LUBELSKA SZKOŁA FILOZOFICZNA (Lubelska szkoła filozofii realist

LUBELSKA SZKOŁA FILOZOFICZNA – określenie sposobu uprawiania

filozofii realistycznej (klasycznej), wypracowanego w latach 50. XX w. przez

grupę filozofów KUL, charakteryzującego się realizmem poznawczym

(przedmiotem poznania jest realnie istniejący byt), maksymalizmem

(podejmowanie wszystkich egzystencjalnie doniosłych zagadnień), autonomią

metodologiczną (wobec nauk przyrodniczo-matematycznych oraz teologii),

transcendetalizmem twierdzeń (twierdzenia odnoszą się do całej

rzeczywistości), jednością metodologiczno-epistemologiczną (ta sama metoda

stosowana w dyscyplinach filozoficznych uprawianych przedmiotowo),

spójnością (zagwarantowaną wewnętrzną zbornością przedmiotu) oraz

obiektywnością (osiąganą dzięki samozwrotnej sprawdzalności twierdzeń, co

uzyskiwane jest przez każdorazowe odnoszenie ich do oczywistości

przedmiotowej); nazwa pol. szkoły filozofii realistycznej (klasycznej), która

powstała jako odpowiedź na narzucony administracyjnie pol. uczelniom

marksizm, a także jako odpowiedź na dominujące w tym czasie inne nurty

filozoficzne, jak fenomenologia, egzystencjalizm czy pozytywizm logiczny; w

sensie szerokim: środowisko filozoficzne KUL.

AZWA

SZKOŁY

JEJ

ZAŁOŻYCIELE

. Prace dydaktyczno-naukowe zainicjowane

na początku lat 50. XX w. na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej KUL przez

S. Swieżawskiego, J. Kalinowskiego oraz M. A. Krąpca zostały określone

przez Kalinowskiego (od 1957 zamieszkał we Francji) przy okazji omawiania

dorobku filozofów KUL, w czasopiśmie „Revue philosophique de Louvain”,

jako „ecole philosophique lublinoise” (zob. W kręgu filozofii Katolickiego

Uniwersytetu Lubelskiego, 30).

W ten sposób nazwa „lubelska szkoła filozoficzna” zaczęła funkcjonować

na określenie programu nauczania i stylu uprawiania filozofii

zapoczątkowanym w latach 50. drugiej poł. XX w. w KUL. W programie tym

ukazywano filozofię jako dyscyplinę autonomiczną, posiadającą własny

przedmiot, metodę i cel. Sposób uprawiania filozofii oraz jej rozumienie będzie

rozstrzygać o przynależności do l. sz. f. – faktycznej lub tylko nominalnej.

Obok tej nazwy pojawiły się inne, stosowane zamiennie z nią: „lubelska

szkoła filozofii klasycznej”, „lubelska szkoła filozofii chrześcijańskiej”,

„lubelska szkoła”, „polska szkoła filozofii klasycznej”.

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

L. sz. f. powstała w instytucjonalnych ramach Wydziału Filozofii

Chrześcijańskiej (w 1991, zgodnie z postulatem Konstytucji Apostolskiej

„Sapientia Christiana”, nazwany Wydziałem Filozofii) KUL, który został

erygowany uchwałą Senatu Akademickiego KUL 17 VI 1946, a oficjalną

działalność rozpoczął 10 XI 1946. Pierwsze lata funkcjonowania wydziału

koncentrowały się na jego organizacji.

Wśród fundatorów szkoły należy wskazać: S. Swieżawskiego, J.

Kalinowskiego i M. A. Krąpca. Główny ciężar wypracowania programu

filozoficznego szkoły związany jest z pracami Krąpca, on też odcisnął

zasadnicze piętno na jej filozoficznym charakterze.

RZYCZYNY

POWSTANIA

LUBELSKIEJ

SZKOŁY

FILOZOFICZNEJ

. Wśród głównych

przyczyn powstania l. sz. f. należy wskazać: 1) wprowadzany środkami

administracyjnymi marksizm na wszystkie uniwersytety państwowe, szkoły

wyższe i studia podyplomowe. Takie zideologizowanie nauczania filozofii

groziło załamaniem podstaw kultury humanistycznej przez zakłamanie prawdy

o człowieku i świecie, zniewolenie ideologią wolnej myśli filozoficznej; 2)

konieczność wypracowania uwspółcześnionej koncepcji klasycznej filozofii

realistycznej (która została zdeformowana suarezjańską neoscholastyką a także

esencjalizmem Ch. Wolffa i J. Kleutgena) i zaproponowanie koncepcji

alternatywnej filozofii maksymalistycznej, a także odniesienie do

pojawiających się w tym czasie innych propozycji, jak: krakowska szkoła

fenomenologiczna R. Ingardena czy lwowsko-warszawska szkoła analizy

logicznej (analitycznej).

N a p ó r i d e o l o g i i m a r k s i s t o w s k i e j . Na początku lat 50.

komunistyczne władze w Polsce nasiliły akcję nauczania filozofii

marksistowskiej na wszystkich szczeblach szkół – wyższych oraz średnich – z

zamierzeniem w miejsce światopoglądu chrześcijańskiego wprowadzenia

ideologii materialistycznej. Tej „polityce oświatowej” dał wyraz A. Schaff w

1950: „warunkiem całkowitego ideologicznego zwycięstwa światopoglądu

marksistowsko-leninowskiego w Polsce jest, między innymi, przezwyciężenie

wpływów ideologicznych obcych klasowo kierunków filozoficznych. Idzie

tutaj w pierwszym rzędzie o filozofię tomistyczna, a więc filozofię o

wyraźnym obliczu fideistycznym, która jest oficjalną filozofią szkół

katolickich. Poważny wpływ posiada filozofia neopozytywistyczna. Wreszcie,

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

niejaki wpływ wywiera również pewna odmiana filozofii E. Husserla. Walka z

tymi obcymi wpływami ideologicznymi w filozofii nie jest łatwa. Chociażby

ze względu na to, iż marksistowskie kadry naukowe dopiero rosną i

zwolennicy filozofii marksistowskiej dopiero zaczynają się przedostawać na

katedry uniwersyteckie. Teoria marksistowska oddziaływa jednak rozmaitymi

drogami. Szeroka sieć szkolnictwa partyjnego oraz masowa akcja

upowszechniania ideologii marksistowskiej są potężną bronią w walce z

obcymi kierunkami ideologicznymi. Największy wpływ wywiera słowo pisane.

Tłumaczenia klasyków marksizmu oraz naukowej literatury marksistowskiej

osiągają fantastyczne jak na stosunki przedwojennej Polski nakłady. Dość

powiedzieć, że Dzieła wybrane Marksa i Engelsa wydano w nakładzie ponad

200.000 egz., Lenina Materializm i empiriokrytycyzm 275.000 egz., Stalina O

materializmie dialektycznym i historycznym ponad 300.000 egz., a Krótki kurs

historii WKP(b) został wydany w nakładzie 1.300.000 egzemplarzy. Walka

przeciw burżuazyjnej ideologii w Polsce Ludowej jest jednym z aspektów

toczącej się w kraju i na całym świecie walki obozu demokracji i socjalizmu

przeciwko obozowi imperializmu grożącego ludzkości rozpętaniem nowej

wojny światowej. W świetle ostatnich wielkich historycznych zwycięstw

socjalizmu, w świetle nieprzerwanego postępu budownictwa socjalistycznego

w ZSRR i krajach demokracji ludowej, perspektywy tej walki zarysowują się

zupełnie wyraźnie – wynik może być tylko jeden: zwycięstwo socjalizmu w

całym świecie. Będzie to ostateczny tryumf ideologii marksizmu-leninizmu”

(Narodziny i rozwój filozofii marksistowskiej, Wwa 1950, 403).

Zorganizowana przez ówczesne władze akcja ideologizacyjna i

antynarodowa skłoniła wykładających filozofię w KUL (S. Swieżawski, J.

Kalinowski, M. A. Krąpiec) do obrony „rozumu filozoficznego” i

suwerenności pol. kultury przez przemyślaną pracę naukową i dydaktyczną w

zakresie filozofii. Ważnym punktem okazała się także potrzeba ukazywania w

filozofii pełnej prawdy o człowieku. Od tej prawdy zależy właściwa

organizacja życia społecznego, politycznego, religijnego i kulturowego.

Odwołanie się do obiektywnie istniejącej rzeczywistości, jej racjonalne

poznanie i wyjaśnienie miało stanowić antidotum na zideologizowaną filozofię

marksistowską, administracyjnie narzuconą pol. ośrodkom naukowym, a także

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

na ograniczenia związane z dominującym w filozofii współczesnej

scjentystycznym pozytywizmem i nastawieniem antymetafizycznym

W środowisku profesorów filozofii KUL zrodził się postulat, by

odbudować realistyczną filozofię klasyczną, która dąży do ostatecznościowego

poznawania rzeczywistości w jej istotnych, koniecznych i powszechnych

(transcendentalnych) strukturach. Miało to zagwarantować ujęcie tych

aspektów rzeczywistości, do których nauki przyrodniczo-matematyczne, ze

względu na swe metody, nie mogły dotrzeć. „Grupa ludzi przygotowanych

dogłębną lekturą tekstów klasycznych starożytnych i średniowiecznych, czuła

na zagrożenia pełnej prawdy o świecie i o człowieku, dostrzegła, że rezygnacja

z klasycznej filozofii stanowi ogromną szkodę wyrządzoną człowiekowi i

kulturze. Stąd nawiązanie do filozofii klasycznej.

Nie chodziło o zwrot ku przeszłości, właściwy historykom, ale o

rozstrzyganie problemów współczesnych przez kontynuację określonego

metodologicznie typu filozofii i przez wykorzystanie doświadczenia

najlepszych myślicieli przeszłości i teraźniejszości, by jak najwłaściwiej i

najgłębiej zrozumieć oraz wyjaśnić rzeczywistość” (Z. J. Zdybicka, O

wierność rzeczywistości i pełną prawdę o człowieku – Polska Szkoła Filozofii

Klasycznej, 110).

Począwszy od lat 50. XX w. KUL był jedynym w Polsce ośrodkiem

uprawiania niezależnej myśli filozoficznej oraz uniwersyteckiego kształcenia

wolnego od ideologii marksistowskiej. Stało się to szczególnie widoczne, gdy

w następstwie partyjnych nacisków na władze uczelni dokonane przez młode

pokolenia propagatorów ideologii marksistowskiej, którzy starali się utorować

sobie miejsca na katedry uniwersyteckie, usunięto z uniwersytetów

najwybitniejszych prof. filozofii, m.in. W. Tatarkiewicza, R. Ingardena, T.

Czeżowskiego, I. Dąmbską. Należy tu odnotować prowokacyjną akcję

studentów UW, uczestników seminarium prof. Tatarkiewicza, członków

Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej – B. Baczkę, H. Jarosza, A.

Słuckiego, H. Hollanda i L. Kołakowskiego, jaką przeprowadzili przeciw

Tatarkiewiczowi; akcja ta była jednym z elementów programu zmierzającego

do pozbawiania katedr profesorów, którzy nie chcieli ulec ideologizacji (B.

Dembowski, Spór o metafizykę i inne studia z historii filozofii polskiej, Wł

1997, 307).

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Profesorowie ci znaleźli możliwość wygłaszania odczytów czy

prowadzenia gościnnych wykładów na KUL-u, mogli też kontynuować

prowadzenie prac doktorskich swoich uczniów (np. M. Gołaszewska

dokończyła swój doktorat u Ingardena na KUL-u).

Nie było wówczas podręczników i monografii filozoficznych służących

poznaniu i wyjaśnianiu świata w sposób racjonalny, uzasadniony i

sprawdzalny. Te, które byty dostępne, nosiły piętno wolffiańskiego

esencjalizmu, czyniącego z filozofii przedmiot jałowych dociekań, oderwanych

od rzeczywistości, lub znamiona pozornego racjonalizmu usiłującego budować

systemy filozoficzne na wzór systemów dedukcyjnych. Tymczasem pozornemu

realizmowi filozofii materialistycznej (który w gruncie rzeczy był jedną z form

idealizmu, gdyż bazował na przyjętej a priori abstrakcyjnej idei materii)

należało przeciwstawić zdroworozsądkową, uzasadnioną wizję rzeczywistości

jako realnie istniejącej. Opracowywanie i prezentowanie w formie

podręcznikowej podstawowych dziedzin filozofii było, w morzu literatury

marksistowskiej, wyzwaniem dla środowiska tworzącego program l. sz. f.

P o l . s z k o ł a f i l o z o f i i r e a l i s t yc z n e j . Powstanie l. sz. f. było też

odpowiedzią na dominujący w drugiej poł. XX w. w filozofii europejskiej

pozytywizm (neopozytywizm), propagujący program filozofii

minimalistycznej, nieautonomicznej, a także na nurty filozofii świadomości

czy filozofii języka.

Próby wiązania filozofii realistycznej z fenomenologią, zwł.

Ingardenowską, która deklarowała realizm, nie gwarantowały sukcesu

poznawczego ze względu na odmienne przedmioty badań (byty intencjonalnie

istniejące w podmiocie poznającym w miejsce realnych rzeczy). Również

problematyczne okazały się próby łączenia filozofii realistycznej z filozofią

analityczną – ze względu na odmienność przedmiotu badań, stosowanych

metod i celów poznawczych. To samo można powiedzieć o próbach

„unaukowienia” filozofii realistycznej przez formalizację jej języka,

podejmowanych m.in. przez J. Salamuchę, J. F. Drewnowskiego czy J. M.

Bocheńskiego.

Przedstawiane w opozycji do napierającego marksizmu propozycje

uprawiania filozofii wychodzące z krakowskiej szkoły fenomenologicznej

Ingardena czy lwowsko-warszawskiej szkoły analizy logicznej (analitycznej)

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

charakteryzowały się minimalizmem poznawczym, już w punkcie wyjścia

zamykającym się na egzystencjalnie donośne problemy ludzkie. Z tej racji nie

mogły stanowić przeciwwagi dla marksizmu. Ponadto były przeniknięte

mentalnością pozytywistyczną, przejawiającą się w redukowaniu opisu i

wyjaśniania świata do wąsko rozumianego wyjaśniania naukowego, opartego

na modelu matematyczno-przyrodniczym. Była to filozofia, która przedmiotem

badań czyni dane świadomości lub język, poza obszarem badań pozostawiając

to, co najważniejsze, a mianowicie byt ludzki i otaczający nas świat.

Program l. sz. f. nakierowany był na wypracowanie nowej wersji

klasycznej filozofii realistycznej, tak, by mogła ona stanowić odpór dla

marksizmu ogłaszającego się jako realizm. W programie tym „znajdują swe

źródła dwa postulaty właściwe dla filozofii uprawianej w Szkole Lubelskiej:

dogłębne uwzględnienie doświadczenia historycznego przez powrót do źródeł,

do oryginalnej myśli znaczących filozofów, szczególnie Tomasza z Akwinu, by

ominąć deformacje poczynione przez jego komentatorów i późniejszych

przedstawicieli; towarzysząca rozważaniom merytorycznym refleksja

metodologiczna, uwzględniająca ogólnie akceptowane osiągnięcia logicznej

teorii nauki” (Z. J. Zdybicka, O wierność rzeczywistości [...], 110).

Starano się konfrontować badania ze wszystkimi propozycjami

wysuwanymi przez współczesne kierunki filozoficzne. Zdając sobie sprawę z

tego, że myśl ludzka podlega historycznemu rozwojowi, że człowiek jest

bytem historycznym, starano się zwrócić baczną uwagę na całą historię

filozofii, a zwł. na te jej okresy, w których powstały nowe kierunki

filozofowania. Równocześnie, mając świadomość wielkiej ilości kierunków

filozoficznych i rozmaitości sposobów jej uprawiania, kładziono nacisk na

sprawy metodologiczne w filozofii. Okazuje się bowiem, że filozofia, mimo iż

jest jedną z najstarszych dziedzin poznawczych, ciągle jeszcze nie ma

zadowalająco opracowanej swej metodologii (M. A. Krąpiec, O filozoficznej

szkole lubelskiej, 249).

Uprawianej w ramach szkoły filozofii, której centralną dyscypliną była

metafizyka, towarzyszyła szeroko pojęta refleksja metodologiczna w zakresie

metafizyki ogólnej i metafizyk szczegółowych oraz historii filozofii. Prace M.

A. Krąpca i S. Kamińskiego Z teorii i metodologii metafizyki (Lb 1962, 1994

)

i S. Swieżawskiego Zagadnienie historii filozofii (Wwa 1966, 2005

)

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

wyznaczyły kierunek badań, tworząc zręby programu formującej się szkoły. W

pracach szkoły uczestniczyły: Katedry Metafizyki (Ogólnej i Szczegółowych),

Historii Filozofii i Metodologii Nauk.

Uprawiana na KUL przez Swieżawskiego historia filozofii, nawiązująca do

myśli J. Maritaina i É. Gilsona, „jest historią metafizyki. Dzięki temu sama

funkcjonuje także jako szczególne doświadczenie dla metafizyki uprawianej

systematycznie w katedrze poświęconej tej dyscyplinie” (S. Swieżawski,

Zagadnienie historii filozofii, Wwa 1966, 250). Logikę i metodologię

pojmowano jako narzędzia usprawniające poznanie filozoficzne

(metafizyczne), a drugorzędnie (także ze względu na potrzeby dydaktyczne) –

jako dyscypliny samodzielne.

W badaniach metodologicznych prowadzonych przez Kamińskiego w

ścisłej współpracy z Krąpcem położono nacisk na opracowanie metod

badawczych dla filozofii, zwł. dla metafizyki realistycznej (klasycznej).

Podjęto próbę usystematyzowania metod racjonalnego i naukowego poznania

w ogóle. Miało to na celu ukazanie kontekstu poznania naukowego, w obszar

którego wchodzą nie tylko nauki matematyczno-przyrodnicze (co forsował

scjentyzm), ale także nauki filozoficzne, humanistyczne oraz teologiczne.

W programie filozoficznym szkoły dążono do oparcia filozofii „na szeroko

pojętym doświadczeniu, obejmującym nie tylko percepcję zmysłowo-

intelektualną, lecz także intelektualną intuicję (intelektualizm); teoretyczności,

czyli nastawieniem na poznanie prawdy (propter ipsum scire), [wskazywania

na] konsekwencje i cele praktyczne wynikające z prawdy, [której jednak] nie

konstytuują, a oceny i normy uzasadniają się i tłumaczą ostatecznymi istotami

rzeczy” (Z. J. Zdybicka, O wierność rzeczywistości [...], 111).

Ze względu na brak monograficznych oprac. podstawowych działów

filozofii, Krąpiec, wykładający metafizykę, stanął przed wyzwaniem

wypełnienia tej luki. Rozpoczął systematyczne opracowywanie głównych

dziedzin filozofii realistycznej, której zaczątki pojawiły się u Arystotelesa, zaś

pogłębione zostały przez Tomasza z Akwinu, a w XX w. w niektórych

dziedzinach zaprezentowane przez Gilsona. Prace Gilsona trzeba było jak

najprędzej udostępnić pol. profesorom i studentom. Postanowiono, że w

filozoficznym nauczaniu należy oprzeć się na nowo opracowanej metafizyce,

gdyż ona decyduje o metodycznym nauczaniu także w innych gałęziach

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

filozofii wyrastających z metafizycznego pnia. Prócz metafizycznej podstawy

poznania trzeba również uwzględnić pogłębioną refleksję historyczno-

metodologiczną, jakiej dostarczają historia filozofii, teoria poznania i logika z

metodologią.

Z metafizyki jako podstawowej dyscypliny filozoficznej zaczęły wyłaniać

się i usamodzielniać nowe dziedziny badań filozoficznych: teoria poznania,

filozofia religii, filozoficzna antropologia, filozofia prawa, filozofia kultury,

filozofia sztuki, teoria i metodologia metafizyki, filozofia polityki, etyka

szczególowa (np. pracy, badań naukowych).

L. sz. f. miała być tym „szczególnym miejscem, gdzie nie zostały zerwane

więzy z całą bogatą tradycją, gdzie nie poddano się presji minimalizmu

poznawczego, scjentyzmu, a także presji filozofii podmiotu, zrywającej z

obiektywizmem, nie mówiąc już o presji ideologii, której napór w naszym

kraju był szczególnie duży. Niepoddanie się mu wymagało mocy intelektualnej

i moralnej. Filozofowie tego nurtu filozofii byli świadomi tych wszystkich

presji i może dlatego z większą niż gdzie indziej skutecznością zdołali obronić

teorię człowieka przed okrojonymi wizjami, sprowadzającymi go do roli

narzędzia” (tamże, 115).

PECYFIKA

FILOZOFII

LUBELSKIEJ

SZKOLE

FILOZOFICZNEJ

. O g ó l n e z a ł o ż e n i a .

Tym, czym charakteryzuje się l. sz. f., to po pierwsze – nawrót do filozofów

klasycznych, tzn. do ich tekstów jako do źródeł, w przekonaniu, że filozofowie

ci mają najwięcej w filozofii do powiedzenia; po drugie – kształtująca się

refleksja metodologiczna na tle dotychczasowych sposobów filozofowania, w

tym zwrócenie uwagi na sposób definiowania filozofii, na sposób wyjaśniania i

argumentowania, budowania sytemu (nie naruszając przy tym postulatu

otwartości filozofowania), a to w celu wyzwolenia się od narosłego w tradycji

klasycznej werbalizmu. Nie tyle chodziło o jakiś konkretny, niepodważalny

dorobek (choć do tego staramy się dążyć), ile o kontynuowanie pewnej

tradycji, stylu filozofowania, który zwiemy m.in. klasycznym, egzystencjalnym

czy filozofią bytu (M. A. Krąpiec, W kręgu filozofii Katolickiego Uniwersytetu

Lubelskiego. Z dyskusji o dorobku Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej z okazji

60-lecia Uczelni, 24–25).

W programie szkoły od początku wskazywano na metafizykę realistyczną

jako na centralną dyscyplinę filozoficzną, odgrywającą podstawową rolę w

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

uprawianiu filozofii oraz w kształceniu filozoficznym. Następnie wyróżniano

metafizyki szczegółowe, które obejmowały poszczególne dziedziny badań

filozoficznych. Badania te miały być dopełniane studium historii filozofii

(starożytnej, średniowiecznej, nowożytnej i współczesnej) oraz pogłębiane

zreflektowaną świadomością metodologiczną, logiczną i epistemologiczną.

Punktem wyjścia w budowaniu nowej szkoły filozofii realistycznej było

wyakcentowanie egzystencjalnego rozumienia bytu jako przedmiotu filozofii.

Egzystencjalna koncepcja bytu była tym aspektem nowej wersji filozofii, który

wskazywał na zasadnicze różnice filozofii klasycznej w wersji

arystotelesowskiej, scholastycznej i neoscholastycznej. Do ponownego

odkrycia egzystencjalnej koncepcji bytu przyczynił się m.in. powrót do

tekstów św. Tomasza z Akwinu, a także osobiste uwrażliwienie na

problematykę istnienia (i jego zagrożenia) twórców szkoły, którzy nosili w

sobie tragiczne doświadczenia II wojny światowej. Dostrzeżono, że to właśnie

akt istnienia stanowi najważniejszy i najdoskonalszy czynnik bytowy, który

domaga się afirmacji i staje się pierwszym i podstawowym przedmiotem

wyjaśniania filozoficznego. Fakt ten wyznacza cel uprawiania filozofii, którym

jest poznanie i wyjaśnienia realnie istniejącego świata osób i rzeczy. Celem

filozofii będzie więc wskazanie na konieczne i ostateczne czynniki

wyjaśniające istnienie świata, a istnienie człowieka w szczególności.

Wskazanie na egzystencjalnie rozumiany byt jako przedmiot formalny filozofii

stało się punktem integrującym różne działy filozofii w wyjaśnianie

rzeczywistości.

Odnośnie refleksji metodologicznej, która winna towarzyszyć filozofii

realistycznej, S. Kamiński stwierdził: „W latach 1952–1957, kiedy

dorabialiśmy się pełnej struktury Wydziału, zwrócono również uwagę

specjalnie na metodologie nauk, w ogóle na poziom metateoretycznego

zreflektowania studiów [...]. Ponieważ w Polsce w okresie międzywojennym i

zaraz po II wojnie światowej przeważała w filozofowaniu postawa analityczno-

krytyczna, przeto nastąpiło u nas swoiste zharmonizowanie maksymalistycznej

co do treści filozofii klasycznej z analityczno-krytycznym stylem podejścia do

problematyki filozoficznej” (tamże, 30). Kamiński zwrócił uwagę na specyfikę

poznania metafizycznego, co ujawniła się zwł. w analogiczności języka

metafizyki, w procedurach wyjaśniania, dowodzenia i uzasadniania, które

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

często zachodzą równocześnie. Zauważył, że nie można przenosić narzędzi

metodologicznych z nauk przyrodniczych czy matematyczno-logicznych do

metafizyki, lecz należy jest wypracowywać narzędzia autonomiczne.

Wynikiem tego było, unikalne w nauce pol. i światowej, opracowanie wraz z

Krąpcem metodologii metafizyki (S. Kamiński, Z teorii i metodologii

metafizyki) i zwrócenie uwagi na specyfikę dowodzenia metafizycznego oraz

języka analogiczno-transcendentalizującego. Krąpiec kładł nacisk na

pogłębienie i dopracowanie koncepcji poznania sądowego (egzystencjalnego),

będącego naczelną formą poznania realistycznego.

W programie szkoły zwracano uwagę na utrzymanie autonomii filozofii:

zarówno wobec nauk szczegółowych, jak i teologii oraz w odniesieniu do

popularnych wówczas nurtów filozoficznych – fenomenologii, filozofii

analitycznej czy egzystencjalizmu. Nie oznaczało to separacji filozofii od tych

prądów i nauk. W uprawianiu filozofii wskazywano na konieczność

znajomości wyników nauk matematyczno-przyrodniczych, a także

teologicznych oraz współczesnych kierunków filozoficznych jako elementów

erudycji i inspiracji. Wchodzono w dyskusje z aktualnymi kierunkami

filozoficznymi, by doprecyzować metody wyjaśniania filozofii realistycznej, a

także by podejmować nowe aspekty badań, inspirowane przez nurty

współczesnej filozofii (np. fenomenologia, egzystencjalizm czy filozofia

języka).

Wiele uwagi w programie szkoły poświęcono zagadnieniom

antropologiczno-etycznym. Prace w tej dziedzinie podjęto, gdy nowo

habilitowany K. Wojtyła włączył się w prace szkoły. Zagadnienia etyki

klasycznej zostały wzbogacone dzięki pracom Wojtyły, który dążył do

ściślejszego związanie zagadnień etycznych z antropologią i metafizyką. Choć

w opisie aktów moralnych wykorzystywał elementy metody

fenomenologicznej, to jednak w pracy habilitacyjnej dotyczącej etyki M.

Schellera wykazywał, że nie da się przenieść i zastosować etyki wartości do

etyki chrześcijańskiej.

Historia filozofii rozwijana przez Swieżawskiego została zasadniczo

wzmocniona przez Kurdziałka i włączona w badania metafizyczne przez

skoncentrowanie wysiłków na ukazywaniu nie tyle dziejów myśli (idei), co

dziejów problemów i ich rozwiązań. Z tej racji została wypracowana przez

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Krąpca tzw. siatka problemów, które historyk filozofii winien uwzględnić przy

badaniu poglądów poszczególnych filozofów czy nurtów filozoficznych.

Podjęto monograficzne studia nad filozofią średniowiecza, w tym szczególnie

pol. myślą filozoficzną. Utworzono w KUL i PAN instytuty studiów nad tą

problematyką.

S z c z e g ó ł o w e z a g a d n i e n i a . Główne czynniki determinujące sposób

uprawiania filozofii w l. sz. f. to: 1) rozumienie bytu jako tego, co istniejące,

jako przedmiotu poznania metafizycznego; 2) przyjęcie zradykalizowanej

koncepcji poznania, zgodnie z którą akty sądzenia egzystencjalnego stanowią

najbardziej pierwotne akty poznawcze (pierwotniejsze niż akty pojęciowania);

3) powrót do naturalnego, zintegrowanego języka w filozofii (w którym

aspekty syntaktyczny, semantyczny i pragmatyczny występują nierozdzielnie);

4) metoda, na którą składa się opis faktów, historyzm, diaporeza w wyjaśnieniu

problemów, pytanie





[diá ti] i wskazanie na czynnik przedmiotowy

uniesprzeczniający wyjaśniany fakt; 5) narzędzia poznawcze, w tym logika

pojmowana jako teoria usprawniania poznania (w odróżnieniu do usprawniania

myślenia); 6) teoria uzasadnień – wskazywanie na ostateczną, obiektywnie

sprawdzalną rację badanego aspektu bytu.

Nowe rozumienie bytu. Charakter metafizyki zależy całkowicie od

koncepcji bytu, który jest jej przedmiotem. Pierwszym i podstawowym

pytaniem metafizyki jest pytanie o byt, a jego zrozumienie i wypracowanie

jego koncepcji jest jej najważniejszym zadaniem. Aby zrozumieć, na czym

polega nowum tej koncepcji, trzeba sięgnąć do historii. Koncepcję bytu

pojętego jako to, co istniejące, wypracował św. Tomasz z Akwinu. On także

zarysował metodę dochodzenia do tak pojętego bytu, określoną mianem

„separacji”, drogę zupełnie rożną od „abstrakcji”, o której – powołując się na

Arystotelesa – tyle mówiła późniejsza scholastyka. Scholastyka zresztą w dużej

mierze zaprzepaściła dorobek Akwinaty, uprościła go i zeschematyzowała,

przede wszystkim zaś oddaliła się od żywych problemów wyrastających na

gruncie realistycznej metafizyki, koncentrującej się wokół zagadnień

wynikających z dostrzeżenia i analizy indywidualnego, konkretnego istnienia

(M. A. Krąpiec, Filozoficzna szkoła lubelska, 251).

Filozofia realistyczna nakierowana jest na poznanie realnie istniejących

osób i rzeczy. Jest to tradycyjny, klasyczny przedmiot filozoficznego poznania,

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

przeciwstawiony różnym formom subiektywizmu, redukującego filozofię do

analizy znaków poznawczych: pojęć, języka czy danych świadomości.

Koncepcja poznania metafizycznego. Poznanie w filozofii realistycznej

bazuje na poznaniu zdroworozsądkowym, jest jego rozwinięciem. Poznanie

zdroworozsądkowe łączy nas z realnie istniejącym światem. Należało zatem

wypracować teorię takiego poznania metafizycznego, które by z jednej strony

gwarantowało realność i konkretność przedmiotu metafizyki, z drugiej zaś jego

ogólność, opartą jednak nie na abstrakcji, lecz na analogii. Dopiero w takiej

perspektywie można było przystąpić do przebudowy całości metafizyki, do

opracowania wielu zagadnień szczegółowych, takich chociażby, jak teoria

analogii bytu, transcendentaliów, wewnętrzne i zewnętrzne racje (ściślej:

czynniki uniesprzeczniające) bytu itp. W nowym świetle ukazuje się także

sprawa samego poznania. Poznanie jest także bytem, bytem szczególnego

rodzaju, a wobec tego i ono staje w zasięgu dociekań metafizycznych. Okazuje

się, że w takim ujęciu odpada wiele zagadnień epistemologicznych. Niektóre z

nich są po prostu pseudoproblemami, inne schodzą na dalszy plan. Przebudowa

metafizyki pociąga za sobą przebudowę sprzęgniętej z nią najściślej teorii

poznania, która w gruncie rzeczy winna być szczególnym przypadkiem czy

szczegółową dziedziną metafizyki (tamże, 251–252).

W opracowaniu koncepcji poznania realistycznego zwróciliśmy uwagę na

fakt, że istnieją akty bezpośredniego poznania, w których nie uświadamiamy

sobie przeciwstawienia: podmiot – przedmiot. Są to właśnie najbardziej

pierwotne akty, w których doświadczamy samego istnienia. Znajdują one

wyraz w sądach egzystencjalnych, do których odwołuje się metafizyka. W

sądzie egzystencjalnym mamy dany bezpośrednio fakt istnienia czegoś, czego

jeszcze dobrze nie poznaliśmy. Sam fakty istnienia „chwyta nas za gardło” tak,

że w tym momencie nie ma jeszcze mowy o wątpieniu czy dystansie

poznawczym. Wykluczone jest tu także zdwojenie na podmiot – przedmiot;

ono pojawić się może dopiero w aktach refleksji, gdy tymczasem sąd

egzystencjalny jest wynikiem spontanicznego poznania prerefleksyjnego

(tamże, 253).

Koncepcja języka. Język służący do komunikowania rezultatów poznania

jest językiem zintegrowanym, a nie jednostronnym czy przeakcentowującym

aspekty: semantyczny, syntaktyczny badź pragmatyczny. „Język teorii bytu

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

różni się swym charakterem od języka innych typów wiedzy, a co więcej,

trudny jest do pełnej determinacji semiotycznej. Aczkolwiek pod względem

analityczności zbliża się do języka nauk formalnych, to jednocześnie odznacza

się integralnym i niemal skrajnym realizmem. Dotyczy jakościowej strony

rzeczywistości, ale jednocześnie aspektowi ogólnoegzystencjalnemu przyznaje

prymat ontyczny i poznawczy. Genetycznie wywodzi się z języka potocznego i

na nim głównie bazuje, lecz zarazem posługuje się terminologią o wielce

specjalistycznych funkcjach semiotycznych. A wreszcie używa nazw o

najszerszym zakresie, a równocześnie przypisuje im wcale nie ubogą treść. Dla

pogodzenia tych przeciwstawień i rozwikłania związanych z tym trudności

opracowano adekwatną dla języka teorii bytu doktrynę: o analogii i

partycypacji, o transcendentaliach oraz o prawdach koniecznych” (S.

Kamiński, Osobliwość metodologiczna teorii bytu, 81).

W programie l. sz. f. zwraca się uwagę, że język nie jest tworem

autonomicznym, kierującym się autonomicznymi prawami i regułami,

niezależnymi od struktury i natury świata rzeczy, do których nas odnosi, lecz

jest w swej strukturze podmiotowo-orzecznikowej i podmiotowo

orzeczeniowej ugruntowany w strukturze rzeczy (ich złożeniu z substancji i

przypadłości, istoty i istnienia). Także reguły syntaktyki, semantyki czy

pragmatyki mają ugruntowanie w strukturze rzeczy, czego wyrazem są

Arystotelesowskie kategorie, ukazujące przedmiotowe ugruntowanie

orzeczników.

Zwraca się uwagę, że specyfiką języka metafizyki jest to, że jest on

językiem pierwszego stopnia, czyli językiem tzw. dorzecznym, co oznacza, że

jest nakierowany na dostrzeganie rzeczy, a nie na definiowanie pojęć. Ponadto

jest językiem analogiczno-transcendentalizującym, dzięki czemu może

przekazywać wiedzę o całej rzeczywistości.

Autonomiczna metoda poznania metafizycznego. Metoda ta polega na

analizie realnych faktów w świetle naukotwórczego pytania: „dlaczego” (





[diá ti]) i wskazywanie na takie czynniki uniesprzeczniające, których negacja

pociąga za sobą odrzucenie wyjaśnianego faktu. Metodą taką ma być separacja

metafizyczna, która pozwala wyodrębnić przedmiot metafizyki oraz poznawać

go w ramach tzw. procesu uwyraźniania. Istotą separacji metafizycznej jest

docieranie do takich czynników bytu (badanego zdarzenia, faktu, procesu lub

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

wytworu), dzięki którym one istnieją. Nie jest to zatem metoda parcelująca

przedmiot na części, które poznawane, są jak gdyby były niezależne od całości,

lecz metoda, która pozwala wyodrębnić w celach poznawczych określone

istotowe czynniki złożeniowe, aby lepiej zrozumieć całość istniejącego bytu

(zjawiska, zdarzenia czy wytworu). Separacja pojęta analogicznie jest metodą

także metafizyk szczegółowych, a więc całej filozofii realistycznej.

Wypracowanie narzędzi poznawczych. Logika pojmowana jest jako

instrumentarium rozumiejącego poznania (w odróżnieniu do narzędzi

skutecznego myślenia). Problemy z adaptacją logiki współczesnej do

metafizyki rodzą się przede wszystkim stąd, że adaptacja ta zazwyczaj polega

na redukcji poznania metafizycznego do logiczno-matematycznego.

Narzędzia, jakimi operuje logika współczesna, nie są zdolne ująć i

usprawnić poznania metafizycznego, które jest poznaniem konkretystycznym i

transcendentalnym, wyrażonym w języku analogicznym. Tego typu poznanie

nie może być zredukowane (ani zastąpione) do poznania kombinatoryjnego czy

operacjonistycznego.

Teoria uzasadnień. Wśród metod filozofii bytu nie występuje dedukcja

rozumiana w sensie współczesnym. Poznanie metafizyczne nie jest myśleniem

formalnym, posługującym się wynikaniem w sensie inferencyjnym. Nie

występuje tu też dedukcja sylogistyczna rozumiana w sensie

Arystotelesowskim. Z tego tytułu nie ma tu argumentacji apodyktycznej,

rozumianej także w sensie Arystotelesowskim. Zasadniczym powodem tego

jest niedefiniowalność ścisła per genus proximum et differentiam specificam

metafizycznych pojęć. Pojęcia filozofii bytu są ponadrodzajowe, o zakresie

nieskończonym. Gdybyśmy dedukcją nazwali myślenie koniecznościowymi

stanami rzeczy, to tak pojęta dedukcja miałaby miejsce na terenie filozofii

bytu. Suponowałaby ona jednak: uświadomioną konstrukcję przedmiotu

filozofii bytu (uświadomioną w formie noetycznych także pierwszych zasad:

tożsamości, niesprzeczności, wyłączonego środka, racji bytu); argumentację

zasadniczo negatywną przez wskazywanie na oczywisty absurd zdania

przeciwnego, na niezgodność zdania przeciwnego z faktami, na sprowadzenie

do sprzeczności zdania przeciwnego, na niemożliwości innego postawienia

sprawy nawet przez realnego czy fikcyjnego przeciwnika. Wszelkie negatywne

argumentacje dokonują się w świetle skonstruowanego (nie dowolnie)

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

przedmiotu właściwego filozofii, w oderwaniu od którego w ogólne nie można

filozofować, tak jak w oderwaniu od właściwego przedmiotu jakiejś nauki nie

można uprawiać w jej obrębie naukowych badań (M. A. Krąpiec, S. Kamiński,

Specyficzność poznania metafizycznego, 627–628).

W metafizyce realistycznej dokonujemy analiz stanów rzeczowych. I choć

przy tej analizie występują wszystkie znane we współczesnej metodologii nauk

sposoby rozumowań, to jednak zawsze mamy tu do czynienia z poznaniem

swoistym, które nie mieści się całkowicie w rozłącznych klasyfikacjach

formalnych.

ETAFIZYKA

INNE

DZIEDZINY

FILOZOFII

. W programie l. sz. f. zwracano uwagę

na jedność uprawianej filozofii, którą tworzy metafizyka ogólna i metafizyki

szczegółowe. Owa jedność filozofii wynika stąd, że „filozofia ma jeden

analogiczny przedmiot (wszystko, co istnieje), który ujęty jest ogólnie

(transcendentalnie i analogicznie) i wyjaśniany w metafizyce. Dlatego

metafizyka stanowi bazową dyscyplinę filozoficzną. Ujmuje właściwości

przysługujące wszystkim bytom (tzw. właściwości transcendentalne),

odczytuje prawa rządzące wszystkim, co istnieje, poznaje wewnętrzną

strukturę wszelkiego bytu, jego przyczyny. Ostateczne wyjaśnienie bytów

domaga się afirmacji istnienia Bytu Absolutnego jako jedynej racji ostatecznie

wyjaśniającej istnienie bytów złożonych, zmiennych, niekoniecznych” (Z. J.

Zdybicka, O wierność rzeczywistości [...], 112).

W programie l. sz. f. metafizyka ogólna jest główną i podstawową

dyscypliną filozoficzną, pełniącą centralną rolę w całokształcie uprawiania

filozofii. To centralne miejsce metafizyki wynika stąd – wyjaśnia S. Kamiński

– że „tak pojęta teoria bytu obejmuje wszystkie dyscypliny realistycznie pojętej

metafizyki i stanowi poznanie filozoficzne jednolite pod względem

epistemologiczno-metodologicznym. Znaczy to, że teoria bytu wyczerpuje całą

fundamentalną problematykę tzw. filozofii klasycznej i rozwiązuje ją

zasadniczo w ten sam sposób we wszystkich swoich dyscyplinach. Nie

odróżnia się tu (ze względu na metodę ostatecznej eksplanacji) teorii poznania

od metafizyki jako dwóch dziedzin filozofii. Teoria poznania jako odrębna

dyscyplina filozoficzna traci po prostu rację istnienia, gdyż szereg jej

głównych zagadnień wyrosło na błędnych drogach metafizyki, stąd ma ona

charakter metafilozoficzny. Dyskusja np. nad różnymi idealizmami może

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

odbywać się przy okazji metafilozoficznego usprawiedliwienia sposobu

formowania pojęcia bytu. Kontrowersje zaś co do wartości poznania mogą być

rozpatrywane w historii filozofii (w kontekście ustalania pomyłek i wypaczeń

myślenia metafizycznego). Historia filozofii właśnie ma dostarczać teorii bytu

faktycznego doświadczenia dla wyboru właściwego sposobu uprawienia

metafizyki” (Osobliwość metodologiczna teorii bytu, 76).

Tak rozumiana historia filozofii jest dla metafizyki nieodzowna i pełni

wobec niej potrójną rolę: 1) jest wprowadzeniem do metafizyki przez to, że

przywołuje pojawiające się w dziejach filozofii różnorodne rozwiązania

problemów filozoficznych; 2) stanowi płaszczyznę do rozwiązywania

pojawiających się problemów teoriopoznawczych; 3) jest pomocna przy

wyborze właściwego typu metafizyki, w której wyjaśnienie osób i rzeczy

zostało zweryfikowane przedmiotowo i historycznie.

Jeśli chodzi o dyscypliny takie jak logika, metodologia czy teoria poznania,

stanowią one zespół dyscyplin pomocniczych w uprawianiu metafizyki, a ich

status określany jest jako status dyscyplin metafilozoficznych.

Tak zarysowany program filozofii gwarantował jej jedność. Jest to jedność

pojęta analogicznie, a nie jednoznacznie. „Tę jedność poznania w teorii bytu –

wyjaśnia Kamiński – osiąga się dzięki przyjęciu przedmiotowego

filozofowania oraz ostatecznościowej eksplanacji wyłącznie w oparciu o

wewnętrzną strukturę bytu. Kto natomiast zakłada, że niedogmatyczne

wyjaśnienie filozoficzne musi być metaprzedmiotowe (typu refleksyjnego albo

interpretacyjnego) lub że może odwoływać się ostatecznie do wyłącznie

jakościowych struktur rzeczywistości, ten ustanawia teorie poznania jako

fundamentalną (pierwsza) dyscyplinę filozoficzną, a metafizykę rozbija na

różne metodologicznie dyscypliny. Tymczasem poznanie metafizyczne w teorii

bytu rozpada się na poszczególne dyscypliny tylko ze względu na odrębny

punkt wyjścia (osobny typ przedmiotu danych doświadczenia), a nie na sposób

ostatecznej eksplanacji (i przedmiot formalny najbardziej teoretycznych tez)”

(tamże, 76).

W układzie dyscyplin filozoficznych nie wydziela się filozofii Boga

(teodycei) jako odrębnej metafizyki szczegółowej, gdyż ani Bóg, ani

doświadczenie Boga nie są dostępne w punkcie wyjścia badań metafizycznych

(wyodrębnienie, z którym w praktyce się spotykamy, ma cele czysto

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

dydaktyczne). W punkcie wyjścia metafizyka operuje doświadczeniem bytu

jako bytu lub bytu spartykularyzowanego (bytu – poznania, bytu – człowieka,

bytu – moralności, bytu – kultury, bytu – religii, bytu – sztuki, bytu –

społeczeństwa itd.). Z tej racji problematyka Absolutu (Boga) pojawia się jako

ostateczna racja wyjaśniania metafizycznego i jako spełnienie racjonalnego i

ostatecznościowego poznania świata osób i rzeczy.

Wyróżnia się natomiast, ze względu na odrębny punkt wyjścia, obok

metafizyki ogólnej – metafizyki szczegółowe, takie jak: filozofię przyrody

(ożywionej i nieożywionej), filozofię człowieka, filozofię moralności (etykę

indywidualną, gospodarczą i politykę) oraz filozofię kultury i sztuki (każda

dyscyplina filozofii kultury, mająca za przedmiot działania i wytwory ludzkie,

odwołuje się do filozofii człowieka i do innych metafizyk szczegółowych).

„Dyscypliny metafizyki szczegółowej – wyjaśnia Kamiński – aczkolwiek są

samodzielne w punkcie wyjścia, zależą jednak strukturalnie od metafizyki

ogólnej, bo odwołują się w swoim wyjaśnianiu ostatecznym również do jej tez.

Odnosi się to także do aksjologii i filozofii kultury. Takie stanowisko pozwala

zachować jedność wyjaśniania w całej teorii bytu bez popadnięcia w

naturalizm filozoficzny” (tamże, 77).

Odnośnie relacji metafizyki ogólnej i metafizyk szczegółowych do nauk

szczegółowych (matematyczno-przyrodniczych) Kamiński wakazuje, że

uprawiając metafizykę (ogólną i szczegółową) należy korzystać „z rezultatów

odpowiednich nauk, lecz wyłącznie jako wyjściowej podstawy erudycyjnej,

szczególnie w sposób negatywny, tj. dla determinacji własnego przedmiotu

badań. Stanowisko takie nie neguje ani potrzeby (np. w inspirowaniu nowej

problematyki naukowej), ani poznawczej wartości (np. dla przezwyciężenia

agnostycyzmu parcjalnego) filozofii scjentystycznej, czyli filozofii typu

epistemologicznego lub krytyczno-ontologicznego, obok teorii bytu jako

filozofii typu metafizycznego. Atoli odrzuca metodologiczne łączenie tych

sposobów uprawiania filozofii oraz nieodzowność pozametafizycznych

filozofii dla naturalnego niedogmatycznego filozofowania (od tego jest

przecież metafilozofia), tudzież ostatecznego ugruntowania racjonalnych

podstaw poglądu na świat i filozoficznych założeń poznania naukowego.

Szczególnie zaś wyklucza możliwość zastąpienia teorii bytu przez

scjentystyczne typy filozofii” (tamże, 77–78).

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

W tak sformułowanym programie l. sz. f. został osiągnięty jednolity typ

filozofowania, gdyż każda dziedzina filozoficznego poznania dotyczy tylko

swoiście spartykularyzowanego jednego i tego samego przedmiotu metafizyki.

Jest nim byt ujęty w aspekcie istnienia. Ostatecznie jedna jest tu także metoda

badań. Różnice zarysowują się w tym, że podczas gdy na terenie metafizyki

badamy ogólnie strukturę bytu, to w filozoficznych dyscyplinach

szczegółowych bierzemy pod uwagę ważne z określonych względów dziedziny

lub aspekty bytu realnego, np. społeczność ludzką lub strukturę materialną

przedmiotu, lub twory kulturowe, lub ludzkie decyzje. W ten sposób

wyodrębniają się takie dyscypliny, jak filozofia społeczna, filozofia przyrody,

filozofia kultury, etyka. Wolno przypuszczać, że z biegiem czasu, w zależności

od nowych potrzeb poznawczych, pojawią się i inne specjalne dyscypliny

filozoficzne (M. A. Krąpiec, Filozoficzna szkoła lubelska, 252).

Filozoficzne ujęcie i wyjaśnienie bytów kategorialnych: człowieka,

moralności, kultury, społeczności, sztuki czy religii dokonuje się na podstawie

odrębnego od metafizyki doświadczenia, to jednak w wyjaśnianiu

ostatecznościowym dyscypliny te sięgają do analogicznie pojętej metody

wyjaśniania metafizycznego i posługują się pojęciami i prawami

wypracowanymi w metafizyce. Gwarantuje to jedność i zborność wyjaśniania

filozoficznego.

ZIEJE

DOROBEK

NAUKOWY

LUBELSKIEJ

SZKOŁY

FILOZOFICZNEJ

. R e a l i z a c j a

p r o g r a m u s z k o ł y. Na program szkoły, wypracowany od strony

merytorycznej w głównej mierze przez Krąpca, składają się następujące

elementy: 1) przedmiotowy sposób uprawiania filozofii, którą jest metafizyka

ogólna i metafizyki szczegółowe; 2) historyzm, który zabezpiecza

filozofowanie przed powracaniem do starych błędów i ukazuje rozwój

poznania filozoficznego; 3) świadomość autonomii metodologicznej, która

pociąga za sobą potrzebę wypracowywania autonomicznych narzędzi

metodologiczno-logicznych dla metafizyki ogólnej i metafizyk szczegółowych;

4) posługiwanie się językiem zintegrowanym (uwzględniającym aspekt

semantyczny, syntaktyczny i pragmatyczny), determinującym specyfikę

poznania metafizycznego; 5) w dowodzeniu twierdzeń metafizycznych

wykorzystanie metody wyjaśniania przedmiotowego (tzw. uniesprzeczniania)

badanych faktów, zdarzeń czy procesów, przez wskazywanie takich realnych

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

czynników, których odrzucenie pociąga za sobą negację wyjaśnianego faktu. W

wyjaśnianiu tym dąży się do ukazywania podstaw uwalniania ludzkiego

poznania i myślenia od absurdu i aprioryzmu dzięki wskazywaniu

przedmiotowych racji (przyczyn) istnienia dla badanych faktów; 6)

dostarczania filozoficznych narzędzi realistycznej interpretacji świata i

człowieka oraz odsłanianie podstaw racjonalności ludzkiego poznania i

działania.

Pogłębianie, rozwijanie i doprecyzowanie programu l. sz. f. związane

zostało instytucjonalnie z Zakładem Metafizyki, którym od początku kierował

Krąpiec, on też był głównym animatorem podejmowania nowych dziedzin

badań filozoficznych. Inne zakłady – Zakład Historii Filozofii, Zakład Etyki,

Zakład Logiki i Teorii Poznania (obejmujące różne katedry) – włączały się w te

prace.

W ramach Zakładu Metafizyki, w momencie jego powstania (1956)

zostały wyodrębnione dwie katedry: Katedra Metafizyki Ogólnej (kierowana

przez M. A. Krąpca, a od 1997 przez A. Maryniarczyka) i Katedra Metafizyki

Szczegółowej (kierowanej przez S. Adamczyka). Z czasem z Zakładu

Metafizyki wyłoniły się następne katedry metafizyk szczegółowych: I Katedra

Metafizyki Szczegółowej (1969), przemianowana w 1970 na Katedrę Teorii

Poznania i włączona do Zakładu Logiki i Teorii Poznania, Katedra Filozofii

Boga i Religii (od 1973 kierowana przez Z. J. Zdybicką, a od 2002 przez P.

Moskala); Katedra Filozofii Kultury (od 1991 z kierownikiem P.

Jaroszyńskim); Katedra Filozofii Sztuki (od 1996 z kierownikiem H.

Kieresiem), Katedra Filozofii Boga (od 2005 z kierownikiem W. Dłubaczem).

E t a p y r o z w o j u s z k o ł y. Dorobek filozoficzny szkoły realizował się

na poszczególnych jej etapach, co wiązało się z angażowaniem się nowych

ludzi i kolejnych pokoleń nowych uczniów włączających się w uprawianie

filozofii realistycznej. Za pierwszy etap rozwoju szkoły można przyjąć lata

1950–1966, w których formułował się program szkoły. Kolejne etapy to lata:

1967–1980 oraz 1981–2004 i następne, w których dochodzą – ale też odchodzą

do innych ośrodków – kolejne pokolenia uczniów podejmujących badania w

duchu programu szkoły.

1. Pierwszy etap to czas formowania się programu l. sz. f. (M. A. Krąpiec,

S. Swieżawski, J. Kalinowski, S. Kamiński, M. Kurdziałek, K. Wojtyła i

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

pierwsi uczniowie (w większości są to uczniowie Krąpca): M. Gogacz, F.

Wilczek, A. B. Stępień, M. Jaworski, W. Stróżewski, B. Dembowski, J. Z.

Zdybicka, ks. S. Kowalczyk, S. Majdański, T. Kwiatkowski.

Etap ten charakteryzuje jedność badawcza, widoczna praca zespołowa

katedr i troska o rozwój metafizyk szczegółowych, co miało prowadzić do

wypracowania jednolitej filozofii realistycznej z dobrym instrumentarium

metodologiczno-logicznym. Na Wydziale Filozofii nauczali jeszcze inni

profesorowie – J. Iwanicki, W. Wąsik, K. Kłósak, F. Tokarz, F. Bednarski, A.

Korcik – jednak nie włączali się oni bezpośrednio w prace formujące program

filozofii realistycznej.

Opublikowane w tym czasie książki obrazują wkład poszczególnych osób

w rozwój szkoły oraz wskazują na problematykę, która w tym czasie była

podejmowana. Opublikowano następujące prace: S. Swieżawski, Byt.

Zagadnienia metafizyki tomistycznej (Lb 1948, drugie wyd. na skutek sugestii

M. A. Krąpca zostało zmienione i wydane jako praca dwu autorów: S.

Swieżawski, M. Jaworski, Byt. Zagadnienia metafizyki tomistycznej, Lb 1961

);

M. A. Krąpiec, Realizm ludzkiego poznania (Pz 1959, Lb 1995

); tenże, Teoria

analogii bytu (Lb 1959, 1993

); J. Kalinowski, Teoria poznania praktycznego

(Lb 1960); M. A. Krąpiec, S. Kamiński, Z teorii i metodologii metafizyki (Lb

1962, 1994

); M. A. Krąpiec, Dlaczego zło? Rozważania filozoficzne (Kr 1962,

Lb 1995

; Pourquoi le mal?, tłum. franc. G. Roussel, P 1967); tenże, Struktura

bytu. Charakterystyczne elementy systemu Arystotelesa i Tomasza z Akwinu (Lb

1963, 1995

); tenże, Metafizyka (Pz 1966, Lb 1995

; Metaphysics. An Outline

of the Theory of Being, tłum. ang. Th. Sandok [i in.], NY 1991);

Prace z zakresu metodologii metafizyki (a także etyki) ukazują wysiłek

wypracowania adekwatnej metody metafizyki. S. Kamiński: O logicznych

związkach zachodzących między tezami metafizyki (STNKUL 10 (1959), 180–

184); O ostatecznych przesłankach w filozofii bytu (RF 7 (1959), 41–72); O

definicjach w systemu metafizyki ogólnej (RF 8 (1960), 37–54); O

niejednostronną metodykę metafizyki (Znak 12 (1960), 1423–1428); Rola

dedukcji w metafizyce tomistycznej (STNKUL 11 (1960), 64–72); Logika

współczesna a filozofia (RF 9 (1961), 49–84); Pojęcie nauki i klasyfikacja

nauk (Lb 1961, 1981

; pod nowym tytułem: Nauka i metoda. Pojęcie nauki i

klasyfikacja nauk, Lb 1992

); O uzasadnianiu tez filozoficznych (RF 10 (1962)

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

z. 2, 37–65); Czym są w filozofii i w logice tzw. pierwsze zasady? (RF 11

(1963) z. 1, 5–23); Co daje stosowanie logiki formalnej do metafizyki

klasycznej? (RF 12 (1964) z. 1, 107–112); Koncepcja analityczności a

konieczność tez metafizyki (STNKUL 14 (1964), 65–70); Aksjomatyzowalność

klasycznej metafizyki ogólnej (SPCh 1 (1965) z. 2, 103–115); Metodologiczne

typy etyki (STNKUL 15 (1965), 53–55); O podziale filozofii klasycznej (tamże,

55–57); a także wspólne: M. A. Krąpiec, S. Kamiński, Specyficzność poznania

metafizycznego (Znak 13 (1961), 629–637); oraz S. Majdański, O naturze

logicznej transcendentaliów w aspekcie pryncypiów ogólnej teorii bytu (RF 10

(1962) z. 1, 41–83).

Powstały prace pierwszych uczniów, którzy włączyli się w realizację

programu szkoły: B. Jaworski, Arystotelesowska i tomistyczna teoria przyczyny

sprawczej na tle pojęcia bytu (Lb 1958); F. Wilczek, Ontologiczne podstawy

dowodów na istnienie Boga według Tomasza z Akwinu i Dunsa Szkota (Wwa

1958); S. Kowalczyk, Negacja analogii a poznawalność Boga (ZNKUL 2

(1959) z. 1, 93–101); Z. Zdybicka, O intuicji w filozofii (RF 12 (1964) z. 1,

121–129); Z. Zdybicka, S. Kamiński, O sposobie poznania istnienia Boga

(Znak 16 (1964), 635–661); W. Stróżewski, O zasadnicze pytanie metafizyki

(Znak 17 (1965), 3–23); A. B. Stępień: Charakterystyka metodologiczna teorii

poznania (ZNKUL 1 (1958) z. 2, 43–55); W sprawie stosunku między teorią

poznania a metafizyką (RF 7 (1959) z. 1, 89–100); W związku z teorią

poznania egzystencjalnego (RF 8 (1959) z. 1, 173–183); Metafizyka a

ontologia (RF 9 (1961) z. 1, 85–98); Wprowadzenie do metafizyki (Kr 1964).

Następne prace Stępnia oscylują w kierunku fenomenologii Ingardena i

budowania teorii poznania jako dyscypliny filozoficznej niezależniej od

metafizyki, a raczej metafizykę warunkującej: W kierunku metasystemu teorii

poznania (RF 13 (1965) z. 1, 105–111); W sprawie możliwości teorii poznania

(tamże, 73–87); Zagadnienie punktu wyjścia teorii poznania (tamże, 89–104).

W tym okresie podjęto badania nad metodologią historii filozofii oraz

prace translatorskie tekstów św. Tomasza z Akwinu, a także zainicjowano

badania mediewistyczne. Rezultatem tych badań były następujące prace: św.

Tomasz z Akwinu, Traktat o człowieku – Summa teologiczna 1, 75–89, oprac.

S. Swieżawski (Pz 1956, Kęty 2000

); S. Swieżawski, Zagadnienie historii

filozofii (Wwa 1966, 2005

); M. Gogacz, W sprawie koncepcji historii filozofii

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

(ZNKUL 7 (1964) z. 3, 53–57); tenże, O pojęciu i metodzie historii filozofii

(RuF 25 (1966), 76–80). Znaczący dorobek w dziedzinie badań historycznych,

zwł. mediewistycznych, stanowią prace M. Kurdziałka: Davidis de Dinanto

Quaternulorum fragmenta, wyd. M. Krudziałek (SMed 3 (1963), VII–LIX);

David von Dinant und die Anfänge der aristotelischen Naturphilosophie (w:

La filosofia della natura nel Medioevo, Mi 1966, 407–416).

W tym okresie powstały prace Wojtyły z dziedziny etyki. Tradycyjną

etykę Tomasza z Akwinu starał się Wojtyła rozwijać na miarę potrzeb

współczesnych przez postawienie nowych akcentów związanych z dokładną

analizą przeżycia moralnego. Owa analiza pozwoliła jaśniej zobaczyć sam

podmiot bytu moralnego – osobę, nie tyle w przyporządkowaniu do

przedmiotu moralnego (akcent Tomasza z Akwinu), ile w stosunku do

podmiotu – osoby wyłaniającej z siebie akty, spełniającej akty, a przez to

doskonalącej siebie (M. A. Krąpiec, Człowiek – suwerenny byt osobowy – w

ujęciu K. Wojtyły, ZNKUL 22 (1979) z. 1–3, 65–70). W pracach Wojtyły z tego

okresu uwidacznia się dążenie do antropologicznej podbudowy etyki. Powstały

następujące prace Wojtyły z dziedziny etyki: Zagadnienie woli w analizie aktu

etycznego (RF 5 (1955–1957) z. 1, 111–135); Natura ludzka jako podstawa

formacji etycznej (Znak 11 (1959), 693–697); O metafizycznej i

fenomenologicznej podstawie normy moralnej (w oparciu o koncepcje św.

Tomasza z Akwinu oraz Maksa Schelera) (RTK 6 (1959) z. 1–2, 99–124);

Ocena możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej przy założeniach systemu

Maksa Schelera (Lb 1959); Miłość i odpowiedzialność. Studium etyczne (Lb

1960, 1986

); Człowiek jest osobą (TPow 27.12.1964); O godności osoby

ludzkiej (Notificationes e Curia Metropolitana Cracoviensi (1964), 287–289).

Prowadzony w tym okresie polemiczny dialog z marksistami,

dotyczący materializmu i ewolucjonizmu, animował ks. K. Kłósak pracujący

na powołanej w 1958 sekcji filozofii przyrody.

2. Drugi etap rozwoju szkoły to kontynuacja kierunku wytyczonego przez

twórców szkoły i pierwszych uczniów, rozbudowywanie nowych działów

metafizyki, poszerzanie obszarów badań, próby ich uściślania oraz pogłębiania.

To dalsze budowanie systemu filozofii realistycznej, aby była zdolna stawić

opór administracyjnie narzuconej ideologii marksistowskiej, a także

wspierającej tę ideologię filozofii pozytywistycznej.

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Zaczął się proces usamodzielniania się badań poszczególnych zakładów. W

prace szkoły włączyli się nowi uczniowie: B. Bejze, S. Kowalczyk, T. Styczeń,

E. Morawiec, E. Wolicka, J. Gałkowski, T. Żeleźnik, S. Wielgus, I. E. Zieliński,

K. Wójcik, F. Krauze, z młodszych A. Wawrzyniak, J. Herbut, A. Bronk, A.

Szostek, S. Kiczuk, R. Waszkinel, A. Buczek, A. Woźnicki.

Nowe obszary dociekań filozoficznych to m.in. zagadnienia dotyczące

metafizyki człowieka oraz filozofii prawa. Zwrócenie się l. sz. f. w kierunku

badań antropologicznych nie oznacza odejścia od orientacji metafizyczno-

kosmologicznej. Obie orientacje się dopełniają, nie można więc w myśleniu

filozoficznym odciąć się od tego, co nazywa się orientacją kosmologiczną,

ponieważ jest to kontekst bytowy warunkujący to myślenie, kontekst całej

rzeczywistości. Człowiek żyjąc w kontakcie ze światem kształtuje swą

świadomość i dochodzi do samowiedzy. Ten naturalny porządek zachowuje też

metafizyka.

Antropologia natomiast dopełnia rozumienie bytu, gdyż wychodzi

nieustannie z doświadczenia, że ja istnieję, że jestem, a nie z jakiejś konstrukcji

mojej natury na drodze okrężnej. Doświadczenie istnienia dane jest w

antropologii „od wewnątrz”, ze wszystkimi aspektami wzbogacającymi tę

problematykę istnienia, ale i ograniczającymi jej zasięg. Trzeba o tym

pamiętać. Owszem, byt ludzki jest bytem realnym, jednak na terenie

antropologii ujmuje się ten byt w jego specyfice, wychodząc od faktu

ludzkiego, inaczej więc traktuje się byt ludzki niż byt realny w ogóle w

metafizyce. Mimo to nie ma tu różnicy metod, lecz jest różnica w sposobie

determinacji faktu wyjściowego, który tłumaczy się na sposób metafizykalny,

tzn. przez odwołanie się do zasady racji wystarczającej (M. Krąpiec, w: W

kręgu filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 25–26).

Powstały następujące prace: M. A. Krąpiec: O realizm metafizyki

(ZNKUL 12 (1969) z. 4, 9–20); Ja – człowiek. Zarys antropologii filozoficznej

(Lb 1974, 1991

; I-Man. An Outline of Philosophical Anthropology, tłum. ang.

M. Lescoe, R. Duncan, New Britain 1983; tłum. chiń. T. Lu, 1989); Człowiek i

prawo naturalne (Lb 1975, 1993

; Person and Natural Law, tłum. ang. M.

Szymańska, NY 1993); Doświadczenie i metafizyka (RF 24 (1976) z. 1, 5–16);

Człowiek i wartość (RF 27 (1979) z. 2, 51–69); Osoba i społeczność (ZNKUL

23 (1980) z. 4, 17–27); R. Waszkinel: Przedmiot i podmiot w poznaniu wg

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Jana od św. Tomasza (RF 24 (1976) z. 1, 17–48); L’inspiration aristotélicienne

de la métaphysique de Bergson (RPL 81 (1983), 133–157).

Kontynuowane są badania metodologiczne, nakierowane na dalsze

precyzowanie narzędzi poznawczych dla metafizyki ogólnej i metafizyk

szczegółowych (antropologii, etyki, filozofii Boga i religii). Ukazały się w tym

czasie publikacje z dziedziny metodologii: S. Kamiński: Wyjaśnianie w

metafizyce (uwagi wprowadzające), (RF 14 (1966) z. 1, 43–77); Aparatura

pojęciowa teologii a filozofia (Znak 19 (1967), 888–896); Metody

współczesnej metafizyki (część I, RF 15 (1967) z. 1, 5–40); Antropologia

filozoficzna a inne działy poznania (BCz I 249–264); O prawdach koniecznych

(SPCh 4 (1968) z. 1, 47–72); O różnych rodzajach wiedzy o moralności (Studia

Theologica Varsaviensia 6 (1968) z. 1, 193–204); Zagadnienia metodologiczne

związane z filozofią Boga (SFB I 380–403); Zagadnienie współpracy dyscyplin

naukowych (ZNKUL 11 (1968) z. 3–4, 57–64); Uwagi o języku teorii bytu (RF

17 (1969) z. 1, 41–54); O koncepcjach filozofii człowieka (ZNKUL 13 (1970)

z. 4, 9–19); O strukturze etyki (w: Logos i ethos. Rozprawy filozoficzne, Kr

1971, 267–279); Definicja religii a typy nauk o religii (z Z. J. Zdybicką, RF 22

(1974) z. 1, 103–160); Z metafilozofii człowieka (w: M. A. Krąpiec, Ja –

człowiek. Zarys antropologii filozoficznej, Lb 1974, 425–439); Próba typologii

metod filozofowania (Summarium 4 (1975), 3–10); Teoria bytu a inne

dyscypliny filozoficzne. Aspekt metodologiczny (RF 23 (1975) z. 1, 5–18);

Metody filozofowania do XX wieku (Przegląd ogólny) (RF 25 (1977) z. 1, 9–

45); Metody współczesnej metafizyki (część II, RF 26 (1978) z. 1, 5–50); O

metodologicznej autonomii etyki (ZNKUL 21 (1978) z. 3–4, 19–26);

Osobliwość metodologiczna teorii bytu (RF 27 (1979) z. 2, 33–49); S.

Majdański, Problemy asercji zdaniowej (Lb 1972); A. Bronk, Język etnologii

na przykładzie teorii religii W. Schmidta. Analiza metodologiczna (Lb 1974); J.

Herbut, Hipoteza w teorii bytu (Lb 1978).

Nastąpiła intensyfikacja badań z zakresu teorii poznania. Badania te

częściowo nawiązywały do programu szkoły, w części zaś stanowiły początek

formowania się odrębnego programu budowania teorii poznania jako

dyscypliny filozoficznej (w miejsce metafilozoficznej). Opublikowana

następujące prace A. B. Stępnia: Rodzaje bezpośredniego poznania (RF 19

(1971) z. 1, 95–126); Teoria poznania. Zarys kursu uniwersyteckiego (Lb

LSF

PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

1971); Istnienie (czegoś) a pojęcie i sąd (SPCh 9 (1973) z. 1, 235–261); Rola

doświadczenia w punkcie wyjścia metafizyki (ZNKUL 17 (1974) z. 4, 29–37);

Tomizm a fenomenologia (Znak 26 (1974), 790–798); Propedeutyka estetyki

(Wwa 1975, Lb 1986

); Wstęp do filozofii (Lb 1976, 2001

); Aktualne spory o

naturę i rolę poznania (ZNKUL 21 (1978) z. 1, 34–39).

Z dziedziny etyki ukazały się studia i prace m.in.: K. Wojtyła: Osoba i

czyn na tle dynamizmu człowieka (BCz I 201–226); Osoba i czyn (Kr 1969, Lb

1994

); Problem doświadczenia w etyce (RF 17 (1969) z. 1, 5–24); Problem

teorii moralności (w: W nurcie zagadnień posoborowych, Wwa 1969, III 217–

249); Osoba ludzka a prawo naturalne (RF 18 (1970) z. 2, 53–59); The

Personal Strucutre of Self-Determination (w: Tommaso d’Aquino nel suo VII

Centenario, R 1974, 378–390); Antropologia encykliki „Humanae vitae” (ACr

10 (1978), 9–28); S. Kamiński, Punkty wyjścia w etyce (ZNKUL 22 (1979) z.

1–3, 81–86); T. Styczeń: Problem możliwości etyki jako empirycznie

uprawomocnionej i ogólnie ważnej teorii moralności. Studium metaetyczne (Lb

1972); Zarys etyki (I: Metaetyka, Lb 1974); Sumienie: źródło wolności czy

zniewolenia? (ZNKUL 22 (1979) z. 1–3, 87–97).

Nowym przedmiotem badań podjętym w tym okresie były zagadnienia

z zakresu filozofii religii, nabudowane na metafizyce i antropologii

filozoficznej (Z. Zdybicka). Została opracowana teoria partycypacji bytu i

zagadnienia związane z rolą religii w kulturze. Powstały następujące prace: Z.

J. Zdybicka: Filozoficzne koncepcje religijności człowieka (BCz I 179–200);

Naukowy obraz świata materialnego a problem poznania istnienia Boga

(ZNKUL 11 (1968) z. 2, 15–26); Problematyka Boga w filozofii współczesnej

(ZNKUL 12 (1969) z. 2, 17–30); Analiza pojęcia partycypacji występującego

w filozofii klasycznej (RF 18 (1970) z. 1, 5–78); Ontyczna wspólnota bytów

(RF 19 (1971) z. 1, 85–94); Teoriopoznawcze aspekty partycypacji

transcendentalnej (SPCh 7 (1971) z. 1, 71–104); Transcendentalna

partycypacja bytu (w: Logos i ethos, Kr 1971, 171–196); Partycypacja bytu.

Próba wyjaśnienia relacji między światem a Bogiem (Lb 1972); Analiza

metodologiczna Tomaszowych form argumentacji za istnieniem Boga, a

zwłaszcza argumentacji z ruchu (SFB II 223–242); Czym jest i dlaczego

istnieje religia? (ZNKUL 16 (1973) z. 3–4, 3–17); Definicja religii i typy nauk

o religii (z S. Kamińskim, RF 22 (1974) z. 1, 103–160); Człowiek i religia.

LSF

Zarys filozofii religii (Lb 1977, 1993

; Person and Religion. An Introduction to

the Philosophy of Religion, tłum. ang. Th. Sandok, NY 1991) – jest to pierwsza

próba w filozofii pol., a także światowej rozumienia filozofii religii jako

metafizyki szczegółowej nabudowanej na metafizyce i antropologii

filozoficznej; Problem doświadczenia religijnego (RF 25 (1977) z. 2, 5–23); S.

Kowalczyk, Filozofia Boga (Lb 1972, 2001

); tenże, Bóg w myśli współczesnej

(Wr 1979, 1982

Z dziedziny historii filozofii średniowiecznej powstały następujące

prace: S. Wielgus, Quaestiones Nicolai Peripatetici, editio critica (MPhP 17

(1973), 57–155); M Kurdziałek, David von Dinant als Ausleger der

aristotelischen Naturphilosophie (w: Die Auseinandersetzungen an der Pariser

Universität im XIII Jahrhundert, B 1976, 181–192); tenże, L’idée de l’homme

chez David de Dinant (w: Images of Man in Ancient and Medieval Thought, Lv

1976, 311–322); J. Czerkawski: Z dziejów metafizyki w Polsce w XVII wieku

(RF 24 (1976) z. 1, 49–98); Arystotelizm na wydziale sztuk Uniwersytetu

Krakowskiego w XVI i XVII wieku (w: Nauczanie filozofii w Polsce w XV–

XVIII wieku, Wr 1978, 45–85); Filozofia tomistyczna w Polsce w XVII wieku

(w: Studia z dziejów myśli świętego Tomasza z Akwinu, Lb 1978, 263–314); E.

I. Zieliński, Nieskończoność bytu Bożego w filozofii Jana Dunsa Szkota (Lb

1980); S. Wielgus, Bendedykta Hessego „Quaestiones super octo libros

»Physicorum« Aristotelis”. Wstęp do krytycznej edycji (Lb 1983); Benedicuts

Hesse, Quaestiones super octo libros „Physicorum” Aristotelis, editio critica,

wyd., wstęp i komentarze S. Wielgus (Wr 1984); E. I. Zieliński,

Jednoznaczność transcendetalna w metafizyce Jana Dunsa Szkota (Lb 1988);

S. Wielgus, Badania nad Biblią w starożytności i w średniowieczu (Lb 1990);

tenże, Średniowieczna łacińskojęzyczna biblistyka polska (Lb 1992).

Kontynuowano dialog z marksistami. Powstała praca S. Kowalczyka, Z

problematyki dialogu chrześcijańsko-marksistowskiego (Wwa 1977).

Badania prowadzone w ramach sekcji filozofii przyrody ożywionej i

nieożywionej, która w programie l. sz. f. początkowo sytuowały się w obrębie

metafizyk szczegółowych, które po K. Kłósaku starał się kontynuować S.

Mazierski, usamodzielniają się od strony metodologicznej, co w konsekwencji

doprowadzi do autonomizacji filozofii przyrody wobec programu uprawiania

filozofii w l. sz. f. Badania będą prowadzone za pomocą metod nauk

LSF

biologiczno-przyrodniczych, będą to badania m.in. nad problematyką życia (W.

Sedlak, J. Zon, M. Wnuk), problematyką kosmologii i przyrody (J. Turek, Z.

Zięba). Będzie rozwijana refleksja metodologiczna nauk przyrodniczych (Z.

Hajduk).

3. Trzeci etap rozwoju l. sz. f. to kontynuacja dotychczasowego

kierunku badań i podejmowanie nowej problematyki, równocześnie

autonomizacja części badań poszczególnych katedr (m.in. Katedry

Metodologii, Katedry Logiki, Katedry Teorii Poznania), które brew temu, co

postulowali fundatorzy szkoły, rezygnują z funkcji bycia „organonem” filozofii

realistycznej (metafizyki), a zaczęły skupiać się nad rozwijaniem

współczesnych kierunków filozoficznych czy metod uprawiania filozofii. W

program szkoły była wpisana dyskusja ze współczesnymi nurtami filozofii,

jednak w miejsce dyskusji krytycznej pojawiła się promocja wybranych nurtów

i metod filozofowania, co prowadziło do naruszenia jedności metodologiczno-

epistemologicznej uprawianej filozofii.

Skoncentrowano badania nad nośnymi współczesnymi kierunkami

filozoficznymi (często jednak bez ich krytycznego zreflektowania). Badania

dotyczyły m.in. zagadnień dotyczących filozofii umysłu (U. Żegleń, S.

Judycki), filozofii analitycznej i hermeneutyki (A. Bronk, T. Szubka), nauk

kongitywistycznych (P. Kawalec). Badania Katedry Logiki skoncentrowano na

problematyce logik wielowartościowych i modalnych (S. Kiczuk, U. Żegleń), a

powstała Katedra Sztucznej Inteligencji zajęła się badaniem języków

programowania (Z. Dywan. P. Kulicki).

Mimo prowadzonych przez poszczególne katedry, tworzące tzw. organon

filozoficzny, autonomicznych badań, nie zostały zerwane więzi współpracy w

ramach kontynuowania programu szkoły.

W drugiej dekadzie tego okresu przeszli na emeryturę M. A. Krąpiec, a

następnie T. Styczeń, Z. J. Zdybicka, A. B. Stępień, a więc 2 pierwsze

pokolenia tworzące l. sz. f. Jednak dalej będą czynnie włączać się w prace

szkoły. Część uczniów przejdzie do pracy w innych uczelniach (U. Żegleń, T.

Szubka). Dojdzie nowe pokolenie uczniów, m.in.: A. Maryniarczyk, H. Kiereś,

P. Jaroszyński, K. Wroczyński, P. Moskal, W. Dłubacz, I. Dec, J. Sochoń, H.

McDonald, W. Chudy oraz najmłodsi: P. Gondek, A. Robaczewski, K. Stępień,

B. Czupryn, Z. Pańpuch, A. Gudaniec, P. Tarasiewicz, P. Skrzydlewski, którzy

LSF

zatrudnieni w Zakładzie Metafizyki włączają się w prace w ramach programu l.

sz. f., a zarazem podejmują się upowszechniania wyników prac szkoły.

Dochodzą nowi uczniowie w ramach innych zakładów. Zakład Etyki: s. B.

Chyrowicz, M. Czachorowski, A. Wierzbicki, K. Krajewski, J. Frydrych, A.

Szutta, J. Kłos, M. Borkowska; Zakład Historii Filozofii: M. Ciszewski, A.

Kijewska, M. Podbielski, S. Janeczek, J. Judycka, P. Gutowski, P. Gut, M. S.

Zięba, P. Sajdek; Zakład Logiki i Teorii Poznania: S. Judycki, J. Wojtysiak, A.

Gut, P. Kawalec, M. Walczak, A. Lekka-Kowalik, R. Wierzchosławski, P.

Kulicki, P. Garbacz, B. Czernecka-Rej, A. Salamucha.

W program szkoły włączają się kolejni uczniowie pracujący w

Zakładzie Metafizyki, którym od 1997 kieruje A. Maryniarczyk. Główny

wysiłek w kontynuowaniu programu szkoły skoncentrowany będzie, podobnie

jak w poprzednich okresach, w ramach Zakładu Metafizyki. Opublikowane w

tym czasie prace Krąpca wskazują na nowe dziedziny badań, które staną się

przedmiotem dalszych prac w ramach szkoły. Będą one dotyczyły

problematyki języka, kultury, polityki, sztuki. Badania dotyczące metafizyki

ogólnej koncentrują się wokół metodymetafizyki realistycznej, systemu

metafizyki, zagadnienia substancji, transcendentaliów, filozoficznej teorii

stworzenia „ex nihilo” (A. Maryniarczyk). Dociekania antropologii

filozoficznej zostaną skoncentrowane wokół poszukiwania podstaw

transcendencji bytu ludzkiego, ludzkiego działania amabilnego i moralnego (R.

J. Weksler-Waszkinel, B. Czupryn, A. Gudaniec, Z. Pańpuch, A. Robaczewski).

Nowe dziedziny badań podjęto w ramach utworzonych nowych katedr:

Katedry Filozofii Sztuki (H. Kiereś), Filozofii Kultury (P. Jaroszyński). Podjęto

badania z zakresu filozoficznych podstaw prawa i praw człowieka oraz

cywilizacyjnych uwarunkowań teorii prawa (K. Wroczyński, K. Stępień, P.

Skrzydlewski). Nastąpi dalsze pogłębienie badań w dziedzinie filozofii Boga i

filozofii religii (P. Moskal, W. Dłubacz), a także etyki ogólnej i szczegółowej

(A. Wierzbicki, M. Czachorowski, K. Krajewski) oraz z dziedziny bioetyki (s.

B. Chyrowicz) i etyki nauki (A. Lekka-Kowalik).

Powstały w tym czasie prace bezpośrednio lub pośrednio nawiązujące

do programu l. sz. f. Z dziedziny metafizyki ogólnej i szczegółowej: M. A.

Krąpiec: Język i świat realny (Lb 1985, 1995

); U podstaw rozumienia kultury

(Lb 1991); O ludzką politykę (Ka 1993, Lb 1998

); Poznawać czy myśleć.

LSF

Problemy epistemologii tomistycznej (Lb 1994); Psychologia racjonalna (Lb

1996); Ludzka wolność i jej granice (Wwa 1997, Lb 2000

); Arystotelesowska

koncepcja substancji (Lb 2000); Filozofia co wyjaśnia? Filozofia w teologii

(Lb 2000); prace uczniów, m.in.: R. Waszkinel, Geneza pozytywnej metafizyki

Bergsona (Lb 1986); A. Maryniarczyk: Tomizm. Dla-czego? (Lb 1994, 2001

);

Transcendentalia a poznanie metafizyczne (RF 39 (1991–1992) z. 1, 305–322);

Kreacjonizm jako punkt zwrotny w interpretacji rzeczywistości (w: Filozofia –

wzloty i upadki, Lb 1998, 59–85); Zeszyty z metafizyki (I: O rozumieniu

metafizyki. Monistyczna i dualistyczna interpretacja rzeczywistości, Lb 1998

(pt. Monistyczna i dualistyczna interpretacja rzeczywistości, Lb 2001

); II:

Pluralistyczna interpretacja rzeczywistości, Lb 1998; III: Realistyczna

interpretacja rzeczywistości, Lb 1999, 2005

; IV: Racjonalność i celowość

świata osób i rzeczy, Lb 2000); Metafizyka w ekologii (Lb 1999); A. P. Gondek,

Funkcja przyczyny celowej w kontekście wyjaśniania naukowego u

Arystotelesa (w: Wierność rzeczywistości, Lb 2001, 89–99).

Z dziedziny filozofii kultury i sztuki: P. Jaroszyński: Metafizyka piękna

(Lb 1986); Estetyka czy filozofia piękna? (Lb 1990); Spór o piękno (Lb 1992,

Kr 2002

); Metafizyka i sztuka (Wwa 1996, Radom 2002; tłum ang.

Metaphysics and Art., NY 2002); Nauka w kulturze (Radom 2002); Podstawy

retoryki klasycznej (Wwa 2002); H. Kiereś: Czy sztuka jest autonomiczna? (W

związku z tzw. antysztuką) (Lb 1993); Spór o sztukę (Lb 1996); Sztuka wobec

natury (Wwa 1997, Radom 2001

), Co zagraża sztuce? (Lb 2000, 2004

); Trzy

socjalizmy. Tradycja łacińska wobec modernizmu i postmodernizmu (Lb 2000);

U podstaw życia społecznego. Personalizm czy socjalizm? (Radom 2001).

Z dziedziny filozofii prawa i praw człowieka oraz cywilizacji: K.

Wroczyński, Droits de l’homme dans la perspective thomiste (w: Atti del IX

Congresso Tomistico Internazionale, CV 1991, IV 84–90); tenże, De la loi

naturelle et droits de l’homme (Angelicum 70 (1993)); K. Stępień, Afirmacja

prawa naturalnego czy pozytywizm prawny (w: CzK 6–7 (1995), 251–260);

tenże, Błąd antropologiczny w dziedzinie prawa (w: Błąd antropologiczny, Lb

2003, 277–296); P. Skrzydlewski: Rodzina w cywilizacji łacińskiej a wolność

człowieka (CzK 11 (1998), 203–233); Polityka w cywilizacji łacińskiej.

Aktualność nauki Feliksa Konecznego (Lb 2002); Państwo i jego cel w

cywilizacji łacińskiej a wolność człowieka (w: Wierność rzeczywistości, Lb

LSF

2001, 527–543); Błąd antropologiczny w teoriach społecznych (w: Błąd

antropologiczny, Lb 2003, 223–254);

Z dziedziny antropologii: B. Czupryn, Podstawowe tendencje we

współczesnej filozofii człowieka (Studia Płockie 25 (1997), 109–115); A.

Maryniarczyk, Filozoficzne podstawy nienaruszalności życia ludzkiego (w:

Człowiek nieuleczalnie chory, Lb 1997, 89–94); A. Gudaniec, O dychotomii

miłości i przyjaźni u św. Tomasza z Akwinu (Ethos 11 (1998) z. 3, 161–170); Z.

Pańpuch, Znaczenie cnót dla realizowania się człowieka jako osoby (CzK 13

(2000), 145–164); A. Maryniarczyk, Koncepcje bytu a rozumienie człowieka

(w: Błąd antropologiczny, Lb 2003, 73–121); A. Gudaniec, Amore come

„complacentia boni” in Tommaso d’Aquino (w: Atti del Congresso

Internazionale su l’umanesimo cristiano nel III millenio. La prospettiva di

Tommaso d’Aquino, 21–25 settembre 2003, CV 2004, I 497–504).

Z dziedziny problematyki religii i kultury: Z. Zdybicka: Rola religii w

kulturze (RF 28 (1980) z. 2, 5–16); Religia i religioznawstwo (Lb 1988, 1992

);

Kulturowe zawirowania wokół człowieka XX wieku (RF 43–44 (1995–1996), z.

2, 55–68).

Jako nowa problematyka pojawiła się filozofia dziejów: P. Moskal,

Problem filozofii dziejów. Próba rozwiązania w świetle filozofii bytu (Lb 1993).

Pogłębiana jest problematyka filozofii Boga i filozofii religii: P. Moskal, Spór

o racje religii (Lb 2000); tenże, Czy istnieje Bóg? Zarys filozofii Boga (Pl

2002); W. Dłubacz, Problem Absolutu w filozofii Arystotelesa (Lb 1992); tenże,

U źródeł koncepcji Absolutu. Od Homera do Platona (Lb 2003).

Nastąpiła kontynuacja zainicjowanych przez Wojtyłę badań nad

podstawami antropologicznymi etyki oraz nad problematyką godności

związaną z nienaruszalnością ludzkiego życia: T. Styczeń: Etyka niezależna?

(Lb 1980); ABC etyki (Lb 1981, 1990

); Nienarodzony miarą demokracji (Lb

1991); Wprowadzenie do etyki (Lb 1993, 1995

); A. Szostek, Nomy i wyjątki

(Lb 1980); tenże, Natura, rozum, wolność (Lb 1989); P. Jaroszyński, Etyka.

Dramat życia moralnego, Wwa 1993; B. Chyrowicz, Zamiar i skutki.

Filozoficzna analiza zasady podwójnego skutku (Lb 1997); tenże, Bioetyka i

ryzyko (Lb 2000, 2002

);

Prowadzone są prace związane z metodologią metafizyki. Powstały dalsze

prace z metodologii filozofii i metafizyki: S. Kamiński: O redukcyjnym

LSF

wyjaśnianiu w filozofii (Summarium 9 (1980), 53–57); O klasyfikacji

rozumowań (Summarium 10 (1981), 381–396); Poznanie Boga a typy

racjonalnego poznania (SPCh 17 (1981) z. 1, 145–154); Kryteria

wartościowania wiedzy teoretycznej (RF 30 (1982) z. 1, 125–130); O metodzie

filozofii klasycznej (RF 34 (1986) z. 1, 5–20); A. Maryniarczyk: Metoda

separacji a metafizyka (Lb 1985); Is There a „System” of Metaphysics (w: Atti

del IX Congresso Tomistico Internazionale, CV 1991, II 237–246); System

metafizyki. Analiza „przedmiotowo-zbornego” poznania (Lb 1991);

Uwarunkowania logicznej charakterystyki języka metafizyki (SPCh 27 (1991)

z. 2, 109–117); Logika formalna a metafizyka (w: M. A. Krąpiec [i in.],

Wprowadzenie do filozofii, Lb 1996

, 643–673); J. Herbut, Metoda

transcendentalna w metafizyce (Op 1987); Dyscypliny i metody filozofii, red. A.

B. Stępień, T. Szubka (Lb 1993); A. B. Stępień, Metafizyka i ontologia. Dwa

oblicza teorii bytu? (w: Poznanie bytu czy ustalanie sensów?, Lb 1999, 101–

106); Kategorie filozoficzne. Istnienie i sąd, red. A. B. Stępień, J. Wojtysiak

(Lb 2002).

Z zakresu historii filozofii powstały prace nawiązujące do programu

szkoły: S. Swieżawski: Dzieje filozofii europejskiej XV wieku (I–VII, Wwa

1974–1983); Między średniowieczem a czasami nowymi (Wwa 1983, 2002

);

Święty Tomasz na nowo odczytany (Kr 1983, Pz 2002

); Dzieje europejskiej

filozofii klasycznej (Wwa 2000); artykuły M. Krudziałka wyd. pośmiertnie pt.

Średniowiecze w poszukiwaniu równowagi między arystotelizmem a

platonizmem (Lb 1996) obrazują nurt badań historycznych wspomagających

badania metafizyczne – w zbiorze tym znalazły się m.in.: Zachęta Boecjusza

do jednania poglądów Arystotelesa i Platona oraz Boecjańskie i Augustyńskie

wezwanie do łączenia wiary z rozumem (47–60); O tak zwanej metafizyce

Księgi Wyjścia (99–119); Theologiae philosophantes (131–146); Jedność

filozofii i teologii (147–168); Dlaczego św. Tomasz z Akwinu komentował De

Trinitate i De hebdomadibus Boecjusza? (169–182); Wielkość św. Alberta

Lauingen zwanego także Albertem Wielkim (183–210); Dawid z Dinant i jego

próba uzgodnienia dwunastowiecznej filozofii przyrody z filozofią Arystotelesa

(211–232); Średniowieczne doktryny o człowieku jako mikrokosmosie (271–

310); S. Wielgus: Z badań nad średniowieczem (Lb 1995); Polska

średniowieczna doktryna „ius gentium” (Lb 1996); Z obszarów

LSF

średniowiecznej myśli islamskiej, żydowskiej i chrześcijańskiej (Pł 2002);

Aristoteles, De generatione et corruptione. Translatio vetus, wyd. J. Judycka

(Lei 1986); J. Czerkawski: Renesansowe koncepcje godności człowieka (RF 35

(1987) z. 1, 251–281); Humanizm i scholastyka (Lb 1992); M. Ciszewski:

Kardynała Bessariona interpretacja filozofii Platona i Arystotelesa (Lb 1990);

Franciszka de Sylvestris koncepcja nieśmiertelności duszy ludzkiej (Lb 1995,

1996

); A. Kijewska: Neoplatonizm Jana Szkota Eriugeny. Podmiotowe

warunki doświadczenia mistycznego w tradycji neoplatońskiej (Lb 1994);

Księga pisma i Księga natury. Heksaemeron Eriugeny i Teodoryka z Chartres

(Lb 1999); S. Janeczek: Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury

filozoficznej (Lb 1994), Filozofia na KUL-u. Nurty, osoby, idee (Lb 1998),

Logika czy epistemologia? Historycznofilozoficzne uwarunkowania nowożytnej

koncepcji logiki (Lb 2003); P. Gutowski: Filozofia procesu i jej metafilozofia.

Studium metafizyki Ch. Hartshorne’a (Lb 1995); Między monizmem a

pluralizmem. Studium genezy i podstaw filozofii Johna Deweya (Lb 2002); P.

Gut, Leibniz. Myśl filozoficzna w XVII wieku (Wr 2004).

Powstały prace zbiorowe dotyczące dialogu z marksistami: Wobec filozofii

marksistowskiej. Polskie doświadczenia, red. A. B. Stępień (Lb 1990); Oblicza

dialogu. Z dziejów i teorii dialogu: chrześcijanie – marksiści w Polsce, red. A.

B. Stępień, T. Szubka (Lb 1992).

OWE

INICJATYWY

NOWE

WYZWANIA

. Zdobyte w ciągu wielu lat doświadczenia

realistycznego uprawiania filozofii w ramach l. sz. f. zostały ukierunkowane na

przygotowanie i wydanie pierwszej w dziejach pol. kultury Powszechnej

encyklopedii filozofii. Inicjatorem tego przedsięwzięcia jest M. A. Krąpiec, red.

naczelnym i organizatorem całości prac jest następca Krąpca na Katedrze

Metafizyki – A. Maryniarczyk. W prace organizacyjne encyklopedii włączeni

są także młodsi pracownicy Zakładu Metafizyki (K. Stępień, A. Gudaniec, P.

Gondek). Dotąd wydano 6 tomów (I: A–B, Lb 2000; II: C–D, Lb 2001; III: E–

G, Lb 2002; IV: G–I, Lb 2003; V: I–K, Lb 2004; VI: K–M, Lb 2005).

Powszechna encyklopedia filozofii nawiązuje do najlepszych tradycji l. sz.

f. Jest encyklopedią powszechną, gdyż mimo że w sposób szczególny

uwzględnia dziedzictwo filozofii klasycznej, które stanowi podstawę

tożsamości kultury europejskiej, to także ukazuje dorobek filozofii arab. i

żydowskiej oraz filozofii Wschodu (Indii, Chin, Japonii, Korei, Wietnamu), a

LSF

także Afryki i Ameryki Łac. Encyklopedia dostarcza szerokiej (nie mającej

odpowiednika w literaturze światowej) perspektywy filozofii i zagadnień

filozoficznych.

Encyklopedia jest dziełem autorskim. Oznacza to, że autorzy haseł biorą

odpowiedzialność za ich treść i zawarte w tych hasłach rozumienie

rzeczywistości, będące rezultatem ich rzetelnego studium i badań.

Encyklopedia jest międzynarodowym dziełem zespołowym. Przy

opracowywaniu haseł biorą udział filozofowie z Polskich ośrodków

naukowych (z Lublina, Warszawy, Wrocławia, Krakowa, Poznania, Gdańska,

Szczecina, Torunia i in.) i zagranicznych (z Hiszpanii, Niemiec, Włoch,

Francji, USA, Rosji, Ukrainy, Białorusi, Estonii, Słowacji i in.).

W encyklopedii omawiane są problemy filozoficznie i egzystencjalnie

ważne, biogramy oraz nurty i kierunki filozoficzne. Zagadnienia filozoficzne

są przedstawione w języku przedmiotowym. Znaczy to, że celem wyjaśniania

jest wskazanie na takie realne czynniki (nie teorie), których odrzucenie pociąga

za sobą zanegowanie samego faktu danego do wyjaśnienia. Autorzy haseł

problemowych nie ograniczają się do referowania poglądów i stanowisk, lecz

proponują racjonalnie zasadne rozwiązania. Różne nurty filozoficzne, które

powstały w dziejach, przedstawione są w ten sposób, by wskazać na źródła, z

których wypłynęły i konsekwencje, do jakich doprowadziły.

W encyklopedii w sposób szczególny uwzględniono filozofów pol., by w

ten sposób ukazać wkład pol. filozofii do kultury ogólnoludzkiej.

Encyklopedia jest inicjatywą wychodzącą ze środowiska, które w

najtrudniejszych dla pol. filozofii i humanistyki czasach drugiej poł. XX w.

rozwijało, chroniło i pielęgnowało niezależne filozoficzne poznanie, stając w

ten sposób na straży pol. kultury. Zespół redakcyjny dedykował Encyklopedię

Narodowi Polskiemu na ręce największego Syna tego Narodu, Ojca Świętego

Jana Pawła II.

Patronat nad przygotowaniem i wydaniem encyklopedii objęło

towarzystwo filozoficzne zarejestrowane jako pierwsze w suwerennej Polsce, a

mianowicie Polskie Tow. Tomasza z Akwinu (PTTA), będące oddziałem

Società Internazionale Tommaso d’Aquino (SITA). Towarzystwo to jest

jednym z najbardziej znanych w świecie towarzystw filozoficznych (do

członków założycieli tego gremium należał prof. kard. K. Wojtyła).

LSF

Zasadniczym celem towarzystwa jest propagowanie i rozwijanie filozofii

realistycznej.

W ramach prac Zakładu Metafizyki przygotowano i opublikowano (w

Redakcji Wydawnictw KUL) unikatowe w pol. literaturze filozoficznej

trójjęzyczne (gr.-łac.-pol.) wydanie Metafizyki Arystotelesa (I–II, Lb 1996).

Rozpoczęto także wydawanie dwujęzyczne (łac.-pol.) wybranych pism św.

Tomasza z Akwinu wraz z komentarzami i studiami. Ukazały się: De veritate –

O prawdzie (Lb 1999) oraz De bono – O dobru (Lb 2003). W przygotowaniu

De ideis – O ideach (2005), De cognitione – O poznaniu i następne.

W celu systematycznego pogłębiania problematyki metafizycznej w

kontekście współczesnej filozofii organizowane są (od 1998) przez Katedrę

Metafizyki coroczne międzynarodowe sympozja z cyklu: „Zadania

Współczesnej Metafizyki”. Celem tych sympozjów i publikacji jest realizacja

programu l. sz. f., która w sposób krytyczny wchodzi w dyskusję ze

współczesnymi nurtami filozofii. W ramach tych sympozjów podjęto

następującą problematykę, z której opublikowano materiały: Poznanie bytu czy

ustalanie sensów? (Lb 1999); Rozum otwarty na wiarę (Lb 2000); Osoba i

realizm w filozofii (Lb 2002 – tom zawiera materiały z III sympozjum: „Osoba

ludzka i sposoby jej spełniania się w kulturze” oraz z IV sympozjum: „O

realizm w uprawianiu filozofii”); Błąd antropologiczny (Lb 2003); Metafizyka

w filozofii (Lb 2004); Analogia w filozofii (Lb 2005).

Katedra Filozofii Kultury (od 2002) prowadzi coroczne

międzynarodowe sympozja z cyklu „Przyszłość Cywilizacji Zachodu”, podczas

których podejmowane są dyskusje nad aktualnymi zagadnieniami kulturowymi

i poddawane analizie w kontekście filozofii realistycznej. Ukazały się

materiały z tych dyskusji: Przyszłość cywilizacji Zachodu (Lb 2003); Kultura

wobec techniki (Lb 2004); Filozofia i edukacja (Lb 2005).

Renesans zainteresowania filozofią metafizyczno-realistyczną, który na

początku XXI w. zaczyna być coraz bardziej widoczny, zwrócenie się ku

filozofii, która nie boi się szukać prawdy i wyjaśniać rzeczywistość, świadczy,

że program l. sz. f. jest ważną i ciągle aktualną propozycją filozofii, która służy

prawdzie, a przez nią człowiekowi i kulturze.

LSF

M. A. Krąpiec, S. Kamiński, Specyficzność poznania metafizycznego, Znak

13 (1961), 602–637; A. B. Stępień, Środowisko filozoficzne KUL, tamże, 574–

579; Wydział Filozofii KUL, ZNKUL 8 (1965) z. 3, 33–53; A. B. Stępień, W

związku z tzw. metafizyką egzystencjalną, Znak 18 (1966), 452–467; M.

Gogacz, Aktualne dyskusje wokół tomizmu, ZNKUL 10 (1967) z. 1, 59–70;

tenże, Z dziejów historii filozofii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

1918–1968, RF 10 (1968), z. 1, 177–190; M. Krudziałek, S. Swieżawski.

Rzecznik „philosophiae perennis”, RF 16 (1968) z. 1, 7–15; A. B. Stępień,

Filozofia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (1919–1966), Znak 20

(1968), 1195–1213; tenże, Filozofia na KUL (1918–1968), Znak 20 (1968),

1195–1213; S. Majdański, Cz. Wojtkiewicz, Logika na Katolickim

Uniwersytecie Lubelskim (z okazji 50-lecia Uczelni), RF 17 (1969) z. 1, 171–

208; S. Mazierski, Z dziejów specjalizacji filozofii przyrody na Katolickim

Uniwersytecie Lubelskim, tamże, z. 3, 5–14; A. Wawrzyniak, Z. J. Zdybicka, Z

dziejów metafizyki i nauk pokrewnych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim

1918–1968, tamże, z. 1, 63–121; E. Wolicka, Studium filozofii teoretycznej na

Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w latach 1968–1972, RF 21 (1973) z. 1,

94–106; M. Kurdziałek, Historia Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej KUL

(1946–1976), ZNKUL 19 (1976) z. 4, 57–63; S. Majdański, Refleksja

metodologiczna w środowisku filozoficznym KUL – próba metarefleksji,

ZNKUL 19 (1976) z. 2, 21–43; W kręgu filozofii Katolickiego Uniwersytetu

Lubelskiego. Z dyskusji o dorobku Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej z okazji

60-lecia Uczelni, Życie i Myśl 28 (1978) z. 11, 21–72; Z. J. Zdybicka, O

wierność rzeczywistości i pełną prawdę o człowieku – Polska Szkoła Filozofii

Klasycznej, Summarium 9 (1980), 109–115; M. A. Krąpiec, Filozofia i

filozofie, w: Krąpiec Dz XII 265–274; tenże, Filozoficzna szkoła lubelska, w:

tamże, 235–241; tenże, F. sz. l. w 60-lecie KUL, w: tamże, 261–264; tenże, O

filozoficznej szkole lubelskiej, w: tamże, 249–255; T. Szubka, R.

Wierzchosławski, Lubelska szkoła filozoficzna, WDr 6 (1987) z. 6, 92–99; S.

Kamiński, Osobliwość metodologiczna teorii bytu, w: tenże, Jak filozofować?,

Lb 1989, 81; W. Chudy, Filozofia polska po II wojnie światowej, SPCh 26

(1990) z. 1, 129–141; S. Kiczuk, Spór o stosowalność logiki formalnej do

filozofii w szkole lubelskiej, RF 44 (1996) z. 1, 5–18; W. Chudy, Spór w Szkole

Lubelskiej o podstawy i punkt wyjścia etyki, RF 45 (1997) z. 1, 200–210; J.

LSF