background image

Czym jest fizyka ?

$

#

g

u

i

d

{

D

1

7

8

F

6

A

2

-

3

D

5

6

-

4

D

C

6

-

9

7

F

4

-

1

B

6

0

A

D

8

2

E

2

9

D

}

#

$

background image

F

i

z

y

k

a

g

r

.

p

h

y s

i

s

p

r

z

y r

o

d

a

]

p

o

d

s

t

a

w

o

w

a

 

n

a

u

k

a

 

p

r z

y

r o

d

n

i

c z

a

 

z

a

j m

u

j ą

c a

 

s

i

ę  

b

a

d

a

n

i

e m

:

p

o

d

s

t a

w

o

w

y

c h

 

p

r a

w

 

p

r

z

y

r o

d

y

 

o

r a

z

u

n

i

w

e r s

a

l

n

y

c h

 

w

ł

a

s

n

o

ś

c

i

 

m

a

t e r i

i

 

i

 

z

j a

w

i

s

k

.

F

i

z

yk

a

n

au

k

a, 

k

t

ó

r

s t

ar

s

i

ę

 

z

r

o

z

u

m

i

e

ć

 

ś

w

i

at

 

p

r

z

e

z

op

i

s  m

at

e

m

at

yc

z

n

y.

background image

P

o

d

s

t

a

w

o

w

e

 

z

a

ł

o

ż

e

n

i

a

 

n

a

u

k

 

p

r

z

y

r

o

d

n

i

c

z

y

c

h

p

oj

m

o

w

al

n

oś ć

n

at

u

r

y

(

ś w

i

a

t

 m

e

 być

z

r

o

z

um

i

a

ny 

pr

z

e

z

 um

ys ł

;

 na

 p

r

z

yk

ł

a

d m

na

 w

y

j

a

ś n

i

ć

r

a

c

j

on

a

l

n

i

e

 

f

e

nom

e

n ż

yc

i

a

 

l

ub ś w

i

a

dom

oś c

i

)

j

e

d

n

ol

i

t

oś ć

m

at

e

r

i

i

(

w

s z

ys t

k

i

e

 

c

i

a

ł

a

 m

a

t

e

r

i

a

l

ne

yw

i

one

 

i

 

ni

e

o

ż

yw

i

one

 w

 c

a

ł

ym

 kos m

os i

e

 s ą

z

b

udow

a

ne

 z

 

t

e

go s

a

m

e

go t

w

or

z

yw

a

 t

j

. t

a

k

i

c

h s a

m

yc

h c

z

ą

s

t

e

i

 a

t

om

ów

)

u

n

i

w

e

r

s al

n

oś ć

p

r

aw

 

n

a

t

u

r

(

pr

a

w

a

 

pr

z

yr

ody s ą

w

s z

ę

dz

i

e

 

i

 z

a

w

s z

e

 

t

a

k

i

e

 s

a

m

e

 –

ni

e

z

m

i

e

nne

 w

 

c

z

a

s

i

e

 i

 p

r

z

e

s t

r

z

e

n

i

)

P

o

w

y

ż

s

z

e

 

z

a

ł

o ż

e

n i

a

 

s

t

a

n o

w

i

ą

 

p o d s

t

a

w

ę

 

w

s

p ó ł

c

z

e

s

n e

g o  

p a

r

a

d

y

g m

a

t

u  

(

ś

w

i

a

t

o p o g l

ą

d u  

n a

u k

o

w

e

g o )

background image

Me

t o

d

a

n

a

u

k

o

w

a

u

m

i

e

j

ę

t

n

ob

s e

r

w

ac

j

p

r

z

yr

od

y

(

z

bi

e

r

a

n

i

e

 

i

 po

r

z

ą

dkow

a

n

i

e

 

f

a

kt

ów

 na

s t

a

w

i

one

 na

 w

ykr

yc

i

e

 

j

a

k

i

e

j

ś

pr

a

w

i

ow

oś c

i

)

w

yk

r

yc

i

e

 w

 

z

j

a

w

i

s k

ac

h

 p

r

a

w

i

d

ł

ow

oś c

i

 z

w

a

n

yc

h

 p

r

a

w

am

i

 

f

i

z

yc

z

n

ym

i

w

yr

a

ż

e

n

i

e

 p

r

a

w

 

w

 p

os

t

ac

i

 m

at

e

m

at

yc

z

n

e

j

(

s t

w

or

z

e

ni

e

 

t

e

or

i

i

)

s p

r

a

w

d

z

an

i

e

 

t

e

o

r

i

i

 p

r

z

e

z

 

d

w

i

ad

c

z

e

n

i

e

 

l

u

b

 ob

s e

r

w

ac

j

e

w

 

z

al

e

ż

n

c

i

 od

 w

yn

i

k

u

:

 od

r

z

u

c

e

n

i

e

, p

op

r

aw

a

 l

u

b

 d

al

s z

e

 

s p

r

a

w

d

z

an

i

e

 t

e

o

r

i

i

F

i

z

yka

 w

ypr

a

c

ow

a

ł

a

 okr

e

ś l

ony s pos

ób ba

da

n

i

a

 p

r

z

yr

ody 

z

w

a

ny 

m

e

t

odą

 na

u

kow

ą

. E

t

a

py

 c

ykl

u b

a

da

w

c

z

e

go:

background image

M e

t

o

d

a

 

b

a

d

a

w

c

z

a

H

e

n

r i  

P

o

i n

c

a

r é

( 1

8

5

4

 

1

9

1

2

) :

Na

u

k

ę

s

i ę

t wo

r

z

y

 

s

i ę

z

 

f a

k

t ó

w,

 

t a

k

 

j a

k

 

d

o

m

 

b

u

d

u

j e

 

s

i ę

z

 

k

a

m

i e

n

i ,

 

l e

c

z

 

z

b

i ó

r

 

f a

k

t ó

n

i e

 

j e

s

t

 

n

a

u

k

ą

,

 

t

a

k

 

j a

k

 

s

t o

s

 

k

a

m

i e

n

i  

n

i e

 

j e

s

t  

d

o

m

e

m

Ri c

h

a

r d

 

F

e

y

n

m

a

n

( 1

9

1

8

 

1

9

8

8

) :

U

 

p

o

d

s

t a

w

 

w

s

z

y

s

t k

i c

h

 

n

a

u

k

 

p

r z

y

r o

d

n

i c

z

y

c

h

 

l e

ż

y

 

z

a

s

a

d

a

:

S

p

r

a

wd

z

i a

n

e

m

 

ws

z

e

l k

i e

j  

wi e

d

z

y

 

j

e

s

t  

d

o

ś

wi a

d

c

z

e

n

i

e

.

 

E

k

s

p

e

r

y

m

e

n

t  

j e

s

t  

j e

d

y

n

ą

m

i a

r

ą

p

r

a

wd

y

 

n

a

u

k

o

we

j .

background image

C

e

l

 f i

z

y

k i

C

e

l

e

m

 

f

i

z

yk

i

 j

e

s t

 w

yk

r

yc

i

e

 p

od

s t

a

w

o

w

yc

h

 p

r

a

w

 

p

r

z

yr

od

y, k

t

ór

e

 

r

z

ąd

z

ą

m

at

e

r

i

ą

i

 b

ad

an

i

e

 t

yc

h

 p

r

a

w

(

na

s t

ę

pn

i

e

 

i

c

h w

ykor

z

ys t

a

ni

e

 do z

r

oz

um

i

e

ni

a

 

z

j

a

w

i

s k)

R

oz

um

i

e

ć

w

 f

i

z

yc

e

 t

z

n

a

c

z

y um

i

e

ć

opi

s a

ć

z

j

a

w

i

s ko 

w

ykor

z

ys t

uj

ą

c

 z

n

a

ne

 p

r

a

w

a

 pr

z

yr

ody

 

N

a

 pr

z

ykł

a

d

 j

e

ś

l

i

 z

n

a

j

ą

c

 

m

i

e

j

s c

e

 w

yr

z

uc

e

n

i

a

 i

 p

r

ę

dkoś ć

 

poc

z

ą

t

kow

ą

 

poc

i

s ku um

i

e

m

w

yz

na

c

z

 

t

r

a

j

e

k

t

or

i

ę

 

l

o

t

i

 

pr

ę

dkoś ć

 po

c

i

s ku w

 ka

ż

de

j

 

c

hw

i

l

i

 

t

o

 m

ó

w

i

m

y, ż

e

 r

oz

um

i

e

m

r

uc

h poc

i

s k

u.

background image

C o

 

t o

 

j e

s

t  

p

r

a

w

o

 

f i

z

y

c

z

n

e

J e

s t

 

t

o pe

w

na

 u

n

i

w

e

r

s al

n

a r

e

gu

ł

a

(

p

r

a

w

i

d

ł

ow

oś ć

)

, kt

ór

e

j

 

podl

e

g

a

j

ą

 z

j

a

w

i

s ka

.

P

r

a

w

o w

yr

a

ż

a

 s

i

ę

 w

 pos t

a

c

i

 z

w

i

ą

z

w

 

m

i

ę

dz

y w

i

e

l

koś c

i

a

m

i

 

f

i

z

yc

z

nym

i

i

 z

a

p

i

s yw

a

ne

 j

e

s

t

 w

z

or

e

m

 m

a

t

e

m

a

t

yc

z

nym

N

a

 

p

r z

y

k

ł a

d

 

o

b

s

e

r w

u

j ą

c

 

r

u

c

h

 

s

p

a

d

a

j ą

c

y

c

h

 

k

a

m

i e

n

i ,

 

k

u

l  

a

r

m

a

t n

i c

h

 

i

p

l a

n

e

t  

 

u

c

z

o

n

y

 

s

t a

r a

 

s

i ę

 

s

t w

i e

r d

z

i ć

,

 

c

z

y

 

i s

t n

i e

j e

 

j e

d

n

a

 

r e

g

u

ł a

 

p

o

z

w

a

l a

j ą

c

a

 

o

p

i s

a

ć

 

r u

c

h

 

k

a

ż

d

e

g

o

 

p

r z

e

d

m

i o

t u

.

 

T

a

k

ą

 

r

e

g

u

ł ę

,

 

( j e

ś

l i  

j ą

 

z

n

a

j d

z

i e

)  

n

a

z

w

i e

 

p

r a

w

e

m

 

p

r z

y

r o

d

y

background image

U

n

i

w

e

r

s

a

l

n

o

ś

ć

 

p

r

a

w

a

 

f

i

z

y

c

z

n

e

g

o

P

r

aw

p

r

z

y

r

od

y

t

t

a

k

i

e

 doni

os

ł

e

 

s t

w

i

e

r

d

z

e

n

i

e

, kt

ór

e

 pow

i

nno być

 

pr

a

w

dz

i

w

e

 

w

s z

ę

dz

i

e

 

i

 z

a

w

s z

e

t

z

n. 

z

a

k

ł

a

d

a

 s i

ę

ż

e

 pr

a

w

o pr

z

yr

ody 

j

e

s

t

 

uni

w

e

r

s a

l

ne

 

i

 n

i

e

z

m

i

e

nn

e

 w

 c

z

a

s

i

e

 

i

 w

 pr

z

e

s

t

r

z

e

ni

.

U

ni

w

e

r

s a

l

n

e

t

z

n. w

s z

ys t

ko w

e

 

W

s z

e

c

hś w

i

e

c

i

e

 

j

e

s

t

 

podpor

z

ą

dk

ow

a

ne

 t

ym

 pr

a

w

om

 i

 

ni

e

 m

a

 w

yj

ą

t

ków

 (

w

yj

ą

t

e

k oz

na

c

z

a

 

c

ud)

background image

G

a

l i

l e o

 

G

a

l i

l e i

1

5

6

4

 

-

1

6

4

2

 

P

r

a

w

o

 

s

w

o

b

o

d

n

e

g

o

 

s

p

a

d

k

u

W

s z

ys t

ki

e

 c

i

a

ł

a

 be

z

 w

z

g

l

ę

du n

a

 

s w

oj

ą

 m

a

s ę

 i

 s kł

a

d c

h

e

m

i

c

z

ny 

s pa

da

j

ą

 s w

obodni

e

 

(

t

z

n. 

be

z

 

opor

ów

)

 z

 t

y

m

 s a

m

y

m

 

pr

z

ys pi

e

s z

e

ni

e

m

.

a

=

 c

ons

t

a

ns

.

W

 pobl

i

ż

u p

ow

i

e

r

z

c

hn

i

 

z

i

e

m

i

a

=

 g

=

 9,8

1 m

/

s

2

background image

P

r

a

w

o

 

s

w

o

b

o

d

n

e

g

o

 

s

p

a

d

k

u

D

a

ve

 S

c

ot

t

 

dow

ódc

a

 s t

a

t

ku A

pol

l

o

 15 de

m

ons t

r

uj

e

, ż

e

 m

a

s a

 

c

i

a

ł

a

 n

i

e

 w

yw

a

 na

 c

z

a

s  j

e

go s p

a

da

n

i

a

, pus z

c

z

a

j

ą

c

 j

e

dnoc

z

e

ś

ni

e

 

pi

ór

i

 m

ł

ot

e

k na

 K

s i

ę

ż

yc

u.

F i

l

m

:

Y

o

u

T

u

b

e

background image

1

2

2

g

r

a

w

m

m

r

F

G

r

r

K

a

ż

de

 c

i

a

ł

w

e

 w

s z

e

c

hś w

i

e

c

i

e

 p

r

z

yc

i

ą

g

a

 ka

ż

de

 

i

nne

 c

i

a

ł

o

(

pr

a

w

o pow

s z

e

c

hn

e

go c

i

ą

ż

e

n

i

a

 –

j

a

k

oś c

i

ow

o)

S

f

or

m

ow

a

ni

e

 

i

l

oś c

i

ow

e

(

m

a

t

e

m

a

t

y

c

z

ne

)

 –

I

. N

e

w

t

on 1687 r

P

ow

y

ż s z a r e

guł

a w

r az  z  I

I

 i

 

I

I

I

 pr aw

e

m

 dy

nam

i

k

i

 F

=  

m

i

 F

1

2

=

 -

F

2

1

poz w

al

a op

i

s ać

 r

uc

h pl

an

e

t

 w

ok

ół

 S

ł

c

a,

 K

s i

ę

ż y

c

w

ok

ół

 Z

i

e

m

i

, r uc

h w

y

s t

r

z e

l

on

e

j

 

k

u

l

i

 

ar m

at

ni

e

j

 c

z

y

 w

y

r z uc

one

go 

k

am

i

e

n

i

a.

P

r

z

y

k

ł

a

d

 

p

r

a

w

a

 

f

i

z

y

c

z

n

e

g

o

background image

P t

o

l

e

m

e

u

sz

 

o

k

.

.

 

1

4

0

 

r

.

n

.

e

 

b

a

d

a

ł

 

z

a

ł

a

m

a

n

i

e

 

ś

w

i

a

t

ł

a

 

p

r

z

e

c

h

o

d

z

ą

c

e

g

o

 

z

 

p

o

w

i

e

t

r

z

a

 

d

o

 

w

o

d

y

 

i

 

w

y

k

o

n

y

w

a

ł

 

w

 

t

y

m

 

c

e

l

u

 

p

o

m

i

a

r

y

 

k

ą

t

a

 

p

a

d

a

n

i

a

 

i

 

z

a

ł

a

m

a

n

i

a

.

 

N

i

e

 

u

d

a

ł

o

 

m

u

 

si

ę

 

z

n

a

l

e

ź

ć

 

w

z

o

r

u

 

m

a

t

e

m

a

t

y

c

z

n

e

g

o

 

w

i

ą

ż

ą

c

e

g

o

 

t

e

 

d

w

i

e

 

w

i

e

l

k

o

śc

i

.

 

W

 

sw

y

m

 

d

z

i

e

l

e

 

O

p

t

y

k

a

 

z

a

m

i

e

śc

i

ł

 

j

e

d

y

n

i

e

 

t

a

b

l

i

c

ę

 

k

ą

t

ó

w

 

d

l

a

 

w

o

d

y

.

K

l

a

udi

us

z

 

P

t

ol

e

m

e

us

z

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

( ok.

 

100

 

-

ok

.

 

16

8)  

P

r

z

y

k

ł

a

d

 

p

r

a

w

a

 

f

i

z

y

c

z

n

e

g

o

 

p

r

a

w

o

 

z

a

ł

a

ma

n

i

a

 

ś

w

i

a

t

ł

a

background image

P

r

a

w

o z

a

ł

a

m

a

ni

a

 (

S

ne

l

l

a

)

s

i

n

n

=

1

, 3

3

(

d

l

a

  w

o

d

y

)

s

i

n

P

r

a

w

o z

a

ł

a

m

a

ni

a

 z

na

l

e

z

i

ono dop

i

e

r

w

 1620 r

oku pr

z

e

z

 f

i

z

yk

a

 

hol

e

nd

e

r

s k

i

e

go S

ne

l

l

i

us

a

i

 

r

ów

nol

e

g

l

e

 

pr

z

e

z

 f

r

a

nc

u

s ki

e

go 

m

a

t

e

m

a

t

yka

 K

a

r

t

e

z

j

us z

a

si

n

(

3

0

)

1

,

3

si

n

(

2

2

,

5

)

P

r

z

y

k

ł

a

d

 

p

r

a

w

a

 

f

i

z

y

c

z

n

e

g

o

 

p

r

a

w

o

 

z

a

ł

a

ma

n

i

a

 

ś

w

i

a

t

ł

a

background image

K

r y

s

z

t a

ł

y

 

t a

k

i e

 

j a

k

 

k

a

l c

y

t ,

 

c

z

y

 

k

w

a

r c

 

s

ą

 

d

w

ó

j ł o

m

n

e

 

t z

n

.

 

m

a

j ą

 

d

w

a

 

r ó

ż

n

e

 

w

s

p

ó

ł c

z

y

n

n

i k

i  

z

a

ł a

m

a

n

i a

.

 

P

r o

m

i e

ń

 

e

 

( e

x

t r a

o

r d

i n

a

r y

)  

n

i e

 

s

t o

s

u

j e

 

s

i

ę

 

d

o

 

p

r a

w

a

 

z

a

ł a

m

a

n

i a

 

S

n

e

l l a

.

P

r

a

w

o

 

z

a

ł

a

ma

n

i

a

 

c

z

y

 

z

a

w

s

z

e

 

p

r

a

w

d

z

i

w

e

 

?

P

r

a

w

o z

a

ł

a

m

a

ni

a

 s ł

us

z

ne

 dl

a

 

s ubs t

a

nc

j

i

 

i

z

ot

r

opow

yc

h

background image

P

r

z

y

k

ł

a

d

 

p

r

a

w

a

 

f

i

z

y

c

z

n

e

g

o

 

-

p

r

a

w

o

 

O

h

ma

 

(

1

8

2

6

)

G

e o

rg

O

h

m   (

1

7 8 7 -

1

8 5 4 )

c

onst

a

ns

U

R

I

background image

P

r

z

y

k

ł

a

d

 

p

r

a

w

a

 

f

i

z

y

c

z

n

e

g

o

 

-

p

r

a

w

o

 

O

h

ma

 

(

1

8

2

6

)

G

e o

rg

O

h

m   (

1

7 8 7 -

1

8 5 4 )

c

onst

a

ns

U

I

B

a

da

ni

e

 ż

a

r

ów

e

c

z

ki

K

or

e

kt

a

:

 s

t

o

s une

k U

/

I

 =

 

c

ons t

a

ns  s ł

u

s z

ny dl

a

 m

e

t

a

l

i

 w

 s t

a

ł

e

j

 

t

e

m

pe

r

a

t

ur

z

e

background image

O

dk

r y

w

ane

 pr aw

a f

i

z y

k

i

 s ą z w

y

k

l

e

 p

r z y

bl

i

ż e

n

i

e

m

pr aw

dz i

w

y

c

pr aw

 pr z y

r ody

N

i

gdy

ni

e

 m

a pe

w

noś c

i

 

c

z y

 odk

r

y

t

e

 

pr aw

o j

e

s t

 a

bs ol

ut

n

i

e

 

pr aw

dz i

w

e

Z

az w

y

c

z aj

 n

ow

e

 pr aw

o ni

e

 pr z e

k

r e

ś

l

a s t

ar

e

go, a

l

e

 

j

e

s t

 

j

e

go 

r oz s z e

r z e

ni

e

m

 i

 daj

e

 „

pr

aw

dz i

w

s z y

 obr az  r z e

c

z y

w

i

s t

oś c

i

.

P

r

z

y

k

ł

a

d

 

o

d

k

r

y

w

a

n

i

a

 

p

r

a

w

a

 

p

r

z

y

r

o

d

y

background image

P

r

a

w

a

 

f

i

z

y

k

i

 

j

a

k

o

 

p

r

z

y

b

l

i

ż

e

n

i

e

 

p

r

a

w

 

p

r

z

y

r

o

d

y

W

 

m

e

c

ha

ni

c

e

 ne

w

t

onow

s ki

e

j

pr

ę

dko

ś c

i

 dod

a

j

ą

 s

i

ę

 w

e

ug w

z

or

u:

w

z

ór

 t

e

n p

r

o

w

a

dz

i

 do w

yni

ków

 ni

e

z

g

odnyc

h z

 do

ś w

i

a

dc

z

e

n

i

e

m

 

(

pr

ę

dkoś ć

 w

m

e

 być

 w

 z

a

s a

d

z

i

e

 n

i

e

s końc

z

ona

)

Z

godni

e

 

z

e

 

S

z

c

z

e

l

n

ą

 

T

e

or

i

ą

 W

z

gl

ę

dnoś c

i

pr

ę

d

koś c

i

 dod

a

j

ą

 s i

ę

 

z

godni

e

 

z

 

z

a

l

e

ż

noś c

i

ą

2

1

u

v

w

u

v

c

w

u

v

J e

ś l

i

 pr

ę

dko

ś c

i

 u, v 

<

<

 

c

, t

o w

z

ór

 da

j

e

 w

 pr

z

ybl

i

ż

e

ni

u u 

+

 v. J

e

s t

 

t

pr

z

yk

ł

a

d pr

z

e

j

ś

c

i

a

 gr

a

ni

c

z

ne

go

m

i

ę

dz

y now

ą

 i

 s t

a

r

ą

 

t

e

or

i

ą

.

background image

Mo

d

e

l

e

 

m

a

t

e

m

a

t

y

c

z

n

e

 

z

j

a

w i

s k

 

-

t

e

o

r

i

e

F

i

z

yka

 w

i

d

z

i

 ś w

i

a

t

 pr

z

e

z

 t

e

o

r

i

e

, k

t

ór

e

 m

ode

l

uj

ą

 

r

z

e

c

z

yw

i

s

t

oś ć

[

t

he

or

os  z

 g

r

. –

ogl

ą

d

a

ć

kont

e

m

pl

ow

a

ć

]

.

T

e

or

i

a

t

o z

b

i

ór

 pr

a

w

 f

i

z

y

c

z

nyc

h

w

 po

s t

a

c

i

 m

a

t

e

m

a

t

y

c

z

n

e

j

 

+

 

w

a

r

unki

 s t

os

ow

a

l

noś c

i

S

t

a

now

i

 s ys t

e

m

 poz

w

a

l

a

j

ą

c

y op

i

s yw

a

ć

 z

j

a

w

i

s k

a

 z

 pe

w

ne

go kr

ę

gu

 

kl

a

s y 

z

j

a

w

i

s

k (

r

uc

h m

e

c

ha

ni

c

z

ny, 

e

l

e

kt

r

yc

z

noś ć

,

 c

i

e

p

ł

o, 

r

oz

c

hod

z

e

n

i

e

 s i

ę

 ś w

i

a

t

ł

a

 i

t

d.)

. R

dz

e

ń

 t

e

o

r

i

i

 s

t

a

no

w

i

 pr

a

w

f

i

z

yc

z

ne

.

background image

Pr

z

y

k

ł

a

d

 

t e

o

r

i

i

 

f

i

z

y

c

z

n

e

j

T

e

or

i

a

 g

r

a

w

i

t

a

c

j

i

 N

e

w

t

o

na

2

ˆ

g

M

m

F

G

r

r

F

m

a

w

a

r

u

n

k

i

 

s

t

o

s

o

w

a

l

n

o

ś

c

i

:

 

e

n

e

r

g

i

a

 

g

r

a

w

i

t

a

c

y

j

n

a

 

U

 

<

<

 

M c

2

.

1 2

2 1

F

F

W

z

ór

 na

 s i

ł

ę

 

gr

a

w

i

t

a

c

j

i

 (

p

r

a

w

pr

z

yr

ody)

D

r

ugi

e

 

i

 t

r

z

e

c

i

e

 pr

a

w

o dyna

m

i

ki

 

N

e

w

t

ona

 (

pr

a

w

a

 pr

z

yr

od

y)

background image

z

g

o

d

n

o

ś

ć

 

z

 

w

y

n

i

k

a

m

i

 

d

o

ś

w

i

a

d

c

z

e

ń

m

o

ż

l

i

w

o

ś

ć

 

p

r

z

e

w

i

d

y

w

a

n

i

a

 

n

i

e

z

n

a

n

y

c

h

 

d

o

t

ą

d

 

f

a

k

t

ó

w

m

o

ż

l

i

w

o

ś

ć

 

j

e

j

 

o

b

a

l

e

n

i

a

 

(

f

a

l

s

y

f

i

k

o

w

a

l

n

o

ś

ć

)

;

 

d

o

ś

w

i

a

d

c

z

e

n

i

e

 

l

u

b

 

o

b

s

e

r

w

a

c

j

a

 

m

o

ż

e

 

w

y

k

a

z

a

ć

 

f

a

ł

s

z

y

w

o

ś

ć

 

t

e

o

r

i

i

C e

c

h

y

 

t

e

o

r

i

i

 

n

a

u

k

o

w e

j

background image

St r z

a

ł

 

z

 

a

r m

a

t y

 

f i

z

y

k

a

 

A r y

s

t o

t

e

l

e

s

a

F

i

z

yka

 A

r

ys

t

o

t

e

l

e

s

a

:

r

u

c

h

 

w

y

m

a

g

a

 

p

o

r

u

s

z

y

c

i

e

l

a

c

i

a

ł

a

 

c

i

ę

ż

k

i

e

 

n

a

t

u

r

a

l

n

i

e

 

d

ą

ż

ą

 

d

o

 

Z i

e

m

i

,

 

s

t

ą

d

 

r

u

c

h

e

m

 

n

a

t

u

r

a

l

n

y

m

 

j

e

s

t

 

p

i

o

n

o

w

y

 

s

p

a

d

e

k

p

r

ę

d

k

o

ś

ć

 

c

i

a

ł

a

 

z

a

l

e

ż

y

 

o

d

 

n

a

p

o

t

y

k

a

n

e

g

o

 

o

p

o

r

u

 

o

ś

r

o

d

k

a

,

 

s

t

ą

d

 

p

r

ó

ż

n

i

a

 

n

i

e

 

m

o

ż

e

 

i

s

t

n

i

e

ć

T

e

or

i

a

 

i

m

pe

t

u X

I

I

-

X

V

 

w

i

e

k

background image

St r z

a

ł

 

z

 

a

r m

a

t y

 

m

ode

l

 

z

j

a

w

i

s

k

a

W

y

j a

ś

n

i e

n

i e

-

z

 

p

u

n

k

t

u

 

w

i d

z

e

n

i a

 

f i z

y

k

i  

N

e

w

t o

n

a

 

r u

c

h

u

 

k

u

l i  

a

r m

a

t n

i e

j

R

z

e

c

z

y

w

i

s

t

o

ś

ć

(

1

)

d

e

f

i

n

i

u

j

e

m

y

 

p

o

j

ę

c

i

a

:

 

v

,

 

F

,

 

a

,

 

i

 

U

O

 

x

,

y

(

2

)

t

w

o

r

z

y

m

y

 

m

o

d

e

l

 

m

a

t

e

m

a

t

y

c

z

n

y

 

z

j

a

w

i

sk

a

 

w

p

r

o

w

a

d

z

a

j

ą

c

 

u

p

r

a

sz

c

z

a

j

ą

c

e

 

z

a

ł

o

ż

e

n

i

a

p

o

m

i

j

a

m

y

 

o

p

ó

r

 

p

o

w

i

e

t

r

z

a

p

o

m

i

j

a

m

y

 

k

r

z

y

w

i

z

n

ę

 

Z

i

e

m

i

p

o

m

i

j

a

m

y

 

r

u

c

h

 

o

b

r

o

t

o

w

y

 

Zi

e

m

i

 

c

o

n

s

t

a

n

s

g

0

v

(

)

v

t

x

y

M

o d e l

O

p

i

s

 

m

a

t

e

m

a

t

y

c

z

n

y

:

(

a

)

p

r

a

w

o

 

p

r

z

y

r

o

d

y

 

(

b

)

w

a

r

u

n

k

i

 

p

o

c

z

ą

t

k

o

w

e

 

 

(

c

)

z

a

p

i

s

 

r

ó

w

n

a

n

i

a

 

r

u

c

h

u

2

ˆ

9

,

81

m

g

y

s

0

(

0

)

0

,

(

0

)

r

t

v

t

v

2

2

d

r

m

m

g

d

t

background image

Fi

z

y

k

a

 

k

l

a

s

y

c

z

na

P

r

a

w

a

 

i  

t e

o

r

i

e

 

u

z

n

a

w

a

n

a

 

z

a

 

p

r

a

w

d

z

i

w

e

 

o

d

 

X

V

I

I

 

w

.

 

d

o

 

k

o

ń

c

a

 

X

I

X

 

w

i e

k

u

w

y

p

d p

F

d t

1

2

2

g

r

a

w

m

m

r

F

G

r

r

0

s

w

o

b

B

ro

t

E

t

D

ro

t

H

j

t

d

i

v

D

d

i

v

B

L

F

q

E

q

v

B

Pr

a

w

a

 

d

y

n

a

m

i

k i

 

N

e

w

t

o

n

a

Pr

a

w

o

 

g

r

a

w

i

t

a

c

j

i

 

N

e

w

t

o

n

a

R

ó

w

n a

n i

a

 

M

a

x

w

e

l

l

a

S i

ł

a

 

L

o

r

e

n

t

z

a

p

ę

d

u

m

o

m

e

n

t

u

 

p

ę

d

u

e

n

e

r

g

i

i

ł

a

d

u

n

k

u

 

e

l

e

k

t

r

y

c

z

n

e

g

o

Z

a

sa

d y

 

z

a

c

h o

w

a

n i

a

:

1

2

2

1

F

F

background image

W

i

e

l

koś c

i

 f

i

z

yc

z

n

e

 

t

o w

i

e

l

koś

c

i

 m

i

e

r

z

a

l

ne

 

(

i

n

a

c

z

e

j

:

 w

i

e

l

koś

c

i

kt

ór

y

c

h ni

e

 

um

i

e

m

y z

m

i

e

r

z

y

ć

 s ą

 n

i

e

f

i

z

y

c

z

n

e

)

N

a

 pr

z

ykł

a

d

 pi

ę

kno, 

e

m

oc

j

e

i

nt

e

ns y

w

noś ć

 kol

or

u s ą

 

ni

e

f

i

z

yc

z

ne

O

dl

e

c

i

 

<

 w

ym

i

a

r

ów

 c

z

ą

s

t

e

k e

l

e

m

e

nt

a

r

nyc

h,

 odl

e

g

ł

oś c

i

 

>

 

hor

yz

on

t

W

s z

e

c

hś w

i

a

t

a

 s

ą

 t

a

e

 n

i

e

f

i

z

yc

z

ne

Wi

e

l

k

o

ś

c

i

 

f

i

z

y

c

z

n

e

 

i

 

n

i

e

f

i

z

y

c

z

n

e

background image

F

i

z

y

k

a

 

j

a

k

o

 

n

a

u

k

a

 

i

l

o

ś

c

i

o

w

a

E

ks pe

r

ym

e

nt

y f

i

z

y

c

z

n

e

 

opa

r

t

e

 s ą

 n

a

 

pom

i

a

r

a

c

h.

P

o

m

i

a

r

w

i

e

l

koś c

i

 f

i

z

yc

z

ne

j

po

l

e

ga

 n

a

 j

e

j

 por

ów

na

ni

z

 

w

i

e

l

koś

c

i

ą

t

e

go s a

m

e

go r

odz

a

j

u pr

z

y

j

ę

t

ą

z

a

 

j

e

dno

s t

W

y

n

i k

 

p

o

m

i a

r u

 

w

i e

l k

o

ś

c

i  

f i z

y

c

z

n

e

j  

A

 

p

r

z

e

d

s

t a

w

i a

 

s

i ę

 

w

 

p

o

s

t a

c

i

Z

a

p

i s

u

j ą

c

 

w

i e

l k

o

ś

ć

 

f i z

y

c

z

n

ą

 

t r z

e

b

a

 

z

a

w

s

z

e

p

o

d

a

w

a

ć

 

j e

d

n

o

s

t k

ę

.

A

=

{A

[

A

]

w

a

r

t

o

ść

 

l

i

c

z

b

o

w

a

j

e

d

n

o

st

k

a

 

m

i

a

r

y

K

a

ż

d

y

 

p

o

m

i a

r  

j e

s

t  

o

b

a

r c

z

o

n

y

 

b

ł ę

d

e

m

 

i  

w

a

r t o

ś

ć

 

b

ł ę

d

u

 

p

o

w

i n

n

a

 

b

y

ć

 

p

o

d

a

n

a

.

 

W

y

n

i k

 

l i c

z

b

o

w

y

 

z

a

p

i s

u

j e

 

s

i ę

 

z

 

p

o

d

a

n

i e

m

 

w

a

r t o

ś

c

i  

b

ł ę

d

u

.

A

A

A

w

a

r t

ć

 

ś

r e

dni

a

 

( na

j

ba

r dz

i

e

j

 

pr a

w

dopodobna

)

w

a

r t

ć

 

ś

r e

dni

a

 

ę

du 

w

a

r

t

c

i

 

ś

r e

dni

e

j

 

A

background image

S

t

a

ł

a

 gr

a

w

i

t

a

c

j

i

11

3

1

1

6

,

6

7

2

5

9

8

5

1

0

G

m

k

g

s

Ł

a

dune

e

l

e

kt

r

y

c

z

ny

1

9

1

,

6

0

2

1

7

7

3

3

4

9

1

0

e

C

P

r

ę

dkoś ć

 ś w

i

a

t

ł

a

  

(

de

f

i

n

i

c

j

a

)

 

8

1

2

,

9

9

7

9

2

4

5

8

1

0

c

m

s

N

a

 de

f

i

ni

c

j

i

 

pr

ę

dkoś c

i

 c

 

opa

r

t

o de

f

i

n

i

c

j

ę

 1 m

e

t

r

a

1 m

e

t

r

 t

o d

r

oga

 j

a

 w

 pr

óż

n

i

 pr

z

e

by

w

a

 ś w

i

a

t

ł

w

 c

z

a

s i

e

 

1/

[

c

]

 =

 1/

(

2,

99792458·

1

0

8

)

 s e

kundy

P

r

z

y

k

ł

a

d

o

w

e

 

w

a

r

t

o

ś

c

i

 

s

t

a

ł

y

c

h

 

f

i

z

y

c

z

n

y

c

h

W

y

n

i

k

 

p

o

m

i a

r

u

 

za

l

e

ż

y

 

o

d

 

w

y

b

o

r

u

 

j e

d

n

o

s

t

k

i

!

background image

P

O

D

R

Ę

C

Z

N

I

K

I

background image

D

Z

I ĘKU

background image

Z

 poc

z

ą

t

k

i

e

m

 d

w

udz

i

e

s t

e

go w

i

e

ku u

c

z

onym

 w

y

da

w

a

ł

o

s

i

e

z

e

 

j

 

r

oz

u

m

i

e

j

ą

 pods

t

a

w

o

w

e

 pr

a

w

a

 pr

z

yr

ody. A

t

om

y był

c

e

g

i

e

ł

ka

m

i

 

budow

m

a

t

e

r

i

i

l

ud

z

i

e

 

w

i

e

r

z

y

l

i

 w

 pr

a

w

a

 

m

e

c

ha

ni

k

i

 n

e

w

t

onow

s ki

e

j

a

 w

i

ę

ks

z

oś ć

 pr

obl

e

m

ów

 f

i

z

yki

 

był

a

 

r

oz

w

i

ą

z

a

na

. J

e

dna

k

ż

e

 

j

 

z

a

s

t

ą

p

i

e

n

i

e

 m

e

c

ha

ni

k

i

 

N

e

w

t

ona

 pr

z

e

z

 

t

e

or

i

e

 w

z

gl

ę

dnoś c

i

E

i

n

t

e

i

na

 uś

w

i

a

dom

i

ł

uc

z

onym

, z

e

 i

c

h w

i

e

dz

a

 j

e

s t

 d

a

l

e

ka

 o

d dos kona

ł

o

ś c

i

N

a

t

om

i

a

s t

 

m

e

c

ha

ni

ka

 k

w

a

nt

ow

a

, kt

ór

a

 kom

pl

e

t

ni

e

 

z

m

i

e

n

i

ł

a

 

poj

m

ow

a

ni

e

 f

i

z

yki