© Cube gr. V 2010/2011
1
CHEMIA LEKÓW – EGZAMIN 2011
Leki działające na układ nerwowy
1.
LPD
•
Trójcykliczne LPD
- aminy II-rzędowe – silniejsze działanie tymoleptyczne, wychwytywanie NA
- aminy III-rzędowe – silniejsze działanie neuroleptyczne, wychwytywanie 5-HT
- wprowadzenie piperazyny prowadzi do osłabienia lub zaniku działania
tymoleptycznego przy jednoczesnym wzroście działania neuroleptycznego
- wiązanie podwójne miedzy atomem węgla C1 podstawnika osłabia działanie
tymoleptyczne i wzmaga działanie neuroleptyczne
•
Sole litu
-Stosowane w leczeniu stanów maniakalnych, zapobiegawczo podawane są w
psychozie afektywnej jedno- i dwubiegunowej oraz w psychozie schizoafektywnej,
granulocytopenii
-Jony litu zmieniają transport jonów sodu w komórkach nerwowych i mięśniowych i
wpływają na wewnątrzkomórkowy metabolizm katecholamin
-Hamują przemianę IP3 do inozytolu, substratu do resyntezy PhIP2
-Zwiększają wychwyt zwrotny noradrenaliny i zwiększają wrażliwość receptorów
serotoninowych
2.
Neuroleptyki
Mechanizm działania:
•
Działanie antypsychotyczne neuroleptyków uwarunkowane jest blokada receptorów
D2-dopaminowych w szlaku mezolimbicznym
•
Blokada receptorów alfa1 – spadek ciśnienia
•
Działanie na receptory H1 – działanie uspokajające, komponenta antycholinergiczna
odpowiada za działanie „atropinowe”
•
Antagonizm w stosunku do 5-HTa – prawie wszystkie – wpływ nie do końca poznany
•
Różnoraki wpływ na stężenie i obroty GABA –
haloperydol
zmniejsza obroty GABA w
prążkowiu a
klozapina
zwiększa obroty GABA w istocie czarnej
•
Blokada receptorów dopaminowych w podwzgórzu i/lub szlaku nigrostratialnym
warunkuje działania niepożądane:
-wzrost stężenia prolaktyny w osoczu
- zaburzenia czynności układu
pozapiramidowego
Trójcykliczne neuroleptyki pochodne fenotiazyny:
•
Zawieraja podstawnik w pozycji 10, który warunkuje ich działanie neuroleptyczne i
wpływa na siłe dzialania
•
Bezwzględnym warunkiem działania neuroleptycznego jest obecność zasadowego
atomu azotu w łańcuchu i odległość między dwoma azotami wynosząca 3 atomy
węgla
•
Im większy podstawnik, tym mniejsza dawka leku jest potrzebna
Trójcykliczne neuroleptyki pochodne tioksantenu:
•
Izomer cis działa o wiele silniej niż trans
•
Słabsze działanie niepożądane na układ pozapiramidowy, związane jest to z
antagonistycznym wpływem na receptory D1 i D2
© Cube gr. V 2010/2011
2
•
Niektóre pochodne wykazują działanie przeciwdepresyjne
Neuroleptyki pochodne butyrofenonu
•
III-rzędowa grupa aminowa przyłączona do atomu C4 jest niezbędna dla działania
neuroleptycznego
•
Największa aktywność posiadają pochodne butyrofenonu zawierające podstawnik
fluorowy w pozycji para pierścienia benzenowego
•
Haloperydol
: -poch butyrofenonu
-silne działanie –at F
-powoduje parkinsonizm tj inne leki I-generacji
•
Droperydol
- anestezja
Neuroleptyki pochodne difenylobutylopiperydyny
•
Pimozyd
– syndrom Touretta
•
Chroniczne leczenie syndromu Touretta pimozydem, jak i haloperidolem może
prowadzić do nieodwracalnej dyskinezy
Neuroleptyki pochodne benzamidu
•
Są względnie selektywnymi antagonistami receptorów D2-dopaminowych, w
niewielkim stopniu wpływają na struktury pozapiramidowe
•
Sulpiryd
:
- stosowany w nerwicach, migrenach, zawrotach głowy, psychozach,
- działanie nasila etanol, osłabia L-DOPA
- zwieksza działanie:
opioidów
Benzodaizepin
Barbituranów
Przeciwhistaminowych
Antyhipertonicznych
•
Remoksypryd
– nie należy stosować do 18. Roku życia
•
Sultopryd
– psychozy alkoholowe
•
Tiapiryd – stosowany w agresji i pobudzeniu, zaburzeniach ruchowych typu
pląsawicznego
Neuroleptyki pochodne benzizoksazolu
•
Risperidon – antagonista receptorów 5-HT2/D2, duże powinowactwo do H1 oraz
alfa1 i alfa 2
Neuroleptyki pochodne chinoliny
•
Aripiprazol
:
-stabilizuje syntezę dopaminy
-częściową aktywność w stosunku do receptorów dopaminowych i
serotoninowych
- redukuje poziom dopaminy w układzie mezolimbicznym, co
odpowiada za jego efekty antypsychotyczne
Działania niepożądane
•
Pochodne fenotiazyny – może wystąpić żółtaczka zastoinowa
•
Klozapina
– leukopenia
•
I generacja – parkinsonizm
•
Podstawowym problemem w terapii schizofrenii są nawroty choroby, które w
przypadku terapii tradycyjnymi neuroleptykami występują aż u 40-60% z ciężką
postacią schizofrenii. Nowa generacja – nawroty w 25%
© Cube gr. V 2010/2011
3
3.
Leki anksjolityczne
Benzodiazepiny
Mechanizm działania:
•
Benzodiazepiny działaja na układ GABA, zwiększając hamująca funkcję GABA-
ergicznych neuronów
•
Aktywizacja kanału prowadzi do nasilenia przepływu jonów Cl- do komórek i
hyperpolaryzacji błony komórkowej neuronów
•
Sterowany przez GABA-A kanał chlorkowy jest 2alfa,2beta,gamma-
heteropentamerem:
-alfa –wiązanie benzodiazepin
-beta – wiązanie GABA i barbituranów
•
BZD1 – działanie anksjolityczne i przeciwdrgawkowe
•
BZD2 – działanie uspokajające
•
Wśród pochodnych benzodiazepin wyróżnia się związki o przeważającym działaniu
nasennym (flunitrazepam, nitrazepam, etazolam, lormetazepam) – podstawnik –NO2
Budowa chemiczna
•
Pochodne głównie 1,4-diazepiny – wśród nich głównie 1,4-benzodiazepin-2-onu u
których występuje określona zależność miedzy budowa chemiczna a działaniem.
SCHEMAT STRONA 122
Działanie
•
Flumazenil
– kompetetywny antagonista receptorów benzodiazepinowych
- stosowany w ostrych zatruciach benzodiazepinami oraz w
anestezjologi
•
Benzodiazepiny nie powinny być stosowane w I trymestrze ciąży, z uwagi na działanie
mutagenne
Agoniści receptorów 5-HT1A
•
Buspiron
- działanie pojawia się po dłuższym okresie stosowania
- PP – aktywny metabolit, działa przeciwlękowo, alfa2-adrenolitycznie
i słabo serotoninergicznie
Anksjolityki o innej budowie
•
Hydroksyzyna -hamuje działania agresywne
- działa uspokajająco i przeciwlękowo
- właściwości przeciwskurczowe, przeciwhistaminowe, miejscowo-
znieczulające
- Działa cholinolinolitycznie – działania niepożądane: suchość w
ustach i częstoskurcz, przejściowa leukocytopenia, objawy alergiczne,
spadek ciśnienia krwi,
- może wywołać uzależnienie, jednak w mniejszym stopniu niż
benzodiazepiny
- nie powinna być stosowana u chorych na padaczkę
4.
Leki nasenne i uspokajające
Antagoniści receptorów benzodiazepinowych o innej budowie
•
Zopiklon, zolpidem, zaleplon
- stymulują receptory GABA-A
•
Zopiklon
- N-Oksyd – aktywny
© Cube gr. V 2010/2011
4
- N-demetylozopiklon i metabolity powstające w wyniku hydrolizy i
dekarboksylacji – nieaktywne
- zwieksza działanie leków blokujących przekaźnictwo nerwowo-
mięsniowe o niepolaryzacyjnym mechanizmie działania i
neuroleptyków
•
Zolpidem
- nieaktywne metabolity
- wskazaniem do stosowania jest bezsenność
- nie należy stosować z lekami psychotropowymi i opioidowymi
lekami przeciwbólowymi
•
Zaleplon
- nieaktywne metabolity
Barbiturany – działają na kompleks receptora GABA-ergicznego
Budowa chemiczna – działanie
•
Podstawniki w pozycji 1 i 5 wpływają na litofilność związku
•
Cząsteczki di podstawionych pochodnych kwasu barbiturowego maja zachowane 3
ugrupowania –CO-NH umożliwiające tworzenie dimerów z adeniną o stosunkowo
dużej wartości stałej asocjacji
•
Dipodstawione barbiturany zawierające przy C5 proste, nasycone podstawniki
wykazują długie ale niezbyt głębokie działanie
•
Obecność wiązania podwójnego w podstawnikach skraca czas trwania działania i
pogłębia je
•
Niesymetryczne 5,5-dipodstawione - najsilniejsze działanie gdy suma atomów węgla
w obu podstawnikach mieści się miedzy 5-8
•
Rozgałęzienie podstawnika prowadzi do skrócenia czasu działania
•
W 1,5,5-tripodstawionych barbituranach zachowane są dwa ugrupowania –CO-NH
Działanie
•
Fenobarbital
– padaczka
•
Tiopental
– anestezjologia
•
Obniżaja skuteczność działania niektórych leków, np. przeciwzakrzepowych
Melatonina
•
Biosynteza ma miejsce w szyszynce i siatkówce oka
•
Prekursorem jest L-tryptofan
•
Poziom melatoniny i aktywność NAT są najwyższe w nocy
5.
Leki przeciwbólowe
Opioidowe leki przeciwbólowe
Budowa chemiczna i działanie
•
Naturalne opioidy są pochodnymi 4,5-epoksymorfinianu
•
Charakterystycznym objawem przyjmowania morfiny są zwężone źrenice
•
Kodeina działa ~10-krotnie słabiej przeciwbólowo od morfiny, działa
przeciwkaszlowo
Modyfikacje morfiny
•
Aktywność farmakologiczną wykazują tylko izomery lewoskrętne
•
Istotne znaczenie dla działania ma obecność grupy fenolowej
•
Estryfikacja lub eteryfikacja gruby alkoholowej zwiększa siłę działania
•
Uwodornienie wiązania podwójnego zwiększa siłę działania
© Cube gr. V 2010/2011
5
•
Utlenienie grupy alkoholowej morfiyny lub kodeiny do ketonowej z równoczesną
redukcja wiązania podwójnego delta7 - silniejsze działanie
•
Wprowadzanie grupy hydroksylowej w pozycję 14 do cząsteczki hydromorfonu daje
pochodne o silniejszym działaniu
•
Podstawnik przy atomie azotu wpływa na siłę i charakter działania
-
Buprenorfina
– częściowy agonista receptorów mi. Działa 60-100 razy silniej od
morfiny
•
Usunięcie mostka epoksydowego daje pochodne morfinianiu
-
Levorphanol
– aktywność analgetyczna ~10-krotnie silniejsza od morfiny, podobny
profil działania
•
Pochodne benzazocyny
-
Fentanyl
-agonista receptorów mi, działa 100-300-krotnie silniej analgetycznie niż
morfina
-Sulfentanyl – jeden z najsilniejszych analgetyków opioidowych – 1000-krotnie silniej
od morfiny
-
Remifentanyl
– selektywny agonista receptorów mi, działa 15-20-krotnie silniejszym
działaniu niż alfentanyl
•
Pochodne difenylopropyloaminy
- Metadon - 1,5 silniej niż morfina, leczenie zespołu abstynencji od alkaloidów opium
•
Pochodne fenylocyklohekasnu
-
Tramadol
– agonista receptorów opioidowych
- może być łączony z innymi lekami, np. NLPZ, spazmolitykami i
przeciwdepresyjnymi
Mechanizm działania opioidów
•
Receptory opioidowe wystepują w ośrodkowym układzie nerwowym – limbicznym,
rdzeniu przedłużonym, tylnych rogach rdzenia
•
Endogenni agoniści receptorów opioidowych: enkefaliny, endorfiny, dynorfiny
Tabela 13.4
Tabela 13.6
•
Pojęcie ‘względna siła działania’ - stosunek dawki morfiny do dawki opioidu
potrzebnej do wywołania efektu analgetycznego jak w przypadku morfiny
Zastosowanie opioidów
•
Analgetyki
-morfina
-buprenorfina
-fentanyl
-tramadol
•
Przeciwkaszlowe
-
kodeina
-hydrokodeina
-dekstrometorfan
•
Przeciwbiegunkowe
-analogi petydyny
-analogi metadonu
•
Leczenie depresji oddechowej i diagnostyka uzależnień -
nalokson
-naltrekson
•
Terapia odwykowa –
metadon
Nieopioidowe leki przeciwbólowe
•
Są pochodnymi -aniliny: paracetamol
-kwasu salicylowego: ASA
-kwasu alfa-metyloarylooctowego: ibuprofen
© Cube gr. V 2010/2011
6
-pirazolonu: fenazon, propyfenazon, metamizol
Budowa chemiczna
•
ASA
-okres półtrwania w świetle żołądka lub płynie jelitowym – 16-17h
-w obiegu presystemowym nastepuje hamowanie funkcji COX w
trombocytach przez nieodwracalną reakcję acetylacji seryny 530 w centrum
aktywnym COX-1
-Blokuje konstytutywną COX-2 w śródbłonku naczyń
-blokuje indukowana COX-2 w tkankach (acetyl uje seryne 516 COX-2
-okres półtrwania w osoczu lub pełnej krwi – 15-20 min
•
Ibuprofen
-zawiera centrum chiralne
-w lecznictwie stosowany racemat oraz S(+)-ibuprofen
-Aktywny jest tylko izomer S, który wykazuje również działanie
przeciwagregacyjne
•
Ketorolak
-obwodowo analgetycznie
- hamuje agregacje trombocytów
•
Flupyrtyna
- ośrodkowo analgetycznie bez wiązania z receptorami opioidowymi
-równocześnie spazmolitycznie
Działanie
•
Przeciwbólowe – tłumią odczucie bólu poprzez zmniejszenie syntezy PGE2
•
Przeciwgorączkowe – obniżają podwyższoną temperaturę ciała poprzez hamowanie i
uwalnianie PGE2
•
Przeciwzapalne - hamowanie indukowanej COX-2 w tkankach zmienionych zapalnie
- ASA 160 razy silniej hamuje COX-1 niż COX-2
•
Przeciwagregacyjne
- ibuprofen, również hamuje agregację trombocytów, ale jego
działanie jest krótsze, ponieważ hamuje on aktywność COX
kompetytywnie
- ASA tylko w niewielkim stopniu może hamować biosyntezę
PGI2 przez śródbłonek naczyń, co jest bardzo istotne,
ponieważ PGI2 chroni śródbłonek naczyń przed
przywieraniem do niego płytek krwi i tworzenia blaszki
miażdżycowej
•
Chemoprewencyjne
-hamowanie COX-2 prowadzi do zwiększenia puli kwasu
arachidonowego, który stymuluje konwersję sfingomieliny do
ceramidu – mediatora apoptozy
Działanie niepożądane
•
Uwarunkowane mechanizmem działania
-hamowanie biosyntezy
prostaglandyn znosi cytoprotekcyjne
działanie PEG2 na śluzówkę żołądka
- ASA – przed 18. Rokiem życia –
zespół Reye’a
•
Specyficzne działania niepożądane
-paracetamol – hepatotoksyczne i
nefrotoksyczne – reaktywne metabolity
- przy przedawkowaniu paracetamolu jako
odtrutkę stosuje się związki sulfhydrylowe,
np. acetylocysteinę
- pochodne pirazolu mogą wywołać objawy
uczuleniowe, a nawet wstrząs
Leki stosowane w terapii i profilaktyce migreny
•
Przeciwbólowe -ASA
-paracetamol
-ibuprofen
© Cube gr. V 2010/2011
7
-tryptany – suma tryptan pierwszy w lecznictwie – selektywny
agonista 5-HT1B/D
-dihydroergotamina
•
Leki zapobiegające wystapieniu migreny
- Lizuryd i metyzergid – także w Parkinsonie i jako inhibitor
prolaktyny w apobieganiu i hamowaniu poporodowej laktacji oraz w
leczeniu hiperprolatynemii
-
Pizofen
-Oksetoron
-Propranolol i metoprolol
-Flunarazyna
6.
Leki znieczulające
Wziewne leki znieczulające ogólnie
•
Podtlenek azotu podaje się w mieszaninie z tlenem aby zapobiec wybuchowi
•
Eter do znieczuleń stabilizuje się etanolem
•
Działanie nefrotoksyczne metoksyfluranu przypisywane jest uwalnianiu znacznych
ilości fluorków i kwasu szczawiowego w wyniku jego biotransformacji
•
Najsilniejsze działanie z chlorowcowęglowodorów wykazuje metoksyfluran
•
Środkiem zapobiegającym hipertermii złośliwej jest
dantrolen
, który hamuje
uwalnianie jonów wapnia z siateczki sarkoplazmatycznej i przez to przeciwdziała
skurczowi mięśni
Dożylne środki znieczulające
•
Ketamina
– S(+)>R(-),
- niekompetytywny antagonista rec. NMDA
- działanie nasenne – receptory mi-opioidowe
- działanie analgetyczne – receptory kappa-opioidowe
- S(+) działa o ok. 70% silniej analgetycznie niż racemat i o 100%
silniej znieczulająco niż racemat
-aktywny metabolit –
norketamina
•
Propofol
-nieaktywne metabolity wydalane z moczem
-przenika przez łożysko
Dożylne środki nasenne – barbiturany
•
Tiopental i metoheksylat
zmniejszają przepływ mózgowy krwi, zapotrzebowanie
tkanki mózgowej na tlen oraz ciśnienie śródczaszkowe
Mechanizm działania
•
Blokowanie kanałów sodowych
Budowa chemiczna – działanie
•
Fomokaina
– zwalczanie bólu po oparzeniach i owrzodzeniach po naświetleniach
promieniami Roentgena
•
Obecność podstawnika butylowego w reszcie aromatycznej lub aminowej znacznie
zwiększa rozpuszczalność w lipidach
•
Wydłużenie łańcucha środkowego prowadzi do zwiększonej aktywności
© Cube gr. V 2010/2011
8
7.
Leki przeciwpadaczkowe
Pochodne mocznika i N-acetylomocznika
•
Fenytoina
wypiera inne antyepileptyki, np. kwas walproinowy z ich wiązania z
białkami
•
Główne działania niepożądane fenytoiny to przerost dziąseł i nadmierne owłosienie
Pochodne dibenzodiazepiny
•
Karbamazepina
inaktywuje podobnie jak fenytoina kanał sodowy, przyczyniając się
do stabilizacji błon komórkowych
Imidy
•
Hamowanie kanałów wapniowych typu T zależnych od napięcia
•
Etosuksimid
– tylko padaczka petit-mal
Sulfonamidy
•
Sultiam
- jest inhibitorem anhydrozy węglanowej,
- wszystkie padaczki z wyjątkiem petit-mal
•
Zonisamid
– blokuje kanały sodowe i wapniowe typu T zależne od napięcia
- jest inhibitorem anhydrozy węglanowej
•
Topiramat
– blokuje kanały sodowe zależne od napięcia
- kanały wapniowe L
- hamuje przekaźnictwo glutaminergiczne
- zwiększa przekaźnictwo GABA
Analogi GABA
•
Wigabartyna
- zwiększa stężenie GABA poprzez nieodwracalną blokadę
GABA-aminotransferazy
- aktywny jest S-enancjomer
•
Progabid
-stymuluje receptory GABA
•
Gabapentyna
-przekracza barierę krew-mózg w przeciwieństwie do GABA
Inne Leki przeciwpadaczkowe działające na układ GABA-ergiczny
•
Kwas walproinowy
- zwiększa stężenie GABA w mózgu zwiększając aktywność
dekarboksylazy glutaminowej oraz hamując aktywność
transaminazy GABA i dekarboksylazy semialdehydu
bursztynowego
•
Lamotrygina
-hamuje podwyższone uwalnianie glutaminianu – blokowanie
kanału sodowego zależnego od potencjału w błonie
presynaptycznej
•
Felbamat
- lek uzupełniający u chorych z zespołem Lennoxa-Gastauta
•
Lewitriracetam
- nie jest metabolizowany przez CYP-450
8.
Leki pobudzające ośrodkowy układ nerwowy
Leki analeptyczce
•
Pobudzają ośrodek oddechowy i naczynioruchowy
•
Kofeina i inne metyloksantyny są inhibitorami fosfodiesterazy, a także antagonistami
receptorów adenozynowych
© Cube gr. V 2010/2011
9
Leki psychotoniczne
•
Wpływają przede wszystkim na czynności intelektualne i emocjonalne mózgu
Leki nootropowe
•
Normalizują metabolizm neuronów poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na tlen
lub zapobieganie rozprzeganiu fosforylacji oksydacyjnej w mitochondriach
•
Druga grupa to leki poprawiające przepływ krwi
•
Pochodne pirolidonu
-
Piracetam
- zwiększa odporność komórek nerwowych na niedotlenienie
•
Pochodne aminoetanolu – nasilają procesy fosforylacji oksydatywnej i wnikania
glukozy do neuronów
-
Deanol
– moczenie nocne
-
Meklofenoksat
– przeciwdziała niedotlenieniu mózgu powstałemu w skutek
niedostatecznego zaopatrzenia w tlen
- stosowany w zaburzeniach zachowania i pamięci
spowodowanych starzeniem się mózgu
- w stanach po urazach i udarze mózgu
- w anestezjologii w celu zmniejszenia objawów
niepożądanych po znieczuleniu
-
Pirisudanol
- opóźnienie rozwojowe u dzieci
•
Leki nootropowe i stymulujące o innej budowie
-
Pirytynol
– działanie występuje dopiero po dłuższym okresie
9.
Leki stosowane w chorobie Alzheimera
Przyczyny i objawy choroby - występuje
•
Spadek liczby neuronów
•
Zmniejszenie masy całego mózgu o 10-15%
•
Zmniejszenie powierzchni hipokampu
•
Zmniejszenie kory mózgowej
Zaburzenia biochemiczne
•
Wzrost stężenia w osoczu i płynie mózgowo rdzeniowym apolipoproteiny E-4
•
Spadek poziomu acetylotransferazy cholinowej w korze mózgowej i hipokampie,
prowadzący do zmniejszenia stężenia Ach
•
Spadek metabolizmu glukozy w komórkach płatów skroniowych kory mózgowej
powyżej 40%
Leczenie objawowe
•
Ma na celu nasilenie przekaźnictwa w układach cholinergicznym i glutaminergicznym
•
Inhibitory cholinoesterazy
-inhibitory odwracalne – wiążą się z Ach hamując tworzenie kompleksu enzym-Ach –
takryna, donepezil
-inhibitory pseudoodwracalne – nie hamują bezpośrednio powstawania kompleksu
enzym-ACh, lecz obniżają aktywność samego enzymu
-Tabela 17.1
-AChE znajduje się głównie w neuronach a BuChE w komórkach glejowych
•
Antagoniści receptorów NMDA
-
Memantyna
działa jako modulator neurotransmisji glutaminergicznej, blokuje
receptory NMDA
© Cube gr. V 2010/2011
10
10.
Leki stosowane w chorobie Parkinsona
Farmakoterapia
•
Hioscyamina - blokuje receptory muskarynowe dla acetylocholiny
- działania niepożądane: zaburzenia pamięci i ostrości widzenia
•
Leki zwiększające stężenie dopaminy
- Dopamina nie przenika przez barierę krew-mózg
- L-DOPA ma zdolność przenikania przez barierę krew-mózg
- Przemiana L-DOPA->DA pod wpływem dekarboksylazy aromatycznych L-
aminokwasów w OUN – pożądana szybka
- przemiana L-DOPA w AUN może być ograniczona przez równoczesne podawanie
inhibitorów dekarboksylazy – przemiana w AUN niepożądana
- Inhibitory dekarboksylazy L-DOPA o działaniu obwodowym są karbidopa i
benserazyd
- w lecznictwie stosuje się S-karbidopę i R/S-benserazyd
•
Inhibitory MAO-B
-Selegilina ((R)-deprenyl)
-mechanizm działania jest złożony i polega nie tylko
na selektywnym hamowaniu MAO-B, która rozkłada
dopaminę w astrocytach, ale także działaniu
ochronnym
- nasila działanie L-DOPA
- nie wywołuje tzw. efektu sera
•
Inhibitory COMT
-Entakapon
- dodany do terapii L-DOPA wraz z inhibitorami dekarboksylazy
L-aromatycznych aminokwasów podnosi i stabilizuje poziom
dopaminy w prążkowiu – wydłuża działanie L-DOPA
- przeciwwskazanie: niewydolność wątroby, ciąża
-Tolkapon
- wycofany
- terapia uzupełniająca
•
Agoniści receptorów dopaminergicznych
-Bromokryptyna jest klasycznym agonistą receptorów D2, natomiast na receptory D1
działa ona antagonistycznie w wyższych stężeniach
-
Lizuryd
-choroba Parkinsona
-leczenie migreny
-inhibitor prolaktyny
-
Pergolid
-agonista receptorów D1 i D2-dopaminowych
-
Kabergolina
-wiąże się z receptorami D2-dopaminowymi, słabiej z D1, 5-HT1 i
alfa1
-
Roprinol
-działa selektywnie na obwodowe i ośrodkowe receptory
D2-dopaminowe
- hamuje wydzielanie prolaktyny
-
Pramipeksol
- pełny agonista D3-receptorów
•
Leki antycholinergiczne
- selektywni antagoniście receptorów M1 i M4, przenikają barierę krew-mózg
•
Blokery receptorów NMDA
-
Amantadyna
-Memantyna
-Zahamowanie aktywności układu glutaminianergicznego
-Blokada receptorów NMDA przez antagonistów
-Hamują wychwyt serotoniny i dopaminy oraz stymulują uwalnianie dopaminy, ale w
znacznie wyższych stężeniach niż u ludzi
© Cube gr. V 2010/2011
11
•
Nie zaleca się spożywania bananów
11.
Leki stosowane w chorobie Huntingtona
•
Jest to dziedziczna choroba zwyrodnieniowa mózgu wywołana mutacją w krótkim
ramieniu chromosomu 4 polegająca na zwiększonej ilości powtórek CAG w genie
•
Triada CAG koduje glutaminę
•
Stężenie dopaminy w prążkowiu jest niezmienione
•
Zmniejszona aktywność dekarboksylazy glutaminowej
•
Leki dopaminergiczne oraz zwiększające stężenie dopaminy nasilają objawy pląsawicy
12.
Leki stosowane w stwardnieniu rozsianym i stwardnieniu zanikowym bocznym
•
SM
- demielinizacja włókien nerwowych – zwolnienie, a następnie zanik przewodnictwa
nerwowego
•
Leki stosowane w SM
-glikokortykosteroidy
-cytokiny
-interferon beta-1a – nawrotowo-remisyjna postać SM
-interferon beta-1b-ustepująco-nawracająca i wtórnie postępującej
postaci SM
-octan glatirameru
-wchodzi w reakcje krzyżową z białkiem zasadowym mieliny
na poziomie humoralnym i komórkowym
-wykazuje duże powinowactwo do cząsteczek antygenu
zgodności tkankowej MHC klasy II
- związanie leku z cząsteczka MHC II powoduje spowolnienie
postępu SM
-indukcja swoistych limfocytów T
supresorowych
-hamowanie swoistych limfocytów T
efektorowych
-stosowany podskórnie w nawrotowej postaci SM
•
Rehabilitacja i tryb życia-unikać dużych ilości mięsa zwierzęcego
- spożywać ryby, jarzyny zielone i czerwone
•
SLA
-ośrodkowe i obwodowe neurony ruchowe
-zmianami chorobowymi nie jest objęty układ czuciowy i mięśnie gałki ocznej
- wywołane przez nadmiar kwasu glutaminowego w OUN
•
Leki stosowane w SLA
-Riluzol
-hamuje uwalnianie glutaminianu
-przenika przez barierę krew-mózg
LEKI STOSOWANE W CHOROBACH UKŁADU ODDECHOWEGO
13.
Leki stosowane w przeziębieniu
•
Leki mukolityczne i wykrztuśne
•
Leki przeciwkaszlowe
-opioidowe leki przeciwkaszlowe
-nieopioidowe leki przeciwkaszlowe
© Cube gr. V 2010/2011
12
Okseladyna
– przeciwkaszlowo i wykrztuśnie
Pentoksyweryna
– antycholinergicznie i miejscowo-znieczulająco
Butamirat
-przeciwkaszlowo
-sekretolitycznie
-spazmolitycznie
Fominoben
– przeciwkaszlowo i analeptycznie
Eprazinon
-przeciwkaszlowo
-spazmolitycznie
-mukolitycznie i wykrztuśnie
Pseudoefedryna
– obkurcza naczynia krwionośne błony śluzowej a
tym samym udrażnia nos
14.
Leki przeciwastmatyczne
Leki Beta-adrenergiczne
•
Wodorowinian adrenaliny
– stosowany w celu przerwania skurczu oskrzeli
•
Efedryna
działa słabiej ale dłużej od adrenaliny
•
Nieselektywne leki beta1-,beta2-adrenolityczne (
izoprenalina
)
-pobudzenie receptorów beta1 warunkuje działania niepożądane: kołatanie serca,
zaburzenia rytmu, spadek ciśnienia krwi, bóle wieńcowe
-
ibuterol i bambuterol
- stanowią pro-leki
-nieselektywne leki beta-adrenergiczne stosuje się w ostrych napadach duszności
bronchospastycznej, ze względu na szybki początek działania, wysoką skuteczność i
możliwość podawania parenteralnego
•
Leki działające wybiórczo na receptory Beta2-adrenergiczne
-
Salmeterol
– największa selektywność
-
Reproterol
– złożone działanie -wybiórcze stymulujące Beat2-receptory
-hamujące fosfodiesterazę
-Rozwojowi tolerancji na Beta-mimetyki zapobiega łączne stosowanie ich z
glikokortykosteroidami, jak również stosowanie profilaktyczne
ketotifenu i
kromoglikanu disodowego
•
Mechanizm działania
Stymulacja receptora Beta2 ↑cAMP aktywacja kinazy białkowej ↓Ca2+ w
cytozolu ↑Ca2+ w retikulum hamowanie kinazy lekkich łańcuchów miozyny
Pochodne ksantyny
•
Teofilina
prócz działania bronchodilatacyjnego działa stymulująco na serce i OUN,
jest antagonista receptorów adenozynowych
-Mniejsze wchłanianie teofiliny przy diecie wysokotłuszczowej i w nocy
-Stosowana w ostrych napadach astmy
-Większe dawki
-u dzieci
-palaczy tytoniu
-przy diecie bogatobiałkowej
-przy przyjmowaniu barbituranów
-Działanie niepożądane teofiliny zależy głównie od jej stężenia we krwi
- 15-30 µg/ml -drżenie mięśni
-nadkwaśność
-hipoglikemia,
-przyśpieszenie czynności i zaburzenia rytmu
serca
-niedotlenieniu OUN
© Cube gr. V 2010/2011
13
-10-20 mg/kg -relaksacja mięśni gładkich w szlaku
oskrzelowym
-<10mg/kg
-nie rozszerza oskrzeli
-Teofilina jest słabo rozpuszczalna w wodzie co uniemożliwia jej stosowanie
parenteralne
-
Diprofilina
– działanie o wiele słabsze – jako lek wspomagający
-Enprofilina działa 3-5 krotnie silniej bronchodilatacyjnieod teofiliny
•
Mechanizm działania metyloksantyn
-są inhibitorami fosfodiesterazy
-wykazują synergizm działania z Beat2-agonistami
Leki cholinolityczne
•
W porównaniu z lekami Beta-adrenergicznymi, leki cholinolityczne działają:
-słabiej rozkurczająco na oskrzela u chorych na astmę
-w równym stopniu lub silniej rozkurczająco na mięśnie gładkie w przewlekłym
nieżycie nosa
-później ale dłużej
•
Stopnień rozkurczu po cholinolitykach zależy od stopnia napięcia nerwu błędnego
•
Stosowane aktualnie cholinolityki nie są lekami selektywnymi
•
Jako lek rozkurczający oskrzela idealny byłby selektywny bloker receptorów M3
•
Ipratropium
-działa powoli i długo
-po podaniu w postaci inhalacji obserwuje się poprawę po 15 min i
utrzymuje się ona przez 3-4h
-zalecany w przewlekłych stanach skurczowych
- nie stosowany w skurczach napadowych
•
BERODUAL
-
bromek impratropium + fenoterol
•
Fenoterol
-działanie po 2 min
•
Tiotropium
-blokuje receptory M3-muskarynowe mięśni gładkich oskrzeli
-bardzo długi czas działania
-do leczenia COPD
-stosowany raz dziennie
Glikokortykosteroidy
•
Lipokortyna
jest białkiem hamującym aktywność fosfolipazy A2 i jako taka hamuje
uwalnianie kwasu arachidonowego i liso-PAF
•
Glikokortykosteroidy nie hamują uwalnianie mediatorów reakcji alergicznych z
komórek tucznych, ale zmniejszają liczbę tych komórek w drogach oddechowych
•
Dipropionian belkometazonu
działa 40-krotnie silniej miejscowo przeciwzapalnie,
przeciwalergicznie i przeciwproliferacyjnie w porównaniu z
hydrokortyzonem
,
-wskazany u dzieci
•
Powikłaniem wziewnego stosowania glikokortykosteroidów jest
-dysfonia
-kaszel
-grzybica jamy ustnej (kandydozy)
Leki stabilizujące komórki tuczne - profilaktycznie
•
Zapobiegają uwalnianiu mediatorów zapalenia z komórek tucznych
•
Nedokromil działa wielokrotnie silniej do kromoglikanu
•
Ketotyofen działa depresyjnie na OUN
© Cube gr. V 2010/2011
14
Inhibitory lipooksygenazy i antagoniści LT-receptorów
•
Peptydyloleukotrieny LTC4, LTD4, LTE4 działają niezwykle silnie bronchospastycznie,
100-1000 razy silniej niż histamina
-Działanie to rozwija się znacznie wolniej niż przy innych mediatorach
-Mieszanina leukotrienów LTC4-LTE4 zwiększa wydzielanie śluzu i powoduje obrzęk
nabłonka
-Antagoniści LT-receptorów
-hamują skurcz oskrzeli
-hamują reakcje zapalne
-tłumią migrację limfocytów T w drogach
oddechowych
-hamują aktywność makrofagów
Antagoniści PAF i inhibitory TX-syntazy
•
Ozagrel
– antagonista syntazy TXA2
Inne leki o potencjalnym działaniu przeciwastmatycznym
•
Analogi i antagoniści neuropeptydów
-Zaliczamy:
-substancję P
-neurokininę A
-CGRP
-Powstają w wyniku uszkodzenia nabłonka oskrzeli przez czynniki egzogenne i
endogenne
•
Leki wpływające na wewnątrzkomórkową homeostazę wapnia
-Środki hamujące uwalnianie jonów Ca2+ z ich wewnątrzkomórkowych magazynów
mogą działać bronchodilatacyjnie i przeciwzapalnie
-Nietolerancja aspiryny, NLPZ i innych analgetyków dotyczy 25-30% chorych na astmę
-Nadwrażliwość na inhibitory ACE
-Nie przyjmować leków Beta-adrenolitycznych
Leki działające na układ mięśniowo-szkieletowy
15.
Leki przeciwreumatyczne
Niesteroideowe leki przeciwzapalne
•
Przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, przeciwbólowe, I generacja także
przeciwagregacyjne
•
Mechanizm działania
-Różne izoenzymy
-konstytutywna COX-1 – prawidłowe funkcje przewodu
pokarmowego i nerek
-konstytutywna COX-2 – występuje w mózgu, rdzeniu
kręgowym, pęcherzu i nerkach (w śródbłonku naczyń
występuje COX-2 indukowana przepływem krwi
-indukowana COX-2 – komórki zapalne, np. makrofagi,
odpowiedzialna za syntezę subpopulacji prostaglandyn
będących induktorami odczynu zapalnego
-COX-3 – przeciwbólowe działanie nieopioidowych leków
przeciwbólowych na poziomie rdzenia kręgowego
-NLPZ mogą hamować COX
-kompetytywnie – większość o budowie kwasowej i enolowej
-nieodwracalnie – ASA
•
Klasyczne I-COX (I generacja)
© Cube gr. V 2010/2011
15
-Salicylany – drażniące działanie na śluzówkę żołądka
-Pochodne kwasy arylooctowego
indometacyna i acemetacyna – pochodne kwasu indolooctowego
przedstawicielem pochodnych kwasu indenooctowego jest sulindak
-jest pro-lekiem
-redukacja do sulfidu
-utlenienie do sulfonu (nieodwracalne)
-sulfid jest silnym inhibitorem syntezy prostaglandyn
-Sulindak (Exisulind) – działa jako SAAND
-punkt uchwytu w komórkach
neoplazmatycznych
-inhibitor fosfodiesterazy cGMP
(zwiększa cGMP i aktywuje apoptozę)
-Profeny
-pochodne kwasu alfa-metylo-alfa-fenylooctowego
-Zawierają centrum chiralne – dwa enancjomery – prawo S(+) i
lewosrętny R(-)
-przeciwzapalnie S(+)>>>R(-) –in vitro (in vivo – inwersja R(-) do S(+))
-
Flurbiprofen
– hamuje syntezę PG na poziomie rdzenia
-Oksymy
-działanie lecznicze uwarunkowe jest obecnością podstawnika
heteroarylowego przy atomie azotu grupy amidowej
-Pochodne pirazolidynoidu – dają reakcje uczuleniowe
•
Preferencyjne inhibitory COX-2
-
Nimesulid
-zmiejsza wytwarzanie i uwalnianie wolnych rodników
-jest zmiataczem wolnych rodników
-
Etodolak
-dodatkowo działanie urikozuryczne
-Meloksylam -selektywność działania na COX-2
-krótki okres półtrwania w stosunku do piroksykamu i tenoksykamu
(ok. 20h)
•
Selektywne inhibitory COX-2
-nie hamują agregacji płytek –
refokoksyb
działa wręcz odwrotnie (wycofany)
-
celekoksyb
– chroniczne zwyrodnienie stawów i reumatoidalne zapalenie stawów
•
Niesteroidowe leki przeciwzapalne uwalniające NO - nieselektywne inhibitory COX
•
Swoiste leki przeciwreumatyczne (LMPCh)
-preparaty złota
-tauredon i solganal
stosowane pozajelitowo
-
auranofina
– doustnie, hamuje uwalnianie IL-1 i TNF-alfa
-efekt terapeutyczny opóźniony, maksymalne działanie po 3-4
msc.
-
penicylamina
-zmniejsza wytwarzanie IL-1
-modyfikuje syntezę kolagenu
- w terapii cystynurii
-chlorochina
-powoduje remisje rzs
-leczenie tocznia rumieniowatego
-działanie przeciwmalaryczne
-
sulfasalazyna
-pro-lek – redukcja w jelicie grubym do
mesalazyny
(p/zapalne) i
sulfapirydyny
(p/bakteryjne)
-reemisja czynnego rzs
-leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
-
metotreksat
-w onkologii
-rzs
-w goścu postępującym
-działanie niepożądane – zwłóknienie płuc
© Cube gr. V 2010/2011
16
-
Cyklosporyna A
-zapobieganie reakcji odrzucania przeszczepu
-w atopowym zapaleniu skóry
-w łuszczycy
-Leflunomid
-odwracalny inhibitor dehydrogenazy dihydroorotonianu
(DHODH)
-hamuje kinazę tyrozyny
-przeciwskazany u kobiet w ciąży i karmiących – działa
teratogennie
-Kwas mykofenolowy -silny, nieodwracalny, niekompetytywny inhibitor
dehydrogenazy IMP
-
Ifliximib
-ludzko-mysie monoklonalne przeciwciało cIgGk
-
Adalimubab
-ludzkie przeciwciało monoklonalne przeciwko TNF-alfa
•
Inne leki przeciwreumatyczne
-
Glukozamina
-pobudza biosyntezę proteoglikanów
-stosowana z zmianach zwyrodnieniowych stawów
-W chorobach reumatycznych stosuje się również preparaty roślinne i zwierzęce
-maść z koziego masła
-maść z sadła świstaka
-preparaty kapsaicyny
-maść borowinowa
-
amol
-inne preparaty ziołowe
16.
Leki stosowane w leczeniu dny
•
Leki przerywające napady dny
-
Kolchicyna
-hamuje fagocytozę kryształków moczanu przez leukotrieny
-nie obniża poziomu moczanu w osoczu – stosowana razem z
probenecidem
•
Leki hamujące syntezę kwasu moczowego
-Allopurinol
-zmniejsza wytwarzanie ksantyny i kwasu moczowego
-oksydaza ksantynowa przyjmuje allopurynol za substrat dla swojej
oksydatywnej aktywności
-Rycina 35.2
-Zapobiega odkładaniu się moczanów w mięśniach, tkance
śródmiąższowej nerki
-Hamuje powstawanie kamieni szczawianowapniowych w drogach
moczowych
•
Leki urikozuryczne
-Salicylany neutralizują działanie urikozuryczne
probenecidu
-
Sulfinpirazon
-silnym, odwracalnym inhibitorem cyklooksygenazy
-hamuje agregację płytek
-działanie hamowane przez salicylany i probenecid
-Oksydaza moczanowa rozkłada kwas moczowy do allantoiny
-Rasburikaza stosowana jest w tzw. zespole TLS (tumor lysis syndrome)
17.
Leki stosowane w terapii osteoporozy
•
Estrogenowa terapia zastępcza (ETZ)
-Estrogeny
-naturalne inhibitory resorpcji kości- łączą się ze swoimi receptorami
w osteoblastach przedłużają czas ich życia i aktywność oraz
przyśpieszają apoptozę osteoklastów
© Cube gr. V 2010/2011
17
-chronią kości przez PTH
•
Antyestrogeny
-
Raloksyfen
-w stosunku do kości, lipidów osocza i błony śluzowej macicy działają jak estrogeny
•
Kalcytonina
-podaje się donosowo, domięśniowo lub podskórnie
-Kalcytonina łososiowa działa -50-razy silniej niż ludzka
-30-razy silniej niż wieprzowa
-wskazaniem do stosowania jest
-osteoporoza starcza
-osteoporoza postmenopauzalna
-choroba Pageta
-choroba Sudeck’a
-zapobieganie wapniowej kamicy nerkowej
-leczenie destrukcji tkanki kostnej
spowodowanej przerzutami nowotworowymi
•
Witamina D
-w trakcie leczenia powinno się raz w tygodniu oznaczać poziom wapnia w osoczu
(toksyczność z przedawkowania)
•
Bisfosfoniany
-analogi pirofosforanu
-Podstawnik hydroksylowy(R1) zwiększa maksymalnie powinowactwo do
hydroksyapatytu oraz poprawia antyresorpcyjny charakter związku
-Podstawnik R2 ma wpływ na aktywność
-Działanie bisfosfonianów osłabia mewalonian, nasila L-DOPA
-wskazania do stosowania bisfosfonianów:
Osteoporoza pomenopauzalna i posteroidowa
Choroba Pageta
Leczenie hiperkalcemii w przebiegu choroby nowotworowej
Leczenie stanów związanych ze zwiększoną aktywnością
osteoklastów: przerzuty nowotworowe do kości, szpiczak mnogi
Profilaktyka i leczenie heteroatopowych ognisk kostnienia
spowodowanych uszkodzeniem rdzenia kręgowego lub chirurgiczną
wymiana stawu skokowego
-Bisfosfoniany działają niekorzystnie na śluzówkę przewodu pokarmowego –
zapalenie śluzówki, owrzodzenia przełyku – alendronian, pamidronian
•
Inne leki stosowane w osteoporozie
-
Fluorek sodu (NaF)
– pobudza proliferację i aktywność osteoblastów
18.
Leki blokujące przekaźnictwo nerwowe
•
Leki o polaryzacyjnym mechanizmie działania
-wiążą się z receptorem płytki ruchowej i uniemożliwiają dostęp do niej ACh
-
Tubokuraryna
– silne działanie wykazuje jedynie forma prawoskrętna o konfiguracji
1R,1’S
-
Vecuronium
– tylko jedno IV-rzędowe ugrupowanie aminowe
-Związkami o silnym działaniu zwiotczającym mięśnie, bez wpływu na uwalnianie
histaminy, są pochodne 3,17-androstandiolu –
pankuronium i pipekuronium
-Stosowane w zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej, klatki piersiowej i
kończyn
-Pomocne w usuwaniu skurczów spastycznych towarzyszących tężcowi i w przypadku
zatruć strychniną
•
Leki o depolaryzacyjnym mechanizmie działania
© Cube gr. V 2010/2011
18
-Środki wywołujące blok depolaryzacyjny, podobnie jak ACh, depolaryzują błonę
postsynaptyczną, jednakże czas trwania depolaryzacji jest znacznie dłuższy, gdyż
związki te nie rozkładają się tak szybko jak ACh
-najpierw drżenie potem zwiotczenie mięśni
-Suksametonium
-krótkodziałający
-podanie inhibitorów AChE wydłuża działanie
-podany dożylnie powoduje depolaryzację płytek po 30s
-utrzymuje się przez 3-5min
-Podobnie jak tubokuraryna – krótkie zabiegi chirurgiczne,
ułatwienie intubacji tchawicy
•
Leki zwiotczające mięsnie szkieletowe o działaniu ośrodkowym
-zwiotczenie utrzymuje się dłużej niż w przypadku leków działających na płytkę
ruchową
-tolperizon – działa także słabo nasennie
-Wskazania do stosowania dantrolenu -spastyczne skurcze mięśni spowodowane
uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego
-zapobieganie hipertermii złośliwej