Wiedza o społeczeństwie

Materiały pomocnicze

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

poziom podstawowy

Czas pracy 120 minut

Instrukcja dla zdającego

1. Proszę sprawdzić, czy arkusz zawiera 13 stron. Ewentualny brak należy zgłosić

przewodniczącemu zespołu nadzorującego.

2. Proszę uważnie czytać wszystkie polecenia.
3. Odpowiedzi trzeba zapisywać czytelnie w miejscu na to przeznaczonym przy każdym

zadaniu.

4. Należy pisać tylko długopisem (piórem) w kolorze niebieskim lub czarnym. Nie można

używać ołówka.

5. Nie wolno używać korektora.
6. Błędne zapisy należy wyraźnie przekreślić. Nie wolno poprawiać na zapisanej już treści.

Wszelkie notatki należy sporządzać tylko w brudnopisie, który nie będzie oceniany.

7. Obok każdego zadania podana jest maksymalna liczba punktów, które można uzyskać za

jego poprawne rozwiązanie.

Życzymy powodzenia!!!!

Ogólna punktacja/ wpisuje egzaminator (nauczyciel sprawdzający pracę):

Nr zadania

9 10 11 12 13 14 15 16 17

Suma

Maksymalna

liczba

punktów

5 23 1

14 16

100

Uzyskana

liczba

punktów

W zadaniach od 1 do 6 podkreśl jedną prawidłowa odpowiedź.

Zadanie 1 (1 pkt)
Trwały, sztywny podział na „my – oni” to:
a)  polaryzacja.
b)  konsensus.
c)  zinstytucjonalizowanie.
d)  socjalizacja.

Zadanie 2 (1 pkt)
Ujmowanie rzeczywistości społecznej w sposób schematyczny i uproszczony to:
a)  nacjonalizm.
b)  partycypacja.
c)  szowinizm.
d)  stereotyp.

Zadanie 3 (1 pkt)
Jednostkami zasadniczego podziału terytorialnego w Polsce są:
a)  gminy.
b)  gminy i powiaty.
c)  województwa.
d)  gminy, powiaty, województwa.

Zadanie 4 (1 pkt)
W skład Rady Ministrów wchodzą:
a)  Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów, ministrowie, przewodniczący

określonych w ustawach komitetów.

b) Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów, ministrowie, wiceministrowie.
c) Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów, przewodniczący określonych

w ustawach komitetów.

d)  Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów, ministrowie.

Zadanie 5 (1 pkt)
Ustawy przyjmowane są większością:
a)  kwalifikowaną.
b)  bezwzględną.
c)  zwykłą.
d)  normalną.

Zadanie 6 (1 pkt)
Sejm i Senat obraduje na:
a)  posiedzeniach.
b)  sesjach.
c)  zebraniach.
d)  naradach.

Zadanie 7 (5 pkt)
Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę teorii pochodzenia państwa i jej twórcę do odpowiedniego
opisu.

Opis teorii pochodzenia państwa

Nazwa teorii

Twórca teorii

A) Państwo powstało w wyniku wojen i podboju
słabszych plemion przez silniejsze. Dlatego
w państwach

mamy podział na rządzonych

i rządzących.

B) Państwo jest wieczne i jego pochodzenie wiąże się
z naturą człowieka, który jako istota społeczna nie
może żyć poza państwem.

C) Państwo to efekt powstania społeczeństwa
klasowego i ukształtowania się własności prywatnej.
Dlatego państwo jest narzędziem w rękach klasy
posiadającej środki produkcji.

D) Państwo powstało w wyniku umowy wolnych
jednostek a jego celem jest ochrona podstawowych
uprawnień tj: prawo do życia, wolność i własność.

E) Państwo powstało z woli Boga.

Zadanie 8 (5 pkt)
Zbadaj prawdziwość poszczególnych zdań wstawiając w miejsce kropek Prawda (P) Fałsz (F)

1) Według prawa konstytucyjnego Sejm RP może wyrazić wotum nieufności Radzie

Ministrów bądź poszczególnym ministrom ......

2) Przedstawicielem administracji samorządowej na terenie województwa jest wojewoda. .....

3) Bierne prawo wyborcze do Senatu przysługuje obywatelom Rzeczpospolitej Polskiej,

którzy mają prawo wybierania i ukończyli 21 lat. ......

4) Można łączyć mandat posła z funkcja Prezydenta RP. ......

5) Inicjatywa ustawodawcza przysługuje m.in. posłom, Senatowi, Prezydentowi RP, Radzie

Ministrów. ......

Zadanie 9
Część A (7 pkt)
Odszukaj w tekście Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r. wymienione w tabeli zasady państwa
demokratycznego, a następnie wpisz odpowiedni artykuł oraz ustęp w miejsce kropek. (7 pkt)

Rozdział I RZECZPOSPOLITA

Art. 4.

1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.
2. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.

Art. 5.

Rzeczpospolita  Polska  strzeże  niepodległości  i  nienaruszalności  swojego  terytorium,
zapewnia  wolności  i  prawa  człowieka  i  obywatela  oraz  bezpieczeństwo  obywateli,  strzeże
dziedzictwa  narodowego  oraz  zapewnia  ochronę  środowiska,  kierując  się  zasadą
zrównoważonego rozwoju. […]

Art. 7.

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Art. 8.

1.Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2.Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Art. 9.

Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

Art. 10.

1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy
ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.
2. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent
Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

Art. 11.

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Partie
polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu
wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.
2. Finansowanie partii politycznych jest jawne.

Art. 12.

Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych,
organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych
dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji.

Art. 13.

Zakazane  jest  istnienie  partii  politycznych  i  innych  organizacji  odwołujących  się  w  swoich
programach  do  totalitarnych  metod  i  praktyk  działania  nazizmu,  faszyzmu  i  komunizmu,
a także  tych,  których  program  lub  działalność  zakłada  lub  dopuszcza  nienawiść  rasową
i narodowościową,  stosowanie  przemocy  w  celu  zdobycia  władzy  lub  wpływu  na  politykę
państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.[…]

Art. 15.

1. Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej.
2. Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub
kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań
publicznych określa ustawa.

Art. 16.

1. Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa
wspólnotę samorządową.
2. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu
w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na
własną odpowiedzialność.

ZASADY:

Artykuł, ustęp

1) suwerenność narodu

.................................

2) przedstawicielstwa

.................................

3) praworządności (legalizmu)

.................................

4) prymatu konstytucji

.................................

5) trójpodziału władz

.................................

6) pluralizmu politycznego

.................................

7) decentralizacji władzy państwowej

.................................

Część B
Przeczytaj fragment Konstytucji RP i wykonaj zamieszczone poniżej polecenia.

Rozdział IV

SEJM I SEN AT

POSŁOWIE I SENATOROWIE

Art. 104.

1. Posłowie są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instrukcje wyborców.
2.  Przed  rozpoczęciem  sprawowania  mandatu  posłowie  składają  przed Sejmem  następujące
ślubowanie:
"Uroczyście  ślubuję  rzetelnie  i  sumiennie  wykonywać  obowiązki  wobec  Narodu,  strzec
suwerenności  i  interesów  Państwa,  czynić  wszystko  dla  pomyślności  Ojczyzny  i  dobra
obywateli, przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej."
Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".
3. Odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się mandatu.

Art. 105.

1.  Poseł  nie  może  być  pociągnięty  do  odpowiedzialności  za  swoją  działalność  wchodzącą
w zakres  sprawowania  mandatu  poselskiego  ani  w  czasie  jego  trwania,  ani  po  jego
wygaśnięciu.  Za  taką  działalność  poseł  odpowiada  wyłącznie  przed  Sejmem,  a  w  przypadku
naruszenia praw osób trzecich może być pociągnięty do odpowiedzialności sądowej tylko za
zgodą Sejmu.
2. Od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia mandatu poseł nie może być
pociągnięty bez zgody Sejmu do odpowiedzialności karnej.
3.  Postępowanie  karne  wszczęte  wobec  osoby  przed  dniem  wyboru  jej  na  posła  ulega  na
żądanie Sejmu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. W takim przypadku ulega również
zawieszeniu na ten czas bieg przedawnienia w postępowaniu karnym.
4.  Poseł  może  wyrazić  zgodę  na  pociągnięcie  go  do  odpowiedzialności  karnej.  W  takim
przypadku nie stosuje się przepisów ust. 2 i 3.
5. Poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na
gorącym  uczynku  przestępstwa  i  jeżeli  jego  zatrzymanie  jest  niezbędne  do  zapewnienia
prawidłowego  toku  postępowania.  O  zatrzymaniu  niezwłocznie  powiadamia  się  Marszałka
Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.
6. Szczegółowe zasady pociągania posłów do odpowiedzialności karnej oraz tryb
postępowania określa ustawa.[...]

Art. 107.

1. W zakresie określonym ustawą poseł nie może prowadzić działalności gospodarczej
z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego ani nabywać
tego majątku.
2. Za naruszenie zakazów, o których mowa w ust. 1, poseł, uchwałą Sejmu podjętą na wniosek
Marszałka Sejmu, może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, który
orzeka w przedmiocie pozbawienia mandatu.

Art. 108.

Do senatorów stosuje się odpowiednio przepisy art. 103-107.

1) Podaj nazwę koncepcji mandatu, która występuje w Konstytucji RP i wyjaśnij na czym ona
polega. (3 pkt)
.......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
............................................................................................................................ ..........................
......................................................................................................................................................

2) Wymień rodzaje immunitetu, jakie występują w cytowanym fragmencie konstytucji,
a następnie wyjaśnij, co oznaczają. Do charakterystyki każdego immunitetu podaj odpowiedni
artykuły oraz ustęp z tekstu Konstytucji. (5 pkt)
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
3) Podaj po jednym argumencie za i przeciw instytucji szerokiego immunitetu
parlamentarnego. (2 pkt)

Argument za utrzymaniem szerokiego

immunitetu parlamentarnego w polskim

prawie konstytucyjnym.

Argument przeciw utrzymaniu szerokiego

immunitetu parlamentarnego w polskim

prawie konstytucyjnym.

..........................................................................
..........................................................................
..........................................................................
..........................................................................

Część C
1. Wymień po dwie kompetencje Prezydenta RP w zakresie:

A) WŁADZY USTAWODAWCZEJ (2 pkt)

1) ..................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
2) ..................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................

B) WŁADZY WYKONAWCZEJ (2 pkt)

C) WŁADZY SĄDOWNICZEJ (2 pkt)

2) konformistyczną.

3) oportunistyczną.

Przykłady postaw:
A) Jan Kowalski przestrzega norm prawnych o tyle, o ile przestrzegają je inni ludzie.
B) Adam Nowak przestrzega norm prawnych o tyle, o ile są one dla niego korzystne.
C) Marek Kowalski przestrzega norm prawnych niezależnie od czasu i miejsca.

A) .............. B) .............. C) ..............

Zadanie 11
Część A
W  wykropkowane  miejsca  wpisz  nazwy  państw,  które  podpisały  traktaty  założycielskie
Wspólnot  Europejskich:  Europejskiej  Wspólnoty  Węgla  i  Stali,  Europejskiej  Wspólnoty
Gospodarczej oraz Europejskiej Wspólnoty ds. Wykorzystania Energii Atomowej. (3 pkt)

1) ...........................................; 2) ...........................................; 3) ...........................................;

4) ...........................................; 5) ...........................................; 6) ...........................................;

Część B
Uzupełnij tabelę wpisując odpowiednie państwo (państwa) wymienione poniżej obok roku
rozszerzenia Wspólnot Europejskich, czy Unii Europejskiej. Możesz wpisać jedną z cyfr
arabskich. (7 pkt)

Rok

Państwo/ Państwa

1973

1981

1986

1995

2004

2007

Państwa:

7) Austria, 8) Cypr, 9) Czechy, 10) Dania, 11) Estonia, 12) Finlandia, 13) Grecja, 14) Hiszpania,
15) Irlandia, 16) Litwa, 17) Łotwa, 18) Malta, 19) Polska, 20) Portugalia, 21) Szwecja, 22) Słowacja,
23) Słowenia, 24) W. Brytania, 25) Węgry, 26) Bułgaria, 27) Rumunia.

Część C
Zaznacz na zmieszczonej poniżej mapie państwa z części A i B zadania. Oznaczenia dokonaj
cyframi arabskimi. (7 pkt)

Zadanie 12
Uporządkuj chronologicznie wymienione w tabeli wydarzenia XX wieku, wpisując w miejsce
kropek odpowiednią cyfrę od 1 do 6. (2 pkt)

Wydarzenie

Numer

Polska wstępuje do NATO.

..........

Polska składa wniosek o członkostwo w UE.

..........

Operacja „Pustynna Burza” i wyzwolenie Kuwejtu.

..........

Zjednoczenie RFN i NRD.

..........

I Sekretarzem KC KPZR zostaje Michaił Gorbaczow..

..........

Podpisanie Traktatu z Maastricht o powstaniu UE.

..........

Zadanie 13 (2 pkt)

Poniżej zamieszczone zostały przykłady norm prawnych, określ każdą z nich wpisując w
miejsce kropek czy jest to norma nakazująca (N), dozwalająca (D), czy zakazująca (Z).

Przykład 1 Art. 44 kodeksu pracy
Pracownik może wnieść odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę do sądu pracy, o
którym mowa w dziale dwunastym.
norma .....................................................................

Przykład 2 Art. 91

§ 2 kodeks pracy

Pracownik, który nabył odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.
norma .....................................................................

Przykład 3 Art. 415 kodeksu cywilnego
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
norma .....................................................................

Przykład 4 Art. 120. kodeks karny
Kto stosuje środek masowej zagłady zakazany przez prawo międzynarodowe, podlega karze
pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25 lat pozbawienia wolności albo
karze dożywotniego pozbawienia wolności.
norma .....................................................................

Przykład 5 Art. 4. kodeks postępowania karnego
Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz uwzględniać okoliczności
przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego.
norma .....................................................................

Przykład 6 Art. 59. § 1. kodeks postępowania karnego
Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa
ścigane z oskarżenia prywatnego.
norma .....................................................................

Zadanie 14 (7 pkt)

Wyjaśnij skróty zamieszczonych poniżej organizacji wpisując pełne nazwy w miejsce kropek:

1) UNESCO ..............................................................................................................

.............................................................................................................

2) IMF .......................................................................................................................

..............................................................................................................

3) EFTA .....................................................................................................................

..............................................................................................................

4) OBWE ...................................................................................................................

..............................................................................................................

5) WTO ......................................................................................................................

..............................................................................................................

6) CEFTA ...................................................................................................................

..............................................................................................................

7) OECD .....................................................................................................................

..............................................................................................................

Zadanie 15 (3 pkt)
Uzupełnij tabelę wpisując skróty wybranych organizacji terrorystycznych do odpowiedniego
opisu.
Nazwy organizacji:
1) ETA; 2) IRA; 3) HAMAS; 4) HEZBOLLACH; 5) RAF; 6) OWP.

Opis

Nazwa

organizacji

(skrót)

Jedna z najstarszych organizacji terrorystycznych walcząca o oderwanie
Północnej Irlandii od W.Brytanii.

Organizacja założona przez Jasera Arafata w 1964r. i składająca się
z wielu ugrupowań.

Działająca od 1970 roku w Niemczech organizacja terrorystyczna założona m.in.
przez A.Baadera i U.Meinchof. Do jej najbardziej spektakularnych działań
należało zabicie prezesa Deutsche Banku i opanowanie ambasady w Sztokholmie.

Separatystyczna organizacja działająca w Hiszpanii, walcząca przy pomocy
metod terrorystycznych (głównie terroru indywidualnego wymierzonego
przeciwko funkcjonariuszom państwa hiszpańskiego)
o niepodległość kraju Basków.

Radykalna islamska organizacja, która stała się aktywna we wczesnych etapach
Intifady, działała w Pasie Gazy ale też na Zachodnim Brzegu.

Zadanie 16
Część A
Zapoznaj się z zamieszczonymi poniżej materiałami i wykonaj polecenia.
Młodzież 2010, Opinie i Diagnozy nr 19, CBOS, Warszawa 2011.

1) Jaki procent stanowili badani, którzy przyznawali się do konsumpcji piwa (4 pkt):

a) w 1992 roku ..............................................................................

b) w 2010 roku ..............................................................................

c) Co może być przyczyną takiej zmiany? Podaj dwie przyczyny.

......................................................................................................................................................

2) Jaki procent młodzieży deklarował konsumpcje wódki: (4 pkt)

a) w 1992 roku ..............................................................................

b) w 2010 roku ..............................................................................

c) Co może być przyczyna takiej zmiany? Podaj dwie przyczyny.

......................................................................................................................................................

3) Dlaczego młodzież sięga po alkohol? Wymień dwie przyczyny. (2 pkt)

......................................................................................................................................................

Część B
Zapoznaj się z zamieszczonym materiałem - Młodzież a substancje psychoaktywne,
Komunikat z badań, CBOS BS/11/2009, Warszawa 2009 - a następnie odpowiedz na
zamieszczone poniżej pytania..

1) Jaki procent młodych ludzi zadeklarowało, że w ciągu ostatnich 30 dni w 2008 r.

przynajmniej raz upoiło się? (1 pkt)

......................................................................................................................................................

2) Jakiemu procentowi młodzieży upicie się zdarzyło się co najmniej trzy razy? (1 pkt)

......................................................................................................................................................

3) Dlaczego młodzież upija się? Podaj dwa powody. (2 pkt)

......................................................................................................................................................

Zadanie 17 (16 pkt)

Napisz list (maksymalnie jedna strona) do radnego, w którym zwrócisz uwagę na

problemy młodzieży w Twoim środowisku. Na poparcie swoich argumentów wykorzystaj

między innymi materiały zamieszczone w zadaniu 16, a także widzę pozaźródłową.

Pamiętaj aby uwzględnić różne aspekty problemu tj.: społeczne, edukacyjne,

kulturowe. Pamiętaj także, o właściwej formie wypowiedzi, jaką jest list.

......................................................................................................................................................

Brudnopis

......................................................................................................................................................