plik

Jest to

rynek

, na którym w określonym czasie i miejscu zawierane są transakcje kupna-sprzedaży towarów jednorodnych pod

względem jakości. Przedmiotem handlu na

giełdach towarowych

są więc towary masowe o wspólnych cechach typowych dające się

ująd w standardy. Na giełdzie dokonuje się transakcji bez fizycznej obecności towarów, a jedynie na podstawie ich charakterystyki i
standaryzacji określonej w kontrakcie. W giełdowych składach towarowych, producenci mogą zdeponowad swój towar, który
zostanie przebadany pod kątem jakości i otrzyma określony standard. Deponujący jako potwierdzenie przyjęcia towaru otrzymuje
kwit składowy, tak zwany

warrant

, który jako papier wartościowy może byd przedmiotem obrotu na giełdzie.

Cechami towarów giełdowych są:
jednorodnośd dająca się ująd w standardy,
trwałośd,
istnienie masowości

podaży

popytu

dla danego towaru.

Giełda walorów

Pod względem wartości zawieranych transakcji,

obroty

na giełdach

walorów

znacznie przewyższają obroty towarami i usługami.

Podmiotami uczestniczącymi w giełdach walorów są przede wszystkim

banki

, władze monetarne paostwa, a

także

przedsiębiorstwa

osoby fizyczne

– reprezentowane przez

brokerów

. Wśród giełd walorów najważniejszą rolę odgrywają

rynki

obligacji

Giełda usług

Przedmiotem kontraktu na międzynarodowych giełdach usług są przede wszystkim:
usługi

transportowe

usługi

ubezpieczeniowe

pośrednictwo transakcyjne.
Giełda papierów wartościowych[

Giełda papierów wartościowych

to rynek, na którym

maklerzy

dokonują na rachunek klientów transakcji kupna-

sprzedaży

akcji

obligacji

(skarbowych i korporacyjnych),

warrantów

o pcji

certyfikatów inwestycyjnych

W Polsce działanie

giełdy w Warszawie

wznowione zostało 16 kwietnia 1991.

48. W obecnych czasach, w kapitalizmie giełda pełni bardzo istotną funkcję przede wszystkim dlatego, że sama w sobie jest pewnego
rodzaju rynkiem, który podlega wszystkim prawom i popytu i podaży. To sprawia, że giełda jako taka nie jest zainteresowana tym czy
występuje na niej tendencja bardziej spadkowa czy też wzrostowa, a jedynie czy zapewnia ona swoim uczestnikom możliwośd
sprawnego zawierania transakcji. Do najważniejszych funkcji giełdy zaliczyd należy przede wszystkim funkcja alokacyjna. Jest to
funkcja, która umożliwia przepływ kapitału w stronę jego najbardziej efektywnego wykorzystania. I tak na przykład na giełdzie
pewne środki finansowe otrzyma ten podmiot, który jest w stanie je najlepiej wykorzystad i przynieśd najlepsze zyski. Kolejną ważną
funkcją giełdy jest funkcja wartościująca. To z kolei umożliwia giełdzie przeprowadzad rynkowe wyceny zakładanych decyzji
ekonomicznych jakie zostaną podjęte przez poszczególne podmioty gospodarcze. Następna warta wymienienia funkcja to funkcja
kontrolna, która tworzy swoisty mechanizm kontrolny efektów działao spółki oraz pozwala na ocenę efektywności pracy
managerów. Dodatkowo dzięki giełdzie można pomnożyd swój kapitał, a także wzbudzid w poszczególnych podmiotach skłonności
do oszczędzania.
49. Giełda jest rynkiem, na którym sprzedaje się i kupuje aktywa finansowe lub inne towary.

Giełda jest rynkiem zorganizowanym na zasadzie aukcji – nabywcą staje się ten, kto w momencie dokonania transakcji jest gotów
zapłacid najwięcej za przedmiot notowao. Najlepiej znane są giełdy papierów wartościowych, zwłaszcza akcji. W języku finansowym
zwrot „na giełdzie” prawie zawsze oznacza giełdę akcji. Równie rozwinięte są giełdy surowców takich jak ropa naftowa czy metale:
miedź, cynk oraz giełdy surowców rolnych.

Giełda papierów wartościowych pozwala firmom zdobyd niezbędny kapitał poprzez sprzedaż akcji. Dzięki temu przedsiębiorstwa
mogą uzyskad środki finansowe na rozwój i inwestycje bez konieczności zaciągania długu – zakup akcji jest po prostu ofertą
wykupienia części własności firmy (każdy właściciel akcji staje się współwłaścicielem firmy, oczywiście w procencie odpowiadającym
jego udziałowi w całości wyemitowanych akcji). Po to, by skłonid inwestorów do zakupu akcji, firma musi publicznie przedstawid
wiele informacji na temat jej sytuacji finansowej i planów rozwoju. W momencie pierwszej emisji akcji na giełdzie, sporządza w tym
celu tzw. prospekt emisyjny. Później zobowiązana jest publikowad cykliczne raporty. Rolą giełdy jest skierowanie kapitału tam, gdzie
będzie najefektywniej wykorzystany. Giełdę nazywamy rynkiem zinstytucjonalizowanym, gdyż ma ona swoją organizację - gromadzi

wielu handlujących w jednym miejscu i w jednym czasie, czyli w godzinach jej otwarcia (na sesji). Ma także władze: zarząd, który nią
na bieżąco kieruje, radę nadzorczą, oraz właścicieli, często prywatnych. Z reguły sama giełda jest także spółką akcyjną.

Warszawska Giełda Papierów Wartościowych (WGPW) jest spółką skarbu paostwa. Ustalaniem reguł (regulacją) handlu na WGPW i
nadzorem nad nim zajmuje się Komisja Nadzoru Finansowego. Komisja ta ustala jak powinien wyglądad i co powinien zawierad
prospekt firmy, która chce sprzedawad swoje akcje na giełdzie („wejśd na giełdę”), a także jakie informacje i jak regularnie muszą
przekazywad firmy, których akcje są już notowane na giełdzie. Giełda jest rynkiem wtórnym, na którym wyceniane są akcje już
wprowadzone do obrotu, ale odbywają się na niej także pierwsze notowania (debiuty) akcji nowych spółek, które są wcześniej
rozprowadzane w publicznych ofertach. Giełdy publikują informacje o cenach poszczególnych akcji, ich zmianach i wielkości obrotów
podczas każdej sesji giełdowej.

50. W ekonomii definiujemy pieniądz jako dobro, które jest powszechnie akceptowane jako forma płatności za inne towary i usługi.
Pieniądz posiada niezwykle ważną rolę w gospodarce, wypełniając 3 funkcje:

• środka wymiany, czyli pośrednika w wymianie towarów i usług między tymi, którzy je posiadają w nadmiarze (bo np. je produkują),
a tymi którzy ich potrzebują. Gdyby nie było pieniądza, wymiana dóbr byłaby bardzo trudna, bo posiadając jakieś dobro w
nadmiarze, musielibyśmy znaleźd kogoś, kto je akurat potrzebuje – a jednocześnie posiada w nadmiarze dobro, które jest nam
potrzebne. Pieniądz tę sprawę ogromnie upraszcza – wystarczy zaakceptowad w wymianie za nasze dobro pieniądze, za które
następnie będziemy mogli kupid to, co nam jest potrzebne;
• jednostki rozrachunkowej, czyli wspólnej miary wartości dla wszystkich innych dóbr. Wartośd dóbr wyrażona w jednostkach
pieniądza to po prostu cena;
• środka tezauryzacji, czyli dobra, za pomocą którego możemy przechowywad nasze oszczędności i majątek.

Każde dobro, które wypełnia te trzy funkcje i jest powszechnie akceptowane może byd pieniądzem. Początkowo rolę pieniądza pełnił
po prostu jeden z towarów: w starożytnej Mezopotamii były to suszone skóry, a przez parę tysięcy lat z powodzeniem funkcję tę
pełniły szlachetne metale: złoto i srebro. Jeśli rolę pieniądza pełni jakiś towar, to jego wartośd w wymianie – to po prostu wartośd
tego towaru. Złoto i srebro mają znaczną i stabilną wartośd, kiedy więc były używane jako pieniądz, stabilne były również ceny.

Od mniej więcej 250 lat coraz szerzej zaczął jednak byd stosowany pieniądz papierowy. Jest to tzw. pieniądz symboliczny – w tym
sensie, że jego wartośd w wymianie nie ma nic wspólnego z rzeczywistą wartością dobra, z którego jest wyprodukowany. Za jego
emisję odpowiedzialne jest paostwo, które zleca tę rolę bankowi centralnemu. Wartośd pieniądza symbolicznego, a zatem również
stabilnośd cen zależy od tego, jak się kształtuje relacja pomiędzy ilością pieniędzy na rynku a ilością dostępnych towarów i usług.
Zgodnie z równaniem wymiany Fishera zachwianie równowagi między tymi dwiema wielkościami (np. spowodowane silnym
wzrostem podaży pieniądza) powoduje niestabilnośd cen (inflację lub deflację).

51. Pieniądza funkcje, zadania, jakie spełnia

pieniądz

w procesie swojego obiegu. Pieniądz jest:

1) miernikiem wartości - za pomocą

ceny

pozwala różnorodne towary sprowadzid do porównywalności, wyrażając ich wartośd w

tych samych jednostkach.

2) środkiem cyrkulacji (obiegu) - pośredniczy w transakcjach, w których następuje równoczesne wzajemne przekazanie towaru i
pieniądza między ich uczestnikami.

3) środkiem

tezauryzacji

, czyli gromadzenia skarbu, rezerw.

4) środkiem płatniczym - w sytuacji regulowania zobowiązao typu transferowego (

płatności transferowe

) lub w transakcjach

wymiennych, w których przepływ towaru i pieniądza nie jest jednoczesny (opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, wypłata
wynagrodzeo itp.).

5) pieniądz niektórych wysoko rozwiniętych krajów może byd również pieniądzem światowym (międzynarodowym), co oznacza
wypełnianie przez niego wymienionych wcześniej funkcji w odniesieniu do transakcji i rozliczeo pomiędzy krajami (np. dolar
amerykaoski).

52. Barter - to wymiana bezgotówkowa, czyli

towar

(bądź

usługa

) za towar. Strony uzgadniają wartośd towarów lub usług i dążą do

tego, żeby bilans był zerowy.

Barter był pierwszym systemem ekonomicznym społeczeostw nie posiadających jeszcze lub nie znających pojęcia

pieniądza

; w

starożytnym Rzymie powodem jego stosowania była utrata wartości pieniądza. W dzisiejszych czasach barter używany jest w
wymianie handlowej w celu obejścia restrykcji walutowych lub z krajami cierpiącymi na brak zasobów walut wymienialnych.

53. pieniądz zdawkowy (gotówkowy)

pieniądz kruszcowy

pieniądz metalowy (monety)

pieniądz papierowy (banknoty)

pieniądz rozrachunkowy (bezgotówkowy)

pieniądz bankowy

pieniądz elektroniczny

pieniądz międzynarodowy

54. Stopa procentowa jest to rynkowy koszt kapitału, albo inaczej cena, którą płaci się za pożyczenie kapitału na określony czas.
Koszt ten wyraża się zazwyczaj jako procent od pożyczonej sumy, mierzony w ujęciu rocznym (tzn. gdyby suma została pożyczona – i
zwrócona – dokładnie po roku). Jeśli ktoś pożycza pieniądze na krótszy okres, to zapłaci jedynie częśd tej sumy. Pożyczka taka może
mied zarówno charakter kredytu, lub zakupu obligacji wyemitowanych przez potrzebującą kapitału instytucję.

55. Bank –

osoba prawna

wykonująca działalnośd gospodarczą, polegającą na przyjmowaniu

depozytów

, udzielaniu

kredytów

wydawaniu instrumentów

pieniądza elektronicznego

oraz innych czynności, określonych przepisami ustawy

Prawo bankowe

wymienionych w statucie banku. Banki należą do tak zwanych instytucji zaufania publicznego

[1]

Pierwotnie banki miały za zadanie ułatwiad obrót pieniędzmi. Słowo bank pochodzi o włoskiego określenia „banco” , które po
włosku znaczy ławka. To przy nich zbierali się włoscy handlarze (pierwowzór bankierów), którzy przyjmowali i wydawali monety na
podstawie przyjmowanych weksli. Jeśli ktoś nie chciał podróżowad z kruszcem w ręku wręczał handlarzowi pieniądze a ten
wystawiał mu swego rodzaju weksel, który był podstawą odbioru pieniędzy u celu podróży. Tak rodziły się dzisiejsze banki.
Oczywiście działanie banków obecnie są o wiele bardziej skomplikowane a cały system bankowości jest mocno rozbudowany.

56. Rola banku we współczesnej gospodarce jest ogromna. Podstawowe funkcje banków to:
przyjmowanie depozytów w zamian za odsetki
świadczenie usług finansowych związanych z obiegiem pieniądza
udzielanie kredytów przedsiębiorstwom i osobom fizycznym
kreacja pieniądza

57. Banki komercyjne zalicza się do grupy instytucji nazywanych pośrednikami finansowymi, które specjalizują się w gromadzeniu
depozytów od gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, aby pożyczad z kolei te środki innym przedsiębiorstwom i gospodarstwom
domowym – tym, które potrzebują ich na

inwestycje

, zakup dóbr trwałego użytkowania lub po prostu na pokrycie kosztów bieżącej

działalności. Bank komercyjny jest więc instytucją powołaną do przyjmowania depozytów i udzielania kredytów.
Bank komercyjny, podobnie jak inni pośrednicy finansowi, spełnia cztery główne funkcje:

minimalizuje koszt pozyskania funduszy, czyli wyręcza osobę lub organizację w szukaniu podmiotu, który byłby skłonny pożyczyd
pieniądze. W ten sposób firma, która chciałaby np. sfinansowad projekt inwestycyjny wartości 10 milionów złotych, nie musi sama
szukad kilkuset osób w celu zebrania odpowiedniej kwoty. Bank rozkłada koszty tych poszukiwao na dużą liczbę pożyczkobiorców,
gdyż zajmuje się poszukiwaniem funduszy dla wielu firm jednocześnie.

minimalizuje koszt oceny sytuacji finansowej pożyczkobiorców, czyli sprawdza, czy mają oni wystarczające dochody na spłatę
zobowiązao. Pożyczanie pieniędzy jest ryzykownym zajęciem, bo pożyczkobiorca może z różnych przyczyn nie spłacid pożyczki. W
celu obniżenia tego ryzyka trzeba sprawdzid, czy ma on wystarczające dochody na spłatę zobowiązao i kontrolowad jego działania w
trakcie korzystania z kredytu. Te czynności byłyby bardzo kosztowne dla pojedynczego depozytariusza, dlatego bank wyręcza
pożyczkodawcę, wykorzystując wyspecjalizowane kadry do monitorowania dłużników. Koszty kontroli sprawowanej przez banki są
niższe, ponieważ jednocześnie obejmuje ona wielu dłużników.

dywersyfikuje ryzyko pożyczek, czyli zmniejsza ryzyko operacji dla pojedynczego właściciela depozytu. Wyobraźmy sobie, że
pieniądze pożycza od nas jedna firma i bankrutuje; nasze oszczędności przepadają. Tymczasem bank komercyjny pożycza fundusze
dużej liczbie podmiotów, więc jeśli złożymy w nim nasz depozyt, to możemy sobie wyobrazid, że jakąś jego niewielką częśd pożyczy
duża liczba klientom banku. Niewypłacalnośd jednego z dłużników banku nie zagrozi zatem bezpieczeostwu złożonych w banku
depozytów.

zapewnia

płynnośd

, czyli przyjmuje krótkoterminowe depozyty, a pożycza fundusze na długie terminy. Płynnośd definiuje się jako

łatwośd i pewnośd, z jaką dane aktywa finansowe wymienia się na pieniądz. Depozyty na krótki termin czy na żądanie oznaczają, że
bank jest gotów je niezwłocznie wypłacid. Z kolei długoterminowe pożyczki zapewniają płynnośd dłużnikom banku.

Podsumowując, banki komercyjne pełnią pożyteczną rolę w gospodarce, bez nich przepływ wolnych środków finansowych byłby o
wiele droższy i powolniejszy, na czym znacznie cierpiałby wzrost gospodarczy.

58. Kreacja pieniądza, wprowadzanie do obiegu przez banki komercyjne dodatkowych (ponad wartośd

bazy monetarnej

) ilości

pieniądza, w wyniku operacji kredytowych, których podstawą są depozyty bankowe. Ten dodatkowy pieniądz ma charakter

bezgotówkowy. Dla zapewnienia bezpieczeostwa depozytariuszy i niedopuszczenia do

stopy rezerwy obowiązkowej

bank centralny

reguluje rozmiary

kreacji pieniądza kredytowego poprzez ustalanie stopy rezerw obowiązkowych i stóp oprocentowania kredytów udzielanych
bankom komercyjnym.

59. Rezerwa obowiązkowa – częśd rezerw pieniężnych, co do utrzymywania których

banki

są zobligowane

prawem

. Obejmuje częśd

rezerw zdeponowaną w

banku centralnym

oraz rezerwy w skarbcach własnych. Jako instrument wpływania na płynnośd bankową,

kontrola poziomu rezerw obowiązkowych jest instrumentem

polityki pieniężnej

. Służy ograniczaniu nadpłynności banków.

Zmiana poziomu rezerw wpływa na

podaż pieniądza

. Odbywa się to za pomocą

- miernik kwoty rezerw

obowiązkowych, jaką

banki komercyjne

są zobowiązane wpłacid do banku centralnego (w Polsce jest nim

NBP

) w celu

zabezpieczenia ich wypłacalności (banków komercyjnych). W zależności od tego jaki jest wskaźnik rezerwy obowiązkowej bank
centralny decyduje o tym jaka jest podaż pieniądza. Jej wzrost powoduje zmniejszenie podaży pieniądza, zaś jej spadek – ekspansję
kredytową

banków komercyjnych

, która przyczynia się do wzrostu ilości pieniądza w obiegu.

60. Bank centralny jest instytucją paostwową, której powierzono zadanie emisji pieniądza i prowadzenia polityki pieniężnej kraju.
Najważniejszym zadaniem banku centralnego jest najczęściej dbałośd o wartośd pieniądza i stabilnośd cen, czyli przeciwdziałanie
narastaniu inflacji.

Historia banków centralnych - Sama nazwa 'bank' pochodzi od włoskiego słowa banco – oznaczającego kontuar

czy ławkę. Pierwsze operacje bankowe były przeprowadzone już w starożytności. Jednakże pierwszy bank, we współczesnym tego
słowa znaczeniu, powstał w 1407 roku w Genui (Banca di San Georgio).

Kolejne banki, które nazywane były domami handlowymi powstały również w innych średniowiecznych miastach włoskich (Wenecja,
Mediolan) oraz w miastach hanzeatyckich (Amsterdam, Hamburg). Jednak sam bank centralny jest instytucją stosunkowo młodą.

Funkcjonujące dziś banki centralne powstawały na przełomie XIX i XX wieku (japooski Nippon Ginko w 1882 r.,
Schweizenrische  Nationalbank w 1907 r., Reserve Bank of Australia w 1907 r.), niektóre pojawiły się dopiero 20-30 lat temu (np. na
Bahamach w 1976 r.), a tylko nieliczne mają dłuższą historię (np. założony w 1694 r. Bank  Anglii, Bank Francji – 1800 r., najstarszy w
Ameryce Bank Antyli Holenderskich założony w 1828 r. pod nazwą Curacaosche Bank ). W 1900 r. było na świecie tylko 18 banków
centralnych, w 1930 r. – 34, w 1960 r. – 80, w 1990 r. już 161 .

61. Cele banku centralnego – cel nadrzędny (w każdym systemie

dza; cele szczegółowe (różne w różnych

systemach): m.in. szybki i stabilny wzrost gospodarczy, podaż kredytu, inflacja, niski poziom bezrobocia,

cen.

62. Funkcje banku centralnego

Bank centralny

emituje pieniądz

gotówkowy. Następnie wprowadza go do obiegu poprzez skup

metali szlachetnych

walut

obcych

oraz w formie długu, czyli udzielając kredytów bankom komercyjnym (w niektórych paostwach również rządowi). Jest jedyną
instytucją uprawnioną do emitowania znaków pieniężnych w danym paostwie.

Bank centralny jest bankiem rozliczeniowym banków komercyjnych i innych instytucji finansowych. Każdy bank komercyjny posiada
w banku centralnym

rachunek

, na którym rejestruje rozliczenia z innymi bankami. Bank centralny świadczy usługi bankowe innym

bankom (przyjmuje depozyty po tzw.

stopie depozytowej

oraz udziela im kredytów). Bank centralny realizuje również transakcje z

zagranicznymi bankami centralnymi i instytucjami międzynarodowymi.

Bank centralny jest bankiem

skarbu paostwa

. Prowadzi rachunki instytucji paostwowych. Utrzymuje rachunki

depozytowe

paostwa,

prowadzi kasową obsługę

budżetu

, obsługuje

dług publiczny

. W wyjątkowych przypadkach bank centralny może udzielid paostwu

kredytu (w formie kredytu bezpośredniego lub zakupu

skarbowych papierów wartościowych

). Jednak z racji na zagrożenie inflacją,

do której mogą doprowadzid tego typu transakcje, jest to obecnie bardzo rzadko stosowane rozwiązanie

[1]

63. Narodowy Bank Polski (NBP) 1945; prezes Marek Belka –

polski

b ank centralny

z siedzibą w

Warszawie

. Podstawowym celem

działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie
ogranicza to podstawowego celu NBP.

NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania

znaków pieniężnych

Rzeczypospolitej Polskiej

. Do zadao NBP należy także:

organizowanie rozliczeo pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie działalności dewizowej,
prowadzenie bankowej obsługi

budżetu paostwa

, regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie, kształtowanie warunków

niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego, opracowywanie statystyki pieniężnej i bankowej, bilansu płatniczego oraz
międzynarodowej pozycji inwestycyjnej.

System Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych, bank nazywany także Rezerwą Federalną lub Fed (z ang.Federal Reserve)
jest

bankiem centralnym

St anów Zjednoczonych

. Powstał na mocy

Ustawy o Rezerwie Federalnej

1913

roku, która była efektem

prac komisji Aldricha związanej z

paniką bankową z 1907

roku. Zadania Rezerwy Federalnej to:

Nadzór nad bankami (kompetencja ta jest dzielona z innymi organami nadzoru, m.in. FDIC i OCC)
Prowadzenie

polityki pieniężnej

Utrzymanie silnego systemu płatniczego
Kontrola nad ilością wyemitowanej gotówki
Badania ekonomiczne

Edukacja ekonomiczna

Europejski Bank Centralny 1998 – prezes Mario Draghi;

, a także

w odniesieniu

, przyjętej przez 17 krajów Unii. Siedzibą EBC jest

Frankfurt nad Menem

. Jest on m.in. odpowiedzialny za ustalanie

polityki pieniężnej paostw strefy euro, przeprowadzanie transakcji dewizowych, utrzymywanie rezerw dewizowych i zarządzanie
nimi, wyłączne sprawowanie polityki emisyjnej w stosunku do waluty euro, np. poprzez wydawanie pozwoleo na emisje banknotów
euro, czy też ustalanie wielkości emisji.

EBC przyczynia się także do ułatwianie funkcjonowania systemów płatniczych i nadzoru bankowego, ma prawo do działalności
prawotwórczej (wydając decyzje, zalecenia, i wytyczne), opiniodawczej i doradczej w kwestiach należących do jego kompetencji.
Innym ważnym zadaniem jest uzyskiwanie i przetwarzanie danych statystycznych, na podstawie których przygotowywane są
prognozy i opracowania makroekonomiczne. ESBC składa się z Europejskiego Banku Centralnego (EBC) oraz wszystkich narodowych
banków centralnych paostw członkowskich UE, także tych które nie wprowadziły euro. System ten ma następujące elementy:

Eurosystem

składa się z

EBC

i banków centralnych tych krajów Unii Europejskiej (UE), które przyjęły

euro

Europejski System Banków Centralnych, który tworzą EBC i narodowe

banki centralne

wszystkich krajów członkowskich UE.

Powołany został

1 czerwca

1998

roku i skupia także banki centralne tych paostw, które nie przyjęły Euro.

Głównym celem ESBC jest utrzymanie stabilności

(czyli kontrola

inwestycje krótkoterminowe

). Bez uszczerbku dla tego celu wpiera politykę

gospodarczą Wspólnot Europejskich co ma prowadzid do osiągnięcia celów Wspólnoty i wysoki poziom zatrudnienia. Podstawowe
zadania Systemu to kreowanie i realizacja polityki walutowej UE, zarządzanie rezerwami walutowymi krajów członkowskich,
przeprowadzanie operacji dewizowych oraz wspieranie sprawnego działania systemów płatniczych.

Dodatkowym zadaniem jest decydowanie o autoryzacji emisji monet i banknotów wspólnej waluty na obszarze Euro i decydowanie
o wielkości ich emisji.

64. Niezależnośd banku centralnego decyduje również o tym, na ile wiarygodna jest polityka pieniężna, jaką ten bank prowadzi.
Mówiąc najkrócej, ludzie wierzą w to, że bank będzie w stanie zrealizowad taką politykę, jaką zaplanował tylko wówczas, jeśli widzą,
że nikt – ani rząd, ani parlament – nie jest w stanie zmusid banku do odejścia od jej realizacji.

Aby zapewnid niezależnośd banku centralnego, należy zadbad o kilka podstawowych uregulowao prawnych:

• bank centralny musi byd jedyną instytucją, mającą prawo emitowad pieniądz i prowadzid politykę pieniężną;
• walka z inflacją musi byd jasno sprecyzowanym, podstawowym celem działalności banku centralnego. Dbałośd o spełnienie innych
celów – np. walka z bezrobociem – może byd uzupełnieniem podstawowej funkcji banku, ale nie może ograniczad jej wypełniania;
• bank centralny musi mied zagwarantowane prawo do podejmowania decyzji niezależnie od stanowiska rządu, który może mied w
swojej polityce inne priorytety, niż dbałośd o wartośd pieniądza;
• bank centralny musi byd chroniony przed naciskiem politycznym, mającym na celu zmuszenie go do zmian polityki pieniężnej.
Standardem w krajach rozwiniętych jest to, że osoby kierujące polityką banku (zarząd lub

Rada Polityki Pieniężnej

) są

nieodwoływalne w czasie swojej kadencji.

65. Inwestycja to nakład gospodarczy na tworzenie lub zwiększanie

majątku trwałego

Inwestycja to wydatki przedsiębiorstw na

dobra

, które mogą byd użyte do produkcji innych dóbr i usług. Jest to tzw. "efekt korzyści

odroczonych w czasie".

Inwestycja to wyrzeczenie się obecnych, pewnych korzyści na rzecz niepewnych korzyści w przyszłości.

Inwestycje dzielą się na inwestycje w

kapitał

trwały oraz inwestycje w zapasy. Inwestycje w kapitał trwały są to inwestycje

mieszkaniowe (zakup mieszkao i bloków mieszkalnych niezależnie od podmiotu nabywającego) oraz inwestycje niemieszkaniowe,
gdzie wchodzą pozostałe zakupy

przedsiębiorstw

niepowiększające zapasów. Inwestycje są strumieniem nowego kapitału w ciągu

roku i są dodawane do zasobu kapitału. Są to inwestycje

brutto

. Inwestycje brutto pomniejszone o

amortyzację

tworzą inwestycje

netto.

Do grupy inwestycji długoterminowych należą:

nieruchomości

wartości niematerialne i prawne
długoterminowe

aktywa

finansowe

Ze względu na czas realizacji wyróżnia się:
inwestycje długoterminowe (ponad 1 rok)

(do 1 roku)

Ze względu na cel wyróżnia się:
inwestycje odtworzeniowe
inwestycje modernizacyjne
inwestycje rozwojowe
inwestycje strategiczne

inwestycje interesu publicznego
inwestycje dotyczące ustroju społecznego
Ze względu na przedmiot inwestycji:
Inwestycje rzeczowe
Inwestycje finansowe
Inwestycje w kapitał ludzki

66.

Podstawowe cele inwestycji finansowych to:

– w tym przypadku określona jest pożądana wartośd koocowa inwestycji, np.

równa przewidywanej cenie przedmiotu;

– w tym wypadku celem jest uzyskanie maksymalnej możliwości wartości kapitału na koniec

inwestowania;

– w tym wypadku inwestycja daje regularne, w przybliżeniu stałe dochody;

– w tym wypadku celem jest uniknięcie częściowej lub całkowitej utraty kapitału;

– zapewnienie możliwości szybkiej zmiany instrumentu finansowego na gotówkę po oczekiwanej przez

inwestora cenie.
Inwestycje niematerialne i prawne dotyczą takich aktywów jak licencje czy znaki handlowe.

67.

Bilans obrotów bieżących – zestawienie wszystkich transakcji międzynarodowych danego kraju, poza przepływami kapitału oraz

saldem błędów i opuszczeo. Obok

bilansu obrotów kapitałowych

wyrównawczych

stanowi częśd

bilansu płatniczego

Obejmuje

transakcje

handlowe, dochody i wydatki z tytułu inwestycji zagranicznych, transakcje związane ze sprzętem wojskowym,

wpływy z usług transportowych i turystyki, a także związane z nimi wydatki oraz dary.

Struktura bilansu obrotów bieżących według kryterium transakcji

bilans procentów i dywidend

;

bilans transferów jednostronnych

69.

Fuzja – operacja łączenia dwóch lub więcej

przedsiębiorstw

, bądź przejęcie jednych przedsiębiorstw przez inne, w wyniku

którego powstaje nowy podmiot.

Fuzja pozioma (horyzontalna) – gdy łączące się przedsiębiorstwa produkują podobne produkty w tej samej branży. Motywami
łączenia się przedsiębiorstw horyzontalnie mogą byd: chęd redukcji kosztów, podniesienie efektywności, korzyści skali czy wzrost
bezpieczeostwa. Skutkami tego typu fuzji są: wzrost stopnia koncentracji i wzrost siły rynkowej przedsiębiorstwa.

Fuzja pionowa (wertykalna) – gdy łączą się przedsiębiorstwa zajmujące się różnymi etapami powstawania tego samego produktu.

Motywem łączenia się przedsiębiorstw w sposób wertykalny jest zazwyczaj chęd zwiększenia kontroli nad etapami składowymi
prowadzonej działalności gospodarczej.

70.

Korporacje transnarodowe - Stanowią jedną z głównych sił napędzających procesy globalizacji i ich działania prowadzą do

globalizacji rynków towarowych i usług, powstania globalnych sieci produkcji oraz zmian w funkcjonowaniu wielu gałęzi przemysłu.
Przyczyniają się one do restrukturyzacji gospodarek i wzrostu współzależności między krajami.

To one decydują o tym jakie miejsce w nowym międzynarodowym podziale pracy będą zajmowały kraje słabiej rozwinięte. Ze
względu na swój potencjał ekonomiczno-finansowy korporacje transnarodowe formalnie i nieformalnie oddziałują na pozostałe
podmioty zagranicznej i międzynarodowej polityki ekonomicznej, w tym zwłaszcza na rządy i organizacje międzynarodowe.

71. Globalizacja jest to proces, który polega na tworzeniu gospodarki na całym obszarze Ziemi, dla którego granice paostw czy
bloków gospodarczych nie mają już podstawowego znaczenia. Jego warunkiem jest usuwanie barier dla wymiany i produkcji dóbr i
usług, przepływów kapitału i ludzi. Bariery te znosi się m.in. pomiędzy krajami OECD i krajami Unii Europejskiej. Znosi je także
większośd pozostałych krajów świata, określanych często mianem „rynków wschodzących” (emerging markets). Głównymi
korzyściami z globalizacji jest obniżka kosztów produkcji – a zatem i cen wytwarzanych towarów i usług, oraz lepsze wykorzystanie
dostępnych na świecie zasobów pracy i kapitału.

Przyspieszenie procesu globalizacji na przełomie XX i XXI w. było możliwe dzięki skokowemu postępowi w rozwoju technik
komputerowych i telekomunikacyjnych (szybki wzrost mocy obliczeniowych komputerów, Internet, telefonia komórkowa i telewizja
satelitarna) oraz obniżeniu cen transportu lotniczego. Dzięki Internetowi wiele usług, które nie były przedmiotem wymiany
międzynarodowej, jak księgowośd czy tworzenie baz danych, może byd świadczonych z dużej odległości, co wystawia je na
konkurencję międzynarodową i sprzyja obniżce kosztów i cen.

Wyróżnid można cztery główne wymiary globalizacji: techniczny, gospodarczy/ekonomiczny, społeczno-kulturowy i polityczny.

Ekonomicznym – coraz więcej transakcji handlowych ma wymiar globalny; części do jednego modelu samochodu są produkowane w
wielu różnych krajach. Gospodarcza zależnośd między krajami widoczna była już w czasie krachu giełdowego w 1929 na Wall Street.

Politycznym – ograniczenie znaczenia paostw na rzecz organizacji międzynarodowych – UE, ONZ, NATO, OPEC itp. Pojedyncze
paostwa są zbyt słabe i małe, aby walczyd z problemami światowymi – jak np. przestępczośd międzynarodowa czy zanieczyszczenie
środowiska.

Kulturowym – o kierunku przepływu kulturowego decyduje siła ekonomiczna. W USA produkuje się najwięcej filmów, seriali,
programów rozrywkowych sprzedawanych następnie do innych krajów. To w Stanach Zjednoczonych powstają globalne stacje
informacyjne (np. CNN), a do tego kraj ten dysponuje największymi możliwościami marketingowymi dla produkcji filmowych.

Główne cechy globalizacji:
rosnąca mobilnośd kapitału, dóbr i usług,
dynamiczny postęp techniczny i szybkie rozprzestrzenianie się innowacji,
rozwój sieci światowego systemu transportowego, a co za tym idzie spadek kosztów

transportu

utworzenie światowego systemu informacyjnego i spadek cen łączności,
liberalizacja wielu sfer działalności gospodarczej,
otwieranie się gospodarek na

handel

międzynarodowy,

wzrost inwestycji zagranicznych,
powstawanie regionalnych organizacji integracyjnych, w postaci: stref wolnego handlu, unii celnych, czy wspólnych rynków (np. Unia
Europejska),
standaryzacja i masowośd

produkcji

przemysłowej i wzrost jednostkowej wydajności pracy,

dekoncentracja procesów produkcji i wytwarzania,
koncentracja kapitału i zarządzania, m. in. na skutek łączenia się (fuzji) przedsiębiorstw, zawierania porozumieo (aliansów) dla
wspólnego prowadzenia określonej działalności, tworzenie się tzw. miast globalnych, m. in.: Nowy Jork, Londyn, Frankfurt,
Tokio,

Hongkong

, Amsterdam.

wzrost konkurencyjności i innowacyjności podmiotów gospodarczych,
wzrost mobilności ludności (migracje).

72.

Proces globalizacji - proces, który prowadzi i umacnia pozycję danej jednostki. Poprzez ten proces istnieje możliwośd rozwoju,

wynika to z normalnej ewolucji gospodarki. Motorem podstawowym są ludzie, ich dążenia, cele, środki, które posiadają do swojej
decyzji.

Korzyścią globalizacji jest szybki transfer technologii, wzrost inwestycji, napływ kapitału zagranicznego,
przyspieszenie rozwoju, rozszerzenie dobrobytu na inne części świat. Oczekiwanie, że kraje dominujące będą inwestowały w krajach
o gorszej pozycji, np. w Polsce.

Poprzez globalizację kraje mogą szybciej się rozwijad. Globalizacja nie jest procesem negatywnym.
Współczesna forma globalizacji ulega krytyce ze strony krajów przegranych w których niszczone są tradycyjne procesy produkcji.
Efektem tego są protestacje (religia islamu). Ze strony krajów przegranych globalizacja napotyka na opór. Obecnie technologią
można bardzo łatwo przenosid z kraju do kraju. Jej wykorzystywanie zależy od człowieka. Dlatego bardzo istotne jest kształtowanie
osobowości człowieka, jego wykształcenia (jest to element kulturowy). Jeżeli ludzi danego kraju cechuje niesolidnośd, nieuczciwośd.
To obcy kapitał będzie bardzo niechętnie napływał do dalszego kraju. Nie można byd przeciwnikiem globalizacja ponieważ jest to
działalnośd obiektywna.

Współczesna forma globalizacja podlega krytyce tych krajów, które stają w pozycji przegranej tych krajów kiedy są niszczone
tradycyjnie, wzorce kulturowe tych krajów, które muszą rezygnowad z działalności, które wiele lat prowadzili.

73.

Polityczne skutki globalizacji

W dużym uproszczeniu globalizacja to pogłębianie się kulturowych, politycznych i gospodarczych powiązao pomiędzy paostwami,
ich społeczeostwami i gospodarką. Pogłębianie następujące w szybkim tempie, które nie doczekało się jeszcze formalnej kontroli na
poziomie ponadnarodowym. Globalizacja sama w sobie nie jest ani zła, ani dobra ma pozytywne i negatywne skutki. Pozytywne
skutki to między innymi wymiana informacji, która pomaga w tworzeniu społeczeostw obywatelskich, ułatwianie migracji,
przenoszenie zakładów produkcyjnych do krajów, gdzie inwestycje zagraniczne są warunkiem rozwoju całych społeczeostw,
narodziny marek znanych na całym świecie, które ułatwiają wybór konsumentom. Korzyścią globalizacji jest szybki transfer
technologii, wzrost inwestycji, napływ kapitału zagranicznego, przyspieszenie rozwoju, rozszerzenie dobrobytu na inne części świata.
To argumenty tradycyjnych ekonomistów i socjologów, dla których globalizacja jest dowodem na triumf demokracji i liberalnej
doktryny gospodarczej. Negatywne efekty kurczenia się świata są lustrzanym odbiciem pozytywów - mobilnośd kapitału zachęca do
spekulacji, a te mogą byd powodem kryzysów finansowych całych regionów - tak jak stało się podczas kryzysu azjatyckiego w 1997 r.;
globalna kultura jest świetnym wynalazkiem, ale kultura masowa coraz częściej kształtowana jest przez działy marketingu globalnych
korporacji; inwestycje w krajach rozwijających się mogą im pomóc wyrwad się z kręgu ubóstwa, ale często praca w fabrykach
przeniesionych z bogatych krajów to praca półniewolnicza. To właśnie zastrzeżenia antyglobalistów, którzy rzadko negują samo
zjawisko zbliżania się gospodarek i społeczeostw. Zwracają natomiast uwagę na to, że korzyści z tego procesu dzielone są bardzo
nierówno. - Z pozytywnych skutków w większości korzystają najbogatsi, zaś negatywne odczuwają przede wszystkim najbiedniejsi
tego świata.

Ważnym problemem, do jakiego może doprowadzid globalizacja, jest uzależnienie rynków rozwijających się od rynków rozwiniętych.
Pozornie jest to zjawisko dobre sprzyjające zacieśniani związków gospodarczych i znoszeniu barier między paostwowych, lecz jeżeli
sytuacja rynków rozwiniętych pogorszy się do tego stopnia, że będą zmuszone wycofad się z regionów gospodarczo słabszych to

może to doprowadzid do katastrofy gospodarczej krajów nastawionych na eksport swoich towarów. Wiąże się z tym także
niejednoznacznie postrzegany przez ekonomistów w czasie hossy tzw. efekt motyla. Polega on a tym, że wydarzenie z jednego kraju
wpływa na sytuacje gospodarczą w innym, co można łatwo przewidzied, lecz nie można nad tym zapanowad.

74.

Budżet paostwa stanowi najważniejszą częśd dochodów i wydatków sektora finansów publicznych. Jest to roczny plan dochodów

i wydatków instytucji szczebla centralnego (tzn. instytucji rządowych), nazywany też często planem finansowym paostwa.

Budżet paostwa uchwalany jest corocznie przez parlament w formie Ustawy Budżetowej. Według Konstytucji RP jest to jedyna
ustawa, w stosunku do której prezydent nie ma prawa veta. Specjalną rolę Ustawy Budżetowej w systemie prawnym RP umacnia
również fakt, że w przypadku jej nieuchwalenia w odpowiednim czasie prezydent ma prawo rozwiązad parlament i ogłosid
przedterminowe wybory. Ustawa budżetowa uznawana jest za najważniejszy po konstytucji akt prawny również w innych krajach
OECD.

Budżet paostwa składa się z:

założeo makroekonomicznych, stanowiących (wraz z założeniami co do wysokości stawek podatkowych) podstawę do
prognozowania dochodów i wydatków;

dochodów budżetu paostwa, a więc prognozowanych wpływów z tytułu podatków bezpośrednich, podatków pośrednich, opłat
celnych oraz innych dochodów (w tym m.in. wpłat z zysku banku centralnego, dywidendy z przedsiębiorstw paostwowych, wpłat z
budżetu Unii Europejskiej);

wydatków budżetu paostwa, czyli planowanych wydatków na płace pracowników administracji paostwowej, zakup towarów i usług,
obsługę zadłużenia Skarbu Paostwa (

długu publicznego

powstałego w wyniku emisji skarbowych papierów wartościowych i

zaciągnięcia przez instytucje rządowe kredytów i zobowiązao), subwencje i dotacje do innych jednostek i szczebli sektora
publicznego oraz do przedsiębiorstw,

transfery

do gospodarstw domowych, wydatki majątkowe (głównie inwestycje publiczne);

przewidywanego wyniku budżetu paostwa (w przypadku wyższych wydatków niż dochodów deficytu budżetowego, w odwrotnej
sytuacji nadwyżki budżetowej);

sposobów sfinansowania deficytu budżetu (upoważnienie rządu do emisji skarbowych papierów wartościowych, zaciągania
kredytów, realizacji przewidywanych dochodów z tytułu prywatyzacji) paostwa lub rozdysponowania nadwyżki budżetowej.

75.

Funkcje ekonomiczne

redystrybucyjna – budżet paostwa, przejmując podatki, cła i inne opłaty od przedsiębiorstw i

gospodarstw domowych

dokonuje ich

rozdziału pomiędzy inne podmioty, zarówno w wyniku transferów nieodpłatnych (renty, emerytury, pomoc publiczna,
nieoprocentowane kredyty) jak i przez zakup dóbr i usług na rynku.

stabilizacyjna

– budżet łagodzi wahania cyklu koniunkturalnego i zapewnia zrównoważony wzrost gospodarki kapitalistycznej

skarbowa – budżet przejmuje podatki, cła i inne opłaty
alokacyjna – budżet służy rozmieszczeniu dóbr i usług w gospodarce, przez finansowanie inwestycji publicznych
bodźcowa – przez redystrybucję dochodu budżet (zwłaszcza zakupy dóbr i usług, ale także dotacje i subwencje) stymuluje
działalnośd

podmiotów gospodarczych

, podaż, popyt i ceny

Funkcje polityczne[

planowości – budżet jest planem finansowym paostwa, do którego wykonania zobowiązana jest administracja
kontrolna – umożliwienie kontroli nad władzą wykonawczą co do prawidłowego wykonywania budżetu
polityczna – umożliwienie kontroli władzy wykonawczej przez ustawodawczą, gdyż budżet uchwalany jest w formie ustawy
Zasady budżetowe[

uprzedniości – uchwalenie budżetu przed rozpoczęciem nowego roku budżetowego.
równowagi budżetowej – (tzw. złota zasada) dochód powinien pokrywad wydatki, w praktyce jest to trudne do zrealizowania
roczności – budżet obejmuje rok (niekoniecznie kalendarzowy)
zupełności – budżet dotyczy wszystkich dochodów i wydatków paostwa
jedności – budżet powinien byd ujęty w jednym zestawieniu
jawności – budżet powinien byd ogólnodostępny

76.

Zasady budżetowe[

sektora finansów publicznych

77.

Deficyt budżetowy – występuje, gdy

wydatki

budżecie

danej instytucji (najczęściej

paostwa

) są wyższe niż jej

dochody

Przeciwieostwem deficytu jest

nadwyżka budżetowa

- uma dochodów budżetowych przewyższająca wydatki budżetowe; jeden z

rodzajów nadwyżki finansowej. Powoduje wycofanie z obiegu określonej ilości pieniądza (działanie deflacyjne) i umożliwia
wprowadzenie do obiegu dodatkowej ilości pieniądza poprzez udzielenie kredytu (kreacja pieniądza).

Dług publiczny (albo zgodnie z definicją ustawową „paostwowy dług publiczny”) – obejmuje nominalne zadłużenie
podmiotów

, ustalone po wyeliminowaniu przepływów finansowych pomiędzy podmiotami należącymi

do tego sektora (skonsolidowane zadłużenie brutto), zaciągnięte z następujących tytułów:

papiery wartościowe

opiewające wyłącznie na świadczenia pieniężne (poza papierami udziałowymi),

pożyczki (w tym papiery wartościowe, których zbywalnośd jest ograniczona),

kredyty

przyjęte

depozyty

zobowiązania wymagalne

(tzn. zobowiązania, których termin płatności minął, a które nie zostały przedawnione lub umorzone).

78.

Źródła dochodów budżetowych są różnorodne. Jedne z nich mają dla budżetu

znaczenie

podstawowe, inne ważą w tym budżecie

mniej. Wśród źródeł dochodów budżetowych wymienid można następujące:

wszelkiego rodzaju

podatki

opłaty skarbowe
cła

odsetki

i dywidendy od kapitału paostwowego zainwestowanego w przedsiębiorstwach

zysk z operacji banku centralnego – po potrąceniu

, którą zatrzymuje

na własne

uzyskiwane przez jednostki budżetowe (podmioty finansowane w całości ze środków budżetowych)

79. Podatek – obowiązkowe świadczenie pieniężne pobierane przez związek publicznoprawny (paostwo, jednostka samorządu
terytorialnego) bez konkretnego, bezpośredniego świadczenia wzajemnego. Zebrane podatki są wykorzystywane na potrzeby
realizacji zadao publicznych.

Współcześnie pieniądze z podatków trafiają do

skarbu paostwa

, województwa, powiatu albo gminy, które dzięki temu mogą

inwestowad w rozwój infrastruktury, wojska, policji, oświaty, służby zdrowia, itp. Obecnie uznaje się, iż podatki są świadczeniami
pieniężnymi, jednakże w historii znane są również podatki świadczone w innych niż pieniądz dobrach.

Zgodnie z polskim prawem daniny, aby zostały uznane za podatki muszą posiadad 4 cechy:
nieodpłatnośd
przymusowośd
powszechnośd
bezzwrotnośd
Podatki dzielą się na:
bezpośrednie – nałożone na

lub

podatnika, np.

pośrednie – nakładane na przedmiot spożycia, np.

VAT

akcyza

– ostatecznie płaci konsument.

80.

Rodzaje podatków

Ogół podatków funkcjonujących w paostwie w określonym czasie tworzy system podatkowy. Mnogośd i różnorodnośd stosowanych
współcześnie podatków wymaga dokonania klasyfikacji ich ogółu przy uwzględnieniu różnych kryteriów. Z punktu widzenia jedności
podmiotu opodatkowania wyróżnia się

podatki bezpośrednie

podatki pośrednie

Rodzaj przedmiotu opodatkowania jest podstawą podziału podatków na

podatki dochodowe

, podatki od obrotu i konsumpcji

(

podatek VAT

) oraz

podatki majątkowe

. W zależności od organu pobierającego podatki można je podzielid na podatki centralne

podatki lokalne

W zależności od sposobu opodatkowania dochodów pochodzących z różnych źródeł rozróżnia się

podatek globalny

podatek

cedularny

Podatek regresywny - jest metodą obliczania wymiaru podatku, według której w miarę wzrostu dochodów stawki podatkowe
maleją.

Podatek progresywny – metoda obliczania wymiaru podatku, w myśl której wysokośd należnego

podatku

rośnie szybciej niż

proporcjonalnie w stosunku do wielkości

podstawy opodatkowania

Podatek proporcjonalny

Podatek o stałej przeciętnej stopie podatkowej.

81. Inflacja jest to trwały wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce. Mierzy się ją przy pomocy stopy inflacji, która wyraża
procentowo jak szybko zwiększa się poziom cen w danym czasie. Dla przykładu wzrost cen w lipcu o 10% miesięcznie oznacza, że są
one przeciętnie o 10% wyższe niż w czerwcu (stanowią 110% poziomu cen w czerwcu).

przyczyny
nadmierna

emisja pieniądza

(możliwa tylko w systemie pieniądza dekretowego) nieproporcjonalna do wzrostu gospodarczego,

prowadzona poprzez:
dodruk banknotów niemających pokrycia
oprocentowanie pieniędzy
nieograniczoną działalnośd kredytową banków komercyjnych (tzw. "bankowa

kreacja pieniądza

[2]

stosowanie polityki

luzowania ilościowego

(ang. Quantitative easing)

niespodziewany i gwałtowny wzrost kosztów produkcyjnych (np. surowców energetycznych), który prowadzi do ograniczenia
zagregowanej podaży
wzrost zagregowanego popytu w gospodarce
niezrównoważony budżet paostwa (wydatki z budżetu przewyższają wpływy)
przeinwestowanie gospodarki (nadmierne rozwinięcie procesu inwestycyjnego finansowanego przez paostwo)
ingerencja paostwa w politykę emisyjną Banku Centralnego, co prowadzi w rezultacie do nadmiernej ilości pieniądza.
wadliwa struktura gospodarki
import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, a co za tym
idzie wzrost cen)
długookresowe dodatnie saldo

bilansu handlowego

(nadwyżka eksportu nad importem)

monopolizacja gospodarki (monopoliści wzrost kosztów produkcji mogą przenosid na cenę)
zadłużenie głównych przedsiębiorstw w danym sektorze

Stagflacja – zjawisko

makroekonomiczne

, polegające na jednoczesnym występowaniu w gospodarce paostwa zarówno

znaczącej

produktem krajowym brutto

, jak i

stagnacji gospodarczej

. Przyczyn tego zjawiska upatruje się w negatywnym szoku podażowym, który

powoduje zarówno wzrost cen, jak też i ograniczenie produkcji.

82. Polityka fiskalna oznacza decyzje rządu na temat wielkości i struktury wydatków publicznych, źródeł ich sfinansowania (w tym
zwłaszcza wysokości i struktury dochodów podatkowych) oraz deficytu budżetowego. Polityka fiskalna stanowi, obok polityki
pieniężnej, jeden z głównych filarów polityki gospodarczej paostwa w krótkim i średnim okresie (polityki makroekonomicznej).

Celem polityki fiskalnej jest przede wszystkim dostarczanie

dóbr publicznych

i zagwarantowanie finansowania niezbędnych

wydatków paostwa. Tradycyjnie uważa się, że w drugiej kolejności celem polityki fiskalnej może byd też eliminacja nadmiernych
wahao rozwoju gospodarczego w krótkim i średnim okresie. Narzędziami tej polityki są: stopy opodatkowania, różnorodne wydatki
publiczne oraz deficyt budżetowy.

Polityka pieniężna jest częścią polityki gospodarczej – obok polityki fiskalnej i polityki strukturalnej. Jej podstawowym celem jest
zapewnienie stabilności cen, czyli inaczej mówiąc niskiej inflacji.

Polityka pieniężna to decydowanie na temat tego, jak wiele pieniędzy powinno byd w gospodarce. Pieniądze są niezbędne do tego,
aby gospodarka sprawnie funkcjonowała, aby bez kłopotów można było dokonywad operacji zakupu i sprzedaży produktów. Jeśli
pieniędzy jest w gospodarce zbyt wiele, popyt na towary i usługi przewyższa ich podaż i zaczynają rosnąd ceny (pojawia się więc
inflacja). Jeśli jednak pieniędzy jest zbyt mało, narastają kłopoty ze sprzedażą i pojawia się ryzyko recesji oraz deflacji. Zadaniem
polityki pieniężnej jest więc zapewnienie odpowiedniej ilości pieniędzy na rynku, tak by gospodarka bez przeszkód się rozwijała, a
ceny były stabilne

83.

Inflacja, obniżając siłę nabywczą pieniądza, zmniejsza realną wartośd dochodów i wierzytelności pieniężnych, dokonuje

redystrybucji realnej wartości. W gospodarce kapitalistycznej umiarkowana inflacja może korzystnie wpłynąd na stan koniunktury,
zachęcając przedsiębiorców do zwiększania produkcji. Inflacja przyspieszona, a zwłaszcza galopująca, zasadniczo zwiększając
niepewnośd działalności gospodarczej, staje się czynnikiem, który ją dezorganizuje. Szybka deprecjacja pieniądza wywołuje ucieczkę
od niego, prowadzi do zakłóceo wymiany towarowej, stosunków kredytowych itd. Gospodarka socjalistyczna nie cierpi na brak
popytu, dlatego umiarkowana inflacja nie przynosi jej korzyści, jakie może przynosid w gospodarce kapitalistycznej. Natomiast
utrudnia ona planowanie gospodarcze oraz ocenę działalności jednostek gospodarczych, m. in. dlatego, że zmiany wielkości
ekonomicznych w ujęciu wartościowym nie są zbieżne z ich zmianami ujmowanymi w jednostkach naturalnych. Inflacja zwiększa
także niepewnośd w działalności gospodarczej. Oczywiście im inflacja jest szybsza, tym dotkliwsze i głębsze są jej ujemne
następstwa. Jednak w przypadku niesprawności systemu regulowania dochodów, w szczególności płac, umiarkowana inflacja może
się okazad użyteczna. Pozwala bowiem korygowad nadmierny wzrost dochodów nominalnych i tworzyd środki na poprawę ich
struktury. Nie mniej negatywne skutki wywołuje inflacja ukryta. Luka inflacyjna stwarza wygodną pozycję producentom. Łatwośd
sprzedaży nie skłania ich do innowacji, do poprawy jakości wytwarzanych towarów itd., natomiast nabywców zmusza do
poszukiwania towarów, do oczekiwania w kolejkach, uciekania się do protekcyjnych zakupów, płacenia wyższych, nieoficjalnych cen
na czarnym rynku itd.

85.

Deflator PKB to indeks określający zmiany poziomu cen, wskaźnik cen. Deflator to miara przeciętnego wzrostu cen wszystkich

dóbr i usług wchodzących w sklad dochodu narodowego. Deflator PKB to relacja między

w cenach

nominalnych (produkt brutto w cenach bieżących) a produktem krajowym brutto w cenach realnych (produkt brutto w cenach
stałych).

Koszyk dóbr i usług – kombinacja wszystkich

dóbr

usług

nabywanych przez

konsumenta

w danym czasie.

W skład koszyka dóbr i usług wchodzą wydatki na:
żywnośd,
eksploatację oraz wyposażenie mieszkania,
oświatę i wychowanie,
kulturę,
naprawy,
odzież i obuwie,
leki,
higienę,
sport i wypoczynek,
transport,
inne.

Indeks cen dóbr produkcyjnych (ang. Producer Price Index, PPI) – wskaźnik cen hurtowych służący do pomiaru zmian cen ustalanych
przez producentów na różnych etapach wytwarzania. Zmiana

wskaźnika

pozwala

prognozowad

zmiany

Pojęcie stopy inflacji

Stopa inflacji jest to procentowa zmiana ogólnego poziomu cen w kolejnych okresach, najczęściej liczona rok do roku . Poziom cen
wyznaczany jest przez średnią ważoną cen towarów i usług w gospodarce. Uśrednienie jest uproszczeniem rzeczywistości, ponieważ
ceny nie wszystkich dóbr czy usług rosną (maleją) w tym samym stopniu. W praktyce jest to jednak bardzo wygodne i dlatego w
wielu statystykach posługujemy się wskaźnikami cen tj. CPI czy PPI. Ogólny trend wzrostu przeciętnej ceny dóbr i usług określany
jest mianem inflacji (inaczej dodatnia stopa inflacji), a w przypadku spadku przeciętnej ceny dóbr i usług mówimy o deflacji (inaczej
ujemna stopa inflacji). Alternatywą przy obliczaniu poziomu cen może byd np. deflator PKB będący stosunkiem nominalnego PKB do
realnego PKB.

86. Inflacja umiarkowana (krocząca) – powolny, wynoszący od 5 do 10% wzrost

w skali roku, który powoduje powstanie

określonych perturbacji

ekonomicznych

i społecznych. Inflacja umiarkowana nie wywołuje zniekształcenia relacji cenowych

(wzajemne stosunki cen na ogół właściwie odzwierciedlają stopieo względnej

rzadkości dóbr

i odpowiednio orientują

zarówno

producentów

, jak i

nabywców

przy podejmowaniu decyzji gospodarczych),

konsumenci

nie wyzbywają się oszczędności,

realna

stopa procentowa

(czyli różnica między stopą nominalną a stopą inflacji) jest lekko dodatnia lub bliska zeru, co powoduje, że

ruch cen w górę jest równomierny i przewidywalny, a

rynek

kapitałowo–pieniężny funkcjonuje bez większych zakłóceo, gdyż szybko

dostosowuje się do procesu powolnej

, która jest oczekiwana i uwzględniana w rachunku ekonomicznym. Inflacja krocząca

może byd częściowo kontrolowana i wykorzystywana jako narzędzie

polityki gospodarczej

przez rząd.

Inflacja galopująca – sięgający od 10 do 150% wzrost

w skali roku.

Inflacja

galopująca najczęściej wymyka się spod kontroli

paostwa

, powodując istotne zniekształcenie relacji cenowych, które

zakłócają i wypaczają normalne funkcjonowanie mechanizmu

rynkowego

, gdyż sygnały rynkowe dotyczące tego, co warto

produkowad w większej ilości, a co w mniejszej, i gdzie kierowad zasoby inwestycyjne, są nieprzejrzyste i mylące. Powstała sytuacja
przyczynia się do obniżenia efektywności procesów gospodarczych i tempa

wzrostu gospodarczego

Hiperinflacja, nagły, szybki wzrost

(powyżej 100% lub więcej), który powoduje spadek wartości pieniądza. W Polsce tego

typu

inflacja

wystąpiła w okresie międzywojennym, a także pod koniec lat 80. i na początku 90.

87.

Negatywne skutki inflacji:

sprawia, że czujemy się niepewnie

Niska, stabilna inflacja sprawia, że zarówno obywatelom i rządzącym łatwiej jest podejmowad decyzje i przewidzied ich skutki. Kiedy
dochodzi do wahao inflacji pojawia się niepewnośd. Niestabilna inflacja powoduje duże wahania cen w krótkim czasie. Utrudnia to
konsumentom i przedsiębiorstwom długoterminowe planowanie. Niestabilna inflacja sprawia, że rynek staje się nieefektywny.

zniechęca do oszczędzania

Gdy wrasta inflacja siła nabywcza pieniądza spada. Pieniądze tracą na wartości, a tym samym traci sens ich odkładanie, czyli
oszczędzanie. Im dłużej pozostają na koncie, tym mniej można za nie potem kupid.

spada zainteresowanie kredytami

Wraz z inflacją wzrasta realna wartośd rat kredytu. Kiedy inflacja jest niestabilna i trudna do przewidzenia zainteresowanie
wieloletnimi pożyczkami maleje. W tzw. niepewnym czasie konsumenci wstrzymują się od tego typu zobowiązao. Przy dużej inflacji
częściej decydujemy się na inwestowanie w nieruchomości, złoto, dzieła, sztuki, czyli w tzw. środki trwałe, które w przeciwieostwie
do pieniędzy nie trącą na wartości. Dodajmy także, że przy dużym zainteresowaniu tego typu inwestycjami ich cena, czyli wartośd
wzrasta (czasem jedynie okresowo).

banki ograniczają ofertę kredytową

Skutkiem lokowania pieniędzy poza systemem bankowym jest spadek liczby depozytów. Mniejsza suma depozytów przekłada się na
mniejsze środki przeznaczane przez banki na kredyty. Powoduje to zaostrzenie polityki kredytowej, której celem jest ograniczenie
dostępu konsumentów do kredytów. Zatem nie dośd, że inflacja osłabia zainteresowanie kredytami, to jeszcze może wpłynąd na
ograniczenie możliwości ich udzielania przez banki.

wpływa negatywnie na gospodarkę paostwa

Wysoka inflacja może zakłócad procesy gospodarcze. Wahania cen powodują, że trudniej regulowad podaż i popyt. Niepewnośd
związana z wysokością inflacja odbija się niekorzystnie na procesach produkcji i wymiany towarowej.

napędza wzrost kosztów produkcji

Wysoka inflacja może spowodowad szybszy wzrost kosztów w stosunku do wydajności, co przełoży się na mniejsze zyski
przedsiębiorstwa, a to z kolei może oznaczad ciecia w zatrudnieniu, a nawet bankructwo.

wpływa na nasze zarobki

Wzrost cen powoduje spadek siły nabywczej pieniędzy, a w konsekwencji także spadek płac realnych. Za tę samą pensję można
nabyd coraz mniej dóbr – towarów i usług.

wywołuje niezadowolenie społeczne

Zarabiamy tyle samo, a wszystko wokół drożeje. Pogarszające się warunki życia powodują, że mamy coraz mniejsze zaufanie do
władz i szukamy sposobów na polepszenie warunków bytowych. Najczęściej dochodzi wówczas do działao na tzw. czarnym rynku, w
szarej strefie, a może także skłonid do emigracji.

najmocniej uderza w najmniej zamożnych

Ludzie zamożni zazwyczaj posiadają jakieś oszczędności, lokaty bądź inwestycje. Poza tym ich dochody są na tyle wysokie, że zdołają
się utrzymad. Inflacja najdotkliwiej wpływa na życie mniej zamożnych. Przy wysokiej inflacji może się okazad, ze otrzymywane
minimalne wynagrodzenie za wykonywaną pracę może nie wystarczyd na zapewnienie podstawowych środków do życia.

Nie ma najmniejszych wątpliwości, że inflacja nie należy do najprzyjemniejszych zjawisk ekonomicznych. Jednak w każdej sytuacji
należy szukad też i tych dobrych stron…

„Pozytywne” skutki inflacji

może ożywid konsumpcję

Kiedy pieniądz traci na wartości, społeczeostwo nie oszczędza i wydaje pieniądze na sprawy bieżące. „Konserwowanie” pieniądza
podczas wysokiej inflacji staje się nieopłacalne, wartości nabierają dobra materialne. Konsumenci poprzez takie zachowania
zwiększają popyt na niektóre towary i usługi, napędzając tym samym niektóre sektory gospodarki.

jest dobrą lekcją oszczędzania

Ceny rosną, a wraz z nimi maleje ilośd towarów, na jakie nas stad. Wysokie ceny sprawiają, że społeczeostwo szuka oszczędności.
Chętniej sprzedają się taosze towary i „zamienniki”, a to, co za czasów tzw. dobrobytu konsumenci omijali szerokim łukiem nagle
zaczyna cieszyd się dużym zainteresowaniem.

może motywowad do oszczędzania

Odkładanie pieniędzy lub ich inwestowanie w czasach wysokiej inflacji z pewnością nie jest łatwą sprawą. Jednak wysokie podwyżki
to z pewnością dobry moment, aby podjąd oszczędnościowo-inwestycyjne postanowienia. Ilu z nas obserwując rosnące ceny i
analizując kolejne podwyżki pomyślało - a trzeba było oszczędzad, należało inwestowad, kiedy były pieniądze.

88. Siła nabywcza – ilośd towarów i usług jakie można zakupid za dany nominał

pieniądza

. Zmiany rozmiarów siły nabywczej można

określid porównując ogólny poziom