inwestycyjnych oraz
w zestawieniu kosztów remontu dla robót remontowych.

Na podstawie kosztorysów sporządza się wykazy materiałów, robocizny i pracy sprzętu.

Katalogi i cenniki zawierają szczegółowe wyliczenie ilości potrzebnych materiałów na
wykonanie poszczególnego elementu robót. Wykazy robocizny służą do planowania i kontroli
zatrudnienia, a wykazy pracy sprzętu – do planowania potrzebnych ilości sprzętu.

Kosztorysy obejmują ceny jednostkowe i koszty robót, na podstawie których planuje się

wstępnie roboty i roz1icza je po zakończeniu budowy. Dotyczy to rozliczenia między
zamawiającym (inwestorem) a wykonującym roboty (wykonawcą).

Wzór na wartość kosztorysową robót budowlanych:

Ck =R + M + Kz + S + Kp + Z + Po, gdzie:
Ck −    cena kosztorysowa,
R     −    koszt robocizny,
M    −    koszt materiałów,
Kz −    koszt zakupu materiałów,
S     −    koszt pracy sprzętu i transportu technicznego,
Kp  −    koszty pośrednie,
Z    −    zysk,
Po   −    podatek obrotowy.

Roboty budowlane ziemne, wykonywanie fundamentów

Pierwszą czynnością na działce budowlanej jest jej oczyszczenie i uporządkowanie,

zdjęcie 30 – centymetrowej warstwy darni oraz ziemi urodzajnej, wytyczenie fundamentów
i założenie ich po wykonaniu wykopów.

Na podstawie planu sytuacyjnego wyznacza się główną linię usytuowania budynku, za

którą  przyjmuje  się  zwykle  jego  dłuższy  bok.  Po ustaleniu  punktów narożnych  na  tym  boku
wytycza  się  pod  określonym  kątem  boczne  ściany  budynku,  otrzymując  w  ten  sposób
wszystkie  punkty  narożne.  Linie  prostopadle  wytycza  się  przy  mniejszych  obiektach  za
pomocą trójkąta (z desek) o bokach 3, 4 i 5m, przy większych – jedną z metod geodezyjnych.
Punkty narożne utrwala się w gruncie palikami.

Następnie ustawia się tzw. ławy sznurowe; są to deski przybite do słupków wkopanych

w ziemię, umieszczone na wszystkich narożach budynku, poza granicą przyszłych wykopów
fundamentowych. Na deski te naciąga się sznury lub druty w ten sposób, aby leżały ściśle
w płaszczyźnie pionowej ścian (ław) fundamentowych. Położenie to wyznacza się pionem od
wbitych uprzednio palików.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po utrwaleniu sznurów na ławach można usunąć paliki i przystąpić do wykopów

fundamentowych.  Sposób  wykonania  i  zabezpieczenia  wykopu  zależy  od  rodzaju  gruntu.
W gruncie  zwięzłym  kopiemy  ściany  pionowe,  a  szerokość  takiego  wykopu  będzie  równa
szerokości  muru  fundamentowego  (w  wypadku  fundamentów  betonowych)  –  lub  nieco
większa  (w  wypadku  fundamentów  z  cegły  –  dla  umożliwienia  murowania).  W  gruncie
sypkim  wykonuje  się  wykopy  z  pochylnymi  ścianami,  tak  aby  grunt  nie  usuwał  się  albo
podpieramy ściany wykopów za pomocą desek, słupków i rygli.

Fundamenty buduje się z materiałów wytrzymałych na obciążenie i odpornych na

działanie  wilgoci.  Do  tych  celów  nadaje  się  kamień  twardy,  beton  żwirowy  oraz  dobrze
wypalona  cegła.  Cegłę  i  kamień  stosuje  się  zarówno  do  fundamentów,  jak  i  murów
nadziemnych,  natomiast  mury  betonowe  stosuje  się  w  budynkach  mieszkalnych  niemal
wyłącznie do fundamentów.

W gruntach sypkich fundamenty z betonu wznosi się w odeskowaniu (szalunku),

natomiast w gruncie spoistym można je założyć w wykopie rowów fundamentowych.

Fundamenty betonowe buduje się z betonu wilgotnego ubijanego, przy czym zawartość

grubego kruszywa może być w nim stosunkowo duża; do betonu czasem dodaje się;
pojedyncze kamienie („beton rodzynkowy”), jeśli oczywiście kamienie te są dostatecznie
wytrzymałe i znajdują się w pobliżu budowy.

Mury fundamentowe nie powinny nasiąkać i dopuszczać wilgoci do górnych elementów

budynku.  Dlatego  też  trzeba  je  należycie  izolować  od  wilgoci  gruntowej  i  od  pozostałych
elementów  budynku.  W  tym  celu  stosuje  się  izolacje  poziome  i  pionowe. W  budynkach  nie
podpiwniczonych  wystarczy  jedna  warstwa  izolacji  poziomej,  oddzielająca  fundament  od
ścian  budynku  na wysokości około 15–30 cm ponad terenem; w  budynku podpiwniczonym
układa się ponadto drugą warstwę izolacji poziomej przez mur i pod posadzką piwniczną. Dla
ochrony  przed  wilgocią  pochodzącą  z  gruntu  i  z  opadów  stosuje  się  na  zewnętrznej
powierzchni  muru  piwnicznego  izolację  pionową,  tj.  wyprawia  się  mur  mocną  zaprawą
cementową  (powstaje  tzw.  gładź  cementowa)  i  dwukrotnie  smaruje  lepikiem  asfaltowym.
Izolacje powinny być szczelne, elastyczne, nie mogą mieć przerw. Jako izolacyjne stosuje się
materiały  bitumiczne,  takie  jak  asfalty  i  lepiki  oraz  papy;  ponadto  pionową  izolacją  ścian
może  być  wodoszczelny  tynk  z  zaprawy  cementowo  –  glinianej.  Niezależnie  od  murów
należy izolować również podłogę przyziemia.

Wykonywanie ścian

W budynku rozróżniamy ściany nośne (konstrukcyjne), które przenoszą obciążenia

budynku i odgraniczają przestrzeń oraz ściany działowe, które spełniają tylko tę drugą
funkcję. Jako nośne występują ściany zewnętrzne i niektóre wewnętrzne, a jako działowe –
ściany wewnętrzne.

Wynika stąd, że ściany nośne muszą być mocne, a zarazem ciepłochronne. Ściany

działowe natomiast mogą być słabsze, jednakże powinny spełniać rolę izolatora ciepła oraz
dźwięku.

Pod względem konstrukcji ścian budynki dzielimy na monolityczne (masywne) –

o pełnych, ciągłych ścianach nośnych, szkieletowe – w których zasadnicze obciążenia
przenosi pewien szkielet elementów (drewnianych, stalowych lub żelbetowych), a resztę ścian
wypełnia materiał nie przenoszący obciążeń, oraz płytowe – montowane z uprzednio
wyprodukowanych płyt.

Spośród materiałów, z których buduje się ściany, najpowszechniej stosuje się cegłę,

pustaki i drewno, ponadto kamień, żużel, beton, żelbet, glinę, wapno i słomę.

Pod względem ogniotrwałości materiałów używanych do budowy ścian rozróżniamy

budynki nieogniotrwałe (budynki drewniane) i ogniotrwałe (budynki z murów).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ściany drewniane – mogą one być masywne, szkieletowe lub z płyt prefabrykowanych.

Do pierwszych zalicza się ściany wieńcowe oraz z elementów pionowych.

Ściany wieńcowe składają się z tzw. wieńców, tj. poziomo ułożonych i powiązanych ze

sobą belek, tworzących zamknięty czworobok (wielobok). Wieńce albo leżą luźno jeden na
drugim, i wówczas spoiny między nimi należy uszczelnić, albo są z sobą szczelnie połączone.
Poszczególne wieńce należy łączyć kołkami.

Wadą drewnianych ścian wieńcowych jest ich duża kurczliwość (około 3%). Z tego

względu w połączeniach drewna, zwłaszcza w połączeniach ościeżnic i ścianek działowych ze
ścianami zewnętrznymi, należy pozostawić szpary, aby umożliwić przesuw belek. Wskazane
jest również, aby osadzenie tych elementów i ewentualne tynkowanie czy deskowanie ścian
wykonywać po okresie co najmniej kilku miesięcy od ułożenia ścian wieńcowych, kiedy
zakończy się wysychanie i osiadanie ścian.

Belki w narożach i na styku ścian wiąże się ze sobą zamkami ciesielskimi (odpowiednie

wycięcia w belkach drewnianych do wzajemnego ich połączenia); naroża ścian wieńcowych
noszą nazwę węgłów.

Ściany wieńcowe oparte są na fundamentach, które mogą być słabsze niż dla ścian

murowanych, powinny być jednak dobrze izolowane i posadowione poniżej granicy
przemarzania gruntu.

Wieniec ułożony bezpośrednio na fundamencie to podwalina. Podwalina powinna być

szczególnie mocna i ułożona dookoła w sposób ciągły, bez przerw. To samo dotyczy wieńca
położonego najwyżej – oczepu.

Drewniane ściany szkieletowe buduje się mając na uwadze konieczność jak największej

oszczędności drewna oraz usprawnienia i przyspieszenia wykonawstwa. Zamiast
pracochłonnych połączeń ciesielskich stosuje się łączenie drewna gwoździami, klamrami
i śrubami; zamiast grubych bali stosuje się deskowania z wypełnieniem ścian tanimi i lekkimi
materiałami izolacyjnymi (torf, słoma, płyty wiórowo-cementowe).

Ściany szkieletowe ryglowe składają się z elementów pionowych i pośrednich. Elementy

pionowe  są  to  słupy  narożne,  drzwiowe  i  okienne;  elementy  pośrednie,  to  rygle  (belki
poziome  dzielące  przestrzeń  ściany  w  płaszczyźnie  pionowej  i  łączące  słupy  ze  sobą)  oraz
zastrzały  (usztywniające  konstrukcję  w  płaszczyźnie  pionowej  i  wzmacniające  naroża
budynku).  Ponadto  występują  tu:  podwalina  i  oczep,  spełniające  podobne  zadania  jak
w ścianach wieńcowych.

Ściany płytowe są zbudowane z prefabrykowanych płyt drewnianych, układanych na

szkielecie z desek, łat i słupków. Płyty są z reguły ocieplane materiałami izolacyjnymi.

Ściany murowane buduje się z kamienia, cegły, pustaków, bloków ściennych jako mury

pełne, szkieletowe lub warstwowe.

Powszechnie stosowane w budownictwie, zwłaszcza mieszkaniowym, są ściany ceglane.

Mur  ceglany  składa  się  z  cegieł  oraz  spoin  wypełnionych  zaprawą.  Boczne  powierzchnie
cegły noszą nazwy: główka (mniejsza) i wozówka (większa). Sposób ułożenia cegieł w murze
nazywamy  wiązaniem  (układem)  murowym.  Warstwy  cegieł  układa  się  większymi
płaszczyznami  prostopadle  do  kierunku  działania  obciążeń.  W  dwu  leżących  nad  sobą
warstwach cegieł spoiny styczne nie mogą leżeć w jednej płaszczyźnie pionowej. W poprzek
muru  należy  układać  jak  najwięcej  sięgaczy.  W  dwu  łączących  się  ścianach  na  jednej
płaszczyźnie nie może być tego samego układu cegieł. Jeśli w jednej ścianie na lico wychodzą
główki,  to  w  drugim  powinny  wyjść  wozówki  i  odwrotnie.  Do  wiązania  cegieł  stosujemy
zaprawy  wapienne,  cementowo  –  wapienne  lub  cementowe,  zależnie  od  grubości  muru
i wymaganej wytrzymałości.

Poza cegłą, powszechnie stosuje się obecnie w budownictwie leśnym pustaki i belki

z betonu komórkowego. Ściany z pustaków są tańsze niż z cegieł i korzystniejsze pod
względem izolacji termicznej. Szczególnej uwagi wymaga tu staranne wykonanie spoin

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(na zaprawie cementowo – wapiennej). Ponadto, w celu oparcia stropów należy górą wykonać
wieniec żelbetowy (przykrycie ściany od góry betonem zbrojonym), a przewody kominowe
zbudować z cegły. Mury z pustaków wznosi się zwykle pozostawieniem małej szczeliny
powietrznej dla poprawienia właściwości cieplnych i przeciwwilgociowych budynku.

Szczeliny powietrzne wykorzystuje się do polepszenia właściwości cieplnych murów.

Należy jednak pamiętać, że powietrze jest dobrym izolatorem tylko wówczas, gdy jest suche
i nie jest w ruchu. Szczeliny wąskie (3–4 cm) mogą być nie przegradzane na całej wysokości;
natomiast  szersze  (4–8  cm)  powinny  być  przegradzane  możliwie  gęsto  (aby  uniemożliwić
ruch  powietrza)  lub  wypełnione  materiałem  izolacyjnym  (żużel,  trociny  z  wapnem  itp.).
Korzystne pod  względem  termicznym  są również ściany  z  cegły  dziurawki  i kratówki,  które
układa  się  jak  ściany  z  cegły  pełnej.  Są  one  stosowane,  zwłaszcza  jako  ściany  działowe
i wypełniające.

Materiały cięższe są na ogół wytrzymalsze, ale gorsze ze względu na dużą przewodność

ciepła i wilgoci, i odwrotnie: materiały lżejsze, bardziej porowate, są lepsze pod względem
termicznym, ale mniej wytrzymałe. Dobry projekt budynku powinien przewidywać taki
udział tych dwóch grup materiałów, aby przy jak najmniej szych kosztach uzyskać wymaganą
dobrą konstrukcję budynku. Z tych względów w nowoczesnych konstrukcjach często wznosi
się ściany mieszane, w których przewiduje się części nośne i części izolacyjne w odpowiednich
proporcjach.

Wykonywanie stropów

Stropy drewniane są ciepłe i łatwe do wykonania, mają jednak pewne wady

(łatwopalność, mała trwałość, skłonność do dużych ugięć, wrażliwość na wilgoć). Obecnie
stropy coraz częściej buduje się z materiałów ogniotrwałych, natomiast w starych budynkach
występują z reguły stropy drewniane.

Elementem nośnym w stropie drewnianym jest belka stropowa z suchego, zdrowego

drewna  iglastego.  Odstęp  belek  powinien  wynosić  od  0,70  do  1,20m,  średnio  około  lm.
Na murach  układamy  belki  w  tzw.  gniazdach,  które trzeba  wyrównać  zaprawą.  Belki  układa
się na dębowych podkładkach, po przeschnięciu muru. Belka powinna być oparta na murze na
długości  co  najmniej  równej  jej  wysokości.  Koniec  belki  w  gnieździe  należy  owinąć  papą,
pozostawiając  jednak  odsłonięte  czoło  belki,  aby  umożliwić  jej  wysychanie.  Co  kilka  belek
dajemy belkę zakotwioną żelaznymi kotwami w murze zewnętrznym.

W budownictwie mieszkaniowym powszechnie stosuje się stropy typu DZ-3.

Konstrukcję  nośną  tego  stropu  stanowią  belki  żelbetowe,  pustaki  żużlobetonowe  i  beton
przygotowywany  na  miejscu  budowy,  wypełniający  strop  i  powiększający  jego  wysokość.
W belkach  zbrojenie  wystaje  częściowo  na  zewnątrz,  co  zapewnia  dobre  połączenia  belek
z betonem w wieńcu żelbetowym.

Szeroko stosowany jest również strop typu T-27. Składa się on z belek i płyt

dostosowanych do różnego rodzaju rozstawów belek (60, 90, 120 cm). Bardzo korzystne jest
wypełnienie stropów pustakami gipsowymi. Zamiast płytami, strop T – 27 można wypełnić
innymi materiałami, np. cegłą (typu Kleina), płytami trzcino – gipsowymi itp. Z belek T – 27
i płyt wypełniających można również budować stropodachy.

Kolejność robót przy stropach z prefabrykatów jest następująca: najpierw układa się

belki, dbając o równe i poziome ich ułożenie, następnie pustaki (płyty) wypełniające, na
końcu beton wypełniający całość stropu i wieniec.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wykonywanie podłóg, posadzek i schodów

Podłogi i posadzki

Podłogi cementowe układa się z mocnej zaprawy cementowej o grubości około 3 cm na

podłożu betonowym; stosuje się je w podobnych warunkach jak posadzki z płytek
betonowych.

Podłogi drewniane stosuje się jako białe lub posadzki drewniane.
Na podłogi białe używa się desek z drewna miękkiego (najlepiej sosnowego), zdrowego,

suchego, bez sęków. Deski szerokości najwyżej 20 cm i grubości co najmniej 25 mm przybija
się do belek stropowych lub legarów podłogowych stroną rdzeniową do góry.

Posadzka jest to wierzchnia wykończeniowa warstwa podłogi. Występuje jako:

–

parkiet drewniany,

–

panele drewniane,

–

wykładzina dywanowa,

–

terrakota,

–

wykładzina winylowa.
Lastrico (terazzo) jest to udoskonalona posadzka betonowa, gdzie górną warstwę

grubości około 2 cm układa się z mieszaniny cementu i grysów marmurowych (wapiennych),
co daje ładny rysunek i kolor. Po oszlifowaniu otrzymuje się ładny połysk.

Posadzki drewniane układa się z klepek lub tafli parkietowych z drewna twardego (dąb,

jesion, buk) na surowej (tzw. ślepej) podłodze drewnianej lub na podłożu betonowym
(pokrytym lepikiem). Klepki mają wymiary: długość 20–50 cm, szerokość 4–9 cm, grubość
16–22 mm. Klepki łączy się na „pióro i wpust”.
Schody

Do komunikacji pionowej w budynku służą schody, umieszczone w klatce schodowej

budynku.  Zasadniczymi  częściami  schodów  są  stopnie  szerokości  co  najmniej  25  cm
i wysokości  do  l9  cm.  Szereg  stopni  tworzy  tzw.  bieg,  który  jest  przerywany  spocznikami
(podestami),  służącymi  do  odpoczynku  i  zmiany  kierunku  biegu.  W  mniejszych  budynkach
stosuje  się  schody  drewniane,  nieogniotrwałe.  Schody  drewniane  składają  się  z  policzków
wykonanych  z  bali,  osadzonych  na  belkach  spocznikowych,  oraz  ze  stopni,  które  mogą  być
umocowane w policzkach jako drabiniaste, wpuszczane, wsuwane lub nakładane.
W  pierwszym  wypadku  występują  w  stopniu  tylko  podnóżki,  w  pozostałych  zaś  podnóżki
poziome  i  przednóżki  (pionowe).  Schody  ogniotrwałe  buduje  się  z  kamieni  naturalnych  lub
sztucznych. Pierwsze stosuje się zwykle do schodów zewnętrznych.

Z pozostałych, w budownictwie leśnym, mają zastosowanie: schody ceglane lub

betonowe ułożone bezpośrednio na gruncie (schody piwniczne) oraz schody ceglane (płyta
ceglana typu Kleina) na stalowych belkach policzkowych i spocznikowych. Boczne
zabezpieczenia na schodach stanowią poręcze lub balustrad, których zasadniczymi częściami
są słupki i pochwyty.

Konstrukcje i pokrycia dachowe

Konstrukcja dachowa

Konstrukcję nośną dachu wznosi się z drewna, żelbetu lub stali. W budynkach

mniejszych,  zwłaszcza  mieszkalnych, stosuje się  zwykle konstrukcję drewnianą. Z uwagi  na
wiązanie  poszczególnych  elementów,  drewniana  konstrukcja  dachowa  nosi  również  nazwę
więźby  dachowej.  Zasadniczym  elementem  więźby  jest  więzar  dachowy,  który  dźwiga
pokrycie  dachowe.  Więzar  jest  zespołem  belek  połączonych  ze  sobą,  przenoszących
obciążenie dachu na podpory (ściany). Więzary ustawia się w odstępach około 1,0m. Istnieje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wiele różnych konstrukcji dachowych, stosowanych w zależności od potrzeb konstrukcyjnych
oraz zwyczajów; z uwagi na typy więzarów rozróżniamy następujące zasadnicze ich układy:
–

rozporowe, gdzie krokwie działają rozpierająco na belkę dolną,

–

płatwiowo – stolcowe, gdzie nacisk krokwi jest przenoszony na belkę poprzez płatwie
i stolce, a belka oparta jest na podporach pośrednich,

–

wieszarowe, o działaniu podobnym jak płatwiowo – stolcowe, lecz bez podpór
pośrednich belki.
Elementy drewnianej konstrukcji dachowej mają następujące zadania:

–

belki  dolne  główne,  stropowe  albo oddzielne  belki  dachowe,  przenoszą  ciężar  dachu  na
ściany  bezpośrednio  na  oczepy  (w  budynkach  drewnianych)  lub  przez  murłatę
(w budynkach murowanych);

–

krokwie dźwigają połacie dachowe;

–

jętki usztywniają górą więzar krokwiowy;

–

wiatrownice usztywniają poszczególne więzary między sobą;

–

płatwie dają dodatkowe oparcie krokwiom;

–

stolce (słupki) stanowią podparcie płatwi lub jętek;

–

miecze podpierają dodatkowo płatwie lub jętki, zmniejszają ich rozpiętość;

–

kleszcze usztywniają cały więzar w płaszczyźnie pionowej.
Więzary pełne są zaopatrzone we wszystkie elementy więzara, w więzarach pustych

występują tylko krokwie i belki dolne. Drewniane konstrukcje dachowe mogą być
zastępowane konstrukcjami ogniotrwałymi z prefabrykowanych elementów żelbetowych oraz
ze stali.

Jako elementy prefabrykowane wykonuje się krokwie, płatwie, dźwigary oraz płyty,

panwie i ruszty. Zasadniczą konstrukcją nośną  są krokwie, płatwie  i dźwigary (podobnie  jak
więzary  w  konstrukcji  drewnianej),  przy  czym  dźwigary  są  ukształtowane  w  formie
kratownicy. Płyty, panwie i ruszty są elementami, które układa się na konstrukcji nośnej, a na
nich  układa  się  pokrycie  dachowe  (dachówkę  lub  na  płytach  pełnych  papę  z  ewentualnym
ociepleniem).  Wymienione  elementy  prefabrykowane  są  produkowane  równiej  w  częściach,
z możliwością  ich  łączenia  na  budowie;  takie  elementy,  jako  lżejsze,  powinny  znaleźć
zastosowanie w budownictwie leśnym.
Pokrycie dachowe

Do krokwi przybija się deski lub łaty, a na nich układa się pokrycie dachowe. Dachy

pokrywa się materiałami nie ogniotrwałymi lub ogniotrwałymi. Do pierwszych należą słoma,
trzcina, deski, gonty (te rodzaje pokryć obecnie zanikają); natomiast do ogniotrwałych
zaliczamy: dachówkę, blachę i papę.

Dachówki mogą być ceramiczne lub cementowe (wyrabia się również dachówki

cementowo – gliniane, które dają około 20% oszczędności na cemencie). Pod względem
kształtu najbardziej rozpowszechnione są dachówka karpiówka i zakładkowa. Dachówki
układane są na łatach; dają pokrycia szczelne i ładne, ale ciężkie (rys. 3).

Rys. 3. Pokrycie dachu dachówką ceramiczną karpiówką [10, s. 24]

Do krycia blachą używa się blachy ocynkowanej lub cynkowej. Arkusze blachy przybija

się luźno do ułożonego deskowania dachowego. Poszczególne arkusze blachy ocynkowanej
łączy się na rąbek stojący (szwy prostopadle do okapu) lub na rąbek leżący (szwy równoległe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

do  okapu),  zaś  arkusze  blachy  cynkowej  –  na  zwój  (zwinięcie  końców  sąsiednich  arkuszy
blachy),  „w  rurkę”  lub  zakład  (ułożenie  równolegle  z  podkładką).  Z  uwagi  na  dużą
rozszerzalność  blacha  ta  powinna  mieć  możliwość  przesuwu.  Pokrycia  blaszane  są  lekkie
i trwałe, wymagają jednak starannego i fachowego wykonania.

Blachodachówki to pokrycie lekkie, o dość łatwym i krótkim czasie montażu.
Trzcina posiada bardzo dobrą izolacyjność termiczną i akustyczną oraz posiada

możliwość układania na powierzchniach krzywoliniowych i płynnego przechodzenia pokrycia
z jednej płaszczyzny na drugą. Do krycia trzciną używa się materiału wysuszonego,
sezonowanego i zaimpregnowanego. Trzcinę układa się na pokryty papą dach na pełnym
odeskowaniu.

Gont drewniany to deszczułki w kształcie klina, najczęściej długości 40–60 cm,

szerokości 6−10 cm i grubości 1,5 cm. Większe są niepraktyczne, bo łatwo się kurczą i pękają
Przed ułożeniem  na dachu gonty trzeba zaimpregnować przed grzybami, owadami  i ogniem.
Impregnację  taką  trzeba  będzie  powtarzać  co  kilka  lat.  Początkowo  mają  naturalny  kolor
drewna,  ale  po  kilku  latach  szarzeją.  Niekiedy  barwi  się  je  bejcą.  Gonty  robi  się  z  jodły,
sosny,  modrzewia,  dębu,  kanadyjskiego  lub  cedru.  Drewno  można  pociąć  maszyną  (gonty
cięte) lub łupać ręcznie (gonty łupane).

Gonty (dachówki) bitumiczne to długie pasy z wcięciami w różnych kształtach, np.

prostokąta,  trójkąta,  łuski,  trapezu,  sześciokąta.  Dzięki  tym  wcięciom  po  ułożeniu  na  dachu
wyglądają jak rzędy dachówek lub gontów. Podobnie jak papy zbudowane są z kilku warstw.
Podstawową  jest  warstwa  nośna,  czyli  osnowa  z  włókna  szklanego  nasączona  bitumem
modyfikowanym.  Od  jego  jakości  zależy,  czy  dachówka  będzie  odporna  na  silne  wiatry
i starzenie.  Warstwa  wierzchnia  (gruboziarnista  posypka  mineralna  lub  ceramiczna)  chroni
dachówki  przed  nagrzewaniem,  promieniowaniem  UV  i  uszkodzeniami  mechanicznymi.
Od niej  zależy  kolor  dachu,  może  być  jedno  lub  wielobarwna,  np.  cieniowana.  Zamiast
posypki  warstwą  wierzchnią  może  być  cienka  folia  metalowa.  Warstwa  spodnia
z drobnoziarnistej posypki (np. z piasku kwarcowego lub talku) zabezpiecza przygotowane do
układania na dachu warstwy przed sklejaniem.

Papa przeznaczona na dach zbudowana jest z trzech warstw. Najważniejszą z nich jest

warstwa  nośna,  czyli  osnowa  z  welonu  szklanego, włókniny  poliestrowej,  folii  albo  tektury.
Od  rodzaju  i  grubości  osnowy  zależy,  jak  bardzo  papa  jest  elastyczna  i  odporna  na
rozciąganie.  Na  pokrycia  dachowe  nie  stosuje  się  pap  tradycyjnych  z  osnową  z  tektury.
Zastąpiły  je  papy  termozgrzewalne  z  osnową,  np.  z  welonu  szklanego  lub  włókniny
poliestrowej.  Mają  znacznie  lepsze  parametry  techniczne  niż  papy  tradycyjne,  są  też
łatwiejsze  w  montażu.  Bitum,  którym  nasączona  jest  osnowa  pap  jest  modyfikowany  –
oksydowany,  wzbogacony  plastomerem  APP  albo  elastomerem  SBS.  Papy  mogą  być
stosowane  jako  podkład  pod  właściwe  pokrycie,  np.  papa  na deskowaniu  może  być ułożona
jako warstwa wstępnego krycia (zamiast folii) pod dachówki ceramiczne albo jako ostateczny
materiał pokryciowy. Ostateczne pokrycie z papy  – przede wszystkim na dachach płaskich –
może  być  układane  jednowarstwowo  (z  dobrych  jakościowo  pap  wierzchniego  krycia)  albo
warstwowo – pod papą wierzchniego krycia układa się podkładową, do czego bardzo przydaje
się papa perforowana (rys. 4).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Krycie papą asfaltową podwójnie na deskowaniu [10, s. 23]

Roboty wykończeniowe: tynkarskie, malarskie, ślusarskie, zduńskie

Roboty tynkarskie

Tynki tradycyjne z zapraw cementowo − wapiennych wykonywane są obecnie głównie

jako  podkłady  pod  warstwy  wykańczające  np.  z  gładzi  gipsowej  lub  okładziny  z  płytek
ceramicznych.  Zaprawy  tynkarskie  używane  do  ich  nakładania  mogą  być  przygotowywane
bezpośrednio  na  budowie  albo  –  co  zdarza  się  coraz  częściej  –  wykorzystuje  się  gotowe
mieszanki  dostarczane  w  workach  lub  silosach.  Tynki cementowo  – wapienne  wykonuje  się
jako  dwu  −  lub  trójwarstwowe,  przy  czym  pierwsza  warstwa  obrzutki  pełni  rolę  warstwy
kontaktowej, poprawiającej przyczepność.

Następna warstwa narzutu o grubości 1–1,5 cm umożliwia wyrównanie podłoża istanowi

podkład  pod  gładź  wykańczającą  lub  okładzinę.  Przy  nakładaniu  tynku,  w  celu  uzyskania
równej  powierzchni,  stosuje  się  metalowe  listwy  tynkarskie,  które  wstępnie  osadzone  na
ścianie,  pełnią  rolę  prowadnic,  po  których  prowadzona  jest  łata  wyrównująca  powierzchnię
narzutu.  Przeciętne  zużycie  zaprawy  przy  tynkowaniu  tradycyjnym  wynosi  25–35kg/m²
zależnie od stopnia równości podłoża.

Tynk cementowo – wapienny przyczynia się do wprowadzenia znacznej ilości wilgoci do

pomieszczeń, co powoduje konieczność zapewnienia intensywnej wentylacji do czasu
całkowitego jego wyschnięcia. Gruba warstwa zaprawy tynkarskiej pozwala na zakrycie
prowadzonych po ścianie przewodów instalacji elektrycznej, co z kolei eliminuje konieczność
wykonywania bruzd pod te przewody.

Tynki zewnętrzne – mokrych robót elewacyjnych nie można prowadzić w temperaturze

poniżej  5°C  lub  kiedy  występuje  bardzo silne  nasłonecznienie  wykańczanej  ściany.  W razie
potrzeby  można  stosować  osłony  przeciwsłoneczne,  a  także  nawilżać  świeże  tynki  metodą
wytwarzania mgły wodnej np. przy użyciu drobnokroplistych rozpylaczy. W ciepłych porach
roku  warto również  przed  tynkowaniem zagruntować  ściany, co  zmniejszy  odciąganie  wody
z zaprawy  przez  nagrzane  materiały  ścienne.  Optymalne  terminy  wykonywania  elewacji
zarówno tynkarskich  jak  i  z  okładzin  mocowanych  zaprawą  klejową  to maj  –  czerwiec oraz
wrzesień  –  październik.  W  tym  czasie  panują  umiarkowane  temperatury  powietrza  tak
w  ciągu  dnia  jak  i  nocą,  a  duża  wilgotność  powietrza  sprzyja  równomiernemu  twardnieniu
zapraw.  Rzadziej  niż  latem  zdarzają  się  też  ulewne  deszcze,  które  mogą  uszkodzić  świeże
pokrycia elewacji, a promienie słoneczne nie powodują zbyt szybkiego odparowania wody.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykończenia elewacji narzuca przede wszystkim technologia w jakiej budowane

były  ściany  zewnętrzne.  Niekiedy  wykonanie  elewacji  odbywa  się  równocześnie  z  budową
ścian konstrukcyjnych, a więc już na tym etapie budowy trzeba zdecydować się na konkretne
materiały  elewacyjne.  ściany  jednowarstwowe  –  w  założeniu  przeznaczone  są  do
bezpośredniego  tynkowania,  przy  czym  w  zależności  od  gładkości,  ściany  pokrywa  się
tynkiem  tradycyjnym  lub  cienkowarstwowym.  Tynk  cienkowarstwowy  może  też  stanowić
zewnętrzną,  dekoracyjną  warstwę  nakładaną  na  tynk  cementowo  –  wapienny.  Z  uwagi  na
ograniczoną nośność podłoża stosuje się wyłącznie tynki cienkowarstwowe. W tej technologii
można  również  wykonać  elewacje  „na  sucho”  z  użyciem  paneli  stalowych,  z  PVC,
drewnianych lub zamocować wielkowymiarowe płyty elewacyjne.

W ścianach trójwarstwowych warstwa elewacyjna może pełnić rolę gotowej elewacji lub

też  stanowić  podłoże  pod  tynk  tradycyjny  lub  cienkowarstwowy.  Ściany  szkieletowe  –
typowy sposób wykańczania takich ścian to elewacje z paneli z PVC (sidingu) lub oblicówki
drewnianej.  Można  je  również  otynkować  po  zamocowaniu  dodatkowej  warstwy  ocieplenia.
Niekiedy  ściany  szkieletowe  „obmurowuje  się”  cegłą  klinkierową  lub  bloczkami
betonowymi. Do każdego rodzaju ściany można również mocować okładziny ceramiczne lub
kamienne,  które  w  zależności  od  rodzaju  podłoża  i  grubości  płytek  są  przyklejane  lub
mocowane do specjalnego stelaża.
Roboty malarskie

Oprócz walorów dekoracyjnych, farby do ścian wewnętrznych i sufitów powinny

charakteryzować  się  trwałością  barw  i  znikomą  emisją  szkodliwych  substancji,  a  także
zapewniać  możliwość  łatwego  zmywania  zabrudzeń.  Podobnie  jak  w  grupie  farb
elewacyjnych, dominują wśród nich wyroby akrylowe o dużej zdolności krycia, matowe bądź
o  jedwabistym  połysku.  Większość  gotowych  do  użycia  farb  do  wnętrz  przeznaczonych  do
malowania ścian i sufitów to wodne dyspersje tworzyw sztucznych, komponowane z różnych
żywic polimerowych, modyfikowanych dodatkami poprawiającymi własności użytkowe.

W praktyce przyjmuje się ogólny podział na kilka grup wyrobów, zależnie od głównego

składnika  powłokotwórczego,  choć  w  rzeczywistości  farby  najczęściej  zawierają  mieszaninę
różnych  spoiw.  Dlatego  gotowy  wyrób  może  znacznie  odbiegać  od  własności
charakterystycznych dla spoiwa podstawowego i  jedynie  badania  laboratoryjne pozwalają  na
szczegółowe określenie jego parametrów.

Rodzaje farb:

–

polioctanowe – można nakładać je na cienkie powłoki z farb klejowych, wykazują jednak
znaczy skurcz przy wysychaniu, co przy wielokrotnym malowaniu może powodować
łuszczenie się powłoki,

–

akrylowe  –  farby  o  uniwersalnym  zastosowaniu;  wykazują  dobrą  elastyczność,
przyczepność  do  podłoża  oraz  wysoką  zdolność  krycia.  Ich  zaletą  jest  także  wysoka
paroprzepuszczalność.  Tworzą  gładką  i  trwałą  powłokę;  można  nimi  malować  wszelkie
pomieszczenia domowe,

–

lateksowe – charakteryzują się dużą odpornością na ścieranie, elastycznością, a także
wysoką paroprzepuszczalnością. Można pokrywać nimi ściany wymagające częstego
zmywania; szczególnie polecane do pomieszczeń „mokrych”: kuchni, łazienek, pralni,

–

alkidowe – dają szczelną, odporną na wodę powłokę o wysokiej przyczepności do
podłoża. Ich składniki wykorzystywane są głównie w farbach izolujących (na plamy);

–

farby o spoiwie alkidowym służą też do wykonywania, w zastępstwie farb olejnych,
matowych „lamperii”,

–

mineralne (wapienne, metylocelulozowe) – obecnie rzadko wykorzystywane ze względu
na niską trwałość uzyskiwanych z nich powłok; stosowane tylko w pomieszczeniach
suchych. Dostępne są w postaci białego proszku rozpuszczalnego w wodzie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Roboty ślusarsko-kowalskie

Do robót ślusarsko-kowalskich w budownictwie należy wykonanie drzwi, krat, balustrad

i ogrodzeń oraz okuć do połączeń ciesielskich i murowych (śruby, klamry itp.). Do wyrobu
okuć używa się zwykle prętów okrągłych i kwadratowych oraz płaskowników. Elementy
stalowe łączy się w zasadzie przez spawanie.
Roboty zduńskie

W przeszłości obejmowały budowę pieców pokojowych (kaflowych) i trzonów

kuchennych. Komory paleniskowe i ścianki obudowane były cegłą szamotową, poniżej
paleniska umieszczony był popielnik, do którego przez ruszt przedostawał się popiół. Ścianka
zewnętrzna pieca składała się z kafli.

Kominki są źródłem ogrzewania i wrażeń estetycznych w wielu pomieszczeniach

mieszkalnych. Powinny być one wykonane zgodnie z obowiązującymi zasadami. Wielkość
kominka powinna być dostosowana do pomieszczeń o różnych kubaturach (rys.5).

Rys. 5. Przekrój przez kominek [10, s. 39]

Obecnie roboty wykończeniowe zduńskie nie mają wielkiego znaczenia, za wyjątkiem

wykonywania kominków.

Grodzenie posesji

Ogrodzenie ma odgraniczać osadę od sąsiedniego terenu, a zarazem powinno być

elementem dekoracyjnym osady.

Ogrodzenia mogą być wykonywane z różnych materiałów, a mianowicie z drewna, siatki,

cegły, betonu itp. Do niedawna najbardziej rozpowszechnione były ogrodzenia drewniane.

Ogrodzenia takie składają się ze słupków wkopanych w ziemię na głębokość około 80 cm

w odstępach około 2,50m jeden od drugiego, następnie z dwóch rzędów rygli (poziomych łat),
do których przybija się pionowo lub skośnie listwy lub kołki. Zamiast nich można użyć
chrustu, którym wyplata się ogrodzenia między ryglami.

Obecnie coraz częściej spotyka się ogrodzenia z materiałów trwałych, przede wszystkim

z siatki metalowej, betonu i żelbetu. Ponadto ogrodzeniem może być żywopłot z odpowiednich
drzew lub krzewów. Na żywopłoty o średniej wysokości nadają się takie rodzaje roślin jak:
tuja, jałowiec, grab, robinia, karagana, glediczia, klon polny i tatarski, leszczyna, morwa. Na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

niskie żywopłoty używa się krzewów takich jak: ligustr, cis, bukszpan, śnieguliczka, jałowce.
Na wysokie osłony drzewne nadają się: świerk, jodła, grab, lipa.

Aby ogrodzenie posesji zapewniało bezpieczeństwo musi spełnić kilka warunków:

–

nie musi być bardzo wysokie (min. 120 cm), ale powinno mieć odpowiednią konstrukcję,
im dalej od skupisk ludzkich, tym powinno być wyższe,

–

elementy płotu nie mogą pełnić funkcji drabiny i ułatwiać przejścia wierzchem,

–

poszczególne elementy ogrodzenia powinny być nitowane lub spawane, a nie skręcane na
śruby.

Główne elementy ogrodzenia:
–

cokoły wykonywane są z betonu, kamienia naturalnego lub cegieł. W przypadku cokołów
ceglanych konieczne jest ułożenie izolacji poziomej na betonowym fundamencie,
zapobiegającej przenikaniu wilgoci z gruntu. Chroni to przed pojawieniem się wykwitów
solnych, jak również znacznie przedłuża trwałość ogrodzenia,

–

słupki wykonywane są z rur stalowych, murowane z cegły lub kamienia albo wylewane
z betonu. Słupki murowane i betonowe powinny być zbrojone prętami zakotwionymi
w cokole lub fundamencie,

–

przęsła wykonuje się z elementów drewnianych, stalowych lub prefabrykatów
betonowych. Przy ogrodzeniach pełnych funkcje przęseł pełni ścianka z cegły lub betonu.

Rodzaje ogrodzeń:

Siatka – najczęściej wykonana jest z drutu stalowego zabezpieczonego przed rdzewieniem

warstwą cynku; może być on także lakierowany lub pokryty powłoką PVC, a także poliestrem
w  różnych  kolorach.  Druty  łączy  się  przez  splatanie  lub  zgrzewanie.  Drugi  sposób  pozwala
uzyskać  bardziej  trwały  i sztywny  materiał.  Powstałe  w  wyniku  łączenia  drutu  oczka,
najczęściej o wymiarach 5  x 5  lub 6 x 6  cm, mogą mieć układ diagonalny  lub prosty. Siatkę
sprzedaje  się  w odcinkach  od  15  do  25metrów o wysokości  od  1  do  2m, w postaci  rulonów
(nietypowa,  choć  również  dostępna  w  handlu  jest  czterometrowa).  Siatkę  możemy
zamontować na dwa sposoby: naciągając między słupkami lub montując między nimi gotowe
panele z rozpiętą siatką.

Parkany − to płoty z drewnianych sztachet. Tego rodzaju ogrodzenie można wykonać

samodzielnie,  robiąc  sztachety  z  desek.  W  handlu  są  też  dostępne  gotowe  sztachety,  które
mogą być zakończone płasko, zaokrąglone lub ozdobnie wyfrezowane. Można również kupić
panele ogrodzeniowe. Cały segment  może mieć górną krawędź równą bądź wyciętą  łukowo.
Gotowe panele  na  miejscu  montuje  się  do słupków. Płoty takie  mają  wysokość 80–190  cm.
Szerokość  przęseł  waha  się  od  100  do  180  cm.  Drewniane  przęsła  można  montować  także
w ogrodzeniach,  w  których  słupki  są  z  innych  materiałów.  Słupki  wykonuje  się  z  kantówek
o prostych lub zaokrąglonych krawędziach. Góra może być zakończona płasko lub ozdobiona
elementami, np. w kształcie stożka czy kuli.

Kamienne ogrodzenia – mogą przybierać rozmaite formy: mogą być pełne lub ażurowe,

łączące różne rodzaje kamienia lub różne rodzaje materiałów. Ciekawy efekt daje połączenie
z kamieniem  metalowych prętów, drewnianych sztachetek lub cegieł. Wprowadzenie przęseł
np.  z  prętami  lub  sztachetami  dodaje  ogrodzeniu  lekkości.  Jego  wygląd  zależy  również  od
tego, czy  spoinowanie  będzie  w tym samym odcieniu co kamień czy kontrastowe. Kamienie
w ogrodzeniu  mogą  być  ułożone  w  układzie regularnym  lub  luźnym.  Najczęściej stosowane
kamienie  to  piaskowiec,  wapień  lub  kamień  polny (na  przykład  łupany).  Pnącza  porastające
ogrodzenie  kamienne  podkreślają  jego  naturalny  charakter,  a  jednocześnie  łagodzą  jego
surowy wygląd.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz materiały budowlane konstrukcyjne?
2.  Jakie znasz materiały budowlane izolacyjne?
3.  Jakie znasz instalacje domowe?
4.  Z czego składa się instalacja wodociągowa?
5.  Z czego składa się instalacja kanalizacyjna?
6.  Z czego składa się instalacja C.O i C.W.?
7.  Z czego składa się instalacja wentylacyjna?
8.  Z czego składa się instalacja elektryczna?
9.  Z czego składa się instalacja odgromowa?
10.  Jakie znasz sposoby przechowywania materiałów budowlanych?
11.  Jakie znasz pokrycia dachowe?
12.  Czy się charakteryzują poszczególne pokrycia dachowe?
13.  Jaki sprzęt i urządzenia jest stosowany w budownictwie?
14.  Do czego używane są spycharki?
15.  Do czego używane są koparki?
16.  Jaką znasz dokumentację projektową?
17.  Jaką znasz dokumentację wykonawczą?
18.  Jaką znasz dokumentacje kosztorysową?
19.  Co zawiera Dziennik Budowy?
20.  Na czym polega wykonywanie fundamentów?
21.  Na czym polega wykonywanie ścian?
22.  Na czym polega wykonywanie stropów?
23.  Jakie znasz elementy drewnianej konstrukcji dachowej?
24.  Jakie są zadania elementów więźby dachowej?
25.  Na czym polegają roboty wykończeniowe?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Sklasyfikuj wybrane przez nauczyciela materiały budowlane oraz określ ich zastosowanie

i sposób przechowywania uzupełniając poniższą tabelę:

Tabela do ćwiczenia1

Lp.

Rodzaj materiału

budowlanego

Sposób przechowywania materiału

budowlanego

Zastosowanie

materiałów

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać instrukcję do ćwiczeń,
2) dokonać analizy materiałów budowlanych pod względem ich właściwości,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) określić sposób przechowywania materiałów budowlanych ze względu na ich

właściwości,

4) określić zastosowanie materiałów budowlanych,
5) wypełnić tabelę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki materiałów budowlanych,

–

instrukcja do ćwiczenia,

–

arkusz roboczy,

–

długopis,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Z projektu technicznego dowolnego obiektu budownictwa ogólnego i leśnego odczytaj

w nim dane związane z kosztami, potrzebnymi materiałami, sprzętem i robocizną niezbędne
do wykonania danego projektu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać instrukcję do ćwiczeń,
2)  dokonać analizy dokumentacji projektowej, cenników i druków stosowanych w leśnictwie,
3)  odczytać dane zawarte w projekcie technicznym,
4)  wypełnić arkusz roboczy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja projektowa obiektów budownictwa ogólnego i leśnego, cenniki, druki
stosowane w leśnictwie,

–

instrukcja do ćwiczenia,

–

długopis,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować materiały budowlane konstrukcyjne?



2) wymienić materiały budowlane izolacyjne?



3) wymienić instalacje domowe?



4) omówić budowę instalacji wodociągowej?



5) omówić budowę instalacji kanalizacyjnej?



6) omówić budowę instalacji C.O i C.W.?



7) omówić budowę instalacji wentylacyjnej?



8) omówić budowę instalacji elektrycznej?



9) omówić budowę instalacji odgromowej?



10) wymienić sposoby przechowywania materiałów budowlanych?



11) wymienić rodzaje pokryć dachowych?



12) scharakteryzować poszczególne pokrycia dachowe?



13) wymienić sprzęt i urządzenia stosowany w budownictwie?



14) określić zastosowanie spycharek?



15) omówić zastosowanie koparek?



16) wymienić dokumentację projektową?



17) wymienić dokumentację wykonawczą?



18) wymienić dokumentacje kosztorysową?



19) omówić Dziennik Budowy?



20) omówić na czym polega wykonywanie fundamentów?



21) omówić na czym polega wykonywanie ścian?



22) omówić na czym polega wykonywanie stropów?



23) wymienić elementy drewnianej konstrukcji dachowej?



24) omówić zadania elementów więźby dachowej?



25) omówić roboty wykończeniowe?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Konserwacja i remonty budynków oraz budowli

4.2.1. Materiał nauczania

Przeglądy i konserwacje elementów budynku

Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela

lub zarządcę kontroli:
1) okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego:

a) elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy

atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania
obiektu,

b) instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,
c) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych

i wentylacyjnych);

2) okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego

i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz
jego  otoczenia;  kontrolą  tą  powinno  być  objęte  również  badanie  instalacji  elektrycznej
i piorunochronnej  w  zakresie  stanu  sprawności  połączeń,  osprzętu,  zabezpieczeń
i środków  ochrony  od  porażeń,  oporności  izolacji  przewodów  oraz  uziemień  instalacji
i aparatów;

3) okresowej w zakresie, o którym mowa w pkt. 1, co najmniej dwa razy w roku,

w terminach do 31 maja oraz do 30 listopada, w przypadku budynków o powierzchni
zabudowy przekraczającej 2 000m² oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni
dachu przekraczającej 1 000m²; osoba dokonująca kontroli jest obowiązana bezzwłocznie
pisemnie zawiadomić właściwy organ o przeprowadzonej kontroli;

4) bezpiecznego użytkowania obiektu każdorazowo w przypadku wystąpienia okoliczności,

o których mowa w pkt 2.

Przeglądy i konserwacje dachów

Stan techniczny dachu należy sprawdzać dwa razy w roku: na wiosnę i na jesieni w celu

usunięcia zanieczyszczeń i uszkodzeń. Również po silnych wiatrach należy sprawdzić stan
pokrycia. Ujawnione w czasie przeglądów i eksploatacji budynku nieprawidłowości powinny
być niezwłocznie usuwane. Dotyczy to:

−

wszelkich zanieczyszczeń utrudniających spływ wody wzdłuż rynien, w korytach,
rynnach oraz przy wpustach do rur spustowych,

−

uszkodzeń pokrycia jak: odklejenie zakładów, pęcherze, przerwania i przebicia papy,
stłuczenia dachówek lub gąsiorów, wykruszenia się zaprawy m spoin,

−

uszkodzeń obróbek blacharskich ( rynny, opierzenia, fartuchy, wydry itp.),

−

uszkodzeń wybudówek nad dachem i kominów wywiewek kanalizacyjnych, wyłazów itp.
elementów nad dachem.

−

osłabienia konstrukcji dachów drewnianych.
Niezależnie od napraw doraźnych (poprzeglądowych) należy przeprowadzać okresową

konserwację pokryć.

Dachy kryte papą asfaltową należy smarować lepikiem asfaltowym typu Abizol D,

Bitizol D.

Dachy kryte papą smołową należy po roku eksploatacji posmarować lepikiem smołowym

na gorąco i powtarzać smarowanie co dwa lata; w czasie smarowania pokrycie dachu zaleca
się posypywać piaskiem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pokrycia dachówką naprawia się zależnie od wielkości i rodzaju uszkodzeń. Przy

większych uszkodzeniach zaleca się rozebranie pokrycia i przełożenie go od nowa z wymianą
uszkodzonych  dachówek  na  nowe.  W  przypadku  wykruszenia  się  naprawy  w  spoinach,
naprawa  polega  na  usunięciu  resztek  starej  zaprawy  i  uszczelnieniu  spoin  od  dołu  zaprawą
wapienną  1:1.  Jeśli  uszkodzeniu  uległy  dachówki,  należy  je  usunąć  i  pokryć  uszkodzone
miejsca  od  nowa  dachówkami  tego  samego  rodzaju  co  na  pozostałych  połaciach  dachu,
wykonując szczególnie dokładnie połączenia nowych dachówek ze starymi.

Pokrycia blachą naprawia się przez nałożenie łat z takiej samej blachy i połączenie ze

starym  pokryciem  na  stojące  rąbki  bądź  –  w  razie  potrzeby  –  przez  wymianę  całych  pasów
lub  wymianę  blachy  na  większych  połaciach  dachu  mocowanej  do  deskowania  za  pomocą
żabek wpuszczonych do rąbków.

Oprócz konserwacji i naprawy pokryć dachowych, należy zwrócić uwagę na usterki,

nieprawidłowości montażu, umocowań i działania rynien oraz rur spustowych.

Wzmacnianie uszkodzonej więźby dachowej polega na ogół na wzmocnieniu

poszczególnych krokwi deskami przybijanymi z boku dodatkowymi zastrzałami, podpórkami,
klamrami,  wymianie  zmurszałego  końca  krokwi,  wzmocnieniu  ołacenia  przez  przybicie  od
dołu, między krokwiami, deski wzmacniającej.
Przeglądy i konserwacje ścian zewnętrznych
       W  czasie  przeglądu  należy  zwracać  uwagę  na  przestrzeganie  przez  użytkowników
odpowiednich zasad, a szczególnie:
–

nie wybijać nowych otworów drzwiowych i okiennych w ścianach zewnętrznych,

–

nie wykonywać przebić elementów ścian zewnętrznych oraz bruzd dla przewodów
instalacyjnych,

–

nie przeciążać balkonów (ponad dopuszczalne obciążenie) i nie wykonywać
jakichkolwiek czynności i przebić mogących spowodować uszkodzenia balkonów i loggi
oraz balustrad ich zamocowań,

–

nie mocować żadnych elementów w ścianach zewnętrznych i złączach między
prefabrykatami.
Stwierdzone uszkodzenia zewnętrznych ścian, stolarki, balustrad, obróbek blacharskich

(rur spustowych, pasów, fartuchów, okapników), wkładek uszczelniających i kitów powinny
być niezwłocznie usunięte.

W przypadku stwierdzenia w czasie eksploatacji lub przeglądu wyjątkowych uszkodzeń

ścian zewnętrznych, jak:
–

wychylanie się od pionu ścian lub pękanie ich elementów,

–

znaczne rysy, pęknięcia połączone z ubytkami i rozwarstwieniami materiału
konstrukcyjnego na złączach elementów prefabrykowanych, spękanie i odpadanie faktur
i tynków,

–

rdzawe wykwity, inne oznaki korozji zbrojenia i betonu od strony zewnętrznej
i wewnętrznej ściany,

–

pęknięcia konstrukcyjne płyt balkonowych,

–

przemarzanie ścian, objawiające się wykropleniami i oszronieniami na wewnętrznej
płaszczyźnie ściany,

–

przecieki  opadów  atmosferycznych  do  pomieszczeń  przez  materiał  ścienny,  złącza
pionowe  i  poziome  elementów  prefabrykowanych,  przez  stolarkę,  przez  połączenia
stolarki  zewnętrznej  z  ościeżami  prefabrykatów,  należy  niezwłocznie  zgłosić  zarządcy
budynku  (nadleśniczemu)  w  celu  zlecenia  opracowania  ekspertyzy  technicznej  oraz
wykonania robót naprawczych.
W czasie przeglądu budynku o konstrukcji drewnianej należy zwrócić uwagę na stopień

zużycia elementów drewnianych oraz szczególnie dokładnie zbadać objawy zaatakowania
drewna przez owady lub grzyby. Oznakami niszczącej działalności owadów są otwory lub
ślady mączki drzewnej widoczne na powierzchni elementów drewnianych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przeglądy i konserwacje ścian wewnętrznych

W czasie przeglądu należy zwracać uwagę na przestrzeganie przez użytkowników

odpowiednich zasad, a szczególnie:
–

użytkować pomieszczenia budynku zgodnie z przeznaczeniem,

–

nie dopuszczać do nadmiernie wysokiej wilgotności względnej powietrza (niewskazane
jest pranie i suszenie bielizny bez właściwego wietrzenia pomieszczeń),

–

utrzymywać w okresie zimowym we wszystkich pomieszczeniach właściwą temperaturę
powietrza,

–

chronić ściany przed zawilgoceniem,

–

niedopuszczalne jest wykonywanie przebić elementów ścian i ich podcinanie.
Konserwacja i naprawy bieżące ścian wewnętrznych to dbałość o stan tynków, wykładzin

i  powłok  malarskich.  Tynki  cementowo  –  wapienne  nie  są  odporne  na  uszkodzenia
mechaniczne.  Drobne  pęknięcia  i  rysy  naprawia się  przed  malowaniem  gipsem  lub zaprawą
wapienno  –  gipsową.  Tynki  maluje  się  dowolnymi  farbami  (klejowymi,  wapiennymi,
olejnymi lub emulsyjnymi).

Ściany z elementów gipsowych są wrażliwe na wilgoć. Mogą być malowane farbami

klejowymi, emulsyjnymi i olejnymi. Nie wolno ich malować farbami wapiennymi lub na
roztworze szkła wodnego.
Przeglądy stropów

W czasie przeglądu należy zwracać uwagę na przestrzeganie przez użytkowników

odpowiednich zasad, a szczególnie:
–

nie dokonywać zmian w sposobie użytkowania pomieszczeń,

–

niedopuszczalne jest przeciążanie stropów i wykonywanie nowych ścianek działowych
przez użytkownika bez zgody zarządcy budynku,

–

niedopuszczalne jest wykonywanie dodatkowych przebić otworów przez stropy,

–

należy chronić stropy przed zawilgoceniem.
W czasie przeglądu lub użytkowania należy zwrócić uwagę na ugięcia stropów

uwidoczniające  się  uszkodzeniami  ścianek  działowych,  odpadaniem  tynku  i  uszkodzenia
posadzek  oraz  na  pęknięcia  poprzeczne  płyt  stropowych.  Stwierdzone  nieprawidłowości
należy  bezzwłocznie  zgłosić  zarządcy  w  celu  opracowania  ekspertyzy  technicznej
i wykonanie niezbędnych robót.
Klatki schodowe

Ze względu na swój ogólny charakter użytkowy w budynku wymagają dużej dbałości

w zakresie zachowania czystości i wyglądu estetycznego. Zabiegi konserwacyjne dotyczą
elementów wyposażenia i wykończenia. Klatki schodowe i korytarze powinny być malowane
tak często, jak to wynika ze względów eksploatacyjnych i estetycznych – nie rzadziej jednak
niż co 5 lat.

W czasie przeglądów należy zwracać uwagę na zachowanie się elementów

konstrukcyjnych. Rysy, pęknięcia, ubytki biegów schodowych, płyt stropowych,
podestowych i spocznikowych oraz ścian i oznaki korozji elementów złączy oraz zbrojenia
mogą świadczyć o zagrożeniu konstrukcji.
Przeglądy i konserwacje budynków o konstrukcji drewnianej

W czasie przeglądu elementów drewnianych należy zwrócić uwagę na stopień ich

zużycia  oraz  szczególnie  dokładnie  sprawdzić  czy  nie  występują  oznaki  niszczącej
działalności  owadów  i  grzybów.  Oznakami  niszczącej  działalności  owadów  są  widoczne  na
powierzchni elementów drewnianych otwory wylotowe dorosłych owadów lub  ślady mączki
drzewnej  wysypującej  się  z  zaatakowanych  elementów.  Oznakami  zagrzybienia  elementów
budynku  jest specyficzny zapach  stęchlizny, zawilgocenie  ścian, plamy  i wykwity  na tynku,
odstawanie  i  odpadanie  tynku,  głuchy  oddźwięk  przy  uderzeniu  młotkiem  belek  i  krokwi,
ugięcia stropów, obecność sznurów lub owocników grzybów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odgrzybianie budynków przeprowadza się na podstawie orzeczenia mykologiczno −

budowlanego wykonanego przez upoważnionego rzeczoznawcę.

Wszystkie zakryte elementy drewniane, do których nie ma bezpośredniego dostępu,

należy  odkryć  dokładnie  zbadać.  Na  wszystkich  kondygnacjach  budynku  należy  sprawdzić
podłogi,  belki  stropów,  a  szczególnie  ich  końce  osadzone  w  murze,  ślepy  pułap,  podsufitki,
ościeżnice  drzwiowe  i  okienne  oraz  ściany,  a  na  strychach  –  wszystkie  elementy  drewniane
dachu, a szczególnie murłaty.

Przy badaniu stanu technicznego drewnianych elementów konstrukcyjnych należy

zwrócić  uwagę  na  stopień  zużycia  drewna,  uszkodzenia  i  luzy  w  połączeniach,  wyboczenie
się  elementów  ściskanych,  nadmierne  ugięcie  belek  stropowych,  płatwi,  krokwi  oraz  inne
osłabienia tych elementów.

Niezależnie od doraźnych zabiegów mających na celu wzmocnienie osłabionych

elementów  drewnianych  lub  wymianę  elementów  zużytych,  konieczna  jest  okresowa
(cykliczna)  impregnacja  wszystkich  elementów  drewnianych,  a  szczególnie  tych,  które
narażone  są  na  bezpośrednie  działania  czynników  atmosferycznych.  Należą  do  nich
balustrady  balkonowe,  loggi  i  tarasów,  słupki  drewniane  zewnętrzne,  płatwie  zewnętrzne,
miecze  zewnętrzne,  krokwie  stanowiące  okapy  nie  deskowane  od  spodu,  deski  wiatrowe
w szczytach  budynków,  deskowanie  zewnętrzne  budynku,  wszelkiego  rodzaju  podciągi
zewnętrzne, zewnętrzne ściany z bali itp.
Przeglądy i konserwacje elementów wykończeniowych

Stolarka drzwiowa i okienna powinna być utrzymana w czystości, chroniona przed

nadmiernym zawilgoceniem, a skrzydła nie mogą być nadmiernie obciążone. Stolarkę należy
myć wodą z 5% dodatkiem amoniaku. Powłok malarskich nie można czyścić benzyną ani
mydłem lub środkami piorącymi, gdyż środki te powodują przyspieszone starzenie się
powłok.

W czasie przeglądów należy zwracać uwagę na zamocowanie zawiasów, ościeżnic

w ościeżach  i  wkrętów  przy  zamkach,  prawidłowość  funkcjonowania  klamek,  przyleganie
skrzydeł,  stopień  skorodowania  ościeżnic,  mocowanie  szyb  i  stan  powłok  malarskich.
Ponadto  należy  sprawdzić  stan  okuć  i  uszczelnienia, zwłaszcza okien  i  drzwi zewnętrznych.
Ramy  i  szczebliny  rozluźnione  w  złączach  należy  rozebrać,  dokładnie  oczyścić,  ponownie
skleić, zakołkować i usztywnić przez przybicie kątowników metalowych w narożnikach ram.
Następnie  należy  oczyścić  i  wyrównać  wręby,  osadzić  szyby  i  dokładnie  okitować.
Obluzowane ościeżnice drzwi należy usztywnić klinami wbitymi w spoinę między ościeżnicą
a  murem,  a  wolną  przestrzeń  wypełnić  pakułami  namoczonymi  w  pokoście  lub  sznurem
smołowym.  Po  naprawieniu  uszkodzonego  tynku  trzeba  do  ościeżnicy  przymocować
ćwierćwałek w celu lepszego jej uszczelnienia.

Prace konserwacyjne obejmują również naprawę lub wymianę podokienników

(parapetów), wymianę zbitych szyb i malowanie stolarki otworowej.
Podłogi i posadzki

Podłogi z drewna powleka się pastą do podłóg, lakierem chemoutwardzalnym lub farbą.

Podłogi z deszczułek bardzo zniszczone należy cyklinować lub szlifować papierem ściernym.
Szpary  w  podłodze  między  deskami  można  uszczelnić  kitem.  Stwardniały  kit  w  szczelinie
należy  wygładzić  papierem  ściernym  lub  strugiem.  Szerokie  szczeliny  można  zlikwidować
przez  wypełnienie  ich  listewkami  przyklejonymi  do  boków  desek  i  dodatkowe  przybicie
cienkimi gwoździami.
Malowanie powierzchni tynków i betonów

Przygotowanie powierzchni starych tynków na ścianach i sufitach pod malowanie

wymaga  usunięcia  łuszczących  się  powłok  malarskich  i  oczyszczenia  powierzchni  tynku
z resztek starej farby przez zeskrobanie jej na mokro stalowymi szpachlami. Należy  wykonać
wszelkie  naprawy  tynków  przez  wypełnienie  zaprawą  wapienno  –  gipsową  pęknięć,  rys

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i dziur po gwoździach, hakach i innych uszkodzeń oraz przetarcie całej powierzchni tynków.
Następnie  gruntuje  się  powierzchnię  tynków  na  spoiwach  wapiennych  i  cementowych.  jak
również powierzchnie  betonowe  roztworem  szarego  mydła, a  tynków  gipsowych  roztworem
kleju  kostnego.  W  zależności  od  wymaganego  standardu  i  przeznaczenia  malowanego
pomieszczenia  mogą  być  stosowane  farby  wapienne, klejowe, emulsyjne, olejne oraz lakiery
i emalie.  Malowanie  wapnem  ma  zastosowanie  przy  tzw.  bieleniu  ścian  i  sufitów
w pomieszczeniach  wilgotnych  w  budynkach  inwentarsko  –  gospodarczych,  pralniach,
a także do malowania elewacji budynków, płotów, ustępów itp.

Jednym z podstawowych warunków uzyskania dobrych powłok wykończeniowych jest

właściwe  i  staranne  przygotowanie  powierzchni  podłoża  przed  malowaniem.  Należy  usunąć
stare,  łuszczące  się  powłoki  malarskie  (przez  zmywanie,  zeskrobywanie,  odpalanie  lub
ługowanie),  dokonać  reperacji  uszkodzeń  podłoża,  wygładzić  podłoże  przez  szpachlowanie
i szlifowanie i zagruntować je.

Przeglądy i konserwacje mostów, dróg i nawierzchni drogowych

Obiekty mostowe

Zakres przeglądów ciągłych i konserwacji obiektów mostowych:

–

oczyszczanie konstrukcji nośnej i podpór,

–

naprawa i malowanie poręczy,

–

łatanie podkładu górnego i dolnego oraz naprawa nawierzchni i urządzeń
odwadniających i izolacji,

–

naprawa umocnień skarp stożków i budowli wodnych przy moście oraz dojazdów,

–

dokręcanie śrub,

–

impregnacja drewnianych części,

–

naprawa znaków,

–

oczyszczanie z rdzy i malowanie antykorozyjne elementów metalowych,

–

zacieranie wykruszonych spoin i pęknięć w podporach trwałych,

–

zabezpieczenie przed rozmyciem koryta rzeki przy moście,

–

przy mostach drewnianych – przegląd zbutwiałych, zagrzybionych, pękniętych
i rozwarstwionych elementów drewnianych mostu.
W celu ujawnienia ognisk gnicia wewnętrznego należy ostukać drewno młotkiem lub

obuchem siekiery. Dźwięczny ton świadczy o zdrowym drewnie, głuchy – o istnieniu ognisk
gnicia. Przy stwierdzeniu osłabienia powyżej 25% należy sprawdzić naprężenia
w uszkodzonym elemencie, gdyż zwykle konieczne jest ograniczenie użytkowania mostu do
czasu wymiany uszkodzonego elementu.

Należy również dokonywać przeglądu konstrukcji mostu i podpór przed ruszeniem lodów

i  spływaniem  wielkich  wód  na  wiosnę  i  w  jesieni.  Podczas  tego  przeglądu  należy  dokręcić
wszystkie śruby.  Jest to bardzo ważne, ponieważ poszczególne elementy konstrukcji  łączone
są  za  pomocą  wcięć  (wrębów),  a  zadaniem  śrub  jest  utrzymanie  tych  elementów  na
właściwym  miejscu.  Na  skutek  wysychania  drewna  może  nastąpić  rozluźnienie  połączeń
i przesunięcie  się  poszczególnych  elementów,  jeśli  śruby  nie  są  dokręcone.  W  czasie
przeglądów  ciągłych  należy  również  zwracać  uwagę  na  utrzymanie  mostów  w  czystości,
przez usuwanie  błota  i śmieci z  jezdni, które utrudniają odpływ wody z  mostu, co powoduje
z kolei zawilgocenie drewna, jego gnicie i butwienie.

Drewno należy zabezpieczać przed gniciem przez usunięcie zbutwiałych tkanek drewna,

a następnie impregnować powierzchniowo lub wgłębnie (rys. 6).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Najbardziej narażone na gnicie i butwienie miejsca w mostowych

konstrukcjach drewnianych [10, s. 72]

Niezależnie od przeglądów ciągłych połączonych z zabiegami konserwacyjnymi

dokonuje się również przeglądów okresowych, których celem jest:
–

skontrolowanie stanu technicznego obiektów drogowych i mostowych i ich poszczególnych
elementów,

–

ustalenie stopnia zużycia lub uszkodzenia poszczególnych elementów,

–

ustalenie niezbędnych do wykonania robót w nadchodzącym roku lub doraźnie,

–

zakwalifikowanie poszczególnych obiektów lub elementów tych obiektów do remontu,

–

stwierdzenie potrzeby wykonania nowych lub wymiany istniejących znaków i urządzeń
ostrzegawczo – zabezpieczających,

–

kontrola wykonania zadań z zakresu konserwacji i przeprowadzonych remontów bieżących.

Drogi

Zakres przeglądów ciągłych i remontów dróg leśnych:

–

oczyszczenie nawierzchni,

–

miałowanie powierzchni nieulepszonych,

–

miałowanie pocących się nawierzchni bitumicznych,

–

zapobieganie przełomom,

–

oczyszczanie i profilowanie poboczy i rowów,

–

usuwanie z poboczy zbędnych materiałów,

–

naprawa, uzupełnianie oraz wymiana zniszczonych znaków drogowych, drogowskazów,
pachołków, poręczy, zapór drogowych,

–

oczyszczanie wylotów urządzeń odwadniających i przepustów oraz zapewnienie ich
drożności,

–

roboty przy odnawianiu dróg i szlaków zrywkowych,

–

budowa i utrzymanie szlaków zrywkowych i składnic przyzrębowych,

–

naprawa pojedynczych uszkodzeń nawierzchni.

Drogi gruntowe

W niektórych przypadkach zauważa się, że same zabiegi utrzymaniowe na drogach

gruntowych  nie  dają  spodziewanych  wyników  i  konieczne  jest  ulepszenie  drogi.  Ulepszenia
tego  można  dokonać  przez  doraźną  poprawę  przejezdności  lub  przez  zastosowanie  metody
stabilizacji  mechanicznej  (granulometrycznej).  Metoda  ta  polega  na  doziarnieniu  gruntu
rodzimego  w  celu  uzupełnienia  brakujących  frakcji  potrzebnych  do  wytworzenia  mieszanki
optymalnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Naprawa sporadycznych wybojów dróg gruntowych polega na wykonaniu rowka

odwadniającego, ewentualnym oczyszczeniu wybojów z błota i innych zanieczyszczeń,
wypełnieniu wybojów i rowka gruntem miejscowym, względnie materiałem, z jakiego
wykonano nawierzchnię (np. mieszanka piaszczysto – gliniasta ) oraz ubiciu i wyrównaniu do
profilu miejsc naprawionych.

Zakres robót związanych z równaniem i profilowaniem dróg gruntowych zależny jest od

stanu,  w  jakim  znajduje  się  cała  trasa  drogowa.  Przed  przystąpieniem  do  profilowania
powinna być – w razie potrzeby – wytyczona oś drogi i łuki oraz zaznaczone szerokości pasa
drogowego.  Z  pasa  drogowego  powinny  być  usunięte  pojedyncze  drzewa  i  krzewy,
wykarczowane  pnie,  zerwane  i  wyczesane  korzenie  oraz  usunięta  darń,  gleba,  większe
kamienie itp. W odpowiednich miejscach należy również wykonać przepusty, a większe doły
i  zagłębienia  powinny  być  zasypane  gruntem  miejscowym.  Równanie  i  profilowanie  tak
przygotowanego  pasa  drogowego  polega  na  spulchnieniu  gruntu  (w  razie  potrzeby),
wyrównaniu  drogi  gruntowej  włókiem  ciągnionym  przez  konie  lub  ciągnik,  względnie
profilowanie  drogi  gruntowej  równiarką  samojezdną  lub  ciągnioną  przez  ciągnik  (zakres
profilowania równiarką obejmuje cały korpus drogowy razem z rowami trójkątnymi). Ponadto
zaś  na  zagęszczeniu  walcem,  gdy  grunt  na  jezdni  jest  wilgotny  po  opadach  deszczu  lub
w okresie suchym, polewając wodą z cystern lub wozów asenizacyjnych.

W przypadku gruntów sypkich (piaski równoziarniste) poprawę przejezdności uzyskać

można  w  wyniku  przemieszania  i  zagęszczenia  górnej  10  cm  warstwy  gruntu  rodzimego
z rozłożoną  na  jego  powierzchni  3  do  5  cm  warstwą  materiałów  odpadowych  jak:  popioły
lotne  z  elektrowni  przemysłowych,  wapno  defekacyjne  z  cukrowni  lub  grunt  lessowy
względnie torf rozdrobniony.

W przypadku gruntów gliniastych poprawę przejezdności w miejscach występowania

uplastycznionego gruntu uzyskać można po lokalnym rozłożeniu 5 do 10 cm warstwy żwiru,
żużla paleniskowego, pospółki, piasku lub gruzu betonowego względnie rumoszu skalnego.
Przewiduje się, że pod wpływem ruchu nastąpi częściowe przemieszanie rozłożonego
materiału z gruntem rodzimym.

Stabilizacja mechaniczna jest to proces polegający na doziarnieniu gruntu rodzimego

w celu  uzupełnienia  brakujących  frakcji potrzebnych do  wytworzenia  mieszanki  optymalnej.
W  zależności  od  rodzaju  gruntu  rodzimego  mogą  być  stosowane  mieszanki  optymalne:
gliniasto  –  piaskowe,  gliniasto  –  żwirowo  –  piaskowe,  gliniasto  –  żwirowe.  W  naturze
występują  często  grunty  pośrednie,  mało  spoiste,  przy  których  dokonać  trzeba  tylko
nieznacznej korekty uziarnienia, przez dodanie małych ilości piasku lub gliny. W większości
przypadków,  mieszanka  optymalna  gliniasto  –  piaskowa  zawiera  75–80%  piasku  i  20–25%
gliny. Oprócz zasadniczych składników (piasek lub żwir i glina) mieszanki optymalnej można
ją  wzmacniać  i  ulepszać  dodatkami:  odsiewek  od  kruszenia  kamienia,  popiołów  lotnych
z węgla  brunatnego  lub  kamiennego,  wapienia  itp.  Zastosowanie  tych  dodatków  będzie
zależne od lokalnych możliwości ich nabycia.

Grunty spoiste powinny być odspojone i rozdrobnione przy pomocy pługa, brony

i kultywatora lub zrywaka równiarki. Grunty sypkie  i  mało spoiste nie wymagają wprawdzie
odspojenia i rozdrobnienia, ale w warunkach leśnych należy się liczyć z obecnością w gruncie
korzeni, a  niekiedy  i kamieni, które  mogłyby  uszkodzić stosowane w  następnych operacjach
maszyny.  Z  tych  względów  konieczne  jest  przeoranie  lub  zerwanie  gruntu  na  głębokość  nie
mniejszą  od  zamierzonej  jego  stabilizacji  i  „wyczesanie”  z  niego  korzeni  i  kamieni
z usunięciem  ich  poza  pas  drogowy.  Następnie  drogę  gruntową  należy  starannie
wyprofilować  przy  pomocy  równiarki  lub  szablonu  z  pozostawieniem  na  poboczu
odpowiedniej  części  gruntu  rodzimego,  jaka  jest  potrzebna  do  wykonania  nawierzchni
określonej grubości. Wyprofilowane podłoże należy zagęścić, najlepiej walcem ogumionym.
Odłożony  na  poboczu  grunt  rodzimy  oraz  dowieziony  materiał  doziarniający  należy  ułożyć

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w pryzmach  wzdłuż  osi  drogi,  najlepiej  przy  pomocy  równiarki.  Rozściela  się  go  na  całej
szerokości  nawierzchni  i  wstępnie  nawilża.  Rozścielone  materiały  należy  dokładnie
wymieszać,  na  przykład  glebogryzarką.  Mieszanie  stosuje  się  tak  długo,  aż  cała  mieszana
warstwa będzie jednolita pod względem uziarnienia i zabarwienia.

Wymieszaną nawierzchnię należy wyrównać i wyprofilować, najlepiej przy pomocy

równiarki, a następnie zagęścić z nawilgoceniem gruntu do stanu optymalnego. Zagęszczanie
powinno się wykonywać walcem gładkim względnie walcem wibracyjnym najpierw bez
wibracji, a następnie z włączonym wibratorem. W czasie zagęszczania konieczne jest bieżące
wyrównywanie powstających nierówności.
Nawierzchnia żwirowa i żużlowa

Remont cząstkowy nawierzchni żwirowej i z żużla paleniskowego przeprowadza się na

ogół  w  przypadku  sporadycznie  występujących  wybojów.  Gdy  pod  wpływem  ruchu
drogowego  utworzyły  się  koleiny  i  większa  ilość  wybojów,  wówczas  stosuje  się  ich
wyrównywanie  i  profilowanie  z  dodatkiem  nowego  materiału  (najlepiej  drobnoziarnistej
pospółki gliniastej) z jednoczesnym zagęszczeniem.

Materiał użyty do remontu cząstkowego powinien to być taki sam materiał jaki użyto do

górnej warstwy nawierzchni. Z powierzchni dołka usuwa się wszelkie zanieczyszczenia,
zwilża wodą, ścianki dołka doprowadza się do pionu. a następnie wypełnia dołek wilgotnym
żwirem lub żużlem paleniskowym i dokładnie ubija ubijakiem.
Nawierzchnia tłuczniowa

Kruszywa używane do remontu cząstkowego powinny być z takiego samego materiału,

z jakiego jest zbudowana remontowana nawierzchnia. W miarę możności miejsca naprawiane
powinny  mieć  kształt  prostokąta  lub  kwadratu.  Następnie  należy  skruszyć  wybój  i  wybrać
materiał z dołka do głębokości dna wyboju. Ścianki wycięcia powinny być pionowe  i sięgać
na  głębokość  co  najmniej  5  cm.  przy  czym  brzegi  dołka  powinny  być nieuszkodzone.  Przed
rozścieleniem nowego tłucznia należy z dołka usunąć rumowisko (stary tłuczeń, kliniec i miał
kamienny), następnie oczyścić dno i ścianki wyboju szczotkami i miotłami, usuwając z dołka
pył, błoto i wszelkie zanieczyszczenia. W oczyszczonym dołku rozściela się tłuczeń jedną lub
dwiema  warstwami,  zależnie  od  głębokości  wyboju,  tak  aby  po  zagęszczeniu  łaty
powierzchnia jej była równa z powierzchnią przyległej jezdni.

Stary tłuczeń może być użyty ponownie po uprzednim przesianiu tylko wówczas, gdy nie

jest on zbytnio zaokrąglony, przy czym nowego tłucznia należy dodawać nie mniej niż 50%.
W tym przypadku przy wypełnianiu wyboju rozściela się najpierw tłuczeń stary, a  następnie
nowy. Przed przystąpieniem do zagęszczania tłucznia  należy go zwilżyć wodą  i utrzymywać
w stanie wilgotnym przez cały  czas zagęszczania. Nie  należy dodawać zbyt dużo wody, aby
nie spowodować rozmiękczenia podłoża. Zagęszczenia wykonuje się ubijakiem. Gdy tłuczeń
zostanie  dostatecznie  zagęszczony,  tj.  gdy  przestanie  się  poruszać  pod  ubijakiem,  należy
dodać  kliniec.  Stary  kliniec  wysiany  z  rumoszu  może  być  użyty  pod  warunkiem,  że  ziarna
jego  nie  są  zbytnio  zaokrąglone.  Po  każdym rozścieleniu  klińca  miejsce  naprawiane  polewa
się  wodą  i  ubija  aż  do  zupełnego  zaklinowania.  Po  rozścieleniu  i  zagęszczeniu  klińca,  na
miejscu  naprawianym  rozściela  się  kruszyny,  polewa  wodą  i  jeszcze  raz  zagęszcza,  aż  do
osiągnięcia  wypełnienia  i  zamulenia  wolnych  przestrzeni  w  nawierzchni.  Po  zakończeniu
zagęszczania  miejsce  naprawione  pokrywa  się  miałem  kamiennym  lub  grubym  piaskiem
do 5 mm i oddaje do ruchu bez polewania wodą.
Nawierzchnia brukowa

Remont cząstkowy nawierzchni brukowych. Kamień brukowy polny lub łamany

powinien mieć kształt wydłużony, zbliżony do graniastosłupa lub ostrosłupa ściętego
o wysokości 13–17 cm i 16–20 cm. Nawierzchnie brukowe układa się na podsypce piaskowej
lub żwirowej o grubości warstwy 8 do 12 cm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyjęte z nawierzchni kamienie należy przesortować odrzucając materiał nie nadający się

do  ponownego  wbudowania  oraz  dodać  nowy  brukowiec.  W  zależności  od  stanu  i  stopnia
zanieczyszczenia  podsypki  należy  ją  spulchnić  i  uzupełnić  lub  w  razie  potrzeby  całkowicie
wymienić.  Następnie  układa  się  kamienie  brukowe  większą  podstawą  do  góry  z  należytym
powiązaniem spoin. Kamienie osadza się w podsypce do ⅓ ich wysokości, układając wyższe
kamienie  po  bokach  jezdni,  a  niższe  w  środku.  Warstwa  podsypki  pod  kamieniami,
całkowicie ubitymi,  nie  może być  mniejsza niż 2 cm. Ułożony bruk ubija się wstępnie przed
klinowaniem  ubijakami  stalowymi.  Pierwsze  zaklinowanie  bruku  dokonuje  się  klińcem
grubym o uziarnieniu 5–25 mm lub żwirem, a następnie ubija się do osiągnięcia całkowitego
osadzenia  kamieni  z  polewaniem  wodą  nawierzchni  w  czasie  ubijania.  Pozostałe  po
zaklinowaniu  i  ubiciu  szczeliny  wypełnia  się  klińcem  o  uziarnieniu  5–16  mm  lub  żwirkiem
i ostatecznie  ubija  się  bruk  z  polewaniem  wodą.  Wykonaną  nawierzchnię  brukową  zasypuje
się piaskiem lub żwirkiem o uziarnieniu do 5 mm – warstwą o grubości 1 do 2 cm.
Nawierzchnia bitumiczna

Remont cząstkowy nawierzchni powierzchniowo bitumowanej obejmuje:

–

naprawę powierzchniowych rakowin i drobnych nierówności lub sfalowań nawierzchni,

–

naprawę płytkich uszkodzeń pokrowca bitumicznego,

–

naprawę średnich uszkodzeń pokrowca bitumicznego (powyżej 2 cm) o nienaruszonej
podbudowie,

–

naprawę głębokich uszkodzeń o naruszonej warstwie podbudowy.
Naprawa powierzchniowych rakowin i drobnych nierówności lub sfalowań nawierzchni

polega  na  oczyszczeniu  tych  miejsc  szczotkami  stalowymi,  bez  wycinania  pokrowca.  Na
oczyszczone  miejsce  należy  rozprowadzić  szczotką,  miotłą  lub  za  pomocą  skrapiarki  smołę
lub  asfalt  w  ilości  0,8–1,0kg  na  1m²  lub  emulsję  asfaltową  w  ilości  1,3–1,7kg  na  1m².
Rozprowadzone  lepiszcze  posypuje  się  kruszywem  2/5  lub  2/8  w  ilości  8–10kg  na  1m²,
zależnie  od  głębokości  wklęśnięć.  Rozścielone  kruszywo  należy  zagęścić.  Smoła  drogowa
przed użyciem do robót powinna być ogrzana do temperatury 90−100°C.

Naprawa płytkich uszkodzeń pokrowca bitumicznego polega na oczyszczeniu tych miejsc

z  kurzu,  zanieczyszczeń  i  niezwiązanych  ziaren  kruszywa  szczotkami  stalowymi  oraz
wycięciu  odstających  wykruszających  się  części  pokrowca,  a  następnie  nadaniu  im
regularnego  kształtu  prostokątnego  z  pionowymi  ściankami.  Po  oczyszczeniu  miejsca
naprawianego,  dno  i  ścianki  tego  miejsca  należy  skropić  bitumem    lub  emulsją,  następnie
posypać  warstwą  suchego  i  czystego  kruszywa  i  zagęścić.  Po  zagęszczeniu  należy  skropić
ponownie  bitumem  lub  emulsją  oraz  posypać  grysem  i  zagęścić.  Dobór  wymiarów  i  ilości
kruszywa jak również ilości lepiszcza zależne są od głębokości uszkodzeń.

Naprawa średnich uszkodzeń pokrowca bitumicznego, przy głębokości uszkodzeń

powyżej 2 cm jest taka sama jak przy naprawie płytkich uszkodzeń .

Naprawa głębokich uszkodzeń o naruszonej warstwie podbudowy obejmuje naprawę

podbudowy  i  pokrowca  bitumicznego.  Przy  naprawie  podbudowy,  po  wstępnym
oczyszczeniu wyboju, należy rozkruszyć i wybrać z dołka materiał kamienny. Ścianki wyboju
powinny  być  pionowe.  Po  ponownym  oczyszczeniu  miejsca  uszkodzonego  należy  skropić
dno  i  ścianki  wyboju  bitumem  emulsją,  rozścielić  warstwę  tłucznia  i  zagęścić.  Następnie
tłuczeń  należy  zaklinować  klińcem  i  zagęścić.  Po  skropieniu  bitumem    lub  emulsją  należy
rozścielić  kruszywo  w  stosunku  2  :  1  w  ilości  oraz  zagęścić.  Po  ponownym  skropieniu
zagęszczonego kruszywa bitumem najeży rozścielić kruszywo i zagęścić.

W okresie letnim, przy cieplej i suchej pogodzie, remont cząstkowy nawierzchni

powierzchniowo bitumowanej może być wykonywany przy użyciu wszystkich rodzajów
lepiszcza, zarówno na gorąco, jak i na zimno.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Roboty przy naprawie nawierzchni bitumicznych mogą być wykonane bitumami na

gorąco przy temperaturze otoczenia wyższej niż10°C. lub emulsją asfaltową i upłynnionymi
lepiszczami bitumicznymi przy temperaturze otoczenia nie niższej niż 5°C.

Regeneracja nawierzchni smołowych jest to odświeżenie starzejącej się masy bitumicznej

w  górnej  powłoce  nawierzchni.  Regenerację  stosuje  się  przy  nawierzchniach  smołowych,
których stan  wymaga  odświeżenia  starzejącej  się  masy  bitumicznej,  ale  jeszcze  nie wymaga
odnowy.  Przed  wykonaniem  regeneracji,  nawierzchnia  powinna  być  oczyszczona
z zanieczyszczeń  organicznych  i  gliniastych  za pomocą szczotek  mechanicznych  lub ręcznie
szczotkami  stalowymi.  Najodpowiedniejszą  porą  do  wykonywania  regeneracji  nawierzchni
smołą  jest  okres  od  15  maja  do  1  września.  Warunkiem  koniecznym  jest  temperatura
otoczenia nie niższa nil 15°C.

Suchą nawierzchnię skrapia się smołą za pomocą skrapiarek. Smoła powinna być ogrzana

do  temperatury  90°C.  Skropienie  nawierzchni  smołą  powinno  być  równomierne.
Bezpośrednio po skropieniu nawierzchni smołą należy posypać ją kruszywem, co zabezpiecza
warstwę  smoły  przed  odrywaniem  przez  koła  pojazdów  a  także  zamknięciu  porów
nawierzchni.  Posypanie  kruszywem  powinno  być  równomierne.  W  tym  celu  po  rozrzuceniu
kruszywa  łopatą  należy  je  wyrównać  szczotkami.  Kruszywo  do  posypania  nawierzchni
powinno być suche.
Utrzymanie korpusu drogowego

W zakres prac związanych z utrzymaniem korpusu drogowego wchodzą: utrzymanie

poboczy,  czyszczenie  i  pogłębianie  rowów,  remont  i  uzupełnienie  brakujących  urządzeń
odwadniających,  czyszczenie  przepustów,  regulacja  skarp,  regulacja  łuków,  uzupełnienie
i utrzymanie  znaków  i  urządzeń  zabezpieczenia  ruchu,  utrzymanie  skrajni  drogowej.
W zależności  od  stanu  poboczy  może  zachodzić  potrzeba  oczyszczenia  poboczy  przez
wygrabienie  z  poboczy  pozostałości  materiałów  nawierzchniowych,  gałęzi,  liści,  trawy  itp
plantowania  poboczy,  szczególnie  ścięcia  miejsc  wygórowanych  i  zasypanie  zagłębień  oraz
wyrównanie  i  nadanie  poboczu  wymaganego  spadku  poprzecznego.  Ponadto  ścina  się  darń
lub  grunt  i  układa  w  stosy  na  wskazanym  miejscu  bądź  rozrzuca  poza  rowem,  jak  również
wyrównuje pobocza z nadaniem wymaganego spadku poprzecznego.

Roboty te mogą być wykonywane ręcznie lub za pomocą równiarki. O ile pobocze

zbudowane jest z gruntów nieprzepuszczalnych, wówczas zachodzi potrzeba przeprowadzenia
przez nie wód z koryta na zewnątrz, za pośrednictwem sączków poprzecznych zbudowanych
z materiałów drenujących lub rurek ceramicznych.

Utrzymanie skarp na drogach leśnych polega głównie na przeciwdziałaniu procesom

erozyjnym, zapobieganiu powstawania osuwów i obrywów gruntu − skarpy oraz naprawie
miejsc uszkodzonych.

Równolegle z profilowaniem i ulepszaniem dróg gruntowych oraz odnową nawierzchni

powinny być uporządkowane łuki.

Roboty przy utrzymaniu znaków drogowych i urządzeń zabezpieczenia ruchu obejmują:

–

bielenie wapnem pachołków,

–

odnawianie farbą olejną znaków i tablic drogowych i urządzeń zabezpieczających (barier,

–

poręczy, zapór),

–

naprawa istniejących i uzupełnianie brakujących znaków i urządzeń zabezpieczenia
ruchu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przeglądy i konserwacje szlaków zrywkowych i składnic przyzrębowych

Składnice przyzrębowe

Składnice przyzrębowe lokalizowane przy drogach publicznych muszą spełniać

następujące warunki:
–

znajdować się poza pasem drogi publicznej,

–

umożliwiać wjazd. załadunek i wyjazd załadowanego pojazdu ze składnicy przyzrębowej
na drogę publiczną,

–

wykluczać zrywkę i składowanie drewna na pasie drogowym drogi publicznej.
Składnice przyzrębowe lokalizowane przy drogach leśnych wewnątrz zakładowych

(niekiedy wewnętrznych) należy projektować w założeniu, że pojazd wywożący drewno
będzie ładowany na drodze leśnej wewnątrzzakładowej. Z tego względu składnice te powinny
mieć kształt prostokąta przylegającego dłuższym bokiem do drogi, przy czym ich szerokość
nie powinna być mniejsza od 12m.

Zrywkę drewna do takich składnic można przewidywać również przez drogę leśną

wewnątrzzakładową.
Szlaki zrywkowe

Racjonalnie rozbudowana sieć szlaków zrywkowych umożliwia pełne respektowanie

obowiązujących zasad hodowli lasu oraz wprowadzenie do prac leśnych maszyn i ciągników.
Przyczynia się ona również do skrócenia odległości i zmniejszenia kosztów zrywki,
ograniczenia zniszczeń w pozostającym drzewostanie i uszkodzeń zrywanego drewna,
poprawy bezpieczeństwa pracy, wprowadzania postępowych metod pracy, ułatwienia kontroli
stanu sanitarnego lasu, zwalczania występujących zagrożeń i innych.

Szerokość szlaku zrywkowego na prostej powinna wynosić 2,5 do 3,5m. W trakcie

wykonywania  szlaków  należy  stosować  szerokości  zależne  od  stosowanych  aktualnie
środków  zrywkowych.  Na  przykład  dla  zrywki  konnej  wystarczająca  jest  szerokość  2,5  m,
a dla  zrywki  ciągnikowej  szerokość  szlaku  zrywkowego  na  prostej  powinna  być  większa
o 0,5  do 0,7m od szerokości ciągnika zrywkowego. Sieć dróg leśnych szlaków zrywkowych i
składnic  przyzrębowych  w  terenach  równinnych  i falistych  o  regularnej  siatce  podziału
powierzchniowego  co  drugą  linię  gospodarczą  (ostępową)  powinna   mieć przystosowaną  do
pełnienia roli drogi technologicznej. Przy takich drogach powinny być lokalizowane składnice
przyzrębowe, do których doprowadza się szlaki zrywkowe. Są one dostosowane do procesów
technologicznych  ścinki,  obróbki  i  zrywki  drewna  w  fazie  użytkowania  przedrębnego  we
wszystkich  rodzajach  rębni,  a  w  fazie  użytkowania  rębnego  rębni  częściowej,  stopniowej
i przerębowej (rys.7)

Gdy droga leśna technologiczna przebiega po linii gospodarczej, wówczas załadunek

drewna  może  się  odbywać  na  pojazd  stojący  na  drodze.  W  celu  zapewnienia  większej
koncentracji  surowca  drzewnego  do  dalszej  manipulacji  i  ograniczenia  wylesianej
powierzchni  przewiduje  się  składnice  przyzrębowe  po  jednej  stronie  drogi  technologicznej.
W związku z tym, do jednej składnicy zrywane będzie drewno z czterech połówek oddziałów.
Konsekwencją  tego  będzie  zrywanie  drewna również  przez drogę,  co  wymaga wzmocnienia
lub zabezpieczenia niektórych rodzajów nawierzchni twardej na odpowiednich odcinkach drogi.

Odstępy między stałymi szlakami zrywkowymi powinny wynosić około 80m,

a pomiędzy szlakami zrywkowymi czasowymi ok. 40m (połowa odstępu pomiędzy stałymi
szlakami zrywkowymi).

Odstępy składnic przyzrębowych są zależne od wzajemnych odstępów linii oddziałowych.

Składnice przy drogach leśnych technologicznych powinny być tak lokalizowane w stosunku
do linii oddziałowych, aby drewno zrywane za cieńszy koniec mogło być składowane
grubszym końcem (odziomkiem) w kierunku wywozu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W warunkach górskich i podgórskich na kształtowanie sieci dróg leśnych, szlaków

zrywkowych i składnic przyzrębowych istotny wpływ ma nachylenie stoku, z czym związana
powinna  być  również  projektowana  technologia  zrywki  drewna.  Na  powierzchniach  stoku
zakwalifikowanych  do  zrywki  linowej  nie  wolno  wykonywać  szlaków  zrywkowych  ani  też
stałych  składnic  przyzrębowych.  Stoki  o  nachyleniu  mniejszym  niż  25%,  a  wyjątkowo  do
35%,  należy  przeznaczać  do  zrywki  naziemnej  za  pomocą  ciągników  lub  koni.  Na  takich
szlakach  należy  projektować  i  wykonywać  trwały  system  szlaków  zrywkowych  i  składnic
przyzrębowych.

Rys. 7. Układ stałej sieci szlaków zrywkowych − w jodełkę, składnic składnic przyzrebowych i dróg

wywozowych w terenie równinnym [10, s. 58]

Zasadniczy układ sieci dróg leśnych w terenach górskich i podgórskich składa się z dróg

dolinowych, prowadzonych do maksymalnego spadku dolin wynoszącego 12% i odchodzących
od nich dróg stokowych, niekiedy odgałęziających się na grzbiety.

Odstępy między drogą dolinową a drogą stokową, a na długich szlakach – pomiędzy

kolejnymi drogami szlakowymi, powinny wynosić 400 do 600m w partiach przeznaczonych
do zrywki za pomocą ciągników lub koni.

Odstępy dróg w partiach stoku zakwalifikowanych do zrywki linowej mogą być większe

i wynosić ok. 600−700m ze względu na możliwość prowadzenia zrywki linowej w dół i do
góry stoku.

Odstępy szlaków zrywkowych w warunkach górskich i podgórskich są takie same jak

w terenach równinnych  i  wynoszą  ok. 80m  pomiędzy  stałymi  szlakami  i  ok. 40m  pomiędzy
szlakami  zrywkowymi  czasowymi.  Na  drogach  dolinowych  pochylenie  podłużne  powinno
wynosić  od  0,5  do  9%.  a  wyjątkowo  do  12%.  Na  drogach  stokowych  pochylenie  podłużne
powinno wynosić od 4 do 12%.

Pochylenie poprzeczne szlaków zrywkowych nie powinno być większe od 6% i należy je

wykonywać w kierunku odstokowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozmieszczenie składnic przyzrębowych w terenach górskich i podgórskich nie może

być  tak  regularne,  jak  na  terenach  równinnych.  Dlatego  projektowanie  sieci  szlaków
zrywkowych  należy  poprzedzić  zlokalizowaniem  składnic  przyzrębowych  w  takich
miejscach,  gdzie  warunki  na  to  pozwalają.  Przy  drogach  dolinowych  będą  to  istniejące
poszerzenia  doliny,  a  przy  drogach  stokowych  –  odcinki  o  niewielkich  nachyleniach  stoku,
gdzie  odkład  gruntu  z  wykopu  utrzyma  się  i  utworzy  wystarczającą  powierzchnię  do
manipulacji,  obróbki  i  składowania  zerwanego  drewna  długiego.  Do  tak  zlokalizowanych
składnic przyzrębowych doprowadza się zbiorczy szlak, od którego rozchodzą się inne szlaki
zrywkowe.

Konserwacja i remonty obiektów budowlanych stosowanych w leśnictwie

Obiekty łowieckie

Ambony myśliwskie (rys.8) są to czatownie wykonane z drewna (mogą być metalowe)

umieszczone  nad  ziemią  na  wysokości  4−5m.  Do  budowy  ambon  wykorzystuje  się  drewno
sosnowe lub  świerkowe, choć najlepszym materiałem (pod względem trwałości)  jest drewno
dębowe, robiniowe lub modrzewiowe. W praktyce stosuje się ogromną liczbę wzorów ambon
stałych,  których  kształt  i  forma  wynika  z  możliwości  konstrukcyjnych  i  ekonomicznych.
Ambona powinna zapewniać osłonę od deszczu, śniegu i  mrozu. Optymalnym rozwiązaniem
jest budowanie ambon tzw. zimowych całkowicie osłoniętych z okienkami umożliwiającymi
obserwację nęciska i oddanie strzału.

Aby ambona dobrze spełniała swoje zadania powinna spełniać następujące warunki

konstrukcyjne:
1. duża liczba szczebli drabiny,
2. kąt nachylenia drabiny – powinien być jak największy (drabina powinna być ustawiona

względem osi ambony pod kątem około 60°,

3.  wygodne siedzisko (szerokie i przesuwne),
4.  stabilna podpórka pod broń(żerdzie sosnowe).
Przy lokalizacji ambony powinno uwzględniać się:
1.  dojście do ambony (forma ścieżki), ciche i osłonięte od zwierzyny,
2.  kierunki wiatru,
3.  wykonanie polowania (nie może być zagrożenia dla ludzi).

Rys. 8. Ambona typowa kryta (wymiary w cm) [4, s. 397]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Paśniki magazyny

Stosuje się je w miejscach, w których dowóz karmy zimą jest utrudniony. Posiadają

usytuowane nad drabinami komory na siano. Przy budowie takich paśników należy zwrócić
uwagę na szczelność dachu.
Obiekty przeciwpożarowe
Dostrzegalnie pożarowe

Podstawową sieć obserwacji naziemnej stanowią typowe dostrzegalnie pożarowe,

zastępcze  punkty  obserwacji  (wieże  kościelne,  wieże  ciśnień,  wieże  przekaźników
telewizyjnych itp.) oraz kamery telewizji przemysłowej usytuowane na wieżach lub masztach.
Projektując  rozmieszczenie  punktów  obserwacji  naziemnej  należy  wziąć  pod  uwagę
wymagania  określone  w  rozporządzeniu  MOŚZNiL  wymienionego  na  początku  rozdziału
oraz:
–

ukształtowanie terenu,

–

przejrzystość atmosfery notowaną w okresach dużego zagrożenia pożarowego,

–

usytuowanie słońca na horyzoncie – szczególnie w okresie wczesnej wiosny,

–

występujące stałe zagrożenie pożarowe (komunikacja, poligony, doliny rzek
z nieużytkami itp.),

–

zagwarantowanie  obserwacji  każdego  fragmentu  lasu  z  co  najmniej  dwóch  punktów  na
terenie  płaskim,  bez  uwzględnienia  miejsc  szczególnie  zagrożonych  powinno  spełnić
rozmieszczenie  punktów  obserwacyjnych  według  poniższego  schematu  zbudowanego
w oparciu o ograniczoną widzialność ze względu na ruch słońca po horyzoncie.
Pełna  sieć  obserwacji  naziemnej,  tj.  taka  która  zapewnia  stałą  obserwację  terenu  z  co

najmniej  dwóch  punktów,  pozwala  tak  zwaną  „metodą  wcięć”  z  wartości  dwóch  azymutów
(wartości  kątów  zawartych  pomiędzy  kierunkiem  północnym  a  zauważonym  zjawiskiem),
określić na mapie topograficznej adres zdarzenia.
Obiekty turystyczno-rekreacyjne
Zadaszenia i wiaty

Obiekty te mają za zadanie ochronę przed wiatrem i deszczem. Powinny być one tak

usytuowane, aby otwarte ich części nie znajdowały się od strony wiatrów zachodnich.

Rys. 14. Obiekty kubaturowe [2, s. 39]

Z punktu widzenia konstrukcyjnego mogą to być proste jednostronne zadaszenia,

budowle typu altanowego, różnego rodzaju grzybki itp. należy zadbać o to, aby swoim stylem
przypominały budownictwo lokalne danego regionu, oraz dobrze komponowały się w dany
krajobraz leśny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasadniczym tworzywem konstrukcyjnym i budowlanym zadaszeń i wiat jest drewno,

jednak  ze  względów  ochronnych  niewskazane  jest  wykonywanie  z  niego  części  budowli
tkwiących w ziemi . Zaleca się podmurowywanie budowli naturalnym kamieniem otoczonym
lub  łupanym.  Wszystkie  drewniane  elementy  zadaszeń  i  wiat  powinny  być  zabezpieczone
przed  gniciem  odpowiednimi  preparatami  impregnacyjnymi.  Zadaszenia  są  zwykle
wyposażone w ławy do siedzenia oraz proste, masywne stoły (rys. 14).
Tablice i szyldy

Służą do trwałego oznakowania obiektów leśnych. Umożliwiają orientacje w terenie,

pokazują  miejsca  interesujące  z  punktu  widzenia  przyrodniczego  i  zabytkowego.  Powinny
być  trwałe  i  estetyczne,  dostosowane  do  krajobrazu  leśnego.  Najlepszym  materiałem  na
szyldy  jest  drewno  (modrzewiowe,  daglezjowe,  klonowe,  dębowe).  Przy  wyborze  materiału
należy zwracać uwagę na równomierny przebieg słojów rocznych. Rysunki i napisy mogą być
malowane, nabijane, wypalane lub rzeźbione na tablicach. W razie użycia innych materiałów
(metal, blacha) należy szyldy i tablice mocować na podkładzie drewnianym z tarcicy i całość
zabezpieczyć  przed  niszczeniem.  Szyldy  i  tablice  umocowuje  się  z  reguły  na  słupach
drewnianych  wkopanych  w  ziemię,  których  dolna  część  powinna  być  zabezpieczona  przez
opalanie,  impregnowanie  itp.  Tablice  powinny  być przymocowane  do  szyldów odpowiednio
dużymi gwoździami lub śrubami (mosiężnymi) nie powodującymi rdzawych zacieków.
Ławki

Ławki są to elementy wypoczynku. Służą do chwilowego odpoczynku w czasie

wędrówek  leśnych  lub  łącznie  z  innymi  elementami  (stołami)  spełniają  rolę  punktów
piknikowych. Buduje się  je z drewna z grubsza obrobionego, powinny  mieć one solidniejszą
formę  np.  forma  poziomo  ułożonych  kłód  drewna.  Nie  mogą  mieć  one  zbyt  delikatnej
konstrukcji.  Mogą  to  być  ławy  kilkuczłonowe  lub  wykonane  z  jednej  kłody  drewna,  jeżeli
mają  oparcia    to  ich  nachylenie  powinno  wynosić  około  5–10°.  Ważne  jest  zaokrąglenie
wszystkich kantów siedzisk i oparć.
Stoły

Ustawiane są w otoczeniu miejsc postojowych i parkingów leśnych. Powinny mieć,

podobnie jak ławki, solidną i praktyczną konstrukcję. Najlepsze są stoły i ławki dębowe.
Kosze na śmieci

Kosze to niezbędny element wyposażenie miejsc wypoczynku. Ich konstrukcja powinna

umożliwiać szybkie ich opróżnianie, a jednocześnie zabezpieczać przed niszczeniem
i usuwaniem z miejsc ustawienia. Mogą to być ażurowe drewniane pojemniki, do których
wstawia się plastikowe worki na śmieci.

Do pozostałych obiektów budowlanych zalicza się szeroką grupę obiektów niezbędnych

w hodowli lasu. Należą tu między innymi różnego rodzaju magazyny, przechowywanie
sadzonek i nasion, chłodnie , szopy, wyłuszczarnie nasion i szereg innych.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz czy jesteś przygotowany do ćwiczeń.

1. Jak konserwować i remontować poszczególne rodzaje pokryć dachowych?
2. Jakie roboty obejmuje remont częściowy i kapitalny podczas wykonywania ich

w budynkach i budowlach stosowanych w leśnictwie?

3.  Jakie znasz roboty wykończeniowe?
4.  W jaki sposób remontuje się różne rodzaje nawierzchni?
5.  Jakie znasz obiekty budowlane stosowane w turystyczno – rekreacyjnym

zagospodarowaniu lasu?

6. Jakie znasz obiekty stosowane w łowiectwie?
7. Na co należy zwrócić uwagę podczas konserwacji obiektów budowlanych związanych

z łowiectwem i turystycznym zagospodarowaniu lasu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8.  Jakie elementy należy sprawdzać podczas przeglądów okresowych?
9.  Kiedy należy przeprowadzać kontrolę okresową?
10.  Na czym polega przegląd najważniejszych elementów budynku?
11.  Na czym polega konserwacja najważniejszych elementów budynku?
12.  Na czym polega przegląd mostów, dróg i nawierzchni drogowych?
13.  Na czym polega utrzymanie korpusu drogowego?
14.  Na czym polega przegląd i konserwacja szlaków zrywkowych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj przegląd okresowy pobliskiej osady leśnej (wybranej części). Opracuj protokół

z przeglądu wraz z kosztorysem prac konserwacyjno – remontowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać instrukcję do ćwiczenia,
2)  wykonać przegląd okresowy osady leśnej (wybranej części) postępując według instrukcji,
3)  opracować protokół z przeglądu oraz kosztorys prac konserwacyjno – remontowych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przykłady kosztorysów prac konserwacyjno – remontowych z zakresu budownictwa,

–

dokumentacja związana z wykonaniem przeglądu,

–

instrukcja do ćwiczenia,

–

kartka formatu A4,

–

długopis,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Dokonaj przeglądu pobliskiej drogi leśnej o nawierzchni gruntowej i najbliższego szlaku

zrywkowego. Na podstawie przeglądu określ ich potrzeby remontowe. Wypełnij tabelę.

Tabela do ćwiczenia 2

Droga o nawierzchni

gruntowej

Szlak zrywkowy

Potrzeby

remontowe

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać instrukcję do ćwiczenia,
2) wykonać przegląd drogi leśnej o nawierzchni gruntowej i szlaku zrywkowego zgodnie

z instrukcją do ćwiczenia,

3) określić potrzeby remontowe wybranej drogi i szlaku zrywkowego,
4) wypełnić tabelę na podstawie wykonanego przeglądu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do ćwiczenia,

–

arkusz roboczy,

–

długopis,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować zasady konserwacji i remontów wykonywania

poszczególnych rodzajów pokryć dachowych?



2) wymienić roboty obejmujące remont częściowy i kapitalny

w budynkach i budowlach w leśnictwie?



3) wymienić roboty wykończeniowe?



4) omówić, w jaki sposób remontuje się różne rodzaje nawierzchni?



5) wymienić obiekty budowlane stosowane w turystyczno – rekreacyjnym

zagospodarowaniu lasu?



6) wymienić obiekty stosowane w łowiectwie?



7) omówić konserwację obiektów budowlanych związanych z łowiectwem

i turystycznym zagospodarowaniu lasu?



8) wymienić elementy jakie należy sprawdzać podczas przeglądów

okresowych?



9) określić termin przeprowadzania kontroli okresowej?



10) omówić, na czym polega przegląd najważniejszych elementów

budynku?



11) omówić, na czym polega konserwacja najważniejszych elementów

budynku?



12) omówić, na czym polega przegląd mostów, dróg i nawierzchni

drogowych?



13) omówić, na czym polega utrzymanie korpusu drogowego?



14) omówić, na czym polega przegląd i konserwacja szlaków

zrywkowych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Melioracje leśne

4.3.1. Materiał nauczania

Urządzenia techniczne stosowane w melioracji

Do regulacji stosunków wodnych w glebie służą urządzenia melioracji wodnych, zwane

potocznie urządzeniami wodnomelioracyjnymi. Urządzenia melioracji  wodnych dzielą się  na
podstawowe  i  szczegółowe.  Do  urządzeń  podstawowych  zalicza  się:  urządzenia  do  regulacji
rzek,  kanały  o  szerokości  dna  ponad  1,5m  w  ich  dolnym  biegu,  rurociągi  o  średnicy  ponad
1m,  zabudowę  potoków  górskich,  zabudowę  ujęć  służących  do  poboru  wody,  urządzenia
zabezpieczające  przed  powodzią  itp.  Do  szczegółowych  należą  wszelkiego  rodzaju
urządzenia  służące  do  regulacji  stosunków  wodnych  na  terenach  rolnych  lub  leśnych,  np.
rowy o szerokości dna mniejszej od 1,5m, budowle w stawach rybnych.

W melioracjach wodnych w lasach stosuje się na ogół rowy otwarte, które ujmowane są

w systemach odwadniającym. odpływu regulowanego oraz łączącego oba te systemy.
System odwadniający

Ma on na celu obniżenie nadmiernie wysokiego poziomu wód gruntowych albo

odprowadzenie stagnujących wód powierzchniowych. Pożądaną intensywność i równomierność
odwodnienia, uzyskuje się w tym systemie, przez stosowanie odpowiedniej głębokości
i rozstawy rowów melioracyjnych.

W sieci rowów melioracyjnych odwadniających występują najczęściej: rów główny

odpływowy, rowy zbierające i rowy odsączające. Lokalnie mogą jeszcze występować rowy
specjalnego przeznaczenia, jak np. rowy opaskowe, zabezpieczające teren meliorowany przed
napływem wód powierzchniowych i gruntowych z terenów położonych wyżej.

Układ sieci rowów zależy od topografii terenu. W terenach płaskich lub o małym

zróżnicowaniu  pionowym  oraz  w  jednolitych  warunkach  gruntowych  wykonuje  się  sieć
rowów  w  układzie  systematycznym  (regularnym).  Na  terenach  pofałdowanych  o  przebiegu
rowów  w  sieci  decyduje  głównie  ukształtowanie  terenu  i  wówczas  stosuje  się  układ
niesystematyczny (nieregularny).
System odpływu regulowanego

Ma na celu umożliwienie odprowadzenia nadmiaru wód z wiosennego topnienia śniegu

i obfitych opadów w okresie wegetacyjnym, lub powstrzymanie odpływu za pomocą
zastawek piętrzących w okresie deficytu wody w glebie.
Zastawki

Są one stosowane w systemie odpływu regulowanego mogą mieć różne rozwiązania

konstrukcyjne  i  materiałowe.  Najprostsze  stosowane  na  małych  rowach  odsączających
wykonuje się z cienkich desek. Ich wymiary są większe o 20 cm od odpowiednich wymiarów
przekroju rowu. Zastawka może mieć wycięty otwór z zasuwą do regulowania poziomu wody
w  rowie.  Dolny  i  boczne  brzegi  zastawki  zaostrza  się  i  często  obija  blachą,  aby  łatwiej  je
można było wcisnąć w dno i skarpy rowu. Na większych rowach można wykonywać zastawki
z drewna. Jedną belkę kładzie się w poprzek dna rowu, a drugą nad rowem. Belki umocowuje
się  za  pomocą  słupów,  które  wbija  się  w  grunt  po  stronie  przeciwnej  do  kierunku  płynącej
wody.  Następnie  od  strony  płynącej  wody  jak  najszczelniej  przybija  się  pionowo  deski  do
belek  pozostawiając  w  środku  otwór  na  zastawkę.  Na  brzegach  otworu  przybija  się  listwy,
między które wkłada się poprzeczne  deseczki piętrzące wodę do pożądanej wysokości. Dno
rowu poniżej zastawki należy umocnić brukiem lub deskami.
System mieszany

Stanowi on połączenie systemu regulowanego i systemu odwodniającego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Systemy drenarskie

Systemy te mogą być budowane z drenów ceramicznych, ze sztucznego tworzywa,

z kamienia, żerdzi  lub  z  faszyny.  Stosowane  jest również tzw.  drenowanie  krecie polegające
na  wykonywaniu  w  glebie  kanalików  (sączków)  za  pomocą  specjalnego  pługa  kreciego.
W sieci  drenarskiej  wyróżnia  się:  przewody  z  drenów  odsączających  tzw.  sączków,
podłączonych  do  rurociągów  zbiorczych.  czyli  zbieraczy.  Mniejsze  zbieracze  dołącza  się
niekiedy do zbieraczy większych. Sączki i zbieracze mają wspólne ujścia, czyli tzw. wylot do
odbieralnika wody osączanej (rowu, kanału, rzeki, jeziora).

Układ drenów może być, podobnie jak rowów, systematyczny (regularny) lub

niesystematyczny (nieregularny), albo mieszany. Woda z sączków odpływa do zbieraczy,
układanych z rurek o większych średnicach, które odprowadzają wodę do odbieralników.

Prace melioracyjne w gospodarstwie leśnym

Zabiegi wodnomelioracyjne w lasach mają na celu intensyfikację produkcji leśnej na

terenach o nadmiernym uwilgotnieniu. Wykonane  melioracje wodne w  lasach dały już wiele
widocznych  korzyści  gospodarczych.  Najważniejsze  z  nich  to  polepszenie  warunków
siedliskowych  lasu,  a  w  następstwie  zwiększenie  przyrostu  drzewostanów,  umożliwienie
przeprowadzenia  zabiegów  hodowlanych  i  ochronnych,  ułatwienie  pozyskania  i  transportu
drewna oraz uproduktywnienie nieużytków.
Gospodarka  wodna  w  lasach,  jako  wielkich  zbiornikach  i  filtrach  wody,  powinna  być
integralną  częścią  gospodarki  w  systemie  zlewniowym.  Odprowadzenie  okresowego
nadmiaru  wody  z  lasu  jest  dopuszczalne  tylko  wówczas,  gdy  nadmiar  ten  zagraża  istnieniu
lasu,  w  tym  również  odnowieniu  lasu  na  terenach  poklęskowych.  Istniejące  urządzenia
melioracyjne w lasach powinny funkcjonować na zasadzie równowagi pomiędzy możliwością
istnienia w środowisku wilgotnym, a potrzeba retencjonowania wody w lesie i oddawania jej
terenom  przyległym  i  niżej  położonym,  w  tym  również  lasom  odczuwającym  okresowe
niedobory  wody.  Gospodarka  wodna  w  lasach  powinna  uwzględniać  zależność,  że  ilość
wyprodukowanej  biomasy  w  lesie  jest  wprost  proporcjonalna  do  ilości  wytranspirowanej
wody.  Decyzję  o  odprowadzeniu  okresowego  nadmiaru  wody  z  siedlisk  wilgotnych
i podmokłych  mogą  być  podejmowane  jedynie  w  wyjątkowych  sytuacjach  i  powinny  być
każdorazowo  poprzedzone  studium  hydrologicznym  i  ekspertyzami  melioracyjnymi
i przyrodniczymi,  uwzględniając  wpływ  tego  przedsięwzięcia  na  warunki  życia  lasu  oraz
innych  zespołów  roślinnych  i  zwierzęcych  na  terenach  przyległych.  W  razie  konieczności
okresowego  odprowadzenia  nadmiaru  wody  z  lasu  obowiązuje  zachowanie  szczególnej
ostrożności z zastosowaniem systemu odpływu regulowanego.

W szkółkach leśnych i zadrzewieniowych, na łąkach i na gruntach ornych, gdy zachodzi

potrzeba odwodnienia powierzchni, nie można stosować rowów otwartych ze względu na
utratę powierzchni produkcyjnej oraz na znaczne utrudnienie pracy sprzętem mechanicznym.
W związku z tym na powierzchniach takich stosuje się, w razie potrzeby, system odwodnienia
za pomocą drenów (drenowanie).

Budowa małych zbiorników retencyjnych

Służą one do urozmaicenia biocenozy leśnej i zwiększenia biologicznej odporności

drzewostanów, dodatkowo są źródłem wody do gaszenia pożarów leśnych, dla zwierzyny,
ptactwa, owadów itp.

Dla regulacji stosunków wodnych siedlisk leśnych większe znaczenie mają drugoplanowe

przebudowy struktur drzewostanów i zabiegi fitomelioracyjne, których efekt jest mniej
widoczny, ale zastosowane na dużych obszarach zdecydowanie powiększają poziom retencji
w lasach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rodzaje małej retencji związane są z następującymi uwarunkowaniami:

–

sposobem magazynowania wody,

–

miejscem występowania retencji,

–

użytecznością retencjonowanej wody,

–

czasokresem retencjonowania,

–

celem użytkowym.
Zwiększenie małej retencji wód powierzchniowych polega na budowie lub rozbudowie

śródleśnych obiektów hydrotechnicznych, a w szczególności na:
–

powiększeniu istniejących małych zbiorników wodnych naturalnych i sztucznych przez
podnoszenie spiętrzeń,

–

tworzeniu małych zbiorników wodnych przepływowych lub zamkniętych,

–

budowie różnego rodzaju niskich piętrzeń na ciekach naturalnych, kanałach lub rowach
stale prowadzących wodę,

–

tworzeniu otwartego lustra wody w niewielkich bagienkach i podmokłych zagłębieniach
terenu za pomocą koparek,

–

odtwarzaniu zniszczonych i zaniechanych spiętrzeń,

–

odprowadzaniu wody z rowów przydrożnych do zagłębień terenu.

Leśne stawy rybne

Położone są przeważnie wewnątrz kompleksów leśnych lub bezpośrednio w sąsiedztwie

lasu. Stawy  rybne  na  obszarach  leśnych  stanowią  niezbędny  składnik gospodarstwa  leśnego,
ponieważ  oprócz  celów  produkcyjnych  są  zbiornikami  retencyjnymi,  które  wpływają  na
podniesienie  poziomu  wód  gruntowych  na  przyległych  terenach,  na  mikroklimat  oraz
stanowią wodopoje dla zwierząt.

Do podstawowych urządzeń stawowych należą groble stawowe, rowy i urządzenia

specjalne. Groble stawowe są stałymi budowlami ziemnymi służącymi przede wszystkim do
spiętrzenia wody w stawach i utrzymania jej na poziomie wymaganym w okresie eksploatacji.
Wykonane są przeważnie z gruntu miejscowego.

Rowy dzielą się na odprowadzające i doprowadzające wodę do stawów. Ze względu na

położenie dzielimy rowy odprowadzające na wewnętrzne (denne) i zewnętrzne (opaskowe).
Do regulacji poziomu oraz wielkości przepływu wody służą mnichy, zastawki, jazy,
przelewy. Do przeprowadzenia wody nad lub pod przeszkodą służą syfony, akwedukty.

Do zakresów remontów bieżących i konserwacji w obiektach stawowych należą

następujące roboty:
–

oczyszczanie rowów dennych z namułów,

–

usuwanie z doprowadzalników, odprowadzalników i rowów opaskowych namułów,
gałęzi i igliwia, listowia i innych zanieczyszczeń,

–

wykaszanie traw i szuwarów na skarpach i dnie doprowadzalników i rowów opaskowych,

–

usuwanie kęp turzycowych z dna stawów,

–

oczyszczanie z namułów przepustów, rurociągów, syfonów,

–

naprawa grobli stawowych,

–

naprawa lub wymiana elementów konstrukcyjnych budowli i urządzeń stawowych,

–

malowanie elementów stalowych.
Przy realizacji obiektów małej retencji wodnej należy zwrócić uwagę na następujące

czynniki:
–

każda zmiana uwodnienia siedliska na obszarze lasu powinna być realizowana
stopniowo, albo wykonywana równocześnie z przebudową drzewostanów,

–

ustawowo podlegają ochronie wszystkie oczka wodne i torfowiska,

–

budowa zastawek, przepustów, mnichów w systemach odwadniająco – nawadniających
powinna uwzględniać oszczędną eksploatację urządzeń spiętrzających przy dostosowaniu
poziomu spiętrzenia do potrzeb wodnych otaczających drzewostanów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

w przypadku wykonywania zbiorników na terenie o przepuszczalnym podłożu oraz przy
małych zasobach wodnych korzystne jest uszczelnianie dna zbiorników folią,

–

przy pogłębianiu czaszy małych zbiorników wodnych praktyczne jest stosowanie
odkładów ziemi na środku zbiornika, co wpływa na obniżenie kosztów realizacyjnych
i stwarza na sztucznie wytworzone wyspie specyficzne warunki przyrodnicze.

Biologiczna i techniczna zabudowa potoków górskich

Potoki górskie są to cieki o małej zlewni. W poszczególnych zlewniach wydzielić można

trzy zasadnicze części:
–

część szczytową tzw. kocioł lub obszar zbiorczy, obejmujący tę część zlewni, w której
z wielkiej liczby małych dolin, strug, cieków i potoków powstaje główny potok,

–

w obszarze tym występują największe zmywy i zjawiska erozji, a materiał skalny
w postaci tzw. rumowiska przemieszczany jest w niższe partie,

–

część środkową, zwana szyją lub gardzielą, ma także duże spadki, które umożliwiają
transport rumowiska powstałego w kotle i częściowo wskutek dalszej erozji dna i brzegu
w tej części zlewni,

–

część dolną, tzw. stożek napływowy (nasypowy), odznaczający się małym spadkiem
i w związku z tym osadzaniem i gromadzeniem znacznych ilości rumowiska.
Na stożku napływowym z korekcją zaprojektowaną na katastrofalnie wielką wodę

zabudowę biologiczną tworzą: tuż nad zwierciadłem wody – pas korytowy złożony z wierzb
i krzewów (szerokości 5m), powyżej pas przykorytowy złożony z krzewów i drzew (do 5m
wysokości), a resztę przekroju wypełniają drzewa o różnym układzie piętrowym (rys. 15).

Rys. 15. Obudowa biologiczna potoku 1 – pasy korytowe, 2 – pasy przykorytowe [ 10, s. 104]

Na stożku napływowym z korekcją progową zaprojektowaną na średnio wielką wodę

zabudowę  biologiczną tworzy pas korytowy wierzb (szerokości 7m  i  położony  bezpośrednio
nad  wodą,  do  którego  przylega  przykorytowy  pas  drzew  (szerokości  8m).  Pozostałe  części
odsypiska zamienia się  na użytki zielone, na których pojawiają się pasy  wierzb w odstępach
od 50 do 100m. Pasy te powstają z ożywienia poprzeczek utrwalających rumowisko.

Zabudowa techniczna w górnej części potoku. w tzw. obszarze zbiorczym ma na celu

zatrzymanie  i  stabilizację  na  miejscu  rumoszu.  Służą  temu  zapory  przeciw    rumowiskowe,
które  łagodzą  zjawiska  erozji  i  zmniejszają  spadki  na  niektórych  odcinkach  potoku,  dzięki
czemu  powstrzymują  erozję  denną,  a  przez  podniesienie  dna  doliny  następuje  wzmocnienie
podstawy stoku. Wykonywane są z kamienia na zaprawie cementowej, betonu lub z żelbetu.

Zabudowa techniczna w obrębie szyi ma zabezpieczyć dno i brzegi potoków przed erozją

wód płynących. Stosuje się ją na odcinkach silnie erodowanych w formie zapór
rumowiskowych, korekcji progowych lub stopniowych, gurtów i koryt. Budowle te zabezpieczają
dno potoku przed erozją.

Progi buduje się w celu zabezpieczenia dna potoku przed erozją i zmniejszenia spadku.

System zabudowy potoku progami o wysokości nie przekraczającej 30 cm nazywa się

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

korekcją progową. Progi mogą być wykonane z drewna, kamienia lub betonu, a niekiedy
z kamienia wiązanego drewnem.

Stopnie są to progi o wysokości 0,5 do 2,0m. Wykonuje się je z betonu, kamienia, skrzyń

siatkowo – kamiennych.

Gurty są to poprzeczne belki o szerokości 0,60–0,80m zapuszczone w dno na głębokość

0,8 – 1,0m wykonane z betonu służące do zabezpieczenia dna żłobów.

Żłoby, czyli kinety, to koryta całkowicie obudowane trwałymi materiałami, takimi jak

kamień i beton, służące do odprowadzenia wielkiej wody.

Często stosowanym sposobem umocnienia skarp brzegowych głębokich koryt są bruki

kamienne lub mury oporowe – szczególnie na odcinkach, gdy w pobliżu, przebiegają drogi
lub znajdują się zabudowania

Konserwacja i remonty urządzeń wodno – melioracyjnych

Roboty umocnieniowe

Wykonuje się na odcinkach rowów melioracyjnych przebiegających na dużych spadkach,

w  gruntach  lekkich  lub  gdy  skarpy  rowów  są  zbyt  strome.  Szczególnie  dolna  część  skarpy
narażona  jest  na  podmycie  i  wymaga  wzmocnienia.  Stosowane  są  różne  sposoby
wzmacniania  skarp  i  dna  rowów  melioracyjnych.  W  warunkach  leśnych  obsiew  skarp
stosowany jest rzadko, przeważnie na odcinkach rowów przechodzących przez łąki śródleśne.
Częściej  stosuje  się  darniowanie  skarp:  kożuchowe  zwane  również  darniowaniem  na  płask,
w kratę lub rzadko na mur przy dużym nachyleniu skarp i w gruntach mało spoistych. Stosuje
się  również  umocnienia  faszynowe,  szczególnie  w  rowach  stale  prowadzących  wodę,  gdy
istnieje  możliwość  podmywania  stopy  skarpy.  Stopę  skarpy  umacnia  się  faszyną  w  formie
płotków lub kiszek faszynowych .

Umocnienia kamienne są stosowane najczęściej na terenach górskich i podgórskich,

gdzie  kamień  jest  materiałem  miejscowym. Na  nizinach  stosuje się  umacnianie  skarpy  i  dna
rowu brukiem jedynie przy zastawkach i przepustach. Przy obsłudze zastawek należy zwracać
uwagę  na  możliwość  rozmywania  dna  i  skarp  rowu  w  przypadkach  zbyt  gwałtownego
zmniejszenia wysokości piętrzenia wody przez raptowne otwieranie całej zastawki.
Konserwacja rowów melioracyjnych

Polega ona na utrzymaniu prawidłowego kształtu przekroju poprzecznego i spadku dna

rowów (rys. 16) oraz na usuwaniu wszelkich uszkodzeń, przy czym podstawowe zabiegi
w tym zakresie obejmują:
–

usuwanie namułów, osadów i zanieczyszczeń (gałęzi, kamieni, listowia itp.),

–

wykaszanie skarp i dna,

–

naprawa uszkodzeń spowodowanych przez przepływającą wodę, w czasie zrywki
drewna, przez zwierzynę leśną lub wyciek wody gruntowej.

Rys. 16. sposób naprawy uszkodzonych skarp rowu [10, s. 101]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oczyszczanie rowów

Oczyszczanie z namułów i osadów należy przeprowadzać w okresach, kiedy występują

najniższe stany wody w ciekach, a więc na ogół w drugiej połowie lata lub wczesną jesienią.
Z rowów płytkich lub prowadzących wodę okresowo namuły wybiera się zwykłymi łopatami
lub szuflami. Z głębszych rowów i kanałów stale prowadzących wodę, namuły i osady można
usuwać  szuflą  dziurkowaną  umożliwiającą  odsączanie  się  wody.  Szuflę  taką  jeden  robotnik
ciągnie  za  linę,  a  drugi  kieruje  nią  po  dnie  za  pomocą  rękojeści.  Przy  usuwaniu  namułów
należy  zawsze  pracę  rozpoczynać  od  ujścia  rowu  i  prowadzić  w  kierunku  przeciwnym  do
odpływu  wody  w  rowie.  Namułów  wydobytych  z  dna  nie  należy  pozostawiać  na  brzegach
rowu, ponieważ  podczas  większych  deszczów  mogą  być zmywane do  rowu  powodując  jego
powtórne zamulenie.

Aby przy oczyszczaniu dna rowu nie zmienić jego spadku (a przy małym spadku nie

utrudnić  odpływu,  w  czasie  wykonania  nowych  rowów  lub  ich  odbudowie,  powinny  być
umieszczone  w  jego  dnie  poprzeczne  beleczki,  w  odległości  co  50m,  wskazujące  właściwą
głębokość  rowu,  a  tym  samym  prawidłowy  spadek  jego  dna.  O  ile  beleczek  takich  nie
umieszczono  w  trakcie  budowy  lub  odbudowy  rowów,  to  należy  je  umieścić  przed
wykonaniem  prac  oczyszczających.  Beleczki  wykonuje  się  z  łat  o  przekroju  50  x  50  mm
i długości  równej  trzykrotnej  szerokości  dna,  w  celu  należytego  zamocowania  w  skarpach.
Układa  się  równo  z  projektowaną  powierzchnią  dna  rowu.  Przy  odtwarzaniu  głębokości
i spadków  dna  rowów  należy  dowiązywać  się  do  takich  punktów  stałych.  jak  np.  dna
przepustów lub mnichów.

Usuwając namuły z rowów należy zachować prawidłową szerokość dna, gdyż ma to

wpływ  na  należyte  działanie  rowu.  Niejednokrotnie  czyszczący  rowy  poszerzają  dno  przez
zacinanie  pionowe  dolnej  części  skarpy.  Jest  to  bardzo  szkodliwe,  bo  powoduje
zniekształcenie  koryta  rowu,  co  z  kolei  jest przyczyną  meandrowania  dna oraz  podmywania
i obsuwania się skarp.
Wykaszanie roślinności

Wykaszanie roślinności zarastającej dno i skarpy rowów wykonuje się w końcu lata lub

wczesną  jesienią  w  celu  zachowania  drożności  cieków  na  okres  zimowo  –  wiosenny  i  tym
samym  zapewnienia  sprawności  odprowadzenia  nadmiaru  wody  z  topniejącego  śniegu.
Najpierw wykasza się kosą roślinność na skarpach i usuwa się ją grabiami oraz widłami poza
rów.  Wykaszanie  dna  rowu  najlepiej  wykonywać,  tak  jak  i  odmulanie,  od  ujścia  rowu.
Wykoszoną roślinność  należy usunąć poza rów, aby nie uniosła jej woda  i  nie stworzyły  się
zatory. Usuwanie zanieczyszczeń (gałęzi, kamieni, listowia) powinno odbywać się na bieżąco
w miarę zauważenia ich w trakcie przeglądów ciągłych.

Naprawa uszkodzonych skarp polega na tym, że rozmyte miejsca i ubytki skarpy zapełnia

się  ziemią,  którą  się  ubija  i  umacnia  płasko  darniną.  Przy  większych  i  głębszych
uszkodzeniach  darninę  układa  się  na  mur.  Ułożoną  darninę  przybija  się  kołeczkami.  Duże
wyrwy  w  skarpach  rowu  po  wypełnieniu  ziemią  i  ubiciu  oraz  po  ułożeniu  darniny  należy
dodatkowo wzmocnić u podstawy płotkiem faszynowym, a niekiedy brukiem.
Uszkodzenia budowli

Do uszkodzeń budowli na rowach zalicza się butwienie drewnianych części nadwodnych,

podmywanie skrzydeł i umocnień, korozja części betonowych, żelaznych itp. Uszkodzone lub
zniszczone części należy wymienić na nowe, zardzewiałe części oczyścić, pomalować
powłokami antykorozyjnymi, a naruszone umocnienia poprawić i uzupełnić. Części
drewniane powinny być zaimpregnowane.
Konserwacja sieci drenarskiej

Przyczyną złego działania sieci drenarskiej może być złe działanie rowu odpływowego

(odbieralnika), uszkodzenie lub zamulenie wylotu drenarskiego, zarastanie rurociągów
korzeniami drzew lub krzewów, osadzanie się w rurociągu związków żelaza lub mineralnych
cząstek gleby.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Konserwacja rowu odpływowego (odbieralnika) służącego do odprowadzania wody

z sieci drenarskiej jest taka sama jak konserwacja otwartych rowów melioracyjnych.

Konserwacja wylotów drenarskich polega głównie na utrzymaniu wylotów w stanie

umożliwiającym  całkowity  odpływ  wody  ze  zbieracza.  Jeżeli  powodem  złego  działania
wylotu jest zamulenie, wystarczy oczyścić wylot z osadzonych w  nim namułów oraz usunąć
je  z  rowu.  Niekiedy  jednak  przyczyną  złego  odpływu  wody  z  drenów  są  dostające  się  do

środka żaby, krety i inne zwierzęta. Aby uniemożliwić im dostawanie się do wylotu,
a następnie do zbieracza, wyloty należy zaopatrzyć w gęstą siatkę z cienkiego drutu lub
w odchylane przez przepływającą wodę drewniane lub blaszane klapki na zawiasach.

Korzenie drzew rosnących na obrzeżu mogą jednak wrastać na pewnych odcinkach

w styki  między  rurkami  drenarskimi,  tworząc  zbite sploty  wypełniające  całkowicie  rurociąg.
Odcinek zarośnięty należy odkopać, wyciągnąć sploty korzeni, rurki przełożyć na nowo, styki
owinąć  smołowaną  papą  i  ponownie  zasypać.  Równie  dobre  i  skuteczne  wyniki  w  walce
z zarastaniem  rurociągu  korzeniami  drzew  daje  zasypywanie  rurociągów  żużlem.  Żużel  nie
zawiera  żadnych  składników  pokarmowych,  a  zawiera  często  związki  siarki  nie  sprzyjające
rozrostowi korzeni.

Zamulenie drenów również może być przyczyną złego funkcjonowania systemu

drenarskiego. W takich przypadkach, poczynając od dołu zbieracza i posuwając się do góry,
aż do zamulonych sączków, należy je odkopać, wyjąć rurki, opróżnić je z namułów, obmyć
i ponownie starannie ułożyć i zabezpieczyć styki geowłókniną.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz czy jesteś przygotowany do ćwiczeń.

1.  Jakie znasz urządzenia techniczne stosowane w melioracji?
2.  Na czym polegają prace melioracyjne w gospodarstwie leśnym?
3.  Do czego służą małe zbiorniki retencyjne?
4.  Na czym polega zwiększenie małej retencji wód powierzchniowych?
5.  Jaki jest zakres konserwacji i remontów obiektów stawowych?
6.  Na czym polega biologiczna zabudowa potoków górskich?
7.  Na czym polega techniczna zabudowa potoków górskich?
8.  Jakie znasz zabiegi konserwacyjne i remontowe urządzeń wodno – melioracyjnych?
9.  Na czym polega konserwacja rowów melioracyjnych?
10.  Na czym polega czyszczenie rowów melioracyjnych?
11.  Na czym polega wykaszanie roślinności w rowach melioracyjnych?
12.  Na czym polega konserwacja sieci drenarskiej?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj przeglądu urządzeń wodno-melioracyjnych w przyszkolnym nadleśnictwie. Na

podstawie wykonanego przeglądu określ potrzeby konserwacyjno – remontowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych zagadnień dotyczących zakresu prac

konserwacyjno – remontowych urządzeń wodno – melioracyjnych,

2)  dokonać przeglądu urządzeń wodno – melioracyjnych w przyszkolnym nadleśnictwie,
3)  określić potrzeby konserwacyjno – remontowe,
4)  sporządzić protokół z wykonanego przeglądu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

plansze z zakresu prac konserwacyjno – remontowych urządzeń wodno – melioracyjnych,

–

poradnik dla ucznia,

–

kartka formatu A4,

–

długopis,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Sporządź zlecenie na wykonanie prac konserwacyjnych rowu melioracyjnego oraz

dokumentację odbioru wykonanych prac.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać instrukcję do ćwiczenia,
2) napisać zlecenie na wykonanie prac konserwacyjnych rowu melioracyjnego postępując

zgodnie z instrukcją do ćwiczenia,

3) sporządzić dokumentację odbioru wykonania przykładowych prac konserwacyjnych.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

plansze z zakresu prac konserwacyjno – remontowych rowu melioracyjnego,

–

przykładowa dokumentacja projektowa, kosztorysowa i inna związana z melioracjami
wodnymi,

–

instrukcja do ćwiczenia,

–

długopis,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić urządzenia techniczne stosowane w melioracji?



2) wyjaśnić, na czym polegają prace melioracyjne

w gospodarstwie leśnym?



3) wyjaśnić do czego służą małe zbiorniki retencyjne?



4) omówić, na czym polega zwiększenie małej retencji wód

powierzchniowych?



5) omówić zakres konserwacji i remontów obiektów stawowych?



6) omówić na czym polega biologiczna zabudowa potoków górskich?



7) omówić na czym polega techniczna zabudowa potoków górskich?



8) wymienić zabiegi konserwacyjne i remontowe urządzeń wodno –

melioracyjnych?



9) scharakteryzować zasady konserwacji rowów melioracyjnych?



10) wyjaśnić zasady czyszczenia rowów melioracyjnych?



11) opisać technikę wykaszania roślinności w rowach melioracyjnych?



12) omówić konserwację sieci drenarskiej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  30  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X.W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zaznaczyć odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie ci sprawiało trudność ,wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 45minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Armaturę wodociągową stanowią

a)  umywalki, wanny, zlewy, zlewozmywaki.
b)  zasuwy i zawory regulujące dopływ wody z sieci.
c)  żeliwne rury doprowadzające wodę do budynku.
d)  kamionkowe rury odprowadzające nieczystości z budynku.

2. Syfon w instalacji kanalizacyjnej to

a)  odcinek przewodu od urządzenia sanitarnego do głównego przewodu.
b)  przewód pionowy.
c)  wygięty odcinek rury, gdzie stagnująca woda chroni przed wydostaniem się gazów.
d)  nazwa zaworu.

3. Kalenicą nazywamy

a)  dolną krawędź dachu.
b)  górną krawędź dachu.
c)  przecięcie połaci dachu.
d)  płaszczyznę dachu.

4. Więźba dachowa

a)  dźwiga pokrycie dachowe.
b)  wiąże poszczególne elementy konstrukcji dachowej.
c)  usztywnia poszczególne więzary między sobą.
d)  daje dodatkowe podparcie krokwiom.

5. Do zadań krokwi należy

a)  przenoszenie ciężaru dachy na ściany.
b)  dźwiganie połaci dachowych.
c)  dodatkowe podpieranie płatwi i jętek.
d)  wiąże poszczególne elementy więzara.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Przyłącze w instalacji elektrycznej to

a)  fragment sieci zasilającej, który łączy złącze z linią energetyczną.
b)  odcinek instalacji między złączem, a rozdzielnicą.
c)  urządzenie do zasilania poszczególnych odbiorników.
d)  miejsce, gdzie znajdują się bezpieczniki.

7. Zwody w instalacji odgromowej są to przewody

a)  żelazne łączące się z uziemieniem.
b)  miedziane ułożone w najwyższych punktach dachu.
c)  stalowe zakopane w gruncie.
d)  cynkowe zakopane w gruncie.

8. Do obiektów budowlanych stosowanych w hodowli lasu zaliczamy

a)  ambony, wiaty, paśniki.
b)  lądowiska, wieże obserwacyjne.
c)  wyłuszczarnie, przechowywanie sadzonek, chłodnie.
d)  szopy na paszę, paśniki z magazynem paszy.

9. Odgrzybianie budynku jest to zabieg wykonywany podczas

a)  konserwacji.
b)  remontu bieżącego.
c)  remonty kapitalnego.
d)  modernizacji.

10. Głębokość rowu melioracyjnego nie zależy od

a)  zastosowanego sprzętu do jego budowy.
b)  zamierzonego obniżenia poziomu wody gruntowej.
c)  poziomu wody gruntowej na danym terenie.
d)  rodzaju gruntu.

11. Zastawki piętrzące nie powinny być otwarte

a)  od zakończenia wegetacji aż do jej rozpoczęcia.
b)  w okresie odpływu wód przyborowych.
c)  po intensywnych opadach deszczu.
d)  cały rok.

12. Zacinanie pionowe dolnej części skarpy rowu podczas zabiegu konserwacji nie powoduje

a)  podmywania i obsuwania się skarp.
b)  zniekształcenia koryta rowu.
c)  podmywanie umocnień.
d)  lepszej drożności rowu.

13. Z zaprawy przygotowanej z wapna mielonego, piasku kwarcowego i wody wytwarza się

cegły i bloki
a)  gazobetonowe.
b)  wapienno − piaskowe, znane jako silikatowe.
c)  keramzytowe.
d)  pianogazobetonowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Dzieląc masę materiału przez objętość danego materiału w stanie naturalnym uzyskamy

jego
a)  gęstość.
b)  szczelność.
c)  przewodność cieplną.
d)  porowatość.

15. Spoiwo zarobione z wodą i kruszywem przeznaczone np. do zalewania fundamentów to

a)  beton.
b)  cement portlandzki.
c)  zaprawa.
d)  gips budowlany.

16. Betony o małym współczynniku przewodności cieplnej i ciężarze objętościowym

1800−2600kG/m³ są to betony
a)  zwykłe.
b)  średnie.
c)  lekkie.
d)  ciężkie.

17. Jeśli do wyprodukowania 1m³ betonu zużyjemy 160l wody to otrzymamy beton

a)  plastyczny.
b)  zwykły.
c)  ciekły.
d)  żadna z powyższych.

18. Na składowiskach otwartych przechowujemy

a)  kleje, drewniane materiały posadzkowe, śruby i okucia stolarskie,
b)  drewniane materiały posadzkowe, cement w workach, materiały mineralne (kruszywa),
c)  żwir, cegłę pełną, stolarkę budowlaną.
d)  płyty gipsowo – kartonowe.

19. Do spoiw powietrznych zaliczamy

a)  wapno hydrauliczne i cement.
b)  beton i cement.
c)  wapno zwykłe i gips.
d)  zaprawę i cement.

20. Do wiązania elementów murów (cegieł, pustaków, bloków) używa się

a)  zaprawy tynkarskiej.
b)  zaprawy murarskiej.
c)  betonu.
d)  cementu.

21. Do cech, dzięki którym drewno jest materiałem o wszechstronnym zastosowaniu

zaliczamy
a)  łatwość obróbki, pęknięcia , giętkość.
b)  sprężystość, wytrzymałość mechaniczną przy niedużym ciężarze, łatwość obróbki.
c)  brak odporności na ogień, łatwość obróbki, sęki.
d)  wytrzymałość chemiczna, mrozoodporność.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

22. Zadawalający stan techniczny elementów jest wtedy, gdy jego stopień uszkodzenia

wynosi
a)  11–20%.
b)  21–30%.
c)  31–50%.
d)  51–55%.

23. Dziennik budowy zawiera

a)  termin i sposób wykonania poszczególnych robót budowlanych.
b)  koszty wykonania każdej inwestycji.
c)  planowany termin zakończenia poszczególnych prac.
d)  przepisy budowlane.

24. Kosztorys ślepy podaje

a)  faktycznie poniesione koszty budowy.
b)  przedmiary robót.
c)  wstępne koszty ustalone przed rozpoczęciem robót.
d)  koszty urzędowe.

25. Do malowania różnych pomieszczeń domowych obecnie stosuje się najczęściej farby

a)  polioctanowe.
b)  akrylowe.
c)  lateksowe.
d)  alkilowe.

26. Cokół w ogrodzeniach wykonywany jest z

a)  elementów drewnianych.
b)  betonu, kamienia naturalnego lub cegieł.
c)  rur stalowych.
d)  elementów prefabrykowanych.

27. Kontrole okresowe obiektów budowlanych polegające na sprawdzeniu stanu

technicznego sprawności elementów budynku i instalacji powinny być wykonywane
a)  co 5 lat.
b)  co 3 lata.
c)  co 2 lata.
d)  co najmniej raz w roku.

28. Podczas przeglądu elementów drewnianych należy szczególnie zwrócić uwagę na

a)  istniejące oznaki niszczącej działalności owadów i grzybów.
b)  czystość elementów.
c)  wygląd estetyczny.
d)  miejsca ulegające korozji.

29. Przy obliczaniu wartości kosztorysowej wykonywanych robót budowlanych uwzględnia

się podatek
a)  liniowy.
b)  obrotowy.
c)  narzutowy.
d)  VAT.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko………………………………………………………………………………….

Wykonywanie i remontowanie obiektów budowlanych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Antończyk Sz., Nowakowska − Moryl J.: Kształtowanie sieci dróg leśnych. Universas,

Kraków 1993

2. Kasprzyk S.: Turystyczne zagospodarowanie lasu. PWR i L, Warszawa 1977
3. Nasiadka P.: Biblioteczka leśniczego, zeszyt 75 – Urządzenia łowieckie. Wydawnictwo

Świat, Warszawa 1997

4.  Praca zbiorowa: Łowiectwo Polskie. PWRiL, Warszawa 1989
5.  Praca zbiorowa: Mała encyklopedia leśna. PWN, Warszawa 1991
6.  Rozwałka  Z.:Zasady  hodowli  lasu.  Ośrodek  rozwojowo  –  Wdrożeniowy  Lasów

Państwowych w Bedoniu

7. Rzadkowski S., Biblioteczka leśniczego, zeszyt 96 – Szlaki operacyjne w pozyskiwaniu

drewna. Wydawnictwo Świat, Warszawa 1998

8. Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa: Poradnik leśniczego.

Wydawnictwo Świat, Warszawa 1991

9. Tyszka J.: Biblioteczka leśniczego, zeszyt 87 – Retencja wodna w lasach. Wydawnictwo

Świat, Warszawa 1997

10. Zarzycki S. Budownictwo leśne dla techników leśnych. Wydawnictwo Świat, Warszawa

1993

11.  Miesięcznik Murator

Strony internetowe:
1.  www. Budujemydom.pl
2.  www. ytong.pl