190 

Katarzyna POTACZA

ŁA 

Akademia 

Świętokrzyska w Kielcach 

 

ZNACZENIE MEDIACJI W ZAPOBIEGANIU ZJAWISKU 

PRZEST

ĘPCZOŚCI NIELETNICH  

 
 
Wst

ęp 

W  dzisiejszym 

świecie  obserwujemy  coraz  bardziej  rozpowszechniającą  się 

patologizacj

ę  życia  społecznego,  wzrasta  odsetek  dzieci  i młodzieży  przejawiają-

cych  zachowania  aspo

łeczne, nadużywających alkoholu i narkotyków, uwikłanych 

w ró

żnego rodzaju kradzieże, akty przemocy i agresji. 

Patologie spo

łeczne to takie zachowania, które są niezgodne z ogólnie przyję-

tymi normami, które s

ą społecznie szkodliwe i potępiane przez społeczeństwo.  

Niew

ątpliwie  w  każdym  społeczeństwie  patologia  społeczna  stanowi  bardzo 

trudny  problem  spo

łeczny,  tym  istotniejszy,  gdy  coraz  młodsze  dzieci  i  młodzież 

podejmuj

ą  zachowania  o  charakterze  przestępczym,  które  zaliczono  do  najgroź-

niejszych odmian patologii spo

łecznej.  

W  obliczu  rosn

ącego  poczucia  zagrożenia  społeczeństwa  i  jednostek  przed 

przest

ępczością,  należy  szczególną  opieką,  troską,  oraz  działaniami  profilaktycz-

nymi otoczy

ć młodzież, a także dążyć do zapobiegania wykolejeniu społecznemu, 

które  cz

ęsto  stanowi  konsekwencję  dziecięco- młodzieżowego  nieprzystosowania 

spo

łecznego wyrażającego się popełnianiem przestępstw. 

Istotne  jest  ponadto  zwrócenie  uwagi  na  niebezpiecze

ństwo„zasilania  źródeł 

przest

ępczości dorosłych” przez wykolejenie się społeczne nieletnich przestępców, 

którzy z czasem mog

ą stać się dorosłymi przestępcami.

1

 

Jedn

ą z metod oddziaływania, przeciwdziałającą zjawisku przestępczości jest 

mediacja, która stanowi taki sposób rozwi

ązywania konfliktów, aby nikt nie czuł się 

gorszy  i  pokrzywdzony.  Bezpo

średnia  konfrontacja  z  czynem,  potępienie  czynu, 

a  nie  cz

łowieka,  zmierza  do  przejęcia  poczucia  odpowiedzialności  za  własne  po-

st

ępowanie,  oraz  rokuje  nadzieje  na  wychowanie  młodych  ludzi  i  całego  społe-

cze

ństwa poszukujących pokojowych rozwiązań konfliktu.  

Wed

ług  E.  Bieńkowskiej  mediacja  jest  najmłodszą  spośród  wszystkich  zna-

nych  reakcji  na  przest

ępstwo,  a  jej  pojawienie  się  jest  przede  wszystkim  następ-

stwem stwierdzenia, 

że tradycyjne systemy wymiaru sprawiedliwości, bazujące na 

karze  pozbawienia  wolno

ści,  zawiodły  pokładane  w  nich  nadzieje  na  przezwycię-

żenie zjawiska przestępczości.

2

 

 

Geneza i definicje sprawiedliwo

ści naprawczej 

Sprawiedliwo

ść  naprawcza.  stanowi  jeden  ze  środków  alternatywnych,  które 

zacz

ęto wprowadzać  wobec sprawców  przestępstw  w wielu krajach europejskich, 

Kanadzie  i  Stanach  Zjednoczonych  ju

ż  w  latach  siedemdziesiątych,  a  jej  celem 

by

ło zastąpienie dotychczasowych, tradycyjnych kar polegających na pozbawieniu 

wolno

ści. 

Badania  wiktymologiczne  dowiod

ły,  iż  ofiara  przestępstwa  cierpi  nie  tylko 

wskutek szkód b

ędących konsekwencją czynu przestępczego. Bardzo często cier-

                                                        

1

 B. Ho

łysz: Kryminologia. Warszawa 1994, s. 601 

2

 E. Bie

ńkowska: Poradnik mediatora. Warszawa 1999, s. 11 

 
 

 

 

191 

pieniom  tym  towarzysz

ą  skutki  wtórne,  takie  jak  urazy,  dyskomfort  wynikający 

z  udzia

łu  w  procesie  karnym,  wielokrotne  i  długotrwałe  przesłuchiwania,  a  także 

deprymuj

ąca atmosfera nie uwzględniająca psychicznych potrzeb ofiary przestęp-

stwa.  Wyniki  bada

ń  umożliwiły  sformułowanie  postulatu,  o  konieczności  uprzed-

miotowienia ofiary przest

ępstwa, a więc zapewnienia jej pełnego udziału w proce-

sie  karnym, mo

żliwość bezpośredniego  wpływania na jego rezultat, zapobiegania 

jej stygmatyzacji. Idea ta da

ła początek modelowi tzw. sprawiedliwości naprawczej 

zwanej  inaczej  zado

ścuczynieniowej,  remedialnej,  restorative  justice,  której  pod-

stawowym narz

ędziem jest mediacja.

3

 

W literaturze przedmiotu najcz

ęściej przytaczana jest definicja T.F. Marshalla, 

który  postuluje,  i

ż  sprawiedliwość  naprawcza  to  proces,  w  którym  spotykają  się 

wszystkie  strony  zwi

ązane  z  konkretnym  przestępstwem,  by  wspólnie  rozstrzy-

gn

ąć, jak zaradzić jego skutkom i ich następstwom na przyszłość.

4

 

Definicja T.F. Marshalla uwzgl

ędnia istotne elementy sprawiedliwości napraw-

czej,  traktuj

ąc  ją  jako  proces,  podczas  którego  obie  strony  wspólnie  poszukują 

rozwi

ązania problemu, natomiast w definicji tej nie przedstawiono różnicy między 

tradycyjn

ą sprawiedliwością postrzeganą jako swoistego rodzaju represja, a spra-

wiedliwo

ścią naprawczą. 

Wed

ług  M. Wrighta  w  sprawiedliwości  naprawczej  priorytetową  ideą  jest  na-

prawienie krzywdy wyrz

ądzonej czynem przestępczym, a w szczególności umożli-

wienie  lub  wymaganie,  by  sprawca-  je

śli  jest  znany,  podjął  działanie  naprawcze, 

oraz  umo

żliwienie  ofierze-jeśli  sobie  tego  życzy,  uczestniczenia  w  dyskusji  ze 

sprawc

ą na temat formy zadośćuczynienia. Społeczność lokalna powinna być włą-

czona w realizacj

ę takiego procesu.

5

 

Przedstawiona  powy

żej  charakterystyka  terminu  sprawiedliwości  naprawczej 

opracowana  przez  M.  Wrighta  uwzgl

ędnia  szersze  aspekty  pojęcia,  zwracając 

uwag

ę  na  pełne  uwzględnienie  potrzeb  ofiary,  możliwość  zadośćuczynienia  za 

wyrz

ądzoną krzywdę, możliwość kontaktu ze sprawcą, a także skłonienie sprawcy 

czynu karalnego do odpowiedzialno

ści.  

Sprawiedliwo

ść naprawcza według B. Czaneckiej-Dzialuk i D. Wójcik prezen-

tuje model oparty na restytucji, a wi

ęc przywróceniu o ile to możliwe, stanu sprzed 

przest

ępstwa,  oraz  na  zadośćuczynieniu  ofierze.  Jest  to  model  sprawiedliwości, 

w którym potrzeby i interesy ofiary staj

ą się priorytetowe, a sprawiedliwość nastę-

puje,  gdy  sprawca  przest

ępstwa  przyjmuje  na  siebie  odpowiedzialność  za  swoje 

zachowanie,  ofiara  nie  czuje  si

ę  wiktymizowana,  a  lęk  przed  przestępczością 

w spo

łeczeństwie zdecydowanie obniża się. W modelu sprawiedliwości naprawczej 

w

łącza  się  ofiarę,  sprawcę  i  społeczność  w  poszukiwanie  rozwiązania  konfliktu, 

który  promuje  wynagrodzenie  krzywdy  wyrz

ądzonej  przez  sprawcę  poprzez  za-

do

śćuczynienie ofierze, pojednanie z nią.

6

 

Sprawiedliwo

ść  naprawcza  zgodnie  z  definicją  opracowaną  przez  członków 

organizacji  Mediation  UK  to  system  wymiaru  sprawiedliwo

ści,  którego  celem  jest 

naprawienie  w  jak  najwi

ększym  możliwym  stopniu  szkód  wyrządzonych  ofierze, 

oraz pot

ępienie przestępstwa poprzez wymaganie, żeby sprawca przyjął odpowie-

                                                        

3

 S. Tusznik, M. Wojtkowiak: Mediacje i negocjacje jako formy rozwi

ązywania konfliktu. Kielce, 2004, s. 85 

4

 B. Czarnecka-Dzialuk, D.Wójcik: Mediacja w sprawach nieletnich w 

świetle teorii i badań. Warszawa, 

2001, s. 14 

5

 Ibidem, s. 15 

6

 Ibidem, s. 15 

 
 

 

 

192 

dzialno

ść za jego popełnienie i wynagrodził stosownie straty ofierze lub społeczno-

ści. Pomaga ona również sprawcom odzyskać akceptację społeczną jako ludziom 
przestrzegaj

ącym praw członków społeczeństwa.

7

 

Istotne jest to, aby unika

ć eskalacji konfliktu między stronami i nie odwoływać 

si

ę  do  przemocy, jaką  stanowi  kara  pozbawienia  wolności  dla  sprawcy  przestęp-

stwa,  bowiem  zwalczanie  przemocy  przemoc

ą jest nieefektywne i zasadniczo nie 

przynosi  zak

ładanych  rezultatów.  Priorytetowym  elementem  sprawiedliwości  na-

prawczej jest dialog i negocjacje, co zak

łada aktywne uczestnictwo sprawcy i ofiary 

w procesie i jest przeciwie

ństwem modelu retrybutywnego, w którym kara stygma-

tyzuje,  degraduje,  traumatyzuje,  utrudnia  integracj

ę  społeczną  ofiary  i  sprawcy 

i  w  konsekwencji  nasila  konflikt.  Podej

ście  naprawcze  w  postaci  stosowania  me-

diacji  bardzo  cz

ęsto  prowadzi  do  rozwiązania  konfliktu,  a  tym  samym  uzyskania 

rozwi

ązania satysfakcjonującego dla obu stron.  

 

Czym jest mediacja? 
W modelu  sprawiedliwo

ści naprawczej, skoncentrowanym na działaniu zmie-

rzaj

ącym  do  naprawienia  lub  zrekompensowania  krzywdy  wyrządzonej  przestęp-

stwem, istotn

ą rolę odgrywa instytucja mediacji.  

W  literaturze  przedmiotu  mo

żna  napotkać  stwierdzenie,  że  aby  zrozumieć 

czym jest mediacja, nale

ży najpierw zastanowić się czym ona nie jest. 

Ch.  Pelikan  prezentuj

ąc definicję mediacji stwierdza, że mediacja nie polega 

na  pob

łażliwym traktowaniu sprawcy przez  wymiar sprawiedliwości, nie jest daro-

waniem sprawcy zas

łużonej kary, mediacja nie jest uszczęśliwianiem na siłę ofiary 

przest

ępstwa, nie jest też terapią. Mediacja jest natomiast sposobem naprawienia 

z

ła, które zostało  wyrządzone i odbudową  więzi, które społecznych, które zostały 

zerwane.

8

 

M. Wright definiuje mediacj

ę jako negocjowanie przez osoby lub grupy osób- 

ofiary  i  sprawców  b

ędące  w konflikcie, przy pomocy mediatorów, którzy ułatwiają 

proces ale nie narzucaj

ą rozwiązania. Celem mediacji może być wyrażenie uczuć, 

rozwi

ązanie sporu, lub zgoda co do odszkodowania. 

T.F.  Marshall  okre

śla mediację jako  proces,  w  którym  stronom  przestępstwa 

umo

żliwia  się,  jeśli  sobie  tego  życzą,  aktywne  uczestniczenie  w  rozstrzygnięciu 

kwestii  wynikaj

ących z przestępstwa, przy pomocy bezstronnej osoby trzeciej lub 

mediatora.

9

 

W  powy

ższych  definicjach  mediacji  na  szczególną  uwagę  zasługują  pewne 

elementy, które wyra

źnie uwypuklają jej charakter i znaczenie, takie jak dynamicz-

no

ść  procesu  mediacji,  dobrowolność  uczestnictwa,  neutralność  mediatora  oraz 

potrzeba rozwi

ązania zaistniałego konfliktu. 

 

Etapy procesu mediacji 
W post

ępowaniu mediacyjnym niezmiernie istotne jest konsekwentne realizo-

wanie poszczególnych etapów dzia

łania. 

Etap  I  –  to  profesjonalne  zapoznanie  si

ę ze sprawą zakwalifikowaną do me-

diacji. 

                                                        

7

 Ibidem, s. 16 

8

  Ch.  Pelikan:  Mediacja  mi

ędzy  ofiarą  a  sprawcą  przestępstwa  w  Austrii.  W:  Czarnecka-  Dzialuk  B., 

D. Wójcik, op. cit., s. 59. 

9

 Czarnecka- Dzialuk B., D. Wójcik, op. cit., 17 

 
 

 

 

193 

 Etap II – nawi

ązanie kontaktu ze stronami- w pierwszej kolejności ze sprawcą 

przest

ępstwa,  a  następnie  z  osobą  poszkodowaną.  Pierwszy  kontakt  ma  przede 

wszystkim  charakter  informacyjny  i  s

łuży  wyjaśnieniu  czym  jest  mediacja,  jakie 

daje korzy

ści, a także umożliwia uzyskania zgody obu stron na udział w postępo-

waniu mediacyjnym. 

Etap  III  –  stanowi

ą rozmowy wstępne prowadzone z  każdą ze stron oddziel-

nie, ich celem jest bli

ższe poznanie stron konfliktu, a zwłaszcza poznania ich emo-

cji  co  do  zaistnia

łego  przestępstwa-  poczucie  krzywdy,  poczucie  winy  i  odpowie-

dzialno

ści,  a  także  poznanie  ich  oczekiwań  i  realnych  możliwości  w  kwestii  za-

do

śćuczynienia. 

 Etap  IV  –  spotkanie  „twarz

ą  w  twarz”  i  umożliwienie  stronom  prowadzenia 

negocjacji, na tym etapie mediator czuwa nad przebiegiem spotkania, szczególnie 
kontroluje stan emocji stron, nie dopuszcza do eskalacji agresji, dba o prawid

łowe 

formy  komunikacji,  u

łatwia  osiągnięcie  porozumienia.  W  przypadku  braku  zgody 

jednej  ze  stron  na  wspólne  spotkanie,  stosuje  si

ę  tzw.  mediację  pośred-

ni

ą(wahadłową),  która  zakłada  aktywne  uczestnictwo  mediatora  pośredniczącego 

ca

łkowicie w kontakcie między osobami, których spór dotyczy. W przypadku sytu-

acji  trudnych,  kumulacji  napi

ęcia i agresji stosuje się  rozmowy na osobności tzw. 

„pój

ście na galerię”, które służą rozładowaniu negatywnych emocji. 

Etap V – polega na opracowaniu wersji ugody mi

ędzy stronami, którą w przy-

padku doj

ścia do porozumienia podpisują obie strony, ale także mediator. Umowa 

powinna  zawiera

ć.opis  istoty  konfliktu,  zakres  zobowiązań  jakie  strony  na  siebie 

bior

ą, termin i sposób ich realizacji. 

 Etap VI – ostatni etap stanowi sporz

ądzenie przez mediatora sprawozdania z 

przebiegu i wyniku mediacji, oraz przekazanie sprawozdania organowi, który zleci

ł 

post

ępowanie mediacyjne. Sprawozdanie powinno zawierać sygnaturę akt sprawy, 

okre

ślenie miejsca  i  czasu  prowadzenia  mediacji,  wymienienie  osób  uczestniczą-

cych- w przypadku nieletnich wskazana jest podczas post

ępowania mediacyjnego 

obecno

ść  rodziców,  ponadto  w  sprawozdaniu  powinny  się  znaleźć  informacje  o 

przebiegu mediacji, o tym czy ugoda zosta

ła zawarta, jeżeli tak wówczas koniecz-

ne  jest  do

łączenie  jej  kopii.  Sprawozdanie  powinno  być  uwieńczone  podpisem 

mediatora.

10

 

 

Zasady post

ępowania mediacyjnego 

W procesie mediacji  priorytetow

ą rolę odgrywają zasady, według których po-

winna przebiega

ć cała procedura mediacyjna. Do podstawowych zasad należą: 

 I. Zasada dobrowolno

ści mediacji – naczelna idea mediacji to brak przymusu, 

strony  uczestnicz

ą  w  procesie.z  własnej  woli,  podczas  pierwszego  spotka-

nia.uzyskuj

ą jednoznaczną informację o możliwości wycofania się na każdym eta-

pie post

ępowania mediacyjnego. 

II.  Zasada  równo

ści  stron  –  dotyczy  problemu  nierówności  pozycji 

stron(„s

łabszy”-„silniejszy”)  podczas  postępowania  mediacyjnego,  który  może  się 

ujawni

ć  w  kontekście  wieku,  poziomu  wykształcenia,  pozycji  społecznej,.sytuacji 

finansowej,  stosunku  zale

żności między stronami( np. mediacja między rodzicami 

a dzie

ćmi, lub między małżonkami w aspekcie przemocy domowej). Istotne jest to, 

i

ż obie strony konfliktu mają równe prawa i powinny być jednakowo traktowane. 

                                                        

10

 S. Tusznik, M. Wojtkowiak, op. cit., s.103-104 

 
 

 

 

194 

III.  Zasada  neutralno

ści  i  bezstronności  mediatora  –  mediator  jako  osoba 

„trzecia” powinien czuwa

ć nad przebiegiem mediacji, zachęcać strony do wyraża-

nia uczu

ć, wrażeń i opinii, natomiast powinien pozostać neutralny wobec przedmio-

tu  sporu.  Mediator  nie  powinien  narzuca

ć  stronom  własnych  rozwiązań,  nawet 

wtedy, gdy  wed

ług niego byłyby one najbardziej korzystne i satysfakcjonujące dla 

stron konfliktu. 

IV.  Zasada  poufno

ści  mediacji  –  informacje  uzyskane  podczas  rozmów  me-

diacyjnych powinny by

ć traktowane jako poufne i niedopuszczalne jest ich przeka-

zywanie.ani  osobom  prywatnym  ani 

żadnym  instytucjom.  Jedynie  na  bardzo  wy-

ra

źne  żądanie  stron  mediator może  przekazać  informacje  sądowi.  Dokumentacja 

dotycz

ąca postępowania mediacyjnego również powinna być stosownie zabezpie-

czona. 

 V. Zasada akceptowalno

ści – dotyczy wyrażenia przez strony zgody na oso-

b

ę  mediatora,  w  przypadku  jakichkolwiek  wątpliwości  istnieje  możliwość  zmiany 

osoby  mediatora.  Zasada  akceptowalno

ści oznacza ponadto  wyrażenie zgody na 

ustalone.pomi

ędzy  mediatorem  a  stronami  na  początku  spotkania  reguły  media-

cyjne. 

Przestrzeganie  podstawowych  zasad  procesu  mediacji  stanowi  jeden  z  naj-

istotniejszych  elementów  ca

łości  pozytywnie  zakończonego,  satysfakcjonującego 

obie strony i mediatora post

ępowania mediacyjnego  

 

Mediacja a zapobieganie przest

ępczości 

M. Wright w artykule „ Sprawiedliwo

ść naprawcza i mediacja” wygłoszonym w 

ramach  konferencji  „Probacyjne 

środki  polityki  karnej-stan  i  perspektywy”,  która 

odby

ła się w Popowie w dniach 20-21 październik 2000 r. przedstawił bardzo inte-

resuj

ący przykład funkcjonowania sprawiedliwości naprawczej i mediacji. 
 „Pó

źną nocą na przystanku autobusowym pewien szesnastoletni młody czło-

wiek ukrad

ł kobiecie torebkę. Został złapany, przyznał się do tego co zrobił, i zgo-

dzi

ł się spotkać z kobietą w obecności przeszkolonych mediatorów wolontariuszy. 

Przyszed

ł  ze  swoją  matką,  a  kobiecie  towarzyszył  mąż.  Pokrzywdzona  kobieta 

zapyta

ła  sprawcę,  jak  mógł  to  zrobić  wiedząc,  jak  odczułaby  taki  sam  czyn  jego 

w

łasna  matka.  Młody  człowiek  wstydził  się  tego,  co  zrobił  i  bał  się,  że  zostanie 

wyrzucony  ze  szko

ły tuż przed egzaminami, dlatego nie chciał, aby w szkole kto-

kolwiek  dowiedzia

ł  się,  co  się  stało.  Wyjaśniono  mu,  że  nie  jest  to  możliwe,  ale 

uzgodniono, 

że poinformowany zostanie tylko wychowawca. Chłopiec przeprosił za 

swoje zachowanie i zaproponowa

ł wynagrodzenie ofierze poniesionej szkody. Po-

krzywdzona kobieta powiedzia

ła, że pragnie tylko otrzymać przeprosiny na piśmie, 

poza  tym  niczego  nie  oczekuje  dla  siebie,  jednak  chcia

łaby,  aby  wykonał  jakąś 

prac

ę  społeczną  na  rzecz  ludzi,  którym  wiedzie  się  gorzej  niż  jemu  samemu. 

Uzgodniono, 

że kurator dla młodzieży znajdzie mu pracę w ramach programu po-

legaj

ącego  na  pomaganiu  dzieciom  niepełnosprawnym  w  jeździe  konnej,  kurator 

sprawdzi,  czy  m

łody  człowiek  przepracował  uzgodnioną  liczbę  godzin  i  będzie 

o tym na bie

żąco informował ofiarę”.

11

 

Powy

ższy przykład dobrze obrazuje ideę sprawiedliwości naprawczej i media-

cji,  która  stanowi  jeden  z  alternatywnych 

środków  stosowanych  w  zapobieganiu 

                                                        

11

  M. Wright:    Sprawiedliwo

ść  naprawcza  i  mediacja.  W:  Probacyjne  środki  polityki  karnej-  stan  i  per-

spektywy, Materia

ły z konferencji zorganizowanej przez Komisję Praw Człowieka i Praworządności,  20 

-21 pa

ździernik 2000r, Popowo, s. 265-266 

 
 

 

 

195 

przest

ępczości  nieletnich,  odmiennych  od  tradycyjnej kary  polegającej  na  pozba-

wienia wolno

ści bezwzględnym bądź z zawieszeniem. 

Mediacja  przynosi  spore  korzy

ści  zarówno  pokrzywdzonej  ofierze,  sprawcy 

czynu  karalnego,  ale  równie

ż  całemu  społeczeństwu,  powstaje  więc  swoistego 

rodzaju wspó

łzależność trójstronna- ofiara, przestępca, społeczeństwo. 

Przest

ępstwo dotyka przede wszystkim ofiarę i reakcja społeczeństwa powin-

na w g

łównej mierze opierać się na udzieleniu stosownej pomocy. Dzięki mediacji 

ofiara  nie  spotyka  si

ę z powtórną  wiktymizacją, może poczuć  się usatysfakcjono-

wana  z  udzia

łu  w  procesie,  uzyskać  zadośćuczynienie  nie  tylko  finansowe,  ale 

równie

ż moralne. Ponadto ofiara ma możliwość uzyskania ważnych dla niej infor-

macji o motywach dzia

łania sprawcy, może zapytać dlaczego właśnie ona została 

poddana  tak  traumatycznym  prze

życiom,  ma  możliwość  głośnego  wyrażenia 

i  u

świadomienia sprawcy  wyrządzonej przez niego krzywdy i szkody, a także po-

zbycia si

ę lęku przed przestępczością w przyszłości. 

W  sytuacji,  gdy  sprawca  czynu  karalnego  jest  znany,  powinno  si

ę  od  niego 

za

żądać naprawienia krzywdy  wyrządzonej ofierze w  aspekcie finansowym, bądź 

w  aspekcie  moralnym.  Ofiara  i  przest

ępca  powinni mieć możliwość  spotkania  się 

w celu uzgodnienia mi

ędzy sobą naprawienia szkody. Naprawienie szkody nie jest 

jednak  jedynym  celem,  bezpo

średni  kontakt  pomiędzy  sprawcą  czynu  karalnego 

a  ofiar

ą  jest  bardzo  ważny,  i  dlatego  tak  wiele  ofiar  i  przestępców,  którzy  wzięli 

udzia

ł w mediacji, uznało to za bardzo pomocny proces. Tym, co wiele ofiar bardzo 

sobie  ceni,  jest  mo

żliwość  spotkania  się  z  przestępcą  w  bardziej  komfortowych 

warunkach  ni

ż  sala  sądowa  i  uzgodnienie  odpowiedniego  naprawienia  szko-

dy..Do

świadczenie wielu krajów pokazuje, że mediacje pomiędzy ofiarą a sprawcą 

czynu  karalnego  lub  organizowanie  „  konferencji”  z  udzia

łem  członków  rodziny, 

przynosi  ofiarom  wi

ęcej  satysfakcji  niż  postępowanie  sądowe,  przestępcy  widzą 

w  tym  sens,  i  istniej

ą  już  pierwsze  oznaki, że mniej  z  nich  wkracza  ponownie  na 

drog

ę przestępstwa.

12

  

Sprawca  czynu  karalnego  poprzez  polubowne  rozwi

ązanie  konfliktu,  na  sku-

tek  negocjacji,  unika  na

łożenia  surowszych  sankcji  karnych  i  stygmatyzacji,  ma 

mo

żliwość  zrozumienia  konsekwencji  popełnionego  przez  siebie  czynu,  koniecz-

no

ści  naprawienia  jego  skutków  i  zadośćuczynienia  skrzywdzonej  przez  niego 

ofierze.  

Mediacja  jako  proces,  który  nie  opiera  si

ę  na  strachu,  lecz  na  szacunku  dla 

zwyczajnego  ludzkiego  odczuwania  ka

żdego człowieka przynosi wielorakie korzy-

ści zarówno dla ofiary, sprawcy, ale także całego społeczeństwa. Niezmiernie waż-
n

ą korzyścią dla pokrzywdzonej osoby jest możliwość bycia wysłuchanym, możli-

wo

ść mówienia o swojej prawdzie, możliwość zadawania pytań i uzyskiwanie od-

powiedzi dlaczego w

łaśnie ona stała się ofiarą i czy podobna sytuacja nie grozi jej 

ponownie.  Osoba  pokrzywdzona  poprzez  proces  mediacji,  spotkanie  „twarz

ą 

w twarz” pozbywa si

ę lęku przed sprawcą, zdobywa doświadczenie, jak należy się 

chroni

ć  aby  nie  zostać  ofiarą,  unika  nadmiernego  rozgłosu,  ma  możliwość  otrzy-

mania  w  stosunkowo  nied

ługim  czasie  zadośćuczynienia,  a  przede  wszystkim, 

kiedy  wypowiada  s

łowo.„przebaczam”  odczuwa  komfort  psychiczny  i  ogromną 

ulg

ę. Sprawca czynu karalnego dzięki procesowi mediacji odnosi również korzyści 

poprzez  wspó

łuczestniczenie  w  rozwiązaniu  swojej  sprawy,  współdecydowaniu 

                                                        

12

 M. Wright, op. cit., s. 266-267 

 
 

 

 

196 

o sobie, ma mo

żliwość przeproszenia oraz zadośćuczynienia osobie pokrzywdzo-

nej,  dostaje  szans

ę  zrozumienia  krzywdy,  jaką  wyrządził,  a  także  uniknięcia  roz-

g

łosu sprawy. Ponadto sprawca poprzez dobrowolne poddanie się procesowi me-

diacji  otrzymuje  szans

ę  na  uniknięcie  stygmatyzacji,  surowszych  sankcji  karnych 

oraz mo

żliwość powrotu do normalnego życia. Mediacja jako forma sprawiedliwo-

ści naprawczej przynosi także korzyści całemu społeczeństwu, wszystkim obywa-
telom poniewa

ż przywraca społeczne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości, sprzy-

ja szeroko poj

ętej edukacji społeczeństwa, w tym również edukacji prawnej, przy-

wraca spo

łeczne poczucie bezpieczeństwa i jest bardzo korzystna dla społeczno-

ści lokalnej.

13

 

 

Konkluzja 
Dzisiejszej m

łodzieży przyszło żyć w niełatwych czasach pełnych agresji, bru-

talno

ści, przemocy, gdzie patologia społeczna zatacza coraz szersze kręgi i z roku 

na  rok.obni

ża  się  wiek  młodych  osób  dokonujących  czynów  karalnych.  Przestęp-

czo

ść  nieletnich  została  zaliczona  do  jednej  z  najgroźniejszych  i  najbardziej  nie-

bezpiecznych  odmian  patologii  spo

łecznej,  koniecznym  staje  się  więc  podjęcie 

dzia

łań  mających  na  celu  zapobieganie,  ograniczenie  i  eliminowanie  zjawiska 

przest

ępczości wśród młodych ludzi. 

Mediacja,  jako  metoda  rozwi

ązywania  problemów  związanych  z  przemocą, 

a tak

że z sytuacjami konfliktu, uczy przede wszystkim dialogu, szacunku dla inno-

ści,  cudzych  poglądów,  respektowania  praw.  Ponadto mediacja  umożliwia  współ-
decydowanie o sobie i swojej aktualnej sytuacji, wzi

ęcie odpowiedzialności za wła-

sne czyny, poniesienie konsekwencji, zrozumienie wyrz

ądzonej krzywdy.  

Przest

ępcy stwierdzają, że spotkanie się z ofiarą jest dla nich trudniejsze niż 

pobyt w  wi

ęzieniu, gdyż zmusza ich do stanięcia twarzą w twarz z tym, czego się 

dopu

ścili, ale widzą też, że jest to sprawiedliwe, i daje się zauważyć większą goto-

wo

ść oszczędzenia ofierze stresu, jakim jest rozprawa sądowa.

14

 

Mediacja  znacznie  cz

ęściej  powinna  być  stosowana  w  przypadku  czynów 

o  niskiej  szkodliwo

ści  społecznej,  zamiast  tradycyjnych  sankcji  karnych,  bowiem 

wype

łnianie czy przepełnianie więzień niczego nie zmienia, natomiast ideą postę-

powania  mediacyjnego  jest  zmniejszanie  przest

ępczości  polegające  na  rozwiązy-

waniu problemów.  

                                                        

13

  J.  Waluk:  Mediacja  jako  forma  sprawiedliwo

ści  naprawczej-  korzyści  dla  stron.  „Mediator”  2005, 

nr 2(33), s. 42-43 

14

 M. Wright, op. cit., s. 268