UBÓSTWO 

1. Pojęcia i rodzaje biedy

Definicje biedy różnią się od siebie pod względem zakresu: czy ograniczają się one do

podłoża materialnego, czy też uwzględniają relacyjno – symboliczne czynniki powiązane z
biedą.   Elementy   niematerialne   definicji   biedy   składające   się   na   czynniki   relacyjno   –
symboliczne obejmują: brak głosu, brak szacunku, upokorzenie, bezsilność, napiętnowanie i
wstyd,   zamach   na   godność   i   poczucie   własnej   wartości,   odmowę   praw,   brak   udziału   w
podejmowaniu   decyzji,   podatność   na   przemoc   i   są     ujęte   w   szerokich   definicjach   ONZ.
Niematerialne elementy ujmowane w szerszych definicjach   nie dotyczą jednak wyłącznie
ubóstwa   ale   także   innych   warunków   jak   np.   bycie   osobą   o   innym   kolorze   skóry   w
społeczeństwie zdominowanym przez osoby rasy białej.

Badacze   biedy   definiują   ją   w  kategoriach   względnych,   jako   brak   wystarczających

zasobów, które są niezbędne do zaspokojenia społecznie uznanych potrzeb i uczestniczenia w
życiu   ogółu   społeczeństwa.   Czyli   innymi   słowy   jest   to   brak   środków   materialnych   do
zaspokojenia   podstawowych   potrzeb   jednostki   np.   jedzenia,   schronienia,   transportu   czy
ubrania. Należy ją rozumieć też jako wstydliwą i szkodliwą relację społeczną.

Ubóstwo   najlepiej   jest   rozumieć   jako   funkcję   struktur   a   także   społecznych,

ekonomicznych  i politycznych  procesów, stwarzających  i utrwalających  nierówny podział
zasobów zarówno w ramach danego społeczeństwa jak i między społeczeństwami.
Syndrom wyznaczników ubóstwa:

a. brak możliwości zaspokajania elementarnych bytowych potrzeb;
b. zawodność wypracowanych mechanizmów adaptacyjnych;
c. załamanie życiowej drogi;
d. brak możliwości  poradzenia  sobie  z zaistniałą  sytuacją  wyłącznie  przy pomocy
własnych sił;
e. brak wiary w siebie.

Mamy do czynienia  z różnymi  wymiarami  ubóstwa. Najtrudniejszym  i najbardziej

groźnym problemem jest głębokie, trwałe ubóstwo, które jest związane z brakiem możliwości
zaspokojenia   podstawowych   potrzeb,   wykluczeniem   poza   ramy   w   normalny   sposób
funkcjonującego społeczeństwa i pogrążeniem się w kulturze ubóstwa. 

Wyróżniamy trzy rodzaje ubóstwa:
- skrajne – czyli takie, w którym gospodarstwo domowe nie może zaspokoić podstawowych
potrzeb niezbędnych do przetrwania. Ludzie, żyjący w skrajnym ubóstwie nie mają dostępu
do opieki zdrowotnej, brakuje im podstawowych udogodnień jak np. pitna woda, dręczy ich
ciągły   głód,   nie   mogą   zapewnić   dzieciom   możliwości   kształcenia   się.   Ubóstwo   skrajne
występuje wyłącznie w krajach rozwijających się;
- umiarkowane -  dotyczą warunków życia w których zaspokajane są podstawowe potrzeby
ale tylko na minimalnym poziomie;
- względne – sytuacja, w której  poziom dochodu gospodarstwa domowego  jest niższy w
ustalonej proporcji od przeciętnego dochodu narodowego na mieszkańca. Ludzie żyjący w
takim  ubóstwie nie mają  dostępu np. do dóbr kulturalnych  czy rozrywki,  a także innych
świadczeń, które ułatwiają przejście do wyższego statusu społecznego. 

2. Dane statystyczne na temat ubóstwa

Wg dwóch ekonomistów z Banku Światowego – Shaohua Chena i Martin Ravallion w

2001 r. ok. 1,1 miliarda ludzi żyło w skrajnym ubóstwie. 93 % ludzi skrajnie ubogich na ten
okres czasu zamieszkiwało: Azję Wschodnią, Azję Południową i Afrykę Subsaharyjską. Do

kategorii państw o umiarkowanym  stopniu ubóstwa zaliczono te, w których  przynajmniej
25% gospodarstw domowych żyje w stanie skrajnego bądź umiarkowanego ubóstwa czyli
przynajmniej 2 dolary dziennego dochodu wg wskaźnika stosowanego przez Bank Światowy.

W   2010r.   wg   Organizacji   Narodów   Zjednoczonych   ds.   Wyżywienia   i   Rolnictwa

głodowało   925   mln   ludzi   z   czego   największa   liczba   głodujących   zamieszkiwała   Afrykę
Subsaharyjską. W wielu państwach problem głodu zamiast się zmniejszać wzrasta, głównie
jako   skutek   kryzysu   z   2008r.   I   tak   w   2010r.   powyżej   30%   ludności   głodującej   żyło   w
Czadzie,   Sierra   Leone,   Etiopii,   Demokratycznej   Republice   Konga   i   w   wielu   innych
państwach znajdujących się w Afryce. Jednocześnie skrajna bieda zaczyna się maskować. 20
lat temu 93% ludzi najuboższych zamieszkiwało nisko dochodowe państwa podczas gdy na
rok   2010   notowało   się   że   ¾   z   nich   żyło   w   krajach   średnio   dochodowych.   Oszacowano
również, że wskutek kryzysu w 2009r. przybyło 50 mln ludzi egzystujących za mniej niż 1,25
dol. dziennie. 

Głęboka bieda jest zjawiskiem charakterystycznym i ograniczonym do „Południa”, ale

występuje   także   w   społeczeństwach   państw   bogatej     „Północy”.   Oficjalny   odsetek   ludzi
ubogich w USA wynosi 10%, w UE 15% ludności a w Wielkiej Brytanii jest to ponad 1/5
ludności w tym więcej niż ¼ dzieci. Porównując w 1979r. była to 1/7 dzieci jak i dorosłych.
Bieda wypacza i ogranicza życie milionów ludzi, a jej utrzymywanie się kompromituje tych
pośród „nie – biednych”, którzy godzą się na jej istnienie a także przyczyniają się do jej
trwania.

3. Przyczyny 

Przyczyn ubóstwa jest wiele. Jednak najważniejszą z nich jest bezrobocie i rosnąca

jego trwałość. Np. w Polsce w ostatnich latach stopa bezrobocia wahała się od 15 do 20%, zaś
55%   osób   spośród   grupy   bezrobotnych   zostało   dotkniętych   trwałym   bezrobociem.
Jednocześnie zmiany w przepisach prawnych  utrudniają uzyskanie  statusu bezrobotnego i
zmniejszają   możliwości   uzyskania   zasiłku.   Bezrobocie   jest   namacalnym,   potwierdzonym
społecznie znakiem małej wartości człowieka a także wyrazem jego degradacji społecznej. W
ten sposób godzi w jego godność. Niemożność zdobycia pracy albo jej utrata sprawia, że
ludzie są sfrustrowani, mają poczucie życiowego zawodu a to w konsekwencji jest przyczyną
licznych uprzedzeń, niechęci do istniejącego ładu społecznego i nienawiści klasowych. Jest
przyczyną   również   antyspołecznych   postaw,   przestępczości,   prostytucji   czy   narkomanii.
Chroniczne   bezrobocie   stało   się   zalążkiem   cyklu   ubóstwa   jak   również   przyczyną
kształtowania  się   nowej   grupy  tzw.  underclass.   Grupa   ta  jest   umieszczona  poza   rynkiem
pracy. Nie bierze również udziału w publicznym życiu a dochody członków tej grupy nie są
większe niż 1/3 średnich dochodów przypadających na osobę. Underclass charakteryzuje się
dziedzicznością   i   trwałością   przynależności.   Aspiracje   tej   grupy   nie   wykraczają   poza
horyzont   bezpiecznego   życia.   Wśród   członków   underclass   mamy   do   czynienia   z   bierną
adaptacją i socjalizacją do biedy, poczuciem bezsilności i świadomością wyłączenia się ze
„świata równych”.

  Masowe   ubóstwo   najczęściej   tłumaczy   się,   że   społeczeństwo,   żyjące   w   danym

państwie   jest   „biedne   z   natury”.   To   stwierdzenie   odnosi   się   do   jego   „wyposażenia”
fizycznego a mianowicie do tego, że np. w danym państwie gleba jest skalista, jałowa bądź,
że jest jej za mało; mało jest również mineralnych złóż. Efektem zmagania się społeczeństwa
z takim opornym środowiskiem jest bieda. 

Do kolejnych przyczyn można zaliczyć także system gospodarczy i sposób rządzenia.

Bardzo często system gospodarczy nie uwzględniający konkurencji i wolnego rynku sprawia,
że ludzie niekiedy są wyzyskiwani, to co wyprodukują, wartość dodana, jest zawłaszczana
przez   kapitalistów.   W   takich   systemach   gospodarczych,   gdzie   ludzie   nie   mogą   liczyć   na
poprawę swego losu wydajność pracy pozostaje bardzo niska. Nieudolne, niekonsekwentne,

bezprawne, despotyczne a także skorumpowane rządy także są przyczyną ubóstwa. Mówi się,
że rozwój gospodarczy hamowany jest przez urzędników, którzy ulegają łapówkom, nie mają
odpowiednich kwalifikacji w sferze wykonywanych przez nich obowiązków. Wówczas nie
można przeprowadzić koniecznych reform aby poprawić niekorzystną sytuację panującą w
społeczeństwie, obalić przestarzały i zachłanny system wielkiej własności ziemskiej. Taka
sytuacja   może   budzić   niezadowolenie   społeczne,   które   przejawia   się   nie   tylko   w
manifestacjach, ale też rebeliach wewnątrzpaństwowych, które mogą prowadzić do sytuacji
zagrożenia bezpieczeństwa czy to wewnętrznego czy to międzynarodowego, w taki sposób, że
inne, sąsiednie społeczeństwa znajdujące się w podobnej sytuacji, widząc co się dzieje w
granicach   państw   sąsiadujących   również   mogą   pokusić   się   o   tego   typu   zamieszki,   co
prowadzi do chaosu w skali globalnej. Bardzo często konieczna jest wówczas interwencja
państw i organizacji międzynarodowych dbających o porządek i ład światowy. Współcześnie
jako przykład państwa, w którym biedne społeczeństwo zbuntowało się przeciwko władzy
jest Egipt. Podobnie ma się sytuacja z Algierią, gdzie do wystąpień doszło między innymi z
powodu złych warunków życia ludności. 

Jako kolejne przyczyny ubóstwa można podać brak kapitału na rozwój, brak fachowej,

doświadczonej   i   wykwalifikowanej   kadry   administracyjnej   i   technicznej,   która   może   być
także następstwem ubóstwa, a także pułapka demograficzna. Często zdarza się bowiem, że
biedne rodziny decydują  się na dużą ilość dzieci,  gdyż  sądzą, że ich  sytuacja  materialna
wówczas się poprawi. Jest to jednak błędne rozumowanie, bowiem biedni rodzice nie są w
stanie zapewnić swoim dzieciom dostępu do edukacji, a jeśli nawet mają taką możliwość to są
w stanie posłać do szkoły zaledwie jedno dziecko. W ten sposób pozostałe dzieci nie mają
większych perspektyw na wydostanie się z ubóstwa i „dziedziczą” je po rodzicach.

Globalizacja sprawia, że sytuacja ludzi ubogich jeszcze bardziej się zaostrza. Ma na to

wpływ   m.in.   komercjalizacja   wszystkich   dziedzin   życia.   Obecnie   można   sobie   kupić
edukację, bezpieczeństwo, ochronę zdrowia. Dla ludzi główną zasadą moralną współcześnie
jest własna korzyść. W dobie globalizacji zmianie ulegają kryteria stratyfikacji społecznej.
Niegdyś o przynależności człowieka do pewnej grupy społecznej świadczyło pochodzenie,
obecnie jest to dochód. Oprócz tego zmianie ulegają również wartości, aspiracje, postawy.
Skupienie się na własnych potrzebach, konkurencja, rywalizacja, nieustanna walka o własny
byt  i poprawę  statusu materialnego  prowadzi  do dezintegracji  ludzi  i  skutkuje wrogością
między nimi. Bogaci nie mają chęci uczestniczyć  w kosztach utrzymania grup słabszych.
Taka sytuacja niejednokrotnie prowadzi do konfliktów. 

Globalizacja nie spowodowała ograniczenia ubóstwa i nie przyniosła również sukcesu

w zapewnieniu stabilności. Kryzysy w Azji i Ameryce Łacińskiej zagroziły gospodarkom i
stabilności we wszystkich  państwach rozwijających  się. Spodziewanych  efektów nie było
również w Rosji i większości innych państw dokonujących transformacji od komunizmu do
rynku. Zamiast bezprecedensowego dobrobytu pojawiła się bezprecedensowa bieda. Kryzysy,
które   pociągały   za   sobą   masowe   bezrobocie,   wywoływały   także   długotrwały   rozpad
społecznych więzi - od zamieszek w miastach Ameryki Łacińskiej aż po konflikty etniczne w
innych miejscach świata np. w Indonezji.

Przyczyn ubóstwa nie postrzega się wyłącznie w niskich dochodach, ale zwłaszcza w

niskim stopniu społecznej i ekonomicznej aktywności ludzi. UNDP opiera się na koncepcji
zakładającej   eliminację   ubóstwa   przez   rozwój   obywatelskiego   społeczeństwa.   Głównym
natomiast celem działalności UNDP jest zwłaszcza zmiana podejścia do problemu biedy. Wg
założeń UNDP ubóstwo jest systemową dysfunkcją gospodarek i społeczeństw, jak również
stanowi zagrożenie dla wszechstronnego ludzkiego rozwoju. 

http://notatek.pl/ubostwo-opracowanie?notatka