2009-10-23
1
Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące)
W każdej maszynie można wyróżnić magneśnicę i twornik
oraz stojan i wirnik.
magneśnica
Składa się z elektromagnesów lub
magnesów trwałych, stanowiąc źródło
pola magnetycznego.
stojan
Nieruchoma część maszyny.
Może być magneśnicą lub
twornikiem.
twornik
Wytwarzana jest w nim SEM (prądnica)
lub siły elektrodynamiczne (silnik).
wirnik
Obraca się na wale wewnątrz
stojana.
1
Prądnica prądu przemiennego
2
Maszyny komutatorowe
Komutator -
umożliwia przekształcenie prądu
przemiennego na stały.
Jest „mechanicznym prostownikiem”.
Komutacja -
zmiana zwrotu prądu w zwoju.
3
Prądnica prądu stałego z komutatorem
2-segmentowym
4
2009-10-23
2
Prądnica prądu stałego z komutatorem
2-segmentowym
5
Typy prądnic prądu stałego
1) prądnice z magnesami trwałymi
pole magnetyczne wytwarzane przez magnesy trwałe
2) prądnice obcowzbudne
uzwojenia elektromagnesów są zasilane z obcego źródła
napięcia
6
3) prądnice samowzbudne
uzwojenia elektromagnesów są zasilane napięciem
wytwarzanym przez samą prądnicę
7
Reguła lewej dłoni.
Silniki elektryczne
Wykorzystywane w nich zjawisko powstawania siły
elektrodynamicznej. Oddziałuje ona na przewodnik, przez
który płynie prąd, znajdujący się w polu magnetycznym:
sin
l
I
B
F
8
2009-10-23
3
Silnik indukcyjny - model
1) Magnes trwały obraca
się z prędkością
obrotową n
p
2) Pole magnetyczne
indukuje w prętach
SEM, np.
e
a
= B · l · v
3) Pręty są zwarte
poprzez pierścienie,
więc prętami płyną
prądy i
a
, i
b
, i
c …
4) Prądy płynące prętami
oddziaływują z polem
magnetycznym, więc na
każdy pręt działa siła:
F = B · i · l
5) Siły działające na poszczególne pręty wytwarzają elektromagnetyczny
napędowy moment obrotowy M.
6) Klatka obraca się zgodnie z kierunkiem obrotu pola magnetycznego
(kierunkiem wirowania magnesu).
9
W miarę wzrostu prędkości obrotowej klatki maleje względna
prędkość ruchu klatki i pola magnetycznego.
Wskutek powyższego:
-
maleją indukowane SEM
-
w zw. z tym
maleją prądy
-
maleją siły F
-
maleje moment obrotowy M
Wniosek :
Prędkości obrotowe klatki i magnesu nie mogą się zrównać.
(wówczas byłoby:
i = 0
F = 0
M = 0)
10
Zachodzi więc:
n < n
p
czyli klatka (wirnik) obraca się z
pewnym
poślizgiem w stosunku do pola magnetycznego.
Nie są ze sobą zsynchronizowane.
stąd silniki indukcyjne nazywane są silnikami asynchronicznymi
poślizg = względna różnica prędkości obrotowej
wirującego pola magnetycznego i wirnika:
s = (n
p
- n) / n
p
n = n
P
(1 - s)
Przeciętna wartość poślizgu przy znamionowym obciążeniu
silnika: s = 0,02
0,05
11
Pole magnetyczne wirujące
Wykorzystywane jest w silnikach zamiast magnesu trwałego.
Powstawanie pola wirującego:
1. Każda cewka podłączona jest do innej fazy (zasilanie
3-fazowe).
2. Wokół każdej cewki wytwarza się pulsujące pole
magnetyczne.
12
2009-10-23
4
3. Trzy nieruchome w
przestrzeni pola pulsujące
poszczególnych cewek
wytwarzają wypadkowe pole
magnetyczne.
13
4. To wypadkowe pole magnetyczne wiruje ze stałą
prędkością względem nieruchomego układu cewek.
14
stojan silnika indukcyjnego
1 -
żeliwna lub stalowa obudowa, 2 - pierścień z blach z wyciętymi żłobkami,
3 -
uzwojenia ułożone w żłobkach zasilane z sieci 3-fazowej, wytwarzające
wirujące pole magnetyczne
15
Typy silników indukcyjnych ze względu na budowę wirnika
1) klatkowe
Wirnik klatkowy: 1 -
pręty z miedzi lub aluminium, 2 - pierścienie zwierające
Najczęstsze zastosowania tych silników:
napęd obrabiarek, maszyn przemysłowych, dźwigów itp.
16
2009-10-23
5
Przekrój silnika klatkowego:
1 -
wał, 2 - skrzynka zaciskowa, 3 - wirnik klatkowy,
4 - wentylator, 5 -
kadłub, 6 - uzwojenia stojana
17
Typy silników indukcyjnych ze względu na budowę wirnika
2) pierścieniowe
Wirnik pierścieniowy: 1 - pierścienie, 2 - szczotki,
r
P
- rezystory rozruchowe
Wirnik ma uzwojenie 3-
fazowe takie jak stojan. Końce uzwojeń faz wirnika
są połączone z trzema odizolowanymi od siebie i wału pierścieniami
mosiężnymi.
18
Pierścieniowy silnik indukcyjny:
a
) wygląd zewnętrzny, b) wirnik silnika
19
Eksploatacja silników indukcyjnych trójfazowych
- zmiana kierunku obrotów
Trzeba zmienić zwrot wirowania pola magnetycznego. Realizacja -
zamiana ze sobą dwóch faz (odpowiednie przełączniki).
- regulacja prędkości obrotowej
• zmiana rezystancji w obwodzie uzwojeń wirnika (silniki pierścieniowe)
• zmiana liczby par biegunów
• zmiana częstotliwości sieci zasilającej (przetwornice częstotliwości)
- hamowanie
• mechaniczne
• elektryczne (tzw. praca hamulcowa silnika)
-
odłączenie zasilania stojana i przyłączenie go do źródła napięcia
stałego,
-
hamowanie przez przeciwwłączenie (przeciwny kierunek obrotów)
20
2009-10-23
6
Jednofazowy silnik indukcyjny
•
Zasilanie z jednej fazy
nie można uzyskać
wirującego pola magnetycznego.
•
Samoczynnie nie powstaje więc moment rozruchowy.
•
Wirnik będzie się obracał w tę stronę, w jaką nada mu
się początkowy moment rozruchowy (w tym celu -
dodatkowe uzwojenie rozruchowe).
Najczęstsze zastosowania: napęd sprężarek lodówek,
napęd pralek.
21
Silniki prądu stałego (komutatorowe)
analogiczne do prądnic prądu stałego
W silniku prądu stałego komutator pełni funkcję odwrotną
niż w prądnicy: powoduje, że prąd stały dostarczony ze
źródła napięcia zmienia w wirniku kierunek przepływu.
Dzięki temu przemienny prąd w wirniku oddziałuje ze
stałym polem magnetycznym wytwarzanym przez stojan,
sprawiając że na wirnik zaczyna działać moment
obrotowy.
22
Rodzaje silników komutatorowych (w zależności od
sposobu zasilania magneśnicy):
- szeregowy
używany do napędu urządzeń wymagających
dużego momentu rozruchowego (np. rozruszniki silników
spalinowych, napędy dźwigów, tramwajów, lokomotyw)
- bocznikowy
- szeregowo-bocznikowy
- obcowzbudny
- z magnesami trwałymi
Kierunek w jakim się obraca silnik zależy od biegunowości
doprowadzonego napięcia stałego.
23
Silniki komutatorowe prądu przemiennego
Są przeznaczone do zasilania z sieci
jednofazowej.
Szerokie zastosowanie w gospodarstwach
domowych (miksery, odkurzacze, wiertarki).
Charakteryzują się dużą prędkością obrotową.
W większości silniki te można zasilać zarówno
napięciem stałym, jak i przemiennym.
24