1 

 

 

Szkoła Podstawowa nr 1 

im. Juliana Tuwima 

w Paj

ęcznie 

 

 

 

 

 

 

PROGRAM ROZWIJANIA ZAINTERESOWA

Ń 

PRZYRODNICZYCH 

 

 

 

 

 

 

 

Autor 

mgr in

ż. Dorota Jaskuła 

 

 

Paj

ęczno 2004r.

2 

 
Główne zało

żenia programu 

 
 
 

Program skierowany jest do uczniów klasy VI szkoły podstawowej, których ciekawo

ść nie 

zostanie zaspokojona w ramach jednostek lekcyjnych.  Cele realizowane s

ą w ramach lekcji przy-

rody (indywidualizacja pracy z uczniem) oraz w formie zada

ń dodatkowych do samodzielnego wy-

konania przez uczniów poza zaj

ęciami szkolnymi.  

 

Program odwołuje si

ę do wrodzonej ciekawości dziecka i chęci poznawania. Jego zadaniem 

jest wywoływanie, podtrzymywanie i wzmacnianie zainteresowa

ń ponadprzedmiotowych. W czasie 

realizacji programu wykorzystywane s

ą uzdolnienia i zainteresowania dzieci. Uczniowie często 

sami decyduj

ą co i w jaki sposób wykonają. Ważną funkcję odgrywają prace badawcze samodziel-

nie wykonane przez uczniów. 

 

Cele programu 

 

• 

Rozbudzenie ciekawo

ści poznawczej wobec otaczającej rzeczywistości. 

• 

Rozbudzanie ciekawo

ści świata. 

• 

Rozwijanie samodzielno

ści w dochodzeniu do wiedzy. 

• 

Rozbudzanie i wzmacnianie postaw badawczych i poszukiwawczych. 

• 

Motywowanie do wykazywania własnej inwencji. 

• 

Stwarzanie atmosfery sprzyjaj

ącej rozwojowi twórczego rozwiązywania problemów. 

• 

Kształtowanie otwarto

ści na nowe doświadczenia. 

• 

Motywowanie do poszerzania wiedzy. 

• 

Nabywanie wiedzy przez uczniów w sposób atrakcyjny i bardziej trwały. 

• 

Pogł

ębianie umiejętności analizowania i wnioskowania. 

• 

Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów.  

• 

Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media.  

• 

Przygotowanie do 

świadomego i odpowiedzialnego korzystania ze środków masowej 

komunikacji (telewizji, komputerów, prasy itp.)  

• 

Kształtowanie wła

ściwej postawy względem życia organizmów hodowlanych, rozwijanie 

poczucia odpowiedzialno

ści za ich życie. 

 

3 

  

Sposoby realizacji programu 
 
 

W trakcie realizacji ucze

ń powinien   

Główne 

zadania 

Procedury osi

ągania 

celów 

zdoby

ć wiadomości: 

opanowa

ć 

umiej

ętności: 

Samodzielne 
obserwacje 
przyrodnicze 

1. Prowadzenie kart 

obserwacji ró

żnych 

elementów przyrody. 

2. Prowadzenie obserwacji 

mikroskopowych. 

3.  Przyrodnik „detektyw” – 

śledzenie owadów, 

ślimaków, dżdżownic, 
ptaków. 

1. Bezpo

średnie zapoz-

nanie si

ę ucznia z ob-

serwowanym elemen-
tem przyrody lub zja-
wiskiem w warunkach 
naturalnych lub sztucz-
nych  (w warunkach 
szkolnych lub domo-
wych). 

2.  Poznanie reguł, których 

przestrzeganie 
warunkuje prawidłowy 
przebieg obserwacji. 

3. Charakterystyczne 

cechy obserwacji. 

4. Zasady rejestrowania 

przebiegu obserwacji. 

5. Poznanie zale

żności 

istniej

ących w środowi-

sku przyrodniczym. 

6.  Poznanie  przyrz

ądy 

ułatwiaj

ących prowa-

dzenie obserwacji bilo-
gicznych i  zasad ich 
stosowania (lornetka, 
lupa, luneta, aparat 
fotograficzny). 

7. Technika wykonywania 

preparatów 
mikroskopowych. 

1. Obserwacji zjawisk 

przyrodniczych i do-
konywania ich opisu. 

2. Samodzielnego wy-

konania preparatu 
mikroskopowego z 
materiału ro

ślinnego. 

3. Wykonania sche-

matycznego rysunku 
spod mikroskopu. 

4. Rejestrowania doko-

nanych spostrze

żeń. 

5. Interpretacji wyni-

ków obserwacji i 
przedstawiania ich w 
formie opisowej i 
graficznej. 

6. Formułowania 

wniosków. 

Hodowle 
przyrodnicze 

1.  Zakładanie i prowa-

dzenie hodowli perwot-
niaków, d

żdżownic, 

patyczaków, ryb akwa-
riowych, ptaków, 
drobnych ssaków, itp. 

2.  Analiza potrzeb pokar-

mowych wybranych or-

1.  Zasady planowania i 

prowadzenia prac 
hodowlanych. 

2. Sposoby rejestrowania 

przebiegu prac hodo-
wlanych. 

3. Poznanie sprz

ętu 

1. Prowadzenia hodo-

wli wg instrukcji. 

2. Planowania, zakła-

dania i prowadzenia 
hodowli wybranych 
organizmów. 

3. Rejestrowania prac 

4 

ganizmów. 

3.   Obserwacja kształtów i 

sposobów poruszania si

ę 

wybranych organizmów. 

4. Obserwacja przystoso-

wa

ń organizmów do 

życia w swoich środo-
wiskach. 

u

żywanego do hodowli. 

4. Cechy  

żywego orga-

nizmu oraz podobie

ń-

stwa mi

ędzy zwierzę-

tami.  

5. Charakterystyczne 

przy-stosowania do 
ró

żnych warunków 

życiowych w sposobie 
oddychania, lokomocji, 
pobierania pokarmu i 
preferen-cjach 
pokarmowych. 

6. Zachowanie si

ę ptaków 

i ssaków w rozmaitych 
sytuacjach 

życiowych 

(obserwacja opieki tych 
zwierz

ąt nad potom-

stwem). 

7. Przystosowania orga-

nizmów do  

środowisk 

życia (mimikra, rege-
neracja i inne). 

8. Wpływ d

żdżownic na 

struktur

ę gleby. 

hodowlanych. 

4. Posługiwania si

ę 

sprz

ętem hodowla-

nym. 

5. Wnioskowania oraz 

formułowania 
problemów i hipotez. 

6. Okre

ślania potrzeb 

pokarmowych i 
byto-wych zwierz

ąt. 

7. Wykazywania zale

ż-

no

ści budowy i trybu 

życia od warunków 

środowiska. 

8.  Wykonywania i opi-

sywania  schema-
tycznych rysunków 
budowy zewn

ętrznej 

hodowanego orga-
nizmu. 

9. Charakteryzowania i 

porównywania zja-
wisk i procesów fi-
zjologicznych. 

10. Analiza 

wpływu 

wybranych czyn-
ników 

środowiska na 

przebieg procesów 
fizjologicznych. 

Eksperyment 
przyrodniczy 

1. Badanie wpływu 

warunków 

środowiska 

na rozwój ro

ślin  w 

ogródku przyszkolnym, 
w pracowni szkolnej lub 
w warunkach domo-
wych. 

2. Badanie okre

ślonego 

obiektu lub zjawiska w 
celowo zmienionych 
warunkach. 

1. Charakterystyczne 

cechy eksperymentu 
biologicznego. 

2. Wymagania stawiane 

osobie prowadz

ącej 

eksperyment. 

3. Zasady planowania, 

organizowania i pro-
wadzenia eksperymen-
tu. 

4. Zasady rejestrowania 

przebiegu eksperymen-
tu oraz ujmowania i 
interpretowania ich 
wyników. 

5. Wpływ warunków 

środowiska na rozwój 

1. Planowania prze-

biegu do

świadcze-

nia, formułowania 
hipotez roboczych, 
potwierdzanie lub 
odrzucanie ich po 
opracowaniu wyni-
ków. 

2. Opracowania za-

ło

żeń doświadcze-

nia, zestawienia 
wyników i formuło-
wania wniosków. 

3. Interpretacji wyni-

ków do

świadczeń i 

przedstawiania ich w 
formie opisowej i 
graficznej. 

5 

ro

ślin. 

6. Wpływ rodzaju gleby 

na rozwój ro

ślin. 

7. Wpływ 

światła słonecz-

nego na rozwój ro

ślin. 

8.  Poznanie prac zwi

ąza-

nych z sadzeniem i 
przesadzaniem donicz-
kowych i ozdobnych 
oraz planowanie zabie-
gów piel

ęgnacyjnych. 

4. Posługiwania si

ę 

sprz

ętem ogrodni-

czym. 

5. Posługiwania si

ę 

wiedz

ą teoretyczną 

w praktycznym dzia-
łaniu. 

6.  Planowania i organi-

zowania pracy w 
ogrodzie. 

7. Rozpoznawania 

chwastów i innych  
ro

ślin. 

8. Dostrzegania za-

le

żności między 

warunkami 

życio-

wymi a wygl

ądem 

hodowlanych orga-
nizmów. 

 

Badania 
przyrodnicze 

1. Badanie biologicznej 

analizy stanu czysto

ści 

wody w najbli

ższym 

środowisku. 

2. Badanie ilo

ści 

zu

żywanej wody we 

własnym gospodarstwie 
domowym.  

3. Badanie czysto

ści 

powietrza na podstawie 
obserwacji przyrody 
(obecno

ści porostów, 

ulistnienia drzew) i 
prostych pomiarów 
(ruchu ulicznego, opadu 
pyłów). 

1.  Poznanie skutków eko-

logicznych, jakie wy-
wołuje działanie czło-
wieka w 

środowisku 

oraz mo

żliwości roz-

wi

ązywania 

istniej

ących problemów 

środowis-kowych. 

2. 

Źródła zanieczysz-
czenia wód i powietrza. 

3. Organizmy wska

ź-

nikowe. 

4. Wielorakie znaczenie 

wody w przyrodzie. 

5. U

świadomienie ist-

nienia kryzysu 
wodnego na 

świecie 

oraz ko-nieczno

ści 

podejmo-wania działa

ń 

maj

ących na celu 

popraw

ę wód w skali 

globalnej. 

6. Problemy globalne 

stworzone przez za-
nieczyszenia powietrza. 

1. Dokonania oceny 

jako

ści wody i po-

wietrza prostymi 
metodami. 

2. Wyja

śnienia zależ-

no

ści między jakoś-

ci

ą wody a występo-

waniem w niej orga-
nizmów wska

źni-

kowych. 

3. Planowania działa

ń 

maj

ących na celu 

zapobieganie degra-
dacji 

środowiska. 

4. Interpretacji wyni-

ków i planowania 
działa

ń zmierza-

j

ących do ogranicze-

nia zu

życia wody we 

własnym gospodar-
stwie domowym. 

5. Rozwi

ązywania 

problemów w spo-
sób twórczy. 

6. Tworzenia potrzeb-

nych do

świadczeń i 

nawyków. 

6 

Kolekcje 
przyrodnicze 

Gromadzenie kolekcji 
okazów przyrodniczych, 
np. muszli, piór, nasion, 
ro

ślin, itp. 

1.  Rozpzonawanie i klasy-

fikowanie okazów przy-
rodniczych. 

2. Opisywanie okazów. 

3. Rozbudzanie zaintere-

sowania przyrod

ą. 

4.  Rozwijanie pasji poszu-

kiwawczych oraz moty-
wowanie do pogł

ębia-

nia i porz

ądkowania 

informacji. 

5. Rozwijanie zaintere-

sowa

ń i uzdolnień 

własnych uczniów. 

1. Planowania działa

ń. 

2. Wykorzystania 

wiedzy w praktyce. 

3.  Korzystania z ró

ż-

nych 

źródeł infor-

macji. 

4. Rozwijania włas-

nych pomysłów i 
idei. 

Gry 
dydaktyczne, 
konkursy 
przyrodnicze 

1.  Organizowanie i udział 

w konkursach wiedzy 
przyrodniczej, np. 
„Krajobrazy Ameryki – 
Przyrodniczy 
milionerek”. 

2.  Udział w ogólnopolskim 

konkursie wiedzy 
ekologicznej Ekoludek. 

3. Gry dydaktyczne 

(krzy

żówki, rebusy, 

układanki wyrazowe, 
szyfrogramy i inne). 

1. Metody aktywizuj

ące 

jako droga do łatwiej-
szego przyswajania 
poj

ęć, utrwalania wia-

domo

ści i kształtowania 

postaw. 

2. Rozbudzanie zaintere-

sowania przyrod

ą. 

3. Przygotowanie uczniów 

do pełnienia ró

żnych 

ról społecznych. 

4. Ł

ączenie elementów 

nauki, zabawy i współ-
zawodnictwa. 

5. 

Ćwiczenie pamięci, 
spostrzegawczo

ści, 

orientacji, szybko

ści 

reakcji, uwagi oraz 
rozwijania zaintere-
sowa

ń uczniów. 

6.  Rozwijanie pasji poszu-

kiwawczych oraz moty-
wowanie do pogł

ębia-

nia i porz

ądkowania 

informacji. 

7.  Przyswajanie metod i 

technik negocjacyjnego 
rozwi

ązywania kon-

fliktów i problemów 
społecznych. 

1. Stosowania zdobytej 

wiedzy w praktyce. 

2. Samodzielnego my-

ślenia, krytycznego 
wnioskowania, lo-
gicznego kojarzenia i 
wnioskowania. 

3. Efektywnego współ-

działania w zespole i 
pracy w grupie, 
budowania wi

ęzi 

mi

ędzyludzkich. 

4. Podejmowania indy-

widualnych i grupo-
wych decyzji. 

5. Kole

żeńskiego 

współzawodnictwa. 

6. Dyskutowania i 

prezentacji własnego 
punktu widzenia. 

Literatura 
przyrodnicza 

1. Prowadzenie zeszytów 

lektur i filmów przyrod-

1. Wydawnictwa przyro-

dnicze (wydawnictwa 

1. Umiej

ętność porozu-

miewania si

ę w róż-

7 

 
 

niczych. 

2. Prasówki przyrodnicze. 

3. Wykorzystywanie w 

czasie lekcji przyrody 
informacji ze 

źródeł 

pozapodr

ęcznikowych 

(film, ksi

ążka, multime-

dia). 

4.  Utworzenie bazy danych 

ciekawych adresów 
internetowych z faktami 
przyrodniczymi. 

5. Tworzenie gazetek 

ściennych o tematyce 
przyrodniczej. 

6. Opracowywanie 

monografii obiektów 
przyrodniczych (np. 
parków, zbiorowisk itp.). 

7. Gromadzenie materia-

łów w port-folio na 
interesuj

ący uczniów 

temat. 

8.  Zbieranie i prezento-

wanie informacji przez 
uczniów. 

popularno-naukowe, 
literackie, czasopisma). 

2.  Funkcje i charaktery-

styka komunikatów 
medialnych: drukowa-
nych, obrazowych, 
d

źwiękowych, audio-

wizualnych i multime-
dialnych. 

3. Selektywno

ść doboru 

informacji w 

środkach 

masowego przekazu. 
Stronniczo

ść przekazu. 

4. Zasady samodzielnego 

posługiwania si

ę narzę-

dziami medialnymi. 

5. Fikcja a rzeczywisto

ść 

w przekazach medial-
nych. 

 

nych sytuacjach. 

2. Prezentacji własnego 

punktu widzenia i 
uwzgl

ędniania po-

gl

ądów innych. 

3. Przygotowania do 

publicznych wyst

ą-

pie

ń. 

4. Poszukiwania, po-

rz

ądkowania i wyko-

rzystywania infor-
macji z ró

żnych 

źródeł oraz efektyw-
nego posługiwania 
si

ę technologią infor-

macyjn

ą. 

5. Samodzielnego po-

szukiwania potrzeb-
nych informacji i 
materiałów. 

6. Rozwijania 

własnych pomysłów 
i idei. 

 

 

 

 

 
 

Ocenianie: 

 
 
          Przed  realizacj

ą każdego zadania nauczyciel przestawia kryteria oceny jego wykonania. W 

czasie realizacji zadania ucze

ń może konsultować się z nauczycielem odnośnie sposobu wykonania, 

źródeł wiadomości, formy prezentacji wyników itp. Po zakończeniu zadania następuje jego ocena, 
która mo

że być przedstawiona w postaci stopnia, słownego opisu, dyplomu, wyróżnienia. Ocena 

powinna mie

ć charakter motywujący i dostarczać uczniowi informacji o tym co umie, a co 

powinien doskonali

ć. Uczeń powinien też dokonać samooceny i oceny pracy grupy. 

 

Sprawdzanie i ocena osi

ągnięć uczniów pozwala na określenie poziomu i skuteczności pracy 

nauczyciela i ucznia, z uwzgl

ędnieniem zróżnicowania intelektualnego, psychomotorycznego i 

emocjonalnego uczniów. Oceniany b

ędzie nie tylko stan wiedzy ucznia w danym momencie, ale jego 

praca, wło

żony wysiłek, umiejętności i postępy. Oceny ucznia dokonywane będą na podstawie: 

• 

obserwacji pracy ucznia na zaj

ęciach; 

• 

prowadzenia zeszytu pracy i do

świadczeń; 

• 

rozmowy z uczniem; 

• 

analizy wytworów uczniów; 

• 

wyników konkursów, wystaw; 

• 

efektu ko

ńcowego realizacji poszczególnych zadań (ze zwróceniem uwagi na 

8 

pomysłowo

ść, zaangażowanie w wykonanie, sposób prezentacji); 

• 

karty samooceny i oceny pracy grupy; 

• 

obserwacji zachowania si

ę i postaw uczniów w środowisku naturalnym. 

 
 
 

Literatura 
 

1.  Brudnik E., Moszy

ńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie, ZW SFS, Kielce 

2000. 

2. Cichy D., Dydaktyka biologii w szkole podstawowej, WSiP,Warszawa1991. 
3. Cichy D., Gry dydaktyczne w nauczaniu biologii w szkole podstawowej,WSiP, Warszawa 1990. 
4.  Domachowski R., Klimuszko B., Program nauczania przyrody w szkole podstawowej. 

ŻAK, 

Warszawa 1999. 

5.  Klimuszko B., Wilczy

ńska - Wołoszyn M., Przyroda - podręcznik do klasy 6, ŻAK, Warszawa 

2001. 

6. Kły

ś M., Stawarz R., Ślósarczyk J., Biologia - poradnik metodyczny, NOWA ERA, Warszawa 

1996. 

7. Ko

źniewska B. (red.), Zieloną ścieżką..., WSiP,Warszawa 1996. 

8.  Müller J., Stawi

ński W., Palka S. Obserwacje i doświadczenia w nauczaniu biologii, WSiP, 

Warszawa 1992. 

9.  Pacholska M., Kozak A., Bloch M., Koralewska G., 

Ścieżki edukacyjne dla klas IV-VI, ARKA, 

Pozna

ń 2001. 

10. Podgórska 

A. 

Prace hodowlane w szkole. WSiP, Warszawa 1990,  

11. 

Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych i gimnazjów z dnia 15 

lutego 1999r. 

12. Stawi

ński W. Jak samodzielnie poznawać przyrodę. WSiP, Warszawa 1986,  

13. Stawi

ński W. Zarys dydaktyki biologii, PWN, Warszawa 1985.