Neurofizjologiczna podstawa 

zjawisk afektywnych

Małgorzata Godlewska

Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej

Seminarium z psychologii emocji, motywacji i poznania

Warszawa, marzec 2011

„Triadyczny mózg”

(triune brain) -

koncepcja Paula MacLeana

Nowa kora

Układ limbiczny

Mózg neossaków

(neomammalian brain)

Mózg gadzi

(reptilian brain)

Mózg paleossaków

(paleomammalian brain)



Jest ewolucyjnie najstarszą częścią mózgu.



Obejmuje przede wszystkim: rdzeń kręgowy, 

tyłomózgowie, śródmózgowie.



Jego działanie związane jest z 

autonomicznym układem nerwowym.



Odpowiada za: zachowania umożliwiające 
codzienne życie (np. oddychanie, regulację 
rytmów serca, regulację temperatury ciała, 

defekację, etc.) oraz reagowanie na działania 

innych osobników własnego gatunku (m.in. 

formowanie grup społecznych, wraz z ich 

hierarchią).

Mózg gadzi 

(„nerwowe podwozie”)

Mózg paleossaków 

(układ limbiczny)



Mózg paleossaków = mózg gadzi + układ 

limbiczny.



Ssaki dodatkowo: opiekują się potomstwem, 

porozumiewają się wokalnie oraz bawią się 

(zabawa jest wysoko skorelowana z 

eksploracją).



Układ limbiczny obejmuje: ciało migdałowate, 

wzgórze, hipokamp.



Ma mocno rozbudowaną sieć połączeń z 

podwzgórzem, które kontroluje działanie AUN 

oraz systemu hormonalnego.



Układ limbiczny umożliwia: odbieranie i 

wysyłanie sygnałów afektywnych, unikanie 

przykrości, poszukiwanie przyjemności oraz 

zapamiętywanie (zdarzeń afektywnych). 

Mózg neossaków 

(nowa kora)



Jest ewolucyjnie najmłodszą częścią mózgu.



Ma szczególnie dobrze rozbudowane płaty 

czołowe (gdzie zlokalizowane są wyższe 

czynności poznawcze), które posiadają gęstą 

sieć połączeń z układem limbicznym.



Można zaobserwować wyraźne funkcjonalne 

zróżnicowanie półkul mózgowych:

lewa półkula

prawa półkula

operacje: werbalne, 

symboliczne i analityczne

rozpoznawanie emocji

odczuwanie i ekspresja 

emocji pozytywnych

odczuwanie i ekspresja 

emocji negatywnych

Rysunek według pomysłu Juliana Jaynesa

Która z twarzy jest bardziej radosna?

Odkrycie Josepha LeDoux



LeDoux przeprowadził serię badań na 

szczurach laboratoryjnych. 



Używał metody warunkowania reakcji 

strachu na bodźce słuchowe.



Badania wykazały, iż kora słuchowa nie jest 

niezbędna w sytuacji warunkowania reakcji strachu!



Dzięki zastosowaniu metody śledzenia przebiegu 

dróg nerwowych w mózgu przy pomocy znacznika 

odkrył, iż strukturą odpowiedzialną za 

przekazywanie i wstępne obrabianie informacji 

emocjonalnych, jest CIAŁO MIGDAŁOWATE.

KORA SENSORYCZNA

WZGÓRZE 

SENSORYCZNE

CIAŁO 

MIGDAŁOWATE

BODZIEC 

EMOCJONALNY

REAKCJE 

EMOCJONALNE

droga niska

droga wysoka

„Niska” i „wysoka” droga do ciała migdałowatego

(LeDoux, 2000)

Mózgowe drogi obrony

wzgórze

amygdala

kora 

wzrokowa

wstępnie rozpoznaje 

bodźce na podstawie 

ich parametrów 

zmysłowych

rozpoznaje i 

zapamiętuje 

znaczenie 

afektywne bodźca

wzmacnia 

prawidłowe i 

hamuje 

niepotrzebne 

reakcje wywołane 

niską drogą

hipokamp

rozpoznaje i 

zapamiętuje 

znaczenie 

kontekstowe bodźca

bodziec

Badania i obserwacje zwierząt

Uszkodzenie ciała migdałowatego:



Hamuje warunkowe reakcje lękowe u ptaków, 

szczurów, królików, małp – bodziec warunkowy nie 

wywołuje reakcji warunkowej



Zwierzęta z uszkodzonym ciałem migdałowatym nie 

odczuwają strachu w sytuacji zagrożenia



U małp – zespół Klüvera-Bucy’ego (utrata strachu 

na bodziec wcześniej zagrażający, pozbawienie 

ekspresji mimicznej, jedzenie surowego mięsa i 

ekstrementów itp.)

Badania i obserwacje ludzi

Uszkodzenie ciała migdałowatego:



hamuje warunkowe reakcje lękowe 



upośledza zdolność do rozpoznania ekspresji emocji 

strachu (również trudności z rozpoznaniem ekspresji 

zaskoczenia)  



niweluje umiejętność rozpoznawania sygnałów 

pozwalających oszacować wiarygodność ludzi, osoby 

z uszkodzoną amygdalą zwracają się do ludzi o 

pomoc bezkrytycznie, nie wyszukując osób 

wyglądających i zachowujących się przyjaźnie



uniemożliwia rozpoznawanie i odwzorowywanie 

twarzy przedstawiających ekspresję strachu (np. 

nieumiejętność narysowania przestraszonej twarzy 

przez pacjentów)

Rola kontekstu



w eksperymentach nad warunkowaniem 

strachu, kontekst składa się ze wszystkich 

obecnych tam bodźców, innych niż bodziec 

warunkowy



kontekst jest funkcją hipokampa



zwierzęta z uszkodzonym hipokampem nie 

wykazują reakcji lękowej na kontekst (np. 

klatkę, w której doszło do uwarunkowania 

strachu) dlatego, że nie potrafią stworzyć 

sobie reprezentacji kontekstu i przesłać jej 

do ciała migdałowatego

Podsumowanie



Dzięki ciału migdałowatemu mózg może wykrywać 

zagrożenie i wyzwalać najbardziej skuteczne 

reakcje obronne. Reakcje te występują zanim

mózg zdąży pomyśleć o tym, co robić (np. wąż w 

zoo).



Bodziec wywołuje w mózgu rozpoczęcie procesu 

wartościowania, zanim systemy spostrzegania w 

pełni przetworzą bodziec. 

Jest zatem możliwe, że Twój mózg będzie 

wiedział, co jest dobre a co złe, zanim ty 

dowiesz się  szczegółowo, co to jest.