Metody ilościowe -  notatki z wykładów 
 
Wykład 1  
 
Istota i zakres badań ilościowych w ekonomii i zarządzaniu: 
- metody ilościowe są narzędziem badań ekonomicznych i przesłanką do podejmowania trafnych 
decyzji; 
- analizom ilościowym podlegają wszelkie mierzalne problemy. 
 
Rola metod ilościowych w badaniach ekonomicznych: 
- występują zawsze; liczby analizuje się i przetwarza statystycznie, prognozuje i symuluje. 
 
Podział metod ilościowych: 
1) metody deterministyczne 
2) metody stochastyczne 
 
Ad. 1) Są to metody, których związki pomiędzy badanymi zjawiskami mają charakter 
przyczynowo - skutkowy. 
Ad. 2) Metody probabilistyczne - podstawowym narzędziem jest rachunek prawdopodobieństwa i 
narzędzia statystyczne. 
 
 
 
 
--------------------------------------------------------- 
Metody deterministyczne: 
- ekonomia matematyczna: zapisywanie problemów ekonomicznych np. za pomocą wzorów; 
---> przyczyna i skutek 
 
- programowanie matematyczne / badania operacyjne, metody optymalizacyjne 
---> teoria podejmowania decyzji 
 
Metody stochastyczne: 
przyczyna ---> masa (wiele) zdarzeń ---> ew. skutek 
 
W pojedynczym przypadku nie muszą wystąpić zdarzenia ale w masie zdarzeń już tak. 
- statystyka matematyczna 
- ekonometria 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Statystyka jako nauka: 
- Statystyka opisowa - podstawowa część statystyki: 
 

- zbiorowość statystyczna i jej charakterystyka liczbowa 

 

- liczenie parametrów, średnich odchyleń, badanie asymetrii 

 

- nie ma prawdopodobieństwa 

 

- charakterystyka prawidłowości w zbiorowości (badanie wyczerpujące) - odniesienie 

parametrów statystycznych do zbiorowości 
 

- wnioskowanie statystyczne: nie badamy całej populacji, badamy próbę i uogólniamy je 

na całą zbiorowość ---> stochastycznie 
 
 
- Wnioskowanie statystyczne czyli wnioskowanie o całej populacji na podstawie zbadanej próby: 
 

- teoria estymacji statystycznej (1) 

 

- teoria weryfikacji hipotez statystycznych (2) 

 
(1) Estymacja = szacowanie; teorie szacowania parametrów w populacji na podstawie 
przebadanej próby. 
(2) Teorie weryfikacji hipotez statystycznych: 
 

- testowanie statystyczne; 

 

Np. W próbie wyszło, że przeciętny dochód gospodarstwa domowego wynosi 2800 pln. 

 

- hipoteza: czy można uznać że w ogule istnieje tu przeciętny dochód? 

 

- hipoteza zerowa: rozkład płac w Polsce jest rozkładem logarytmiczno - normalnym. 

 
Struktura ekonometrii: 
- podstawowym narzędziem jest model ekonometryczny:  
 

- np. klasyczny model regresji liniowej jednej zmiennej objaśniającej 

 

- rozszerzenie modelu na wiele zmiennych objaśniających: y ---> funkcja liniowa wielu 

wielu zmiennych 
 

- modele nieliniowe: zależność nieliniowa między zjawiskami np. funkcje potęgowe, 

funkcje kątów 
 

- modele wielorównaniowe, kiedy opisujemy modele przy pomocy wielu wahań 

 

- modele szeregów czasowych - wiele metod analizy szeregów czasowych; np. notowania 

giełdowe, modele autoregresyjne, badanie ryzyka / portfela akcji 
 
Typy modeli w badaniach społeczno-ekonomicznych i w zarządzaniu: 
1) modele ukryte 
2) modele werbalne 
3) schematy logiczne 
4) modele matematyczne 
 
Ad. 1) Np. zwolnienie/zatrudnienie pracownika musi się wiązać z racjonalnością: nie jest to 
model wyrażony w formie bezpośredniej; jest to reprezentacja badanego zjawiska w umyśle 
decydenta. 
Ad. 2) Model werbalny - np. wraz ze wzrostem dochodów udział wydatków na żywność maleje. 
Ad. 3) Schemat logiczny: np. schemat blokowy. 
Ad. 4) Model matematyczny: model ekonometryczny lub w ekonomii matematycznej. 
 

Klasyfikacja modeli ze względu na możliwości ich wykorzystania w badaniach społeczno-
ekonomicznych: 
I) Modele pozwalające na zrozumienie problemów - opisowe lub (i) predyktywne: 
 

A - Modele opisowe - pozwalają opisać analizowane zjawisko: 

 

 

1) przekształcanie danych do bardziej zrozumiałych postaci 

 

 

2) wykonywanie na właściwym obszarze eksperymentów i badań 

 

 

3) stawianie hipotez podlegających testowaniu 

 

 

4) tworzenie podstawy do wykonywania pomiarów 

 

 

5) pomoc w systemowym rozwiązywaniu problemów 

 
 

B - Model predyktywny: 

 

 

1) budowanie prognoz 

 

 

2) walidacja modeli opisowych  

 

 

3) określenie wrażliwości prognoz na zmiany w parametrach modelu ---> 

zbudowany model i zmienna sytuacja gospodarcza np. ryzyko bankructwa 
 
II) Modele, których celem jest rozwiązywanie problemów / podejmowanie decyzji ---> mają 
znaczenie w zarządzaniu: 
 

1) dostosowywanie norm do strukturalizacji subiektywnych odczuć i podejmowanych 

decyzji 
 

2) dostarczenie narzędzi do analizy decyzji 

 

3) oszacowanie konsekwencji podejmowanych decyzji 

 

4) określanie efektów - rozwiązanie problemu 

 

5) badanie wrażliwości podejmowanych decyzji ze względu na budowę modelu 

 

6) dostarczenie podstawy do aktualizacji i kontroli decyzji 

 
 
 
 
 
 

 

Rysunek:  Trójwymiarowa kostka danych 

---------------------------------------------------------------------- 
Dane statystyczne w badaniach społeczno-ekonomicznych 
Klasyfikacja danych statystycznych w przedsiębiorstwach: 
- dane wewnętrzne (w przedsiębiorstwie) 
- dane zewnętrzne (otoczenie) 
 
Dane wewnętrzne: 
a) dane dotyczące finansów i kosztów (księgowe) 
b) sprawozdania zewnętrzne dotyczące różnych aspektów działalności przedsiębiorstwa np. 
wielkość sprzedaży, cykl życia produktów  
---> jest to analiza techniczno-ekonomiczna 
 
Dane zewnętrzne - znajdują się poza przedsiębiorstwem: 
a) dane wtórne - np. dane GUS, dane rynkowe i inne 
b) dane pierwotne czyli dane zbierane przez przedsiębiorstwo ale znajdujące się poza 
przedsiębiorstwem: wyniki badań ankietowych, prowadzone wywiady, eksperymenty, studia 
rynkowe itp. 
 
Badania ankietowe: 
1. ankiety pocztowe - mało efektywne (około 20 % zwrotów) 
2. ankieta prasowa - jeszcze niższa efektywność 
3. ankieta telefoniczna (wywiad) 
4. ankieta radiowa / telewizyjna 
5. Ankieta internetowa 
6. ankieta opakowania 
7. ankieta ogólna 
8. ankieta audytoryjna 
9. ankieta bezpośrednia 
10. opinie eksperckie 
 
Prowadzenie badań ankietowych to ciężka praca - jednak warto podjąć ten trud, bo jest to dobrze 
oceniane przy doktoracie. 
------------------------------------------------- 
Czynniki wpływające na powodzenie badań ankietowych: 
1) sposób organizacji badań - np. list intencyjny etc. 
2) przygotowanie respondentów 
3) sposób opracowania kwestionariusza 
4) sposób zainteresowania badaniem ankietowym 
5) prestiż społeczny instytucji przeprowadzającej badanie 
 
Metody doboru próby: 
- dobór losowy (warunek reprezentacji próby) 
- dobór celowy 
- dobór celowo - losowy 
- dobór przypadkowy