Ćwiczenie 4 
 
FORMY MORFOLOGICZNE BAKTERII 

(MOiŚ)

 

 

1)  Od czego zależy forma morfologiczna bakterii? 

a)  liczba płaszczyzn podziału  



 

jedna płaszczyzna (Streptococcus, Diplococcus) 



 

wiele płaszczyzn (Staphylococcus, Sarcina) 

b)  synchroniczność/asynchroniczność podziałów 

synchroniczne (Sarcina) 
asynchroniczne (Staphylococcus) 

2)  Ziarniaki (Cocci) 

G+

 

a)  pojedyncze komórki 
b)  dwoinka (Diplococcus) 



 

Neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki) [wyjątek:

G-]

 



 

Neisseria meningitidis (dwoinka zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych) [wyjątek:

G-]

 

c)  paciorkowiec (Streptococcus) 



 

Streptococcus pyogenes (paciorkowiec ropotwórczy) 



 

Streptococcus mitis 



 

Streptococcus faecalis 



 

Streptococcus mutans 

d)  gronkowiec (Staphylococcus) 



 

Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) [zakażenia skóry, ropnie, zatrucia pokarmowe 

gronkowcowe, zapalenia kości, stawów, osierdzia i inne) 



 

Staphylococcus epidermidis [biofilm, “bakterie, które kochają plastik”, cewniki, zastawki 

itp.) 



 

Staphylococcus hominis 

e)  pakietowiec (Sarcina, sześcianka) 



 

Micrococcus luteus 

3)  formy cylindryczne 

a)  pałeczka (Bacterium) 

G-

 



 

Escherichia coli (pałeczka okrężnicy) 



 

Salmonella typhi (pałeczka duru brzusznego) 



 

Shigella sonnei 



 

Shigella dysenteriae 



 

Proteus mirabilis (pałeczka odmieńca) 



 

Pseudomonas aeruginosa (pałeczka ropy błękitnej) [odleżyny, zakażenia ran i skóry] 



 

Listeria monocytogenes [G+, patogen wewnątrzkomórkowy] 



 

Klebsiella pneumoniae [zdolność do wytwarzania otoczek śluzowych] 



 

Aeromonas sp [wyst. w wodzie, także wodociągowej; zakażenia u osób z obniżoną 

odpornością] 

b)  pałeczka zgięta (Vibrio, przecinkowiec) 

Vibrio cholerae (przecinkowiec cholery) [gł. Zat. Bengalska, Azja, Afryka; rezerwuarem jest woda 
(np. rzeka Ganges), powoduje silną biegunkę, odwodnienie i przy braku leczenia śmierć) 
Vibrio O1 – szczep wywołujący klasyczną cholerę, ciężkie objawy 
Vibrio „non O1” – szczepy wywołujące lekkie objawy cholery 
Vibrio O139 – szczep, który również wywołuje klasyczną cholerę 
 

c)  laseczka (bacillus) 



 

Bacillus cereus (laseczka woskowa) 



 

Bacillus subtilis (laseczka sienna) 



 

B. anthracis (laseczka wąglika) 



 

B. thuringiensis („laseczka z Turyngii”) 



 

B. stearothermophilus [wykorzystywany w kontroli autoklawów] 



 

Clostridium tetani (laseczka tężca) 



 

C. botulinum (laseczka jadu kiełbasianego) 



 

C. perfringens [zgorzel gazowa; głębokie kłute rany; wytwarza 14 letalnych toksyn 

oznaczanych literami alfabetu greckiego] 



 

C. difficile [rzekomobłoniaste zapalenie jelit) 

 

4)  formy spiralne 



 

Treponema pallidum (krętek blady) [wywołuje kiłę] 



 

Leptospira sp 

 

5)  inne formy wydłużeniowe 

Corynebacterium (maczugowiec) 



 

Corynebacterium diptheriae (maczugowiec błonnicy) 

Fusobacterium (wrzecionowce) 
Mycobacterium (prątki) 
Caulobacteriales (bakterie stylikowe, pałeczki zgięte) 
Actinomycetes (promieniowce)[formują pseudogrzybnie] 
 
 
 
II. Hodowla beztlenowców i mikroaerofili. 
Anaerostat. 
1.  Beztlenowce wymagają środowiska wolnego od tlenu. Aby uzyskać takie warunki, w 

anaerostacie umieszcza się borowodorek sodu. Borowodorek sodu uwalnia wodór 
cząsteczkowy, który wiąże tlen i w efekcie tworzy się woda. Jednak reakcja tlenu z wodorem 
byłaby zbyt gwałtowna w normalnych warunkach, dlatego w anaerostacie znajduje się też 
katalizator palladowy, pozwalający na zachodzenie reakcji w łagodny sposób. 

Kiedy z powietrza wiązany jest tlen tworzy się niekorzystne podciśnienie. Dlatego aby 

unormować ciśnienie, w anaerostacie umieszcza się węglan sodu i kwas winowy, które 
stopniowo uwalniają CO

2

 (powstaje przy tym winian sodu i woda). 

Aby sprawdzić czy w anaerostacie rzeczywiście panują warunki beztlenowe, umieszcza się 

tam pasek bibuły nasączony błękitem metylenowym. Błękit metylenowy w warunkach 
tlenowych jest niebieski. Jeżeli natomiast w środowisku nie ma tlenu to substancja staje się 
przezroczysta. 

 

Przykłady bakterii beztlenowych: 
a)  Clostridium sp 
b)  Desulfovibrio desulfuricans* [G(-), bakterie redukujące związki siarki: siarczany, siarczyny i 

tiosiarczany do siarczków] [są dane mówiące, że bakterie te mogą przeżywać w środowisku 
bogatym w tlen choć ich rozwój jest zahamowany] 

 
 

2.  Hodowla mikroaerofili: 

Mikroaerofile to bakterie wymagające obniżonego ciśnienia parcjalnego tlenu. Nie można 

jednak całkowicie wykluczyć tej cząsteczki ze środowiska. Mikroaerofile hoduje się więc w 
anaerostacie przy użyciu tych samych odczynników co w przypadku beztlenowców ale w takich 
stężeniach aby wiązanie tlenu nie było całkowite. Wymaga to odpowiedniego dobrania ilości 
składników. Zwykle są one umieszczone w gotowych zestawach od producentów. 

 

Przykłady mikroaerofili: 
Flavobacterium sp 
 
3. 

Bakterie wymagające wyższego stężenia CO

2

: 

Hodowla w anaerostacie, jak w przypadku beztlenowców wymagająca większych ilości 

kwasu winowego i węglanu sodu. 

 
Przykłady: Campylobacter jejuni