04.BUDZET PANSTWA I JST-stu

BUDŻET PAŃSTWA

BUDŻETY SAMORZĄDOWE

Procedura budżetowa

PROCEDURA BUD

ETOWA

ETOWA to zasady postępowania organów publicznych

i jednostek realizujących budżet w trakcie planowania, uchwalania,
wykonywania i kontroli wykonania budżetu

PROWIZORIUM BUD

ETOWE

ETOWE to uproszczony krótkoterminowy budżet

na okres krótszy niż rok budżetowy obowiązujący wówczas, kiedy z
ważnych przyczyn organ władzy wykonawczej nie mógł przedstawić w
obowiązującym

terminie

projektu

ustawy/uchwały

budżetowej.

Ustawę/uchwałę o prowizorium budżetowym uchwala organ stanowiący.

ABSOLUTORIUM BUD

ETOWE

–

akceptacja działalności organu

wykonawczego  (Rady  Ministrów,  wójta,  burmistrza,  prezydenta  miasta,
zarządu  powiatu,  zarządu  województwa)  przez  organ  stanowiący  (Sejm,
radę gminy,  radę powiatu,  sejmik  województwa)  w  sprawie  wykonania
budżetu, podejmowana w formie uchwały organu stanowiącego.

Budżet państwa określa

Łączną

kwotę

prognozowanych

dochodów

podatkowych

niepodatkowych budżetu państwa

Łączną kwotę planowanych wydatków budżetu państwa

Łączną kwotę planowanego deficytu budżetu państwa wraz ze
ź

ródłami jego pokrycia

Łączną

kwotę

prognozowanych dochodów budżetu środków

europejskich

Łączną

kwotę

planowanych

wydatków

budżetu

rodków

europejskich

Wynik budżetu środków europejskich

Łączną kwotę planowanych przychodów budżetu państwa

Łączną kwotę planowanych rozchodów budżetu państwa

Planowane salo przychodów i rozchodów budżetu państwa

10.

Limit zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek oraz
emitowanych papierów wartościowych.

Planowanie budżetu państwa

Minister Finansów (MF) przedstawia Radzie Ministrów

(RM) założenia projektu budżetu państwa. Może on też
przedstawić

wykaz jednostek podsektora rządowego,

których plany finansowe mogą być ujęte w ustawie
budżetowej.

Materiały do projektu ustawy budżetowej opracowują i

przedstawiają MF dysponenci części budżetowych według
określonych przez niego trybu i zasad (nota budżetowa).

Kierownicy jednostek sektora finansów publicznych,

opracowują i przedstawiają projekty planów finansowych
właściwym ministrom w terminach określonych przez MF.

Minister Finansów przedstawia Radzie Ministrów projekt

ustawy budżetowej na rok następny wraz z uzasadnieniem.

Uchwalanie budżetu państwa

Rada Ministrów uchwala projekt ustawy budżetowej i

przekazuje go Sejmowi (wraz z uzasadnieniem) do końca
września roku przed rokiem budżetowym.

Ustawę budżetową uchwala Sejm i Senat w ciągu czterech

miesięcy licząc od dnia otrzymania od Rady Ministrów
projektu ustawy budżetowej.

Prezydent RP podpisuje ustawę budżetową lub może ją

skierować do Trybunału Konstytucyjnego, jeżeli uzna, że
ustawa nie jest zgodna z Konstytucją RP.

wchodzi w życie z dniem 1 stycznia (bez względu na dzień

jej uchwalenia) i jest ogłaszana w Dzienniku Ustaw.

Ustawa budżetowa

1/2

Ustawa budżetowa jest podstawą

gospodarki

finansowej państwa w danym roku budżetowym

Ustawa budŜetowa jest uchwalana na okres roku

budŜetowego

Rokiem budżetowym jest rok kalendarzowy
Ustawa budżetowa nie może zawierać przepisów

zmieniających inne ustawy

Ustawa budŜetowa sk

ada się z budŜetu państwa,

czników, postanowień

Ustawa budżetowa

2/2

W załącznikach do ustawy budżetowej zamieszcza się:

podatkowe i niepodatkowe dochody budżetu państwa według źródeł

dochodów oraz części i działów klasyfikacji budżetowej,

wydatki budżetu państwa w podziale na części, działy, rozdziały klasyfikacji

budżetowej wydatków oraz grupy wydatków,

programy finansowane z udziałem środków europejskich i plany wydatków

budżetu państwa na finansowanie tych programów,

plany finansowe: agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej,

państwowych funduszy celowych, państwowych osób prawnych

wykaz jednostek otrzymujących dotacje podmiotowe i celowe oraz kwoty tych

dotacji,

zestawienie programów wieloletnich w układzie zadaniowym,
zestawienie zadań zleconych JST,
plan przychodów i rozchodów budżetu państwa.

Budżet środków europejskich

Budżet środków europejskich (BŚE) jest rocznym planem dochodów i

podlegających  refundacji  wydatków  przeznaczonych  na  realizację
programów  finansowanych  z  udziałem  środków  europejskich  z
wyłączeniem  środków  przeznaczonych  na  realizację

projektów

pomocy technicznej.

Różnica między dochodami i wydatkami BŚE stanowi odpowiednio

nadwyżkę BŚE albo deficyt BŚE.

Nadwyżka/deficyt

BŚE

nie

są

wliczane

odpowiednio

nadwyżki/deficytu budżetu państwa.

Deficyt BŚE jest finansowany w ramach potrzeb pożyczkowych
budżetu państwa.

Nadwyżka BŚE jest źródłem spłaty zobowiązań budżetu państwa
zaciągniętych na pokrycie deficytu BŚE.

Wieloletni plan finansowy państwa

1/3

WPFP to plan dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów

budżetu państwa sporządzany na cztery lata budżetowe.

WPFP jest sporządzany w układzie obejmującym funkcje państwa

wraz z celami i miernikami stopnia wykonani danej funkcji i
uwzględnia: cele średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz
kierunki polityki społeczno-gospodarczej Rady Ministrów.

WPFP w podziale na poszczególne lata budżetowe określa:

podstawowe wielkości makroekonomiczne, kierunki polityki fiskalnej,
prognozy dochodów i wydatków budżetu państwa, kwotę deficytu i
potrzeb

pożyczkowych

budżetu

państwa

oraz

ródła

ich

sfinansowania,  prognozy  dochodów  i  wydatków  budżetu  środków
europejskich,  wynik  budżetu  środków  europejskich,  skonsolidowaną
prognozę bilansu  sektora  finansów  publicznych,  kwotę państwowego
długu publicznego.

Wieloletni plan finansowy państwa

2/3

Prognozę dochodów budżetu państwa ujmuje się w WPFP wg.

głównych kategorii dochodów (dochody podatkowe i dochody
niepodatkwe, cła, środki europejskie).

Prognozę wydatków budżetu państwa ujmuje się w WPFP z

wyszczególnieniem: wydatków stałych związanych z  utrzymaniem
funkcjonowania  organów  władzy  publicznej  i  wykonywaniem
zadań administracji  rządowej,  wydatków  na  obsługę długu
publicznego,  środków  własnych  UE,  dotacji  dla  FUS  i  KRUS,
subwencji ogólnej i dotacji na  zadania  zlecone JST,  wydatków na
sfinansowanie zobowiązań wynikających z przyjętych programów
wieloletnich,  wydatków  na  realizację działań rozwojowych  kraju,
ś

rodków przeznaczonych na realizację zadań współfinansowanych

z udziałem środków europejskich, innych wydatków.

Wieloletni plan finansowy państwa

3/3

WPFP stanowi podstawę przygotowywania projektu ustawy budżetowej

na kolejny rok budżetowy.

Minister Finansów przedstawia Radzie Ministrów projekt WPFP.
Rada Ministrów uchwala WPFP i ogłasza go w Dzienniku Urzędowym RP

„Monitor Polski” oraz w Biuletynie Informacji Publicznej.

WPFP jest aktualizowany przez Radę Ministrów w drodze uchwały,

corocznie w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy
budżetowej i uwzględnia prognozę na kolejne trzy lata.

Ministrowie w terminie do 15 kwietnia, przedkładają Ministrowi

Finansów informacje o realizacji WPFP, w tym o stopniu realizacji celów.

Minister Finansów wraz z sprawozdaniem z wykonania ustawy
budżetowej przedkłada Radzie Ministrów informację o przebiegu
wykonania WPFP, która jest ogłaszana przez Radę Ministrów (MP, BIP).

Wykonanie budżetu państwa

Ustawę budżetową wykonuje Rada Ministrów w trakcie roku

budżetowego (kieruje wykonywaniem budżetu), który rozpoczyna
się 1 stycznia i kończy 31 grudnia.

W terminie 21 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej

dysponenci części budżetowych przedstawiają MF szczegółowy
plan dochodów i wydatków danej części budżetowej (

wykonawczy

wykonawczy) opracowany w podziale na działy, rozdziały i
paragrafy klasyfikacji budżetowej.

Następnie

jednostki podległe

sporządzają plany finansowe celem zapewnienia ich zgodności z
ustawą budżetową.

MF w porozumieniu z dysponentami części budżetowych

opracowuje

harmonogram realizacji bud

etu pa

stwa

stwa.

Dla obsługi budżetu państwa są prowadzone

następujące rachunki bankowe przez NBP:

centralny rachunek bieżący budżetu państwa, z wyodrębnieniem
rachunków dochodów i wydatków budżetu państwa oraz
rachunków środków do sfinansowania pożyczkowych potrzeb
budżetu państwa

rachunki bieżące państwowych jednostek budżetowych, z
wyodrębnieniem rachunków dochodów i wydatków

rachunki bieżące urzędów obsługujących organy podatkowe, dla
gromadzenia dochodów budżetu państwa, z wyodrębnieniem
rachunków dla niektórych rodzajów dochodów

rachunki bieżące państwowych funduszy celowych, o ile przepisy
odrębnych ustaw nie stanowią inaczej

rachunki pomocnicze

rachunki bieżące jednostek budżetowych mających siedzibę poza
granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Kontrola wykonania budżetu państwa

MF przedstawia komisji sejmowej właściwej do spraw

budżetu i Najwyższej Izbie Kontroli (NIK) informację o
przebiegu wykonania budżetu państwa za pierwsze półrocze
w terminie do dnia 10 września tego roku.

Rada Ministrów przygotowuje roczne sprawozdanie z

wykonania budżetu państwa, które przedstawia Sejmowi i
NIK do końca maja roku po roku budżetowym.

Sprawozdanie to ocenia Sejm zapoznając się uprzednio z

opinią NIK o powyższym sprawozdaniu.

Sejm udziela lub nie absolutorium Radzie Ministrów z

wykonania budżetu państwa w terminie 90 dni licząc od
dnia otrzymania wspominanego sprawozdania.

Budżet jednostki samorządu terytorialnego

Budżet JST jest rocznym planem dochodów i wydatków

oraz przychodów i rozchodów tej jednostki.

Budżet JST jest uchwalany na rok budżetowy.
Rokiem budżetowym jest rok kalendarzowy.
Podstawą gospodarki finansowej JST w roku budżetowym

jest uchwała budżetowa.

Uchwała budżetowa składa się z budżetu JST i załączników

(zestawienie planowanych kwot dotacji udzielanych z
budżetu JST; plan dochodów rachunku dochodów placówek
oświatowych; plany przychodów i kosztów samorządowych
zakładów budżetowych).

Planowanie budżetu JST

Projekt uchwały budżetowej (projekt budżetu JST)

przygotowuje  organ  wykonawczy  JST  - zarząd  JST,  tj.  w
gminie  wójt  (W),  burmistrz  (B),  prezydent  miasta  (PM),  w
powiecie  zarząd  powiatu  (ZP),  w  województwie  zarząd
województwa  (ZW)  i  przekazuje  go  do  dnia  15  listopada  roku
przed  rokiem  budżetowym  organowi  stanowiącemu  JST,  tj.  w
gminie radzie gminy  (RG),  w  powiecie  radzie  powiatu  (RP),  w
województwie samorządowym sejmikowi województwa (SW).

W pracach nad projektem budżetu JST główną rolę odgrywa

skarbnik odpowiednio gminy, powiatu, województwa i referat
budżetu odpowiednio urzędu gminy, starostwa powiatowego,
urzędu marszałkowskiego.

Uchwalanie budżetu JST

Uchwałę budżetową uchwala odpowiednio RG, RP, SW

najpóźniej do końca stycznia roku budżetowego.

Jeżeli RG, RP, SW nie uchwalą uchwały budżetowej w

powyższym terminie, to do końca lutego roku budżetowego
budżet danej JST ustali w zakresie obowiązkowych zadań
własnych i zleconych regionalna izba obrachunkowa.

Uchwała budżetowa jest ogłaszana w Dzienniku Uchwał i

obowiązuje od dnia 1 stycznia roku budżetowego (bez względu
na dzień jej uchwalenia).

Uchwałę budżetową wykonuje odpowiednio W, B, P, ZP, ZW

od dnia 1 stycznia do 31 grudnia.

Uchwała budżetowa

1/2

Uchwała budżetowa JST określa:

1. łączną

kwotę

planowanych

dochodów

budżetu

JST,

wyodrębnieniem dochodów bieżących i majątkowych,

2. łączną

kwotę

planowanych

wydatków

budżetu

JST,

wyodrębnieniem wydatków bieżących i majątkowych,

3. kwotę planowanego deficytu albo planowanej nadwyżki budżetu

JST wraz ze źródłami pokrycia deficytu albo przeznaczenia
nadwyżki budżetu JST,

4. łączną kwotę planowanych przychodów budżetu JST,

5. łączną kwotę planowanych rozchodów budżetu JST,

6. limit zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek oraz

emitowanych papierów wartościowych,

Uchwała budżetowa

2/2

kwotę wydatków przypadających do spłaty w danym roku
budżetowym, zgodnie z zawarta umową z tytułu poręczeń i
gwarancji udzielonych przez JST,

szczególne zasady wykonywania budżetu JST w roku
budżetowym, wynikające z odrębnych ustaw,

uprawnienia jednostki pomocniczej do prowadzenia gospodarki
finansowej w ramach budżetu gminy,

10.

inne postanowienia organu stanowiącego JST.

Uchwała budżetowa JST może zawierać upoważnienie dla zarządu

JST do: zaciągania kredytów i pożyczek oraz emisji papierów
wartościowych; dokonywania zmian w budżecie w trakcie roku
budżetowego.

Wieloletnia prognoza finansowa

Organ wykonawczy przygotowuje projekt uchwały w sprawie

wieloletniej prognozy finansowej (WPF) lub jej zmian, a organ
stanowiący uchwala ją nie później niż uchwałę budżetową.

WPF obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech

kolejnych lat.

WPF powinna być realistyczna i określać: dochody i wydatki

bieżące oraz majątkowe budżetu JST, wynik budżetu JST,
przeznaczenie nadwyżki albo sposób sfinansowani deficytu,
przychody i rozchody budżetu JST, kwotę długu JST oraz sposób
sfinansowania spłaty długu, objaśnienia przyjętych wartości.

Wartości przyjęte w WPF i w budżecie JST powinny być zgodne

co najmniej w w zakresie wyniku budżetu i związanych z nim kwot
przychodów i rozchodów oraz długu JST.

Wykonanie i kontrola wykonania budżetu JST

Kasową obsługę budżetu JST wykonuje bank komercyjny

wybrany przez JST.

W, B, P, ZP, ZW przygotowuje sprawozdanie z wykonania

budżetu i przedstawia je odpowiednio RG, RP, SW do końca
marca roku po roku budżetowym.

Sprawozdanie z wykonania budżetu gminy, powiatu,

województwa ocenia odpowiednio RG, RP, SW zapoznając się
uprzednio z opinią

komisji rewizyjnej o powyższym

sprawozdaniu.

RG, RP, SW udziela lub nie W, B, PM, ZP, ZW absolutorium z

wykonania budżetu w terminie do końca czerwca roku po roku
budżetowym.

Budżet liniowy

1/3

Najpowszechniejsza postać budżetu stosowana zgodnie
z regulacjami prawnymi obowiązującymi w Polsce.

rodki publiczne przydzielane są

poszczególnym

jednostkom organizacyjnym (dysponentom środków
budżetowych).

Oparty jest na ujmowaniu dochodów według źródeł ich
pochodzenia a wydatków według rodzaju i kierunków
wydatkowania

odpowiednich

podziałkach

klasyfikacji budżetowej (działy, rozdziały, paragrafy).

Budżet liniowy

2/3

Przeniesienia środków pomiędzy działami, rozdziałami,
paragrafami (czy w ramach działu, rozdziału) wymagają
dokładnego określenia kompetencji organów publicznych.

Podziałka klasyfikacji budżetowej ma charakter operacyjny,
a nie orientacyjny i ściśle obowiązuje jednostkę realizującą
budżet, co powoduje wewnętrzną sztywność gospodarki
budżetowej.

Wymusza „planowanie na wyrost”

przez jednostki

organizacyjne, a organy publiczne zaangażowane w procesie
przygotowania, uchwalania i wykonywania budżetu stosują
zasadę „obcinania na wyrost”.

Budżet liniowy

3/3

Mała precyzja oraz niekompleksowość

planowania

budżetowego wywołują deficyty środków finansowych w
jednych podziałkach klasyfikacyjnych i nadwyżki w
drugich.

Nie tworzy bodźców do innowacyjności, a także nie
dostarcza niezbędnych informacji potrzebnych do
efektywnego zarządzania finansami publicznymi.

Na etapie wykonywania, jak i sprawozdania zwraca
szczególną uwagę na aspekty kontrolne, które polegają
przede wszystkim na porównaniu planowanych dochodów
i wydatków z rzeczywiście wykonanymi.

Budżet zadaniowy

Jest rezultatem tzw. budżetowania programowego
wprowadzonego w sektorze publicznym w latach 60-
tych w Stanach Zjednoczonych.

Działalność w budżecie zadaniowym ujmowana jest w
formie zadań

nazwanych, opisanych i w miarę

możliwości

skwantyfikowanych

pod

względem

przewidywanych wyników, kosztów i wskaźników
efektywności możliwych do osiągnięcia.

Budżet zadaniowy powiązany jest z planowaniem
wieloletnim (rzeczowym i finansowym).

W budżecie zadaniowym należy:

wyznaczyć cele do realizacji

przypisać celom konkretne zadania

ustalić charakter zadania

dokonać podziału działalności na poszczególne zadania i
wyznaczyć koordynatorów tych zadań

ustalić szczegółowy harmonogram realizacji zadań

wyznaczyć metody kalkulacji kosztów zadania oraz źródła
finansowania zadania

ustalić mierniki określające stopień realizacji celów (zadań)

wyznaczyć koordynatora całego projektu (zadania)

ustalić zasady współpracy między ośrodkami w celu realizacji
zadania

Cechy budżetu zadaniowego

Instrument zarządzania finansami oparty na układzie zadań.

Zapewnia elastyczność gospodarki budżetowej.

Planowanie oparte na zobiektywizowanym rachunku nakładów
i efektów.

Odpowiada na pytanie co zostało zrobione, w jaki sposób i jak
efektywnie.

System informacji umożliwia porównanie poziomu wydatków z
zakresem rzeczowym zadań.

Aktywność koordynatorów zadań w procesach procedury
budżetowej.

Planowanie zadań według rankingów zadań.

Ustalone są całkowite koszty świadczonych usług i ich
efektywność.

Duża komunikatywność i przejrzystość informacji.

Warunki funkcjonowania budżetu zadaniowego

1/6

Stabilne źródła finansowania podmiotów.

Uelastycznienie  zasad  prowadzenia  publicznej  gospodarki
finansowej,  w  tym  dyscypliny  finansów  publicznych  w  celu
zwiększenia  kompetencji  koordynatorów  zadań w  porównaniu
z obowiązującymi kompetencjami dysponentów budżetowych.

Określenie

metodologii

wyboru

priorytetów

działania

publicznego (system ustalania hierarchii priorytetów działania).

Budżet zadaniowy powinien być zrozumiały nie tylko dla władz
wykonawczych, ale także dla władz stanowiących i dla
społeczeństwa, a zarazem umożliwiać

współpracę

władz

publicznych na różnych szczeblach (organ stanowiący nie
powinien wprowadzać zmian w budżecie zadaniowym).

Warunki funkcjonowania budżetu zadaniowego

2/6

W  budżecie  zadaniowym  muszą być określone  mierniki  zadań,
tj.  koszty  determinujące  wydatki  na  realizację zadań i  ich
efekty.  Ważne  jest  też systemowe  określenie  wyboru  formy
realizacji  zadania,  czemu  jednak  nie  sprzyja  obecnie
obowiązujące prawo zamówień publicznych.

Wdrażanie budżetu zadaniowego wymaga czasu, ale również
wiedzy

merytorycznej

metodologicznej

pracowników

przygotowujących  i  wykonujących  budżet  zadaniowy.  W
związku  z  tym  bardzo  ważne  jest  motywowanie  pracowników
przygotowujących i wykonujących budżet zadaniowy, czemu nie
sprzyjają zasady  premiowania  pracowników  administracji
publicznej na szczeblu centralnym i samorządowym.

Warunki funkcjonowania budżetu zadaniowego

3/6

Wprowadzenie budżetu zadaniowego wymaga odejścia od
klasyfikacji budżetowej i resortowego podziału wydatków, co
sprzyja współpracy podmiotów sektora finansów publicznych w
realizacji konkretnych zadań publicznych.

Budżet zadaniowy powinien być przygotowany wariantowo, ale
problemem jest czy zasada ta ma dotyczyć wariantów zadań,
czy też wariantów budżetu zadaniowego jako całości.

Mierniki zadań muszą być: proste, zrozumiałe, a dane
wykorzystane do ich obliczenia –

wiarygodne (trafność

prognoz).  Jednak  raz  określone    mierniki  nie  są niezmienne  i
powinny  ewoluować wraz  ze  zmianą sytuacji  politycznej
(zmiana  priorytetów  działania),  czy  też wraz  z  nowymi
informacjami z zakresu jakości zarządzania publicznego.

Warunki funkcjonowania budżetu zadaniowego

4/6

Zróżnicowany  winien  też być zakres  mierników,  to  znaczy
najwęższy  dla  organu  stanowiącego  i  następnie  zasób
wykorzystywanych  mierników  wzrasta  idąc  w  dół w  hierarchii
podmiotów

przygotowujących

realizujących

budżet

zadaniowy, przy czym lepiej aby tych mierników było mniej, a
za to bardziej dokładnych. Mierniki powinny umożliwiać ocenę
zadania z punktu widzenia: obywatela, użytkownika, podatnika.

10.

Ewaluacja  programu  jest  czasochłonna,  pracochłonna  i
kosztochłonna,  a  więc  bardzo  ważne  jest  aby  wybrać właściwe
programy  do  ewaluacji  zgodnie  z  określoną

hierarchią

priorytetów działania. Programy oceniane są z punktu widzenia
ich: gospodarności, efektywności i skuteczności. Ważne są też
ś

rodki finansowe na zbieranie danych do określenia mierników

dla poszczególnych zadań.

Warunki funkcjonowania budżetu zadaniowego

5/6

11.

W  budżecie  zadaniowym  nie  wolno  zastępować wcześniej
określonych  celów  wskaźnikami,  a  zatem  mierniki  dostarczają
materiału liczbowego do oceny (interpretacji). Poleżenie nacisku
na  osiągnięcie  zakładanego  poziomu  miernika,  a  nie  na
realizację celu  prowadzi  do  zniekształcenia  celu  i  poziomu
ryzyka związanego z jego realizacją.

12.

W budżetowaniu zadaniowym planowanie nie może być tylko
zdecentralizowane,

gdyż

ważne

jest

też

planowanie

scentralizowane i wiążąca się z nim rola koordynatora, który
określa priorytety działania i czuwa nad ich realizacją. Dlatego
też budżet zadaniowy winien być wprowadzany etapowo (od
pilotażu wybranych zadań po cały budżet).