GASTROENTEROLOGIA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

22

www.weterynaria.elamed.pl

STYCZEŃLUTY • 12/2014

Streszczenie

Krwawienia z przewodu pokarmowego 
to wynaczynienia krwi do światła przewo-
du pokarmowego. W zależności od miej-
sca krwawienia obserwuje się różne ob-
jawy kliniczne. O krwawieniach z prze-
wodu pokarmowego świadczą m.in.: 
krwawe wymioty, wymioty fusowate, 
smolisty kał oraz krew w kale. W diagno-
styce krwawień należy uwzględnić przede 
wszystkim wywiad, badanie kliniczne, 
badania hematologiczne i biochemiczne 
krwi, badanie kału, USG, RTG oraz bada-
nie endoskopowe. Leczenie krwawienia 
z przewodu pokarmowego uzależnione 
jest od pierwotnej przyczyny.

Słowa kluczowe

krwawienia z przewodu pokarmowego, 
krwawe wymioty, wymioty fusowate, 
smolisty kał, krew w kale

Abstract

Gastrointestinal bleeding is the blood 
extravasation in the gastrointestinal tract. 
Various clinical symptoms are observed 
depending on the location of bleeding. 
Bloody vomiting, coff ee-grounds vomi-
ting, melena and blood in feces, are in-
dicators of gastrointestinal bleeding. The 
diagnosis includes anamnesis, clinical 
examination, haematological and bio-
chemical blood tests, feces examination, 
ultrasonography, X-ray examination and 
endoscopy. The treatment is determined 
by the primary bleeding cause.

Keywords

gastrointestinal bleeding, bloody vomi-
ting, coff ee-grounds vomiting, melena, 
blood in feces

Bleeding from the gastrointestinal tract in dogs and cats

stwie dużych krwawień z przednie-
go odcinka przewodu pokarmowego 
lub w wyniku połykania krwi wsku-
tek np. krwotoku w jamie nosowej, 
jamie ustnej czy gardle. Wydalanie 
smolistego kału może być spowo-
dowane również chorobami nerek, 
wątroby, trzustki, jak również za-
burzeniami krzepnięcia. Przyczyny 
wydalania smolistego kału przed-
stawiono w tab. 1 (s. 23). Ciemne 
zabarwienie kału jest spowodowane 
utlenieniem hemoglobiny, nato-
miast smolisty wygląd – rozkładem 
hemoglobiny przez bakterie jelito-
we; aby doszło do powstania smo-
listego kału u psów, do przewodu 
pokarmowego musi dostać się 
350-500 mg hemoglobiny/kg m.c., 
co odpowiada 2,3-4,4 ml pełnej 
krwi/kg m.c. To czy kał ma wygląd 
smolisty, czy też jest to kał ze świeżą 
krwią, zależy również od szybkości 
przejścia wynaczynionej krwi przez 
przewód pokarmowy. Aby powstał 
kał smolisty, krew musi znajdować 
się w świetle przewodu pokarmo-
wego co najmniej przez 8 godzin, 
gdyż wówczas hemoglobina ulega 
rozkładowi. Czarne zabarwienie 
kału nie zawsze musi być spowo-
dowane krwawieniem, może być 
ono wynikiem podawania różnych 
preparatów, które zmieniają jego 
zabarwienie, jak np. węgiel leczni-
czy, preparaty żelaza, metronidazol, 
salicylany czy preparaty bizmutu. 
W takim przypadku mamy do czy-
nienia z pseudomeleną;

Krwawienia z przewodu pokarmowe-
go to wynaczynienia krwi do światła 
przewodu pokarmowego. Ze wzglę-
du na szybkość utraty krwi dzieli się 
je na ostre i przewlekłe, natomiast 
ze względu na miejsce krwawienia 
– na krwawienia z przedniego lub 
tylnego odcinka przewodu pokar-
mowego (8).

W zależności od miejsca krwawie-

nia obserwuje się różne objawy kli-
niczne. O krwawieniach z przewodu 
pokarmowego świadczą:
• krwawe wymioty (haematemesis) 

– występujące przy krwawieniach 
z przedniego odcinka przewodu 
pokarmowego, w wymiotach tych 
krew jest żywoczerwona lub brą-
zowa – jeżeli krew została poddana 
działaniu soku żołądkowego lub 
enzymów trawiennych i hemoglo-
bina uległa oksydacji do hematyny 
– bądź mogą to być wymioty fuso-
wate (melaenemesis) jako następ-
stwo strącania skrzepów krwi i jej 
degradacji przez kwasy. Wymioty 
takie najczęściej są spowodowane 
znacznie nasilonymi zmianami za-
palnymi żołądka lub dwunastnicy 
oraz wrzodami lub zmianami no-
wotworowymi. Jedną z częstszych 
przyczyn powstawania owrzodzeń 
przewodu pokarmowego u psów 
i kotów jest podawanie niesteroido-
wych leków przeciwzapalnych lub 
glikokortykosteroidów (1-10);

• smolisty kał (melaena) – to kał 

o ciemnym, przypominającym smo-
łę wyglądzie, powstający w następ-

Krwawienia
z przewodu pokarmowego

u psów i kotów

dr n. wet. Jolanta Spużak, dr n. wet. Marcin Jankowski, dr hab. Krzysztof Kubiak, prof. nadzw., dr n. wet. Kamila Glińska-Suchocka,
lek. wet. Maciej Grzegory, lek. wet. Jadwiga Bąkowska, Dominika Kubiak*

Katedra Chorób Wewnętrznych z Kliniką Koni, Psów i Kotów Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
*Studentka IV roku Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu

GASTROENTEROLOGIA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

23

www.weterynaria.elamed.pl

STYCZEŃLUTY • 12/2014

• krew w kale (haematochezia) – 

świeża krew w kale obecna jest 
zwykle w przypadku krwawienia 
z tylnego odcinka przewodu pokar-
mowego lub w następstwie silnych 
krwotoków z wyższych odcinków. 
Przyczyny wydalania kału z krwią 
przedstawiono w tab. 1;

• objawy niedokrwistości ostrej lub 

przewlekłej, m.in.: bladość błon 
śluzowych, osłabienie, tachykar-
dia,  tachypnoe, a nawet wstrząs 
(1, 2, 4, 6, 10).

Postępowanie diagnostyczne 

W diagnostyce kr wawień należy 
uwzględnić przede wszystkim: wy-
wiad, badanie kliniczne, badania he-
matologiczne i biochemiczne krwi, 
badanie kału w kierunku pasożytów 
przewodu pokarmowego, badanie 
kału na krew utajoną, USG i RTG 
przewodu pokarmowego oraz bada-
nie endoskopowe. Inne badania spe-
cjalistyczne powinny być wykonywa-
ne w zależności od podejrzewanych 
zaburzeń.

Wywiad 
W wywiadzie należy ustalić rodzaj 
objawów stwierdzanych u zwierzę-
cia. Stan ogólny pacjenta jest uza-
leżniony od przebiegu choroby pod-
stawowej oraz ilości utraconej krwi. 
W przypadku krwawych lub fusowa-
tych wymiotów bądź smolistego kału 
należy ustalić, czy zwierzę dostawa-
ło wcześniej jakieś leki, zwłaszcza 
niesteroidowe leki przeciwzapalne 
(NSAIDS) lub glikokortykosteroidy. 
Podawanie tych leków jest stosun-
kowo częstą przyczyną owrzodzeń 
żołądka i krwawienia do przewodu 
pokarmowego. Krwawienia również 
mogą występować w przypadku po-
dawania leków (np. cytostatyki: cy-
klofosfamid, doksorubicyna; anty-
biotyki: chloramfenikol, sulfonamid/
trimetoprim; diuretyki tiazydowe) lub 
występowania zaburzeń doprowadza-
jących do trombocytopenii, a także 
mogą być następstwem spożycia pre-
paratów obniżających krzepliwość 
krwi, jak np. trutki na szczury na ba-
zie pochodnych kumaryny. W przy-

padku krwawienia utajonego właści-
ciele zwierzęcia mogą obserwować 
jedynie szybkie męczenie się zwie-
rzęcia oraz osłabienie spowodowa-
ne niedokrwistością. Ponieważ czar-
ne zabarwienie kału nie zawsze musi 
być spowodowane krwawieniem, dla-
tego też w wywiadzie zawsze należy 
ustalić, czy zwierzę nie dostawało le-
ków, które mogły zmienić zabarwie-
nie kału. Ważne jest, aby również 
ustalić wszystkie inne objawy, które 
mogą nasunąć podejrzenie chorób in-
nych narządów wpływających nieko-
rzystnie na przewód pokarmowy (np. 
choroby nerek) (1, 4, 6, 7).

Badania laboratoryjne krwi 
W badaniach laboratoryjnych krwi 
należy uwzględnić: badanie hema-
tologiczne (WBC, RBC, HGB, HCT, 
MCV, MCH, MCHC, RDW, PLT) 
z rozmazem, badanie biochemicz-
ne krwi oraz koagulogram (czas pro-
trombinowy – PT, czas kaolinowo-
kefalinowy – APTT). W przypadku 
przewlekłego krwawienia do światła 

Przyczyny wydalania smolistego kału

Przyczyny wydalania kału z krwią

• krwawienia spowodowane uszkodzeniem początkowego 

odcinka przewodu pokarmowego lub układu oddechowego 

(krwawienie z jamy ustnej, krwawienie nosowo-gardłowe, 

krwawienia z płuc): uraz, wrzody, zmiany zapalne, zmiany 

nowotworowe

• krwawienia z okolicy odbytu: przetoki 

okołoodbytnicze, zapalenie lub ropień zatok 

okołoodbytowych, zwężenie odbytu, zmiany 

nowotworowe (gruczolakorak zatok 

okołoodbytowych), uraz, ciała obce, przepuklina 

kroczowa

• krwawienia żołądkowo-jelitowe: leki powodujące powstawanie 

wrzodów (niesteroidowe leki przeciwzapalne, 

glikokortykosteroidy), zapalenia (wrzodziejące zapalenie żołądka, 

krwotoczne zapalenie żołądka i jelit – zakaźne, toksyczne, 

idiopatyczne), pasożyty (Ancylostoma, Uncinaria), przewlekła 

zapalna choroba jelit (PZCJ z owrzodzeniami), ciała obce, 

niedokrwienie (wstrząs hipowolemiczny, wpochwienie jelita, skręt 

jelit, zakrzep naczyń krezkowych, przerwanie naczyń krezkowych), 
nowotwory (gruczolakorak, chłoniak, mięśniak gładkokomórkowy, 

mięśniakomięsak, guz z komórek tucznych)

• krwawienia z odbytnicy, okrężnicy: zapalenie 

odbytnicy, wypadnięcie odbytnicy, uszkodzenie błony 

śluzowej (niestrawione cząstki obce – kości, 

trichobezoary), jatrogenne (badanie rektalne, 

lewatywa, mierzenie temperatury), zapalenie 

okrężnicy (przewlekła zapalna choroba jelit, alergia 

pokarmowa, nietolerancja pokarmowa, zespół jelita 

drażliwego, zapalenie tła zakaźnego

– np. Campylobacter jejuni, pasożyty wewnętrzne

– Trichuris vulpis, Giardia sp., Isospora spp., Trichomonas 

foetus), zmiany nowotworowe (polip, gruczolakorak, 

chłoniak)

• choroby układowe: tendencja do krwawień (zatrucie 

rodentycydami, zespół rozsianego wykrzepiania 

wewnątrznaczyniowego, niedobór czynników krzepnięcia), 

endokrynopatie (niedoczynność kory nadnerczy, gastrinoma)

• choroby innych narządów: hepatopatie (nadciśnienie wrotne), 
choroby trzustki (zapalenie trzustki, guz trzustki), niewydolność 

nerek (mocznica), anomalie naczyniowe

Tab. 1. Przyczyny występowania smolistego kału oraz kału z krwią (6)

GASTROENTEROLOGIA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

24

www.weterynaria.elamed.pl

STYCZEŃLUTY • 12/2014

przewodu pokarmowego dochodzi 
do rozwoju niedokrwistości z niedo-
boru żelaza, której towarzyszy mi-
krocytoza z niedobarwliwością (ob-
niżone MCV i MCHC, zwiększony 
wskaźnik anizocytozy – RDW). Czę-
sto obserwuje się również trombo-
cytozę. W intensywnym krwotoku 
obserwuje się obniżenie wartości he-
matokrytu. W przypadku krwawienia 
z przedniego odcinka przewodu po-
karmowego dochodzi do wzrostu sto-
sunku stężenia mocznika do stęże-
nia kreatyniny w surowicy na skutek 
wchłaniania białek krwi. W związku 
z tym w sytuacji, gdy nie obserwuje 
się objawów krwawienia do przewodu 
pokarmowego, natomiast stwierdza 
się wzrost stężenia mocznika przy 
prawidłowym stężeniu kreatyniny, 
należy zawsze podejrzewać krwawie-
nie. W przeglądowym badaniu krwi 
należy również ocenić inne narządy, 
których nieprawidłowe funkcjono-
wanie może doprowadzać do krwa-
wienia z przewodu pokarmowego, 
jak np. przewlekła niewydolność ne-
rek, wątroby, ostre zapalenie trzust-
ki (1, 4, 6, 7).

Badanie kału 
Badanie kału na krew utajoną jest 
to badanie ilościowe, umożliwiające 
wykrycie krwi w kale w przypadku 
kiedy nie stwierdza się jej obecności 
podczas badania makroskopowego. 
Niestety badanie to charakteryzuje 
się umiarkowaną czułością. Aby ba-
danie było jak najbardziej miarodaj-
ne, zaleca się, aby 3 dni przed po-
braniem kału do badania podawać 
zwierzętom pokarm niezawierający 
mięsa, ponieważ zawarta w pokarmie 
mioglobina może dawać wyniki fał-
szywie dodatnie. W przypadku obec-
ności krwi w kale lub smolistego kału 
również należy przeprowadzić bada-
nie w kierunku pasożytów przewodu 
pokarmowego (m.in. tęgoryjce, włoso-
główki, Giardia spp.), ponieważ one 
także mogą być przyczyną krwawień 
(1, 4, 6, 7, 10).

Badanie endoskopowe 
Badanie endoskopowe przewodu 
pokarmowego (ezofagogastrodu-
odenoskopia – przełyk, żołądek, 
dwunastnica; rekto- i kolonoskopia 
– odbytnica, okrężnica) umożliwia 

zlokalizowanie miejsc krwawienia, 
ocenę intensywności oraz czasem 
przyczynę krwawienia. Badanie en-
doskopowe pozwala na ocenę wnę-
trza badanych narządów, wyglądu 
błony śluzowej, obecności zmian 
zapalnych, owrzodzeń, zmian nowo-
tworowych oraz ciał obcych. Badanie 
to daje również możliwość pobrania 
materiału do dalszych badań labora-
toryjnych. 

Badanie ultrasonograficzne 
W diagnostyce krwawień pomocne 
również może być badanie ultrasono-
graficzne, które umożliwia rozpozna-
nie owrzodzeń oraz zmian nowotwo-
rowych w przewodzie pokarmowym. 
Ponadto daje możliwość oceny in-
nych narządów wewnętrznych, któ-
rych zaburzenia mogą doprowadzić 
do krwawienia w przewodzie pokar-
mowym.

Badanie radiologiczne 
Badanie RTG klatki piersiowej po-
zwala na ocenę zmian występujących 
w płucach, które mogą być przyczy-
ną krwawień w drogach oddecho-
wych. Odkrztuszana krew następnie 
może być połykana i w ten sposób 
może przedostawać się do przewo-
du pokarmowego. Badanie to po-
zwala również na ocenę przełyku, 
jak np. stwierdzenie obecności ciał 
obcych mogących być przyczyną 
krwawień w przewodzie pokarmo-
wym. Z kolei badanie radiologiczne 
jamy brzusznej umożliwia rozpozna-
nie obecności w żołądku lub jelitach 
ciał obcych, a także zmian nowotwo-
rowych oraz obecność wpochwień je-
lit (1, 3-7, 10).

Postępowanie terapeutyczne uza-

leżnione jest od choroby podstawo-
wej:
• W przypadku dużej utraty krwi 

leczenie pacjentów z hipowolemią 
polega na dożylnym podawaniu 
płynów (np. płyn Ringera z mle-
czanami), a w razie konieczności 
na przeprowadzeniu transfuzji. 
Transfuzja powinna być wykonana 
u pacjentów ze znacznie obni-
żonym hematokr ytem (HCT – 
0,12-0,15 l/l).

• Przy znacznie obniżonym stężeniu 

żelaza powinno być ono suplemen-
towane, w tym celu należy podawać 

siarczan żelaza (Fe

2+

) w dawce 

2-5 mg/kg m.c. p.o., 2 x dziennie 
przez kilka tygodni, aż do popra-
wy wyników badań laboratoryj-
nych (7).

• W przypadku gdy przyczyną krwa-

wień z przewodu pokarmowego 
jest stan zapalny lub owrzodzenia 
przełyku czy żołądka, podaje się 
leki z grupy antagonistów recepto-
ra H

2

 (np. cymetydyna 5-10 mg/kg 

m.c., p.o., i.m. lub i.v., 3-4 x dzien-
nie, ranitydyna – psy: 2 mg/kg m.c., 
p.o., 2-3 x dziennie, koty: 2,5 mg/kg 
m.c., i.v., 2 x dziennie lub 3,5 mg/kg 
m.c., p.o., 2 x dziennie, famotydyna 
– 0,5-1 mg/kg m.c., p.o., 1-2 x dzien-
nie) lub inhibitorów pompy proto-
nowej (np. omeparazol – 1-2 mg/kg 
m.c.,  p.o., 1 x dziennie), a także 
leki powlekające błonę śluzową, 
jak np. sukralfat – 0,5-1 g/psa, p.o., 
3-4 x dziennie, 0,25 g/kota, p.o., 
3-4 x dziennie. Przy zaburzeniach 
ze strony przewodu pokarmowego 
ważne jest również postępowanie 
dietetyczne. W stanach zapalnych 
i owrzodzeniach żołądka zwierzęta 
powinny dostawać pokarm o wyso-
kiej strawności i ograniczonej za-
wartości tłuszczu i włókna. Pokarm 
powinien być podawany częściej, 
ale w mniejszych porcjach i naj-
lepiej, aby była to dieta wilgotna 
(4, 10).

• W sytuacji gdy krwawienia są na-

stępstwem przewlekłej zapalnej 
choroby jelit, leczenie polega na: 
dietoterapii (dieta hipoalergiczna) 
oraz podawaniu leków, takich jak 
m.in.: glikokortykosterydy (predni-
zon, prednizolon w dawce 1-2 mg/kg 
m.c., p.o. 2 x dziennie, przez około 
2-4 tygodnie, a następnie daw-
kę należy obniżyć, w zależności 
od efektów leczenia), metronidazol 
(10-20 mg/kg m.c., p.o. 2 x dzien-
nie), sulfasalazyna (psy: 12,5 mg/kg 
m.c.,  p.o. co 6 godz. przez 2 tyg., 
a następnie 12,5 mg/kg m.c., 
p.o. co 12 godz. przez kolejne 
4 tyg.) (4).

• W chorobach pasożytniczych 

przewodu pokarmowego stoso-
wane są: w przypadku glist i tę-
goryjców: fenbendazol w dawce 
50 mg/kg m.c., p.o.  1 x dziennie 
przez 3 kolejne dni; pyrantel w daw-
ce 5-10 mg/kg m.c., p.o. jednorazo-

GASTROENTEROLOGIA

WETERYNARIA W PRAKTYCE

25

www.weterynaria.elamed.pl

STYCZEŃLUTY • 12/2014

wo; febantel w dawce 10-20 mg/kg 
m.c., p.o. 1 x dziennie przez 3 ko-
lejne dni; milbemycyna w dawce 
0,5-1 mg/kg m.c., p.o. jednorazowo; 
w przypadku tasiemców – prazi-
kwantel w dawce 5-10 mg/kg m.c., 
p.o.; w przypadku obecności Giar-
dia spp. – metronidazol w dawce 
25-30 mg/kg m.c., p.o. co 12 godz. 
przez 5-8 dni; fenbendazol w dawce 
50 mg/kg m.c., p.o. 1 x dziennie 
przez 3 dni (4, 10).

• W przypadku zjedzenia rodentycy-

dów przy ciężkich krwotokach sto-
suje się świeżo mrożone osocze (ok. 
10 ml/kg m.c. i.v.) lub świeżą krew 
(ok. 20 ml/kg m.c. i.v.); witaminę 
K

1 

(początkowo 3-5 mg/kg m.c. s.c., 

później 2 mg/kg m.c., p.o. 2 x dzien-
nie przez kilka dni, a następnie 
1 mg/kg m.c., p.o.  2 x dziennie 
przez 2-3 tygodnie) (7).

• Ciała obce w przełyku lub żołąd-

ku – usunięcie podczas badania 
endoskopowego lub zabiegu chi-
rurgicznego, ciało obce w jelitach 
– usunięcie podczas zabiegu chi-
rurgicznego.

• Zmiany nowotworowe, wpochwie-

nie jelit – zabieg chirurgiczny 
(4, 7, 10).
Krwawienia z przewodu pokarmo-

wego mogą być spowodowane róż-
nymi zaburzeniami. Postępowanie 
terapeutyczne przy krwawieniach 
z przewodu pokarmowego uzależnio-
ne jest od przyczyny występowania 
tego zaburzenia i obejmuje przede 
wszystkim leczenie choroby podsta-
wowej. Dlatego też bardzo ważne jest, 
aby przeprowadzić odpowiednie po-
stępowanie diagnostyczne umożli-
wiające rozpoznanie przyczyn krwa-
wienia, dzięki czemu możliwe będzie 
prawidłowe leczenie. 

‰

Piśmiennictwo
 1. Chandler M.L.: Gastroenterologia. Prak-

tyka lekarza małych zwierząt. Elsevier 
Urban & Partner, Wrocław 2011.

  2. Cichoż-Lach H., Celiński K., Słomka M.: 

Krwawienia z przewodu pokarmowego 
– przyczyny i zasady leczenia. Borgis-
Medycyna Rodzinna, 2003, 2, 62-65.

  3. Grzegory M., Poradowski D., Ciaputa R.: 

Niesterydowe leki przeciwzapalne w tera-
pii psów i kotów – wyzwanie dla lekarza 
weterynarii. „Weterynaria w Praktyce”, 
2012, 3, 53-57.

  4. Guilford W.G., Center S.A., Strombeck 

D.R.: Strombeck’s Small Animal Gastro-

enterology. W B Saunders, Philadelphia 
1996.

 5. Kubiak K., Nicpoń J., Jankowski M.: 

Wrzody żołądka u psów – postępowanie 
diagnostyczne i terapeutyczne. „Wetery-
naria w Praktyce”, 2005, 1, 10-11.

 6. Neiger R.: Diagnostyka różnicowa w cho-

robach wewnętrznych psów i kotów. Else-
vier Urban & Partner, Wrocław 2011.

 7. Niemand H.G.: Praktyka kliniczna: Psy. 

Galaktyka, Łódź 2011.

 8. Różańska A., Wleklik M.: Etiologia 

i rozpoznawanie krwawienia z przewodu 
pokarmowego. Krwawienie z przewodu 
pokarmowego – diagnostyka różnicowa i de-
cyzje chirurgiczne. Ofi cyna  Wydawnicza 
Akademii Medycznej, Warszawa 2008.

Ryc. 1. Dwa wrzody olbrzymie w żołądku psa
Ryc. 2. Krwawiący wrzód żołądka
Ryc. 3. Zapalenie okrężnicy – krwawienie
Ryc. 4. Zmiany rozrostowe w okrężnicy
Ryc. 5. Pasożyty przewodu pokarmowego
– włosogłówka
Ryc. 6. Krwotoczne zapalenie żołądka

1

2

3

4

6

5

  9. Rostropowicz-Honka A., Nowicka J.M.: 

Ryzyko krwawienia w chorobach przewodu 
pokarmowego. „Wiadomości Lekarskie”, 
2008, LXI, 4-6, 154-160.

 10.  Steiner J.M.: Choroby przewodu pokarmowe-

go psów i kotów. Galaktyka, Łódź 2009.

dr n. wet. Jolanta Spużak

Katedra Chorób Wewnętrznych 

z Kliniką Koni, Psów i Kotów 

Wydział Medycyny Weterynaryjnej 

Uniwersytet Przyrodniczy 

we Wrocławiu 

50-366 Wrocław

pl. Grunwaldzki 47