Leki pobudzające  

ośrodkowy układ nerwowy 

Katedra Biochemii Farmakologii i 
Toksykologii Wydział Medycyny 
Weterynaryjnej Uniwersytetu 
Przyrodniczego we Wrocławiu 

opracował  prof. dr hab. Marcin Świtała 

 

Materiały ćwiczeniowe z przedmiotu  

Farmakologia weterynaryjna (

ćw.6/2012) 

           Grupa                                                            przykłady 

1. działające korowo  

   a/ klasyczne                                               metyloksantyny - kofeina   

                                                                     efedryna, pseudoefedryna 

                                                      amfetamina,  kokaina 

   b/psychomimetyki                                     LSD     mescalina 

   c/leki antydepresyjne                                 imipramina i in. 

2. działające na rdzeń   przedłużony  

     cucące (analeptyki)                                  doksapram, niketamid,   

                                                                      pentetrazol , pikrotoksyna 

 3. działające na rdzeń                                strychnina,  pikrotoksyna 

 

Leki obecnie stosowane       Leki rzadko stosowane            Leki i środki nie stosowane leczniczo

  

Klasyfikacja środków pobudzających  ośrodkowy układ nerwowy 

Metyloksantyny

  

 kofeina, teofilina 

 

Najlepiej opisano centralne działanie kofeiny i teofiliny u czlowieka.  

Środki te  wywołują wyraźny efekt pobudzenia psychomotorycznego 

Reakcje o charakterze korowym polegają  na  znoszeniu uczucia 
zmęczenia, poprawie  koncentracji i sprawności myślenia, wzroście reakcji 
czuwania , zmniejszeniu czasu reakcji. Liczenie np. ulega przyśpieszeniu 
lecz nie zmniejsza się liczba błędów. Wykonywanie zadań sprawnościowych 
jest szybsze szczególnie u osób zmęczonych.  Środki te wywołują 
bezsenność, ale u osób zmęczonych mogą przyspieszać zaśnięcie. Trzeba 
podkreślić, że nie wywołują euforii, przyzwyczajenia i uzależnienia. 

Działanie podkorowe polega na umiarkowanym pobudzaniu ośrodka 
oddychania i naczynioruchowego  (działanie cucące - analeptyczne). 

Metyloksantyny pobudzają także ośrodki sympatyczne.  

Suma tych efektów centralnych  to działanie psychoanaleptyczne. 

Kofeina

N

N

N

N

CH

3

CH

3

H

3

C

O

O

Teofilina

N

N

N

NH

CH

3

CH

3

O

O

  

 inne działania farmakologiczne: 

- efekt spazmolityczny,  szczególnie bronchodilatacyjny 

- działanie moczopędne 

- pobudzenie pracy mieśnia sercowego 

 

Po przedawkowaniu występuje drżenie mięśni, drgawki, niepokój, 
tachykardia, niemiarowość pracy serca, przyśpieszenie oddechów 
czasami wymioty i biegunki 

 

Metyloksantyny

  

Mechanizm działania:  

Hamowanie fosfodiesterazy w komórkach, co wywołuje 
wzrost poziomu cAMP  oraz antagonistyczne działanie na 
receptory purynowe  (typu A

1 

i A

2

).  

Efektem metabolicznego działania kofeiny jest zwiększenie  
zapotrzebowanie tkanek na tlen. 

  

Zastosowanie: W weterynarii kofeinę stosuje się jako lek 
tonizujący ośrodkowy układ nerwowy, a także w celu 
pobudzenia oddychania lub krążenia. Stosowanie w 
zatruciach może być ryzykowne, bo działanie metaboliczne 
może sprzyjać działaniu trucizny. 

Metyloksantyny  

Leki cucące - analeptica 

doksapram, 

niketamid, pentetrazol, pretkamid 

Działanie:  

Leki te pobudzają oddychanie, co prowadzi do wzrostu liczby i pogłę-
bienia oddechów oraz usprawniają krążenie poprzez zwiększenie 
napięcia naczyń krwionośnych i podniesienie  ciśnienia krwi. 

Mechanizm działania  

Jest mało poznany. Leki te  pobudzają ośrodek oddechowy oraz ośrodek 
naczynioruchowy w rdzeniu  przedłużonym (w opuszce). Obwodowo 
stymulują także chemoreceptory zatoki szyjnej. 

Działania niepożądane: 

W wyższych dawkach wywołują drgawki. 

Doksapam  

Jest najbardziej wartościowym środkiem analeptycznym.  

Prawdopodobieństwo wystąpienia drgawek po zastosowaniu leku w 
dawkach stymujących oddychanie jest niewielkie.  

Lek działa głównie poprzez stymulację chemoreceptorów zatoki szyjnej i 
aortowych.  

Działanie leku jest stosunkowo krótkie i istnieje realne niebezpieczeństwo 
zatrzymania oddechów, jeśli lek przestanie działać, a oddychanie nie jest 
sztucznie podtrzymywane.  

Lek pobudza układ współczulny, co sprzyja zaostrzeniu stanów 
arytmicznych. 

 

N

O

N

O

Doksapram

Niketamid  

Wywołuje stosunkowo krótkie działanie. W wyższych                         
dawkach może działać depresyjnie na serce oraz                                 
prowadzić do wystąpienia drgawek.  Obecnie rzadko                         
stosowany.

  

 Pentetrazol

 (leptazol) 

Obecnie nie stosowany ze względu na możliwość                           
wystąpienia drgawek. Służy do testowania leków o                              
działaniu przeciwdrgawkowym

. 

 

Pretkamid

  

Jest  lekiem złożonym z dwóch składników:                                 
krotetamidu i kropropramidu. Stosuje się go                                
pobudzania oddychania u noworodków po                                             
porodzie - szczególnie  wtedy gdy wcześniej                                             
stosowano  u matki leki neurodepresyjne.                                                                                    
Lek podaje się na język. 

 

N

N

O

Niketamid

N

N

N

N

Pentetrazol

N

N

O

O

Kropropamid

N

N

O

O

Krotetamid

Przegląd leków stymulujących ośrodkowy układ nerwowy 

(do kolokwium obowiązują leki podkreślone) 

 

A.  Leki działające korowo 

 

   1.  o działaniu  psychoanaleptycznym  

        

kofeina , teofilina  

 
   2. o działaniu przeciwdepresyjnym  

       

 imipramina 

 
B. Leki działające  podkorowo 
                                            
            1. o działaniu cucącym    

                 

doksapram,  

              niketamid, pretkamid, 

pentetrazol 

 

           2.   o działaniu  tonizujacym (mięśnie szkieletowe)  

strychnina