1 

Planowanie, realizacja  

i interpretacja wyników badao 

kliniczno-kontrolnych  

Strategia badao epidemiologicznych 

1.

Określenie celu badao 

2.

Wybór planu badania najbardziej odpowiedniego  
(i możliwego do realizacji) dla realizacji wyznaczonego celu 

3.

Przygotowanie i przeprowadzenie badania 

4.

Analiza rezultatów, wyciąganie wniosków 

5.

Dyskusja czynników, które mogą mied wpływ na wyniki 
badania – trafnośd wewnętrzna i zewnętrzna badania 

6.

Podjęcie działao zmierzających do upowszechnienie oraz 
praktycznego wykorzystania wyników 

Struktura umieralności na nowotwory złośliwe wg 

płci i przyczyn - Polska 2007r 

Płuco 

 

31,7% 

J. grube      

10,5% 

Prostata   

 7,5% 

 

Żołądek        

6,8% 

P. moczowy  

4,5% 

Trzustka      

4,2% 

Krtao 

 

2,9% 

Nerka   

2,9% 

Białaczki  

2,8% 

Mózg 

 

2,6% 

Płuco 

 

13,7% 

Sutek 

 

12,9% 

J. grube    

11,1% 

Jajnik 

 

6,1% 

Trzustka      

5,4% 

Żołądek        

5,0% 

Szyjka macicy 

4,7% 

Mózg        

3,4% 

Białaczki  

3,0% 

P. żółciowy 

2,4% 

Struktura zapadalności na nowotwory złośliwe wg 

płci i przyczyn - Polska 2007r 

Płuco 

 

22,8% 

J. grube      

12,4% 

Prostata   

 11,9%   

P. moczowy  

6,6% 

Żołądek        

5,3% 

Nerka   

3,6% 

Krtao 

 

3,3% 

Trzustka      

2,4% 

Mózg 

 

2,1% 

Białaczki  

2,1% 

Chłoniaki  

2,1% 

Sutek 

 

22,4% 

J. grube    

10,1% 

Płuco 

 

8,1% 

Trzon macicy 

7,2% 

Szyjka macicy 

5,3% 

Jajnik 

 

5,0% 

Żołądek        

2,8% 

Trzustka      

2,5% 

Nerka   

2,4% 

Tarczyca  

2,3% 

Mózg        

2,0% 

Badania kliniczno-kontrolne 

Iloraz szans (Isz) 

= Ryzyko względne przybliżone (RW’) 

(+) 

(-) 

 

OGÓŁEM 

 

(+) 

 

a 

 

b 

 

a+b 

 

(-) 

 

c 

 

d 

 

c+d 

 

OGÓŁEM 

 

a+c 

 

b+d 

 

a+b+c+d 

choroba 

ekspozycja 

Iloraz szans (Isz) = a/c : b/d 

Isz = a*d :b*d 

Iloraz szans - interpretacja 

Szansa ekspozycji w grupie przypadków 

Szansa ekspozycji w grupie kontrolnej 

Isz = 

 

      Isz = 1 – czynnik nie ma wpływu na częstość  

występowania danego zjawiska 

Isz > 1  - czynnik zwiększa szansę wystąpienia danego 

zjawiska 

 

Isz < 1  - czynnik zmniejsza szansę wystąpienia danego 

zjawiska 

 

2 

Badania kliniczno-kontrolne 

(case – control study) 

• „

Przypadki” 

• - jednorodne pod względem nozologicznym 
• - jeden splot przyczynowo-skutkowy 
• - Sprecyzowane stadium kliniczne 
• - preferowane nowo rozpoznane przypadki 
• - rekrutacja ze szpitali, przychodni lub rejestrów chorobowych, 

badao przeglądowych itp. 
 

Badania kliniczno-kontrolne 

(case – control study) 

•

„

grupa kontrolna” 

-  dobre zdefiniowanie przypadków – uniknięcie jednokierunkowej 

selekcji materiału 

- czy grupa kontrolna powinna byd identyczna do grupy badanej? 

(niemożliwośd sparowania) 

- dobór:  

1. zazwyczaj z pacjentów hospitalizowanych 
-  łatwo dostępni badaniom,  „psychologicznie” znajdują się w 

tych samych warunkach,  ale podobna ekspozycja  etiologiczna- 
koniecznośd doboru różnych grup diagnostycznych 

2. Losowy dobór z populacji generalnej – wysoki poziom 

porównywalności 

- Umożliwia uogólnienie wniosków,  kosztowny i pracochłonny,  

trudna współpraca 

 

Badania kliniczno-kontrolne 

(case – control study) 

ZALETY: 
• Badania nad etiologią, czynnikami ryzyka, skutecznością zabiegów 

profilaktycznych i terapeutycznych oraz wydajności testów 
diagnostycznych 

• Możliwośd jednoczesnego badania wielu różnych czynników ryzyka 
• Szybkie uzyskanie wyniku 
• Uniknięcie problemu rzadkich stanów klinicznych 
 
WADY: 
• Ryzyko dobory nieodpowiedniej grupy kontrolnej 
• Liczne źródła błędu (błąd ankietera, błąd ankietowanego)