Thomas Piketty: Marks, który schodzi jak
ciepłe bułeczki. Gło
ś
ny 'Kapitał w XXI
wieku' ju
ż
po polsku
Mariusz Zawadzki 2015-05-12, ostatnia aktualizacja 2015-05-12 12:13:48
Oto pierwsza publikacja w stuletniej historii naukowego wydawnictwa Harvard University Press, która trafiła
na sam szczyt listy bestsellerów "New York Timesa". A jej autor, skromny naukowiec specjalizuj
ą
cy si
ę
w
nierówno
ś
ciach społecznych, zyskał w USA status gwiazdy rocka.
"Spo
ś
ród wszystkich nowych zjawisk, które przyci
ą
gn
ę
ły moj
ą
uwag
ę
podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych,
najbardziej uderzyła mnie panuj
ą
ca tam powszechna równo
ść
szans. Spostrzegłem wpływ, jaki wywiera ona na rozwój
społecze
ń
stwa, nadaj
ą
c kierunek powszechnemu sposobowi my
ś
lenia" - pisał wicehrabia Alexis de Tocqueville we
wst
ę
pie do słynnego, wydanego w 1835 r., dzieła "O demokracji w Ameryce".
Ż
eby doj
ść
do takich wniosków, musiał
naturalnie wzi
ąć
w nawias niewolnictwo, które panowało w południowych stanach, oraz zignorowa
ć
los Indian, ale
generalnie jego traktat uchodzi za trafn
ą
diagnoz
ę
pó
ź
niejszych sukcesów Ameryki.
Od jej publikacji min
ę
ło 179 lat i oto znowu pewien Francuz szumnie ogłasza now
ą
diagnoz
ę
. Twierdzi mianowicie,
ż
e
wysławiana przez Tocqueville'a równo
ść
szans staje si
ę
fikcj
ą
, Ameryka za
ś
upodabnia si
ę
do
ś
redniowiecznej Francji, o
której wicehrabia pisał nast
ę
puj
ą
co: "Oto widz
ę
j
ą
podzielon
ą
mi
ę
dzy niewielk
ą
liczb
ę
rodzin, które posiadaj
ą
ziemi
ę
i
rz
ą
dz
ą
jej mieszka
ń
cami, a prawo rz
ą
dzenia wraz z dziedzictwem przechodzi z pokolenia na pokolenie".
Czeka nas quasi-feudalizm?
Ten drugi Francuz, który przekre
ś
la pochwały pierwszego Francuza, nazywa si
ę
Thomas Piketty. Przed rokiem jego
ksi
ąż
ka "Kapitał w XXI wieku" trafiła na szczyt listy bestsellerów "NYT". Liczba sprzedanych angloj
ę
zycznych egzemplarzy
przekroczyła pół miliona. 44-letniego Piketty'ego, jeszcze niedawno skromnego naukowca, nagle rozchwytywały media,
m.in. wyst
ę
pował u słynnego komika Stephena Colberta. Pozował do zdj
ęć
z koszul
ą
lekko odsłaniaj
ą
c
ą
tors. Tabloidy
grzebały w jego
ż
yciu prywatnym i donosiły,
ż
e kilka lat temu rzekomo bił kochank
ę
.
Przez jednych jest uwielbiany, przez innych znienawidzony. "Pewien francuski marksista opublikował ksi
ąż
k
ę
, od której
ameryka
ń
ska lewica dostaje orgazmu - szydził w radiu Rush Limbaugh, król prawicowych populistów. - Ten go
ść
proponuje nowe podatki,
ż
eby wykosi
ć
bogatych. A kiedy to si
ę
uda, to rzekomo wszyscy b
ę
dziemy delirycznie
szcz
ęś
liwi!".
Takie streszczenie ksi
ąż
ki Piketty'ego jest nawet w pewnym stopniu prawdziwe. Tytuł faktycznie nawi
ą
zuje do "Kapitału"
Marksa. Autor rzeczywi
ś
cie proponuje,
ż
eby milionerów na całym
ś
wiecie obci
ąż
y
ć
dwuprocentowym podatkiem od ich
maj
ą
tków, który byłby płacony co roku - tak jak podatek dochodowy. Bez tego radykalnego kroku - wyja
ś
nia Piketty -
kapitalizm wkrótce zamieni si
ę
w quasi-feudalizm, w którym dobre lub złe urodzenie b
ę
dzie przes
ą
dza
ć
o szansach
ż
yciowych człowieka.
1 proc. i połowa maj
ą
tku Ameryki
Wi
ę
ksz
ą
cz
ęść
z 700 stron jego dzieła zajmuje dowód,
ż
e w kierunku takiej karykatury kapitalizmu wszyscy zmierzamy.
Dlaczego? Otó
ż
stopa zwrotu z kapitału - rozumianego szeroko, jako nieruchomo
ś
ci, dobra luksusowe, papiery
warto
ś
ciowe, akcje, zgromadzone w banku pieni
ą
dze - jest wy
ż
sza od stopy
wzrostu gospodarczego
.
Skoro ludzie zamo
ż
ni bogac
ą
si
ę
szybciej ni
ż
reszta, to stale zwi
ę
kszaj
ą
swój udział w maj
ą
tku narodowym. I nawet nic
nie musz
ą
robi
ć
- wystarczy,
ż
e zgarniaj
ą
odsetki od tego, co posiadaj
ą
. Mog
ą
po prostu powierzy
ć
pieni
ą
dze funduszowi
inwestycyjnemu.
W 2010 r. 1 proc. najbogatszych Amerykanów posiadał 35 proc. maj
ą
tku narodowego. Połowa wszystkich Amerykanów
za
ś
- 5 proc. Potem nierówno
ś
ci si
ę
pogł
ę
biły, bo od 2010 r. giełda poszła w gór
ę
(czyli ro
ś
nie kapitał), a
pensje
prawie
stoj
ą
w miejscu.
Jak szybko mo
ż
emy doj
ść
do quasi-feudalizmu? Bardzo szybko! Je
ś
li roczna stopa zwrotu z kapitału b
ę
dzie wynosi
ć
około 5 proc. - tyle przeci
ę
tnie wynosiła od ko
ń
ca XVIII w. - natomiast
wzrost gospodarczy
USA utrzyma si
ę
na poziomie 3
proc. rocznie, to w 2030 r. 1 proc. najbogatszych b
ę
dzie miał 51 proc. ameryka
ń
skiego maj
ą
tku narodowego.
Kiedy Tocqueville zacz
ą
ł si
ę
myli
ć
Piketty proponuje tyle
ż
banaln
ą
, co radykaln
ą
metod
ę
na powstrzymanie tego trendu. Gdyby w powy
ż
szym przykładzie
bogacze musieli płaci
ć
co roku 2 proc. podatku od swoich maj
ą
tków, to stopa wzrostu z kapitału de facto spadłaby do 3
proc., czyli zrównałaby si
ę
ze
wzrostem gospodarczym
. W efekcie w 2030 roku 1 proc. najbogatszych Amerykanów nadal
miałby 35 proc. maj
ą
tku narodowego.
Pomysł podatku od maj
ą
tku wydaje si
ę
w Ameryce szalony. Nawet na propozycje minimalnych podwy
ż
ek istniej
ą
cych ju
ż
podatków Republikanie reaguj
ą
histerycznie, twierdz
ą
c,
ż
e zabiłoby to wzrost gospodarczy. Z drugiej strony, je
ś
li
przyjrze
ć
si
ę
historii USA XX w., to oka
ż
e si
ę
,
ż
e mi
ę
dzy podatkami i wzrostem gospodarczym nie było korelacji. A je
ś
li ju
ż
- to odwrotna, ni
ż
utrzymuj
ą
Republikanie. W 1935 r. Roosevelt podniósł podatek dla najbogatszych do 77 proc. W czasie
wojny - nawet do 94 proc. Przez całe lata 50. utrzymywał si
ę
na poziomie 91 proc. Potem zacz
ą
ł powoli spada
ć
, ale
jeszcze w 1980 r. wynosił 70 proc.
"Kapitał XXI wieku" w animowanym skrócie BBC:
Thomas Piketty: Marks, który schodzi jak ciepłe bułeczki. Głośny 'Kapit...
http://wyborcza.pl/2029020,75475,17900691.html
1 z 3
2015-06-28 18:31
