Technik_pszczelarz_321[04].Z2.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Ewa Walasek

UŜytkowanie maszyn i urządzeń oraz obiektów
inwentarskich 321[04].Z2.03

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Budynki i pomieszczenia inwentarskie

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć ucznia

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy dotyczącej lokalizacji,

elementów  składowych  i  wyposaŜenia  budynków  i  pomieszczeń  inwentarskich  oraz
uŜytkowaniu  maszyn  i  urządzeń  stosowanych  w  celu  zmniejszenia  pracochłonności  oraz
poprawę jakości otrzymywanych produktów w chowie zwierząt.

W poradniku znajdziesz:

−−−−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−−−−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−−−−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−−−−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−−−−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−−−−

sprawdzian postępów,

−−−−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−−−−

literaturę uzupełniającą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

321[04].Z2

Produkcja zwierzęca

321[04].Z2.01

ywienie zwierząt

gospodarskich

321[04].Z2.02

Wykonywanie zabiegów zoohigienicznych

321[04].Z2.04

Organizacja produkcji zwierzęcej

321[04].Z2.03

UŜytkowanie maszyn i urządzeń oraz

obiektów inwentarskich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

zastosować odpowiednie zabezpieczenia terenu gospodarstwa rolnego,

−

określić czynniki wpływające na rozwój produkcji zwierzęcej w Polsce,

−

określić cechy charakterystyczne gatunków zwierząt gospodarskich,

−

scharakteryzować instalację wodociągową i elektryczną w budynkach inwentarskich
i pasiecznych oraz określić sposoby ich zabezpieczania,

−

scharakteryzować budowę, zasady działania, obsługi i konserwacji silników
elektrycznych oraz spalinowych stosowanych w rolnictwie,

−

określać topografię waŜniejszych narządów u zwierząt,

−

określać czynniki wpływające na rozwój zwierząt,

−

stosować zasady zachowania się przy zwierzętach,

−

dostrzegać zagroŜenia związane z wykonywaną pracą,

−

zastosować zasady ochrony środowiska,

−

dobierać i zastosować odzieŜ ochronną oraz środki ochrony osobistej do określonych
prac.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

scharakteryzować budynki inwentarskie,

−

dobrać rodzaje pomieszczeń inwentarskich dla poszczególnych gatunków zwierząt,

−

scharakteryzować pomieszczenia inwentarskie i ich wyposaŜenie techniczne,

−

scharakteryzować budowę i działanie urządzeń do zaopatrzenia gospodarstw w wodę,
odprowadzania ścieków i odchodów zwierzęcych,

−

dobrać maszyny i urządzenia do pomieszczeń inwentarskich w zaleŜności od kierunku
uŜytkowania zwierząt i wielkości produkcji,

−

przygotować do pracy, obsłuŜyć i konserwować maszyny i urządzenia stosowane
w produkcji zwierzęcej,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Budynki i pomieszczenia inwentarskie

4.1.1. Materiał nauczania

W miarę moŜliwości budynki inwentarskie powinny być zlokalizowane na glebach

suchych, przepuszczalnych, na terenach płaskich lub o lekkim wzniesieniu z dala od dróg
publicznych (co najmniej 50 metrów). PoŜądane jest, aby usytuowanie pozwalało na
urządzenie

dostatecznie

duŜych

wybiegów,

okólników,

gnojowni,

pomieszczeń

pomocniczych oraz wybudowanie wygodnych dróg dojazdowych.

MoŜliwość zaopatrzenia zwierząt w dostateczną ilość zdrowej wody stanowi równieŜ

jeden z podstawowych warunków decydujących o dogodności miejsca dla lokalizacji
projektowanych budynków. MoŜna brać pod uwagę źródło naturalne, studnię lub wodociąg.

Przy jednakowym nasłonecznieniu obu długich ścian, oś budynków powinna być

skierowana  z  północy  na  południe.  PoŜądane  jest,  aby  w  stosunku  do  budynków
mieszkalnych  budynki  inwentarskie  były  ustawione  od  strony  nawietrznej,  zaś  do  gnojowni,
infirmerii i izolatek od strony podwietrznej.

Wszystkie prawie budynki inwentarskie składają się z następujących podstawowych

części  składowych:  fundamentu,  ścian  zewnętrznych,  wewnętrznych,  podłogi  –  posadzki,
stropu,  sufitu,  dachu  i  elementów  dodatkowych,  drzwi,  okien  urządzeń  ogrzewających,
urządzeń  wentylacyjnych  oraz  innych  urządzeń  zewnętrznych  i  wewnętrznych  o  charakterze
specjalnym do zadawania paszy, pojenia, usuwania obornika itp.

Fundamenty

Z zootechnicznego punktu widzenia jest rzeczą obojętną, z jakiego materiału i jakiej

grubości  i  głębokości  jest  wykonany  fundament,  ale  niezmiernie  istotną  rzeczą  jest  jego
izolacja.  O  ile  nie  ma  dostatecznej  izolacji  fundament  zagłębiony  w  ziemi  pochłania  z  niej
wilgoć, która przenika do górnych części budynku. Aby nie dopuścić do zawilgocenia ścian,
izolację  zakłada  się  kilkadziesiąt  centymetrów  nad  poziomem  terenu;  w  pomieszczeniach
inwentarskich,  tzw.  płytkich,  10–15  cm  nad  posadzką,  a  w  głębokich  około  20  cm  nad
poziomem  obornika.  Izolację  wykonuje  się  z  dwóch  sklejonych  lepikiem  smołowym warstw
papy  i  układa  się  ją  na  wyrównanej  warstwie  zaprawy  cementowo-wapiennej  posmarowanej
lepikiem.

Ściany

WaŜne znaczenie ma rodzaj materiału, z jakiego zbudowane są ściany, gdyŜ z jego

właściwościami wiąŜe się ściśle mikroklimat budynku – jego wilgotność i stosunki termiczne.

W praktyce materiały budowlane dzieli się na ciepłe i zimne. Do ciepłych moŜna zaliczyć

drewno,  płyty  ze  słomy,  z  trocin,  z  paździerzy,  z  trzciny  lub  wiórkowo-cementowe,  lekkie
betony  (pianobeton,  itp.)  oraz  cegłę  dziurawkę,  do  średnio  ciepłych  zaś  glinę  z  domieszką
sieczki,  masę  wapienno-ŜuŜlową  i  wapienno-piaskową,  pustaki  ŜuŜlowe,  cegłę  ceramiczną.
Zimnymi materiałami są: kamień, beton masywnie ubijany, cegła klinkierowa.

Z materiałów ciepłych ściany mogą być cieńsze, ze średnio ciepłych grubsze,

a z zimnych  najgrubsze.  Stosowanie  zimnych  ścian  w  budownictwie  inwentarskim  jest
właściwie niedopuszczalne, gdyŜ uzyskane pomieszczenia są zimne i wilgotne, a tym samym
niezdrowe,  sprzyjające  schorzeniom,  utrudniające  wychów  młodych  zwierząt,  hamujące  ich
normalny wzrost.

ZaleŜnie od spełnianej funkcji wyróŜnia się ściany zewnętrzne i działowe, ściany

działowe nie obciąŜone i nośne, na których opierają się belki, następnie więźbę dachową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W nowoczesnych budynkach inwentarskich ściany bywają wykonane z dwóch płyt falistej
blachy aluminiowej, między którymi znajduje się substancja izolacyjna.

Podłogi – posadzki

W budynkach inwentarskich płytkich właściwości termiczne i wilgotnościowe zaleŜą

w duŜym stopniu od materiału, z jakiego jest zbudowana posadzka i od sposobu jej
wykonania. Wszystkie posadzki bez względu na rodzaj materiału, z jakiego są wykonane
powinny mieć odpowiednią izolację od podłoŜa, którą robi się zazwyczaj z warstwy gruzu lub
Ŝ

uŜlu podsypywanej piaskiem.

PoŜądane są posadzki gładkie, ale nie śliskie, nie przepuszczające wilgoci i nie

nasiąkające odchodami zwierzęcymi. Dobre podłogi uzyskuje się z asfaltu, dobrze wypalonej
cegły  (spoiny  między  cegłami  zalewa  się  zaprawą  cementową),  ubitej  gliny  z  dodatkiem
cementu,  pod  którą  daje  się  warstwę  ocieplającą  (glinę  z  sieczką),  impregnowanej  kostki
z twardego  drewna  zalanej  asfaltem.  Zwykła  drewniana  podłoga  z  desek  lub  bali  nie  nadaje
się do pomieszczeń inwentarskich, gdyŜ nasiąka moczem, gnije i zatruwa atmosferę wewnątrz
budynku.

W fermach przemysłowych tuczu i opasu stosowane bywają wykonane z Ŝelazobetonu

podłogi

tzw.

szczelinowe,

zawieszone

nad

kanałami

zbierającymi

gnojowicę.

W bezściółkowych stanowiskowych oborach kanały gnojowe nakryte są metalowymi
rusztami.

W owczarniach zaczęto stosować podłogi siatkowe (przewaŜnie przy tuczu jagniąt).

Podłogi  szczelinowe  i  rusztowe  ze  względu  na  brak  odpowiedniej  elastyczności,  którą
w pomieszczeniach  głębokich  lub  płytkich  typu  posadzkowego  zapewnia  ściółka,  oddziałują
niekorzystnie  na  racice.  Zwierzęta  o  nie  dostatecznie  zdrowych  i  mocnych  racicach  nie  są
w stanie  na  nich  wytrzymać,  podbijają  się,  kuleją,  nabywają  odleŜyn,  obniŜają  przyrosty,
chudną.

Bardzo złe są twarde, wilgotne i zimne jednolite podłogi zbudowane z betonu lub

kamienia. Mogą z nich być robione ostatecznie korytarze, chociaŜ racjonalniej jest pokryć je
inną nawierzchnią. W korytarzach w paszarniach i innych pomieszczeniach pomocniczych do
najbardziej praktycznych naleŜą posadzki glinobite, zalane smołą i zasypane Ŝwirkiem, które
łatwo moŜna wykonać i remontować systemem gospodarczym. Szczególnie przydatne są one
w stajniach, gdyŜ w przeciwieństwie np. do betonu nie wykruszają się (nawet otworki po
hacelach zasklepiają się same).

Dla drobiu najlepsze są podłogi asfaltowe, łatwo zmywalne i ciepłe; moŜe być takŜe

beton z głęboką ściółką.

Stanowiska krów w oborach bezściółkowych, w celu uzyskania lepszych warunków

termicznych i elastycznego podłoŜa, wykładane są specjalnymi gumowymi matami.

Stropy i sufity

Stropy i sufity zamykają pomieszczenia od góry i rozdzielają budynek w płaszczyźnie

poziomej.  Przy  poddaszach  uŜytkowych,  wykorzystywanych,  np.:  na  składowanie  paszy,
stropy muszą być dość wytrzymałe na obciąŜenie i szczelne, aby pasze nie nasiąkały wilgocią
i wyziewami. W innych przypadkach wystarcza, jeśli zabezpieczają one pomieszczenia przed
zimnem.  Dobre  właściwości  zoohigieniczne  wykazują  stropy  drewniane,  ocieplone  warstwą
plew, torfu, igliwia, itp., są jednak nietrwałe i niebezpieczne w razie poŜaru. Zarówno belki,
jak  i  deski  takiego  stropu  powinny  być  smarowane  środkiem  grzybobójczym  (karbolineum
lub  innym).  Dobry  mikroklimat  zapewniają  równieŜ  prymitywne  stropy  z  drągowiny
narzuconej słomą, jakkolwiek mają równieŜ szereg właściwości ujemnych.

Mocne i trwałe są stropy w postaci sklepień betonowych, zbudowane na belkach

stalowych lub Ŝelbetonowych. Stropy takie są jednak zimne i o ile nie są ocieplone przy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

niedostatecznej wentylacji skrapla się na nich wilgoć; nie mają tych ujemnych właściwości
stropy wykonane z pustaków ŜuŜlobetonowych.

Dachy

Dachy zabezpieczają budynki od deszczu i wywierają znaczny wpływ na stosunki

termiczne wewnątrz pomieszczeń w przypadku braku stropów lub przy małej ich szczelności.
Zwłaszcza dotyczy to dachów krytych blachą, które są „zimne” w zimie, a latem, jeśli nie są
zacienione nagrzewają się bardzo silnie od promieni słonecznych, wskutek czego w słoneczne
dni wewnątrz budynku jest duszno i gorąco; stąd przy dachach blaszanych konieczne są
szczelne i dobrze izolujące sufity.

Dobry mikroklimat stwarzają dachy słomiane, ale ze względu na niebezpieczeństwo

poŜaru nie moŜna nimi pokrywać masywnych budynków. Wskazane jest więc uŜywanie na
pokrycie dachu dachówki, papy bądź gontów.

Wysokość dachu zaleŜy od sposobu wykorzystania poddasza, od tego czym jest pokryty

oraz od ilości opadów w danej okolicy. Jeśli rezygnuje się z poddasza uŜytkowego, moŜna
zastosować stropodach.

Okna

Okna słuŜą do oświetlenia światłem słonecznym i wietrzenia pomieszczeń. Ilość

i wielkość  okien  zaleŜy  od  obszerności  tych  pomieszczeń.  W  praktyce  zwykle  ustala  się
stosunek  powierzchni  okien  do  powierzchni  podłogi.  W  pomieszczeniach  dla  zwierząt
ssących hodowlanych powinien on wynosić przeciętnie 1:15–1:20, a dla drobiu 1:8–1:12. Jest
to  tzw.  stosunek  świetlny.  Jedynie  w  budynkach  przeznaczonych  do  tuczu  osobników
dorosłych  stosunek  ten  powinien  być  znacznie  szerszy,  a  w  końcowym  okresie  tuczu  nawet
moŜe być wskazane zaciemnienie.

Okna powinny się szczelnie zamykać. Zalecane jest, aby otwierały się górą do wewnątrz,

co powoduje, Ŝe strumień zimnego powietrza będzie skierowany najpierw ku górze i dopiero
po ogrzaniu opadnie w dół.

Ze względu na łatwość otwierania, zamykania oraz mycia, najlepszym wydaje się model

okna o metalowych ramach (rys. 1) zawieszony na sworzniach umocowanych w połowie ich
wysokości,  chociaŜ  ze  względów  termicznych  zalecane  są  raczej  okna  o  podwójnych
zespolonych,  wyposaŜonych  w  dwie  szyby,  drewnianych  ramach.  Okna  umieszcza  się  na
takiej wysokości, aby światło nie raziło zwierząt w oczy, a więc np. w stajniach na wysokości
powyŜej  2  m  od  podłogi,  w  oborach  powyŜej  1,5  m,  jedynie  w  pomieszczeniach  dla  drobiu
nisko,  w  kurnikach  0,3–0,5  m,  w  indycznikach,  gęsiarniach  i  kaczkarniach  0,5–0,8  m  nad
podłogą.

Drzwi mogą być róŜnej wielkości, zaleŜnie od przeznaczenia budynku inwentarskiego.

We  wszystkich  budynkach  wskazane  jest  urządzenie  drzwi  dwudzielnych,  które  bardzo
ułatwiają  wentylację  (rys.  2).  W  większych  oborach  i  stajniach,  aby  umoŜliwić  przejazd
ciągnikiem lub wozem, stosuje się drzwi dwupołówkowe o szerokości ponad 2,5 m.

Rys. 1. Praktyczne okno o metalowych ramach [wg Grela]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Drzwi dwudzielne [wg Grela]

Wskazane jest w celu zabezpieczenia zwierząt (zwłaszcza młodych) przed stłuczeniem

guza biodrowego, przymocowywanie do obu stron ramy drzwiowej (futryn) drewnianych
rolek, lub pikowanych słomą brezentowych worków.

Aby drewno, z którego wykonane są drzwi nie psuło się i nie wypaczało pod wpływem

powstającej w pomieszczeniach wilgoci, konieczne jest nasycenie go środkiem
impregnującym, lub pomalowanie farbą olejną albo emulsyjną.

W mniejszych pomieszczeniach inwentarskich praktykowane jest z poŜytkiem zakładanie

na lato wymiennych drzwi aŜurowych, wykonanych z drewnianych lub metalowych prętów.

Budynki dla bydła

Przy stadzie do 25 krów wszystkie rodzaje bydła utrzymuje się w jednym budynku

oborowym. Mając 30–50 krów oprócz obory buduje się zwykle cielętnik, a przy 80–100 krów
powinna juŜ być obora, cielętnik i wychowalnia młodzieŜy. We wszystkich oborach poza tym
musi  być  paszarnia,  podręczna  mleczarnia,  pomieszczenie  na  sprzęt  oborowy  i  porodówka.
Liczba  stanowisk  w  porodówce  powinna  wynosić  ok.  8–10%  ogólnej  liczby  krów,  jeśli
ocielenia rozkładają się równomiernie na cały rok i 20%, gdy są skomasowane w jednej porze
(np.  w  okresie  jesieni).  Na  l  dorosłą  sztukę  bydła  trzeba  przeznaczyć  14–16  m²  kubatury
wnętrza budynku.

Obory

ZaleŜnie od sposobu przechowywania obornika wyróŜnia się obory płytkie i głębokie,

a w zaleŜności od sposobu utrzymania bydła dzieli się je na alkierzowe, wolnostanowiskowe
i wybiegowe. W oborach alkierzowych krowy pozostają w stanowiskach uwiązane przy
Ŝ

łobach. W tylnej części stanowisk przebiega korytarz gnojowy, a za Ŝłobami korytarz

paszowy. W tego rodzaju oborach mogą być budowane krótkie, średnie lub długie
stanowiska. Krótkie mają zwykle 105–115 cm szerokości i 160–170 cm długości
legowiskowej, podczas gdy średnie 105–120 cm szerokości i 170–200 cm długości, a długie
120–130 cm szerokości i 250–275 cm długości.

Krótkie stanowisko charakteryzuje się tym, Ŝe krowa w pozycji stojącej, jak równieŜ

leŜącej  musi  stale  trzymać  głowę  i  szyję  nad  Ŝłobem.  a  kał  oddaje  tylko  na  płytę  gnojową
(obniŜoną część stanowiska między częścią legowiskową a kanałem ściekowym) (rys. 3a). Ze
względów  higienicznych  tego  rodzaju  stanowiska  są  najlepsze,  gdyŜ  do  minimum
zredukowana  jest  tutaj  moŜliwość  zabrudzenia  się  kałem.  W  oborach  o  krótkich
stanowiskach,  praktykowane  jest  niekiedy  zawieszanie  ogonów  na  linkach,  aby  się  nie
brudziły  na  ławie  gnojowej,  gdy  krowy  leŜą.  Ten  typ  stanowiska  nie  zapewnia  dostatecznej
wygody  zwierzęciu  i  dlatego  stosowane  są  równieŜ  stanowiska  średnie,  które  zapewniają
krowom  większą  swobodę  (rys.  3b).  Krowa  leŜąc  i  stojąc  nie  musi  trzymać·głowę  nad
Ŝ

łobem, ale w czasie jedzenia oddaje kał na część legowiskową, przez co bardziej się brudzi,

w tych warunkach utrudnione jest usuwanie obornika. Stanowiska długie nie mają

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wydzielonej płyty gnojowej, stąd z utrzymaniem czystości jest znacznie więcej kłopotu, ale
poniewaŜ są wygodne dla zwierząt stosuje się je w pomieszczeniach zabiegowych,
porodówkach, jak równieŜ w pomieszczeniach buhajów (rys. 3c).

Rys. 3. Stanowiska dla bydła: a) krótkie, b) średnie, c) długie [wg. K.Mazur]

W oborach alkierzowych płytkich stosuje się stałe Ŝłoby i drabiny na pasze, natomiast

w głębokich – podnoszone na słupach, łańcuchach bądź stojakowe, przestawiane.

W dwurzędowych oborach ustawia się krowy głowami do siebie, budując na środku

łoby, a między nimi podwyŜszony korytarz paszowy.

Obory wolnostanowiskowe są to głębokie pomieszczenia zamknięte, w których krowy

utrzymywane są luzem bez uwięzi w grupach 20–30 szt. Do budynków tych mogą przylegać
wybiegi. śłoby w miarę przybywania obornika są podnoszone bądź są stale na podwyŜszeniu,
niekiedy  z  urządzeniami  (specjalne  drabiny)  do  automatycznego  wiązania.  Ten  rodzaj  obory
powinien  mieć  specjalną  halę  udojową.  Konieczne  jest  wydzielenie  odizolowanej  części
obory na stanowiska porodowe ewentualnie urządzenie porodówki w oddzielnym budynku.

Obory wolnowybiegowe są to równieŜ budynki głębokie, ale stale otwarte, najczęściej

bez ściany południowej. Krowy mają w takich warunkach stały swobodny dostęp na wybieg.

Obory wolnostanowiskowe, a w większym jeszcze stopniu wolnowybiegowe, są o wiele

tańsze od alkierzowych. Zmniejszają znacznie nakłady pracy związanej z obsługą bydła,
a tym samym obniŜają koszty produkcji. Ponadto ze względu na moŜliwość ruchu na
ś

wieŜym powietrzu zapewniają dobre warunki zdrowotne (pomijając moŜliwości

rozprzestrzeniania  się  chorób  przez  bezpośrednie  kontakty).  Obory  te  nie  pozwalają  jednak
uwzględniać  w  naleŜytym  stopniu  indywidualnych  właściwości  i  produkcji  poszczególnych
sztuk  zwierząt.  Jeśli  nie  są  typu  szczelinowego  zwiększają  zuŜycie  ściółki  o  około  30%;
uniemoŜliwiają  indywidualne  Ŝywienie  i  stwarzają  warunki  do  objadania  słabszych  sztuk
przez  silniejsze.  W  tego  typu  oborach  ze  względu  na  bezpieczeństwo  bydło  powinno  być
pozbawione  rogów  (najlepiej  przeprowadzać  dekornizację  juŜ  u  cieląt),  utrudnia  to  jednak
znakowanie i w konsekwencji identyfikację zwierząt.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wychowalnie cieląt

Tradycyjnie cielęta po urodzeniu do wieku 3 miesięcy powinny przebywać

w oddzielnych  kojcach  (o  wymiarach  150  cm  długości,  120  cm  szerokości  i  120  cm
wysokości)  znajdujących  się  na  terenie  ogólnej  obory,  bądź  przy  większej  liczbie  krów
w oddzielnym  budynku.  Liczba  kojców  powinna  być  co  najmniej  równa  liczbie  stanowisk
w porodówce.  Kojce  w  przedniej  ściance,  będącej  równocześnie  furtką,  powinny  mieć
otwory,  przez  które  cielęta  mogłyby  wysunąć  głowę  i  pić  mleko  z  umocowanego  na
specjalnym  pałąku  lub  w klapach  wiadra,  bezpośrednio  lub  poprawniej  za  pomocą  „smoka”.
Na  zewnątrz  kojca,  poniŜej otworu moŜe być równieŜ zawieszony Ŝłobek na pasze treściwe.
Drabinkę  na  siano  umieszcza  się  wewnątrz  kojca.  Cielętnik  moŜe  być  zamknięty,  z  dwoma
szeregami  kojców  rozmieszczonych  po  obu  stronach  korytarza  paszowo-gnojowego  lub
wolnowybiegowy  w postaci  szopy  pozbawionej  jednej  ściany  od  strony  wybiegów.  Furtki
kojców po otwarciu przegradzają korytarz paszowy i umoŜliwiają wyjście kaŜdego cielaka na
własny okólnik.

W mniejszych oborach zamiast cielętnika mogą być zastosowane indywidualne budki

(wychów  tlenowy)  umieszczone  pod  ścianą  budynku.  Cielęta  w  wieku  3–6  miesięcy
utrzymywane  są  grupowo,  jałówki  po  5–8  sztuk,  a  byczki  po  2  sztuki.  Pomieszczenia  mogą
tutaj być równieŜ zamknięte lub wolnowybiegowe.

Wychowalnie jałówek i buhajków

Pomieszczenia dla starszej młodzieŜy hodowlanej powinny równieŜ zapewniać

odpowiednie warunki utrzymania, ruchu i korzystania ze świeŜego powietrza. Jałówki mogą
być utrzymywane w grupach po kilkadziesiąt sztuk (wyrównanych co do wieku i stopnia
rozwoju), buhajki zaś muszą mieć indywidualne stanowiska-zagrody. Jałówki mogą korzystać
ze

wspólnego

wybiegu

(najlepiej

jeśli

utrzymywane

są

pomieszczeniu

wolnowybiegowym),  moŜna  równieŜ  zorganizować  dla  nich  Ŝywienie  „samoobsługowe”
i wspólny  wodopój.  Buhajki  natomiast  powinny  mieć  indywidualne  wybiegi  przylegające  do
zagród.  Obok  wychowalni  buhajków  powinna  znajdować  się  bieŜnia  z  mechanicznie
napędzanym  kołowrotem  bądź  kołowroty  zwykłe,  a  przy  wychowalni  jałówek  stanowiska
i pomieszczenia do inseminacji.

Budynki do opasu młodego bydła

Tego typu budynki występują na fermach produkcji Ŝywca wołowego. Mają one

charakter  pawilonowy,  zaopatrzone  są  w  podłogi  szczelinowe,  po  obu  stronach  korytarzy
paszowych  znajdują  się  boksy  z  rur  ocynkowanych  słuŜące  do  zbiorowego  pomieszczenia
ok. 20  buhajków.  Aby  zapobiec  wzajemnemu  obskakiwaniu  się,  buhajki  utrzymywane  są
dość ciasno, ponadto nad boksami bywają rozciągnięte naelektryzowane druty – tresery.

Budynki dla koni

Wszystkie budynki stajenne nie powinny mieć wewnątrz mniej niŜ 3 metry wysokości,

a przy większej liczbie koni 3,5–4 m. Na kaŜdego dorosłego średniej wielkości konia
kubatura powinna wynosić nie mniej niŜ 25–30 m². Budynki stajenne moŜemy podzielić na:

−

stajnie dla koni roboczych, w których konie umieszcza się w stanowiskach
poprzedzielanych drąŜkami działowymi co 1 lub 2 konie. SłuŜą one klaczom ze
ź

rebiętami i koniom chorym na choroby niezaraźliwe,

−

stajnie dla klaczy ze źrebiętami, składające się z boksów lub urządzone w formie biegalni
(klacze ze źrebiętami chodzą luzem). W stajniach w formie biegalni muszą być równieŜ
boksy w ilości ok. 25% liczby ogółu klaczy, w których przetrzymuje się je przez parę dni
po oźrebieniu. W nich takŜe powinny stale przebywać klacze wyjątkowo złośliwe,

−

stajnie dla ogierów (z przewidzianym całodobowym dyŜurem). Ogiery mogą stać
w stanowiskach poprzedzielanych ściankami działowymi, a nawet drąŜkami działowymi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(ewentualnie co dwa ogiery ścianka, a w środku stanowiska drąŜek). Ogiery na punktach
kopulacyjnych, w których nie ma całodobowego dyŜuru, muszą być utrzymywane
w oddzielnych boksach,

−

stajnie dla odsadzonych źrebiąt i młodzieŜy są zazwyczaj biegalniami. Jedynie młodzieŜ
pełnej krwi angielskiej utrzymywana bywa w boksach po 2 sztuki razem,

−

kryte ujeŜdŜalnie. Są to budynki o wymiarach 20 x 40 m lub większe, mające samonośną
więźbę dachową i gruntowe bądź trocinowe podłoŜe, umoŜliwiające całoroczny
(zwłaszcza jest to waŜne w okresie zimy) systematyczny trening koni wierzchowych
hodowlanych i sportowych. Często buduje się je z typowych elementów hal fabrycznych
o duŜej powierzchni okien, które mogą być wykonane z przezroczystych płyt dachowych.
Ś

ciany na wysokość ok. 1,5 m od podłoŜa obijane są ukośnie deskami dla zmniejszenia

moŜliwości urazów.
Tradycyjne boksy dla ogierów buduje się z dwucalowych desek, przeciętnie o wymiarach

3,5 m szerokości, 4 m długości i minimum 2,2 m wysokości. Najmniejsze wymiary boksu
3,25 x 3,25 m. Od strony korytarza do wysokości 1,40 m przybija się szczelnie deski; wyŜej
ś

cianka i drzwi powinny być aŜurowe z prętami Ŝelaznymi lub drewnianymi. Pręty muszą być

tak  wąsko  rozstawione  (ok.  6  cm),  aby  ogier  wspinając  się  nie  mógł  wsunąć  między  nie
kopyta, albo tak szeroko, Ŝeby mógł przełoŜyć między nimi swobodnie głowę. Ściany między
przylegającymi  do  siebie  boksami  muszą  być  szczelne.  W  nowoczesnym  budownictwie
praktykowane  jest  budowanie  boksów  dla  ogierów  i  klaczy  z  metalowych  rur  ustawianych
pionowo, dla uniknięcia urazów kończyn.

Drzwi w boksie dla klaczy powinny mieć 4 m wysokości i 1,5 m szerokości, podobna

szerokość drzwi poŜądana jest równieŜ w boksie dla ogiera. Idące od drzwi na boki ku górze
odkosy  uniemoŜliwiają  zaczepianie  sąsiednich  koni.  Drzwi,  ściany  przednie  i  środkowe
(wys. 1,8  m)  muszą  być  szczelne,  aby  źrebię  nie  przełoŜyło  nogi.  Wymiary  powierzchni
boksu są analogiczne jak dla ogiera.

Deski w boksach naleŜy przybijać pionowo, aby w przypadku oderwania mniejsza była

moŜliwość skaleczenia nóg konia.

Stanowiska rozdziela się ściankami lub drąŜkami (dla amortyzacji w razie uderzeń),

zawieszonymi  na  łańcuszkach  0,8–1  m  nad  podłoŜem.  Od  strony  korytarza  drąŜek  zawiesza
się na ruchomym haku, co pozwala na łatwe zdejmowanie go nawet wtedy, gdy koń przełoŜy
przezeń  nogę.  Długość  i  rozstaw  drąŜków  oraz  ścianek  działowych  zaleŜne  są  od  wielkości
stanowisk. Dla koni małych praktykuje się szerokość stanowisk 160 cm, dla duŜych 180 cm.
Długość dla małych 295 cm, dla duŜych 310 cm. JeŜeli para duŜych koni stoi bez przegrody,
wystarcza łączna szerokość stanowiska równa 320 cm, dla koni mniejszych 300 cm.

Biegalniami nazywa się pomieszczenia pozbawione jakichkolwiek klatek lub stanowisk.

Konie przebywają w nich luzem, a wiąŜe się je jedynie do czyszczenia i obrokowania. Są to
z reguły budynki o wiszących wiązaniach dachowych nie podpartych wewnątrz słupami.
ś

łoby i drabiny ulokowane są wzdłuŜ ścian. Normatywy powierzchni w biegalniach są

następujące:  dla  klaczy  ze  źrebakami  10–12  m²,  dla  źrebiąt  roboczych  do  1,5  roku  6  m²,
powyŜej  1,5  roku  9  m².  Wszystkie  pomieszczenia  dla  koni  muszą  być  zaopatrzone  w  Ŝłoby
i drabiny  lub  kosze  na  siano.  PoŜądane  są  równieŜ  w  kaŜdym  boksie  lub  stanowisku
automatyczne  poidła.  W  stajniach  ze  stanowiskami  lub  biegalniach  najlepsze  są  Ŝłoby
kamionkowe  o  wywiniętych  górnych  krawędziach,  umieszczone  na  betonowej  ławie  skośnie
przystawionej  do  ściany.  śłoby  w  boksach  umieszcza  się  zazwyczaj  w  rogach  i  podbija
ukośnie deskami, aby koń wstając nie uderzał o nie głową. W boksach dla klaczy umieszcza
się  ponadto  nisko  małe  Ŝłobki  o  wąsko  rozstawionych  szczeblach  dla  dokarmiania  źrebiąt
owsem.  śłób  powinien  być  umieszczony  na  takiej  wysokości,  aby  górna  jego  krawędź
wypadała na wysokości stawu barkowego konia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Budynki dla trzody chlewnej

winie są bardzo wraŜliwe na nieodpowiedni mikroklimat, dlatego teŜ przeznaczone dla

nich  pomieszczenia  muszą  być  suche,  widne,  ciepłe  w  zimie,  a  w  lecie  nie  gorące,  zawsze
wentylowane.  Najlepsze  są  lekkie  budynki  drewniane,  z  lekkiego  betonu  lub  palonej  cegły,
a bardzo  nieodpowiednie  –  betonowe  o  przegrodach  i  podłodze  betonowej.  Chlewnie,  aby
były  ciepłe  nie mogą być zbyt wysokie. Wysokość wnętrza części przeznaczonej dla obsługi
nie  powinna  być  niŜsza  niŜ  2,20  m,  a  w  części  przeznaczonej  dla  zwierząt  moŜe  wynosić
1,50 m.  Urządzenie  pomieszczeń  dla  trzody  chlewnej  zaleŜy  w podstawowej mierze od typu
ś

wiń i od systemu utrzymania. WyróŜnia się następujące systemy utrzymania:

−

alkierzowy – polegający na stałym utrzymaniu świń zamkniętych w kojcach, moŜliwy do
zastosowania w tuczarniach, a zupełnie nieodpowiedni w chlewniach hodowlanych,

−

okólnikowy – w którym świnie przebywają w kojcach i wypuszczane są na przylegające
do nich okólniki,

−

wolnowybiegowy  –  przy  którym  na  przylegających  do  chlewni  wybiegach
(o powierzchni  równej  co  najmniej  10-krotnej  powierzchni  kojca),  świnie  mogą
przebywać  nieograniczoną  ilość  czasu.  System  ten  jest  bardzo  wskazany  dla  chlewni
hodowlanych,  ale  nie  nadaje  się  zupełnie  dla  tuczarni,  gdyŜ  daje  zwierzętom  zbyt  duŜe
moŜliwości  ruchu.  Wolnowybiegowy  chów  trzody  chlewnej  moŜe  być  prowadzony
z zastosowaniem budek (szop, szałasów), wykonanych z drewna i prasowanej słomy lub
materiałów trwałych.
Ś

winie, zwłaszcza materiał zarodowy, na ogół utrzymywane są w kojcach, podobnie

tuczniki w małych chlewniach, natomiast w duŜych całkowicie zmechanizowanych
chlewniach zwierzęta przebywają zbiorowo w obszernych pomieszczeniach.

We wszystkich rodzajach pomieszczeń wyróŜnia się część paszową, część gnojową

i część legowiskową. W chlewniach dwurzędowych oś budynku skierowana jest z północy na
południe, kojce ulokowane są zaś po obu stronach przebiegającego przez środek budynku
korytarza. Chlewnie wielorzędowe budowane są w bardzo duŜych gospodarstwach lub
tuczarniach przemysłowych.

Znane są trzy podstawowe typy kojców (boksów):

−

zwykły, przylegający bezpośrednio do ściany zewnętrznej budynku, mający koryto
i drzwiczki od strony korytarza przebiegającego przez środek budynku lub przy
przeciwległej jego ścianie,

−

duński,  w  którym  przy  ścianie  zewnętrznej  znajduje  się  korytarz  gnojowy,  mający
połączenie  z  kojcem  przez  drzwiczki.  Szerokość  tych  drzwi  równa  jest  szerokości
korytarza  gnojowego,  stąd  teŜ,  jeśli  się  je  otworzy,  powstają  przyległe  do  kojców
pomieszczenia,  które  świnie  wykorzystują  jako  miejsca  do  oddawania  kału.  Koryto
w duńskim kojcu umieszcza się od strony korytarza paszowego. Korytarz ten przylega do
przeciwległej ściany lub w chlewniach dwurzędowych biegnie przez środek budynku,

−

szwedzki, mający zastosowanie w chlewniach alkierzowych. Koryto umieszczone jest od
strony  korytarza  paszowego,  znajdującego  się  pod  ścianą  zewnętrzną,  podczas  gdy
korytarz  gnojowy  znajduje  się  na  środku  budynku.  Przy  otwartych  drzwiczkach  na
korytarz  świnie  wykorzystują  pozostałe  pomieszczenia  (jak  w  kojcach  duńskich)  do
oddawania kału.
W  kojcu  systemu  szwedzkiego  powierzchnia  chlewni  wykorzystana  jest  najbardziej

ekonomicznie, gdyŜ odcinek korytarza przypadający w systemie duńskim na jeden kojec,
rozdzielony jest tutaj na dwa kojce. Jednak ze względu na brak połączenia z okólnikiem kojce
systemu szwedzkiego są raczej przydatne dla tuczników.

Mało ekonomiczny pod względem wykorzystania powierzchni jest kojec zwykły,

poniewaŜ część legowiska wypada bezpośrednio pod zewnętrzną ścianą budynku, a koryto
i drzwiczki z konieczności umieszczone są w jednej linii od strony korytarza gnojowo-

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

paszowego (tabela 1). Dla zaoszczędzenia miejsca buduje się często kojec zwykły, trojan,
w którym drzwiczki od dwóch sąsiadujących kojców ulokowane są obok siebie ukośnie.

Kojec dla prosiąt ssących, przyległy do kojca maciory, uzyskuje się przegradzając pusty,

znajdujący się między dwoma kojcami zajętymi przez lochy karmiące. Przystosowane do tego
celu kojce mają zwykle odpowiednie, dające się otwierać przez wyjęcie zasuwy otwory,
pozwalające na swobodne przechodzenie prosiąt. W kojcach macior z prosiętami poŜyteczne
jest przybicie do ścian w odległości i na wysokości 25 cm listwy, która zabezpiecza prosięta
przed zgnieceniem przez maciorę. Zamiast listwy mogą być zastosowane pałączki z grubego
drutu umocowane prostopadle jednym końcem w ścianie, a drugim w podłodze kojca.

W chlewniach uŜytkowych praktyczne mogą być lekkie konstrukcyjnie, metalowe kojce

dla loch z prosiętami.

Tabela 1. Normatywy powierzchni kojców niezbędne dla jednej sztuki [wg.Kozowski]

Płeć zwierzęcia

Powierzchnia kojca w m

Liczba sztuk w kojcu

Knury rozpłodowe

Lochy jałowe niskoprośne

1,8–2,5

3–4

Lochy wysokoprośne

1,8–3,8

Lochy na oproszeniu i karmiące

5–7

Prosięta ssące

2–3

Prosięta odsadzone 2–4 miesięcy

0,5–0,7

12–20

Knurki 4–6 miesięcy

1,6–2,0

Knurki 6–9 miesięcy

3–4

Tuczniki

1,2–2,0

Kojce dla świń muszą być zaopatrzone w odpowiednie koryta, najlepiej kamionkowe, przy

których  znajdują  się  samoczynne  poidła.  Na  sztuki  dorosłe  powinno  przypadać  25–45  cm
długości  koryta,  na  młode  25–35  cm.  Kojce  mogą  być  wykonane  z  impregnowanego  drewna,
a jeszcze  lepiej  z  metalowych  rurek,  które  są  znacznie  trwalsze.  RównieŜ  z  Ŝelaznych  rurek
i metalowej  siatki  moŜe  być  wykonane  ogrodzenie  wybiegów  i  okólników.  Na  urządzenie
wybiegu składa się ponadto utwardzenie (wybetonowanie lub wybrukowanie) części przyległej
bezpośrednio do budynku, aby zapobiec jego zawilgoceniu. W tym samym celu konieczne jest
zaopatrzenie budynku w rynny. Pozostałą część wybiegu zajmuje ryjowisko, na którym ziemię
naleŜy co jakiś czas zruszać. W obrębie wybiegów poŜądany jest betonowy basen do kąpieli ze
„schodkowatym” wejściem.

Budynki dla owiec

Owce umieszcza się w jednym budynku, a w przypadku większego stada w oddzielnych

pomieszczeniach.  Maciorki  z  jagniętami  znajdują  pomieszczenie  w  owczarni  matecznej,
młodzieŜ  w  wychowalniach  tryczków  i  maciorek,  a  tryki  reproduktory  w  specjalnych
domkach  (tabela  2).  Tradycyjne  budynki  dla  owiec  są  z  reguły  głębokie,  nowoczesne  zaś
wyposaŜone są w siatkowe podłogi i odpowiedni system zgarniaczy kału.

Tabela 2. Powierzchnia niezbędna dla owiec róŜnej płci i wieku jest następująca [wg.Mercik]

Płeć owiec

Powierzchnia w m

Tryk

2-3

Maciora

1–1,5

Jarka

0,8–1,0

Jagnię

0,5–0,6

Dla dobrej wentylacji owczarnia powinna mieć w obu ścianach szczytowych drzwi

dwudzielne i dwuskrzydłowe. Na jedną dorosłą sztukę powinno przypadać 2,5 m³ powietrza.

Owczarnie mateczne są zwykle budynkami wysokimi (stropowe 5 m, bezstropowe

ok.7 m) i szerokimi co najmniej 12 m. Do odgradzania owiec słuŜą lekkie płotki o wysokości

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

0,85–1,0  m.  Płotki  (lasy)  składają  się  przewaŜnie  z  3  poziomych  drąŜków,  połączonych
poprzecznie  mieczami  i  szczeblami  rozstawionymi  co  8  cm.  Mogą  one  być  takŜe  wykonane
z desek (łat). Wykorzystuje się do tego celu równieŜ siatkę i metalowe rury. Do ustawiania las
słuŜą kołki wbite z dwóch stron w mierzwę i związane u góry. PoniewaŜ paszarnia lokowana
jest  zwykle  w  przybudówce,  od  jej  strony  wzdłuŜ  ściany  odgradza  się  zwykle  korytarz
paszowy,  aby  uniknąć  przeskakiwania  licznych  las.  Paszarnia  zazwyczaj  oddzielona  jest  od
owczarni aŜurową ścianą i w ten sposób jest ogrzewana. Pasze daje się w paśnikach zwanych
jasłami. Są to płytkie Ŝłoby z umocowanymi powyŜej drabinkami na siano i słomę. Dla owiec
dorosłych dno paśnika powinno być umieszczone około 40 cm, a dla jagniąt około 30 cm nad
ziemią. Wysokość paśnika – około 115 cm, długość 4 m, rozstęp szczebli 10–12 cm. Na jedną
owcę  potrzeba  około  40  cm  bieŜących  paśnika.  Domki  dla  tryków  zaopatrzone
w odpowiednie  wybiegi  buduje  się  obok owczarni matecznych. Mają one przewaŜnie kształt
sześcio- lub ośmiokąta. Ściany domków wykonuje się z podwójnych desek i wolną przestrzeń
między  nimi  wypełnia  trocinami,  torfem  lub  plewami.  Dach  kryty  jest  najczęściej  słomą  lub
trzciną.  Mogą  to  być  równieŜ  lekkie  (z  pianobetonu)  budynki  murowane.  Wewnątrz  domek
rozdzielony  jest  drewnianymi  ściankami  po  przekątnych,  w  ten  sposób  powstaje
pomieszczenie dla kilku tryków, z których kaŜdy ma w zewnętrznej ścianie oddzielne wyjście
na  indywidualny  okólnik.  Zagrody  muszą  równieŜ  przylegać  do  owczarni  matecznej,  aby
w okresie zimy lub w czasie zadawania paszy móc wypędzać owce na spacer.

Budynki i pomieszczenia dla drobiu

Rodzaje budynków i pomieszczeń dla drobiu zaleŜą od tego, czy mieścić będą ptactwo

grzebiące, czy wodne. Istnieją równieŜ róŜnice w konstrukcji i wyposaŜeniu pomieszczeń
związane z gatunkiem, typem uŜytkowym i wiekiem zwierząt.

Większe fermy drobiowe, składają się z wychowalni piskląt (zaopatrzonej w sztuczne

kwoki),  wychowalni  młodzieŜy,  szop  dla  starszej  młodzieŜy  i  pomieszczeń  dla  niosek  oraz
paszarni. W fermach hodowlanych znajdują się ponadto: zakład wylęgu drobiu ze składem na
jaja,  kurniki  stada  podstawowego,  kurniki  selekcyjne  stadek  zarodowych.  Znany  jest
całoroczny  system  utrzymania  kur-niosek  w  pomieszczeniu  wyposaŜonym  w  baterie  lub  na
głębokiej  ściółce.  Ściółkę  tę  sporządza  się  z  włóknistego  torfu,  liści,  pociętej  słomy  Ŝytniej
lub  kukurydzianej,  plew,  igliwia,  itp.  Na  1  m²  daje  się  15  kg  ściółki  (na  spód  sypie  się  dla
dezynfekcji  palone  wapno).  Ściółka  ułatwia  sprzątanie,  zapewnia  dobre  warunki  termiczne
w kurniku, skłania kury do stałego ruchu i stanowi dla nich źródło witaminy B12.

Kurczęta rzeźne (brojlery) wychowywane są równieŜ na głębokiej ściółce, lub

w paropiętrowych  klatkach  ustawionych  w  baterie.  Tradycyjne  pomieszczenia  dla  drobiu
mogą  być  niskie,  o  jednospadowym  dachu.  Dla  dorosłych  osobników  przednia  ściana
z oknami ma 2,5 m, tylna 1,80–1,0 m. Budki dla kurcząt są znacznie niŜsze – 1,8 m.

W fermach hodowlanych moŜna przyjąć jako niezbędną dla 1 dorosłej sztuki

następującą powierzchnię podłogi: kury – 0,25-0,28 m², indyczki – 0,7 m², kaczki –
0,33 m², gęsi – 0,8 m².

Wielkość ptaków ma równieŜ wpływ na wymiary otworów wylotowych z budynków na

wybiegi. Wymiary otworów wynoszą w: kurniku 0,25 x 0,25 m, indyczniku 0,4 x 0,5 m,
kaczkarni 0,3 x 0,3 m i gęsiarni 0,4 x 0,4 m.

W celu ochrony przed napływem do budynku zimnego powietrza z zewnątrz, przy

wylotach od strony wybiegów umieszcza się budki. Podobne znaczenie ma przedsionek przy
drzwiach wejściowych.

Ptactwo wodne pozostaje w swoich pomieszczeniach cały czas na podłodze, natomiast

dla kur i indyków konieczne są grzędy przybite w jednej płaszczyźnie do poprzecznych spon
listwy; dla kur o przekroju 5 x 4 cm, dla indyków 6 x 5 cm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Grzędy i podrzędna [wg. Jankowski]

Indykom przybija się grzędy co 60 cm, a dla kur co 30 cm. Chcąc utrzymać czystość oraz

ochronić  przed  zimnym  powietrzem,  grzędy  umieszcza  się  na  podgrzędnej  (w  odległości
15 cm  od  jej  powierzchni).  Podgrzędną  (rys.  4)  stanowi  umieszczony  na  koziołkach  zbity
z desek  blat.  W  nowoczesnych  kurnikach  i  indycznikach  zamiast  podgrzędnej  stosuje  się
wykonaną  z  drewna  lub  betonu  skrzynię  nawozową  o  głębokości  80–100  cm.  Dla
zmniejszenia  wydzielania  gazów  blat  posypuje  się  sieczką,  torfem,  superfosfatem,  palonym
wapnem, popiołem drzewnym, itp. Grzędy umieszcza się przy ścianie przeciwległej do okien.

W pomieszczeniach dla niosek muszą być urządzone gniazda (wymoszczone słomą

skrzynki). Dla indyków, kaczek i gęsi umieszczane na poziomie ściółki lub ziemi (przepiórki
znoszą jaja na ziemię lub na dno klatki; nie potrzebują gniazda). Gniazda dla kur składają się
z dwóch lub trzech kondygnacji. Przyjmuje się, Ŝe na jedno gniazdo przypada w zaleŜności od
gatunku: 6 kur, 4 indyczki, l kaczka i l gęś. Wygodne są gniazda zaopatrzone w podłogę
w formie pochylni, po której jaja staczają się na zewnątrz i są widoczne zaraz po zniesieniu.

Do pomieszczeń dla drobiu hodowlanego powinny przylegać wybiegi o powierzchni

przynajmniej 3-krotnie większej niŜ powierzchnia budynku. Wybiegi grodzi się najlepiej
siatką lub gałęziami, wikliną, sztachetami itp. Dla kur i indyków ogrodzenie musi mieć
wysokość około 1,7–2,3 m, dla kaczek 0,5–0,7 m, dla gęsi 0,8–1,0 m.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są podstawowe wymagania związane z lokalizacją i konstrukcją budynków

inwentarskich?

2.  Jakie moŜna wyróŜniać części składowe budynków inwentarskich?
3.  Czym róŜnią się budynki i pomieszczenia dla poszczególnych gatunków zwierząt?
4.  Jak wymiary i rozplanowanie budynku, wpływają na efektywność mechanizacji?
5.  Jaka powinna być obsada poszczególnych zwierząt na 1 m²?
6.  Jakie są sposoby utrzymywania poszczególnych zwierząt?
7.  Jakie przepisy regulują techniczną kwestię z zakresu budownictwa?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określanie lokalizacji wybranego pomieszczenia inwentarskiego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) obejrzeć foliogramy, rysunki przedstawiające róŜne lokalizacje budynków inwentarskich,
2) przeanalizować mapy geologiczne terenu pod budynek wybranego pomieszczenia

inwentarskiego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) narysować szkic budynku uwzględniający jego główne elementy zgodnie z przyszłym

przeznaczeniem,

4) zaplanować właściwe materiały budulcowe,
5) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rysunki, szkice i foliogramy róŜnych budynków inwentarskich,

−

rzutnik,

−

mapy.

Ćwiczenie 2

Ocenianie stanu technicznego i wyposaŜenia budynków inwentarskich.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć budynek inwentarski,
2)  określić jego stan techniczny. Uzyskane dane zapisać,
3)  opisać jego wyposaŜenie,
4)  określić system utrzymania zwierząt w budynku inwentarskim,
5)  obliczyć powierzchnię przypadającą na jedno zwierzę,
6)  porównać uzyskane wyniki z normami dla danego budynku,
7)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

uŜytkowany budynek inwentarski,

−

wyposaŜenie budynku inwentarskiego,

−

normatywy powierzchni,

−

miara,

−

kalkulator,

−

papier.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić właściwą lokalizację dla budynku inwentarskiego?

2) wymienić elementy budynku inwentarskiego?

3) dobrać właściwe materiały budowlane?

4) ekonomicznie

rozplanować

przestrzeń

budynkach

dla

poszczególnych gatunków zwierząt?

5) zaplanować w budynkach pomieszczenia dla zwierząt ze względu na

ich wiek i płeć?

6) wymienić niezbędne wyposaŜenie budynków inwentarskich?
7) charakteryzować budynki inwentarskie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej

4.2.1. Materiał nauczania

Mechanizacja produkcji zwierzęcej jest ściśle uzaleŜniona od budynków inwentarskich,

których  kształt  i  rozplanowanie  mają  decydujący  wpływ  na  organizację  i  metody  pracy.  Ze
względu  na  ścisłą  zaleŜność  efektów  mechanizacji  od  wymiarów  i  rozplanowania  budynku,
naleŜy  odpowiednie  jej  wymagania  uwzględnić  juŜ  przy  projektowaniu.  Trzeba  więc
pamiętać,  np.:  o  odpowiedniej  szerokości  i  wysokości  drzwi  oraz  o  wymiarach  korytarzy
w oborze  w celu  umoŜliwienia  przejazdu  ciągnika  (usuwanie  obornika  i  zadawanie  paszy),
o właściwej  konstrukcji  poddasza  uŜytkowego,  umoŜliwiającej  mechaniczny  załadunek
paszy,  o odpowiedniej  długości  stanowisk  dla  krów,  pozwalającej  na  zastosowanie
przenośników  obornika.  W  celu  umoŜliwienia  stosowania  dowolnej  technologii  chowu
i systemu  mechanizacji  poszczególnych  procesów  produkcyjnych,  jak  równieŜ  ewentualnej
zmiany  lub  unowocześnienia  tych  systemów  budynek  powinien  mieć  dostatecznie  duŜą
rozpiętość  i konstrukcję  bezsłupową.  Budowane  oddzielnie  pomieszczenia  składowo-
gospodarcze,  stanowiące  funkcjonalną  całość  z  budynkami  inwentarskimi,  powinny  być
połączone z nimi urządzeniami przenośnikowymi w celu ułatwienia transportu.

Jako zasadę naleŜy przyjąć, Ŝe wykonanie projektu budowlanego powinno być

poprzedzone opracowaniem projektu technologicznego, obejmującego równieŜ zaplanowanie
rozmieszczenia maszyn i urządzeń. Nieprawidłowo zaprojektowany budynek moŜe być
przyczyną niskiej wydajności pracy.

W produkcji zwierzęcej, maszyny stosuje się przewaŜnie stacjonarne, a praca rozłoŜona

jest  równomiernie  w  ciągu  roku,  bez  spiętrzeń,  i  przewaŜnie  odbywa  się  w  budynkach
zamkniętych.  Mechanizacja  wpływa  wielokierunkowo  na  przebieg  prac  związanych
z chowem  zwierząt,  a  wiele  stosowanych  maszyn  i  urządzeń  bezpośrednio  oddziałuje  na
procesy  fizjologiczne  u  zwierząt.  Mechanizacja  ma  teŜ  zasadniczy  wpływ  na  zmniejszenie
pracochłonności  oraz  na  poprawę  jakości  otrzymywanych  produktów.  Obok  aspektu
ekonomicznego  (zwiększenie  wydajności  pracy  i  obniŜenie  kosztów  własnych)  duŜe
znaczenie ma równieŜ socjologiczny aspekt mechanizacji: poprawa warunków higienicznych
oraz  zmniejszenie  uciąŜliwości  wykonywanych  prac.  Stosowanie  nowoczesnych,  a  przy  tym
często  skomplikowanych  maszyn  i  urządzeń  wymaga,  starannej  ich  obsługi  i  konserwacji
w celu  zapewnienia  ich  ciągłej  i  bezawaryjnej  pracy.  Konieczne  więc  staje  się  podniesienie,
kwalifikacji personelu zatrudnionego w produkcji zwierzęcej.

Zastosowanie pełnych zestawów maszyn i urządzeń, tworzących kompleksowe linie

technologiczne,  wpływa  na  podniesienie  wydajności  pracy  oraz  na  obniŜenie  kosztów
produkcji.

Urządzenia wentylacyjne

Urządzenia wentylacyjne składają się zazwyczaj z kanałów doprowadzających świeŜe

powietrze  oraz  z  kanałów  odprowadzających  powietrze  zuŜyte,  zanieczyszczone.
W nowoczesnych  systemach  wentylacyjnych  moŜna  stosować  mechaniczne  (o  napędzie
elektrycznym) wentylatory wyciągowe.

Dobrze działające urządzenia wietrzące powinny zapewnić 1,5–2 krotną wymianę

powietrza w pomieszczeniach w ciągu 1 godziny (przy zwierzętach małych 5-krotną).

Przy wentylacji kanałowej wymiana powietrza powodowana jest ruchami powietrza na

zewnątrz budynku (wiatr) oraz cyrkulacją powietrza spowodowaną róŜnicą temperatury
panującą wewnątrz i na zewnątrz pomieszczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyloty kanałów wyciągowych wyprowadza się na wysokość 50 cm ponad dach

i nakrywa  daszkiem  dla  zabezpieczenia  przed  opadami.  Wielkość  przekroju  kanałów
wentylacyjnych  powinna  być  dostosowana  do  liczby  duŜych  zwierząt  (500  kg  Ŝywej  wagi)
zajmujących  pomieszczenie.  Przy  4  sztukach  instaluje  się  1  kanał  o  wymiarach  40  x  40  cm,
przy  6  sztukach  1  kanał  50  x  50  cm,  przy  8  sztukach  1  kanał  60  x  60 cm, przy 10 sztukach
2 kanały  40  x  40  cm.  Ogólnie  moŜna  przyjąć  w  większych  pomieszczeniach  1  kanał
o wymiarach 40 x 40 cm na 5 duŜych sztuk.

Do budynku znaczna ilość powietrza dostaje się przez róŜne szczeliny, głównie

w drzwiach  i  oknach,  stąd  ogólna  powierzchnia  przekroju  kanału  (lub  kanałów)
doprowadzającego  powinna  się  równać  mniej  więcej  ¾  powierzchni  przekroju  kanału  (lub
kanałów) wyciągowego.

Urządzenia kanalizacyjne

Urządzenia kanalizacyjne mają za zadanie odprowadzenie gnojówki (moczu

pomieszanego  z  cząsteczkami  kału)  do  specjalnego  zbiornika  połoŜonego  poza  obrębem
budynku.  Powierzchnia  podłóg  w  stanowiskach  i  kojcach  ma  wskutek  tego  spadek
(wynoszący  najczęściej  3%)  umoŜliwiający  spływ  w  kierunku  kanału  ściekowego,
prowadzącego  do  studzienek  przepływowych.  Stamtąd  gnojówka  zostaje  odprowadzona
podziemnymi kamionkowymi rurami do zasadniczego zbiornika.

Kanaliki ściekowe mają zwykle szerokość ok. 15 cm oraz zwiększającą się od ok. 10 cm

głębokość  przy  spadku  1,5–2%.  Kanaliki  jak  i  studzienki  przepływowe  wykonane  są
z betonu.  Stanowiska  lub  boksy  reproduktorów  (buhaje,  ogiery)  mają  niekiedy  dośrodkowy
spadek.  Odpływ  zaopatrzony  jest  w  kratę  nakrywającą  wlot  podziemnej  rury
odprowadzającej.  Jak  juŜ  wspomniano  pomieszczenia  bezściółkowe  zaopatrzone  są
w głębokie  kanały  nakryte  rusztami  bądź  podłogami  szczelinowymi  nad  kanałami
połączonymi ze zbiornikami znajdującymi się poza obrębem budynku.

Urządzenia wodociągowe i wodopojowe

Woda doprowadzana jest rurami wodociągowymi, przy czym w pomieszczeniach

pomocniczych  czerpie  się  ją  z  kranu,  a  pojenie  zwierząt  moŜe  być  rozwiązane  w  dwojaki
sposób:  za  pomocą  indywidualnych  (u  krów  jedno  na  dwa  stanowiska)  automatycznych
poideł  znajdujących  się  bezpośrednio  w  stanowiskach  lub  kojcach,  albo  przez  urządzenie
jednego  bądź  paru  koryt  wodopojowych,  do  których  zwierzęta  mają  stały  dostęp,  lub  są  do
nich dopuszczane.

Poidła automatyczne indywidualne stosowane są najczęściej w oborze i stajni, rzadziej w

chlewni (dla świń najlepsze są smoczkowe). Składają się one z Ŝeliwnych misek, do których
doprowadzony jest przewód wodociągowy zaopatrzony w zawór otwierany pod naciskiem
dźwigni (w formie pokrywy lub łyŜki), którą zwierzę naciska szukając wody.

Ptactwo wodne ma zwyczaj zanieczyszczania wody do picia. Wszystkim więc gatunkom

ptaków daje się wodę z automatycznych poideł. Nie jest wskazane bezpośrednie podłączenie
poideł  do  sieci  wodociągowej,  gdyŜ  zwierzęta  muszą  wtedy  pić  stale  zimną  wodę.  Najlepiej
jest,  jeśli  automaty  poidłowe  podłączone  są  do  samoczynnie  napełniającego się dość duŜego
zbiornika umieszczonego w paszarni, w którym woda będzie się odstawała i ogrzewała.

Ilość wody do pojenia i na potrzeby pielęgnacyjno-oprzętowe wynosi na dobę: dla klaczy

karmiących 75 litrów, dla ogierów 60 litrów, dla młodzieŜy 40–50 litrów, dla koni roboczych
50  litrów,  dla  buhajów  80  litrów,  dla  krów  dojnych  100  litrów,  dla  młodzieŜy  bydlęcej
60 litrów,  dla  knurów  i  macior  60  litrów,  dla  warchlaków  i  tuczników  40  litrów,  dla  owiec
dorosłych  i  kóz  10  litrów,  dla  kur  i  perliczek  0,5  litra,  dla  gęsi  lub  kaczek  1,5  litra,  dla
indyków 1,0 litra, (na cały odchów).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Urządzenia ogrzewające

Urządzenia ogrzewające mają zastosowanie jedynie w chlewniach macior, cielętnikach,

kurnikach  oraz  paszarniach.  Tam  bowiem  są  one  najbardziej  potrzebne.  MoŜna  je
zainstalować  bądź  w  formie  Ŝeliwnych  grzejników  o  cyrkulacji  parowej  lub  wodnej,
umieszczonych  na  ścianach  chlewni  i  kurników,  bądź  w  postaci  systemu  rur  (równieŜ
o cyrkulacji  parowej  lub  wodnej)  przeprowadzanych  pod  posadzką  kojców  macior  i  prosiąt.
Para  lub  gorąca  woda  uŜywana  do  ogrzewania  moŜe  być  czerpana  ze  specjalnych  urządzeń,
tzw. wytwarzaczy pary, które mogą słuŜyć do parowania ziemniaków i innych celów.

W produkcji zwierzęcej wprowadza się mechanizację następujących procesów

produkcyjnych:

−

transport i zadawanie pasz,

−

usuwanie obornika,

−

uzyskiwanie i wstępna przeróbka produktów zwierzęcych.
Zakres mechanizacji oraz zestaw odpowiednich maszyn i urządzeń uzaleŜnione są od

przesłanek ekonomicznych oraz przede wszystkim od wielkości pogłowia.

MoŜna mówić o urządzeniach do zadawania paszy dostosowanych do poszczególnych

gatunków  zwierząt  i  grup  wiekowych  oraz  do  poszczególnych  rodzajów  pasz.  Poza
urządzeniami  do  skarmiania  paszy,  zwłaszcza  u  zwierząt  utrzymywanych  w  zbiorowych
pomieszczeniach,  moŜna  stosować  specjalne  urządzenia  do  jej  zadawania,  transportu
i rozdzielania. Są to transportery przenoszące kiszonkę wprost z silosu do Ŝłobów w oborach
lub  rurociągi  dostarczające  wilgotną  mieszankę  z  paszarni  do  koryt  w  chlewniach.  Znane  są
równieŜ  samobieŜne  urządzenia  do  zadawania  paszy,  stosowane  m.in.  przy  bateryjnym
utrzymaniu kur niosek lub brojlerów oraz królików.

Niektóre z nich połączone są z urządzeniem do przyrządzania karmy, albo nawet jej

pozyskiwania.  Na  przykład  kosiarko-ładowacz  (silosokombajn)  Orkan  współpracuje  ze
specjalną przyczepą obudowaną wysokimi ścianami, do której zsypuje się skoszoną i pociętą
na  sieczkę  zielonkę.  Przyczepa  zaopatrzona  jest  w  dno  w  formie  taśmy  „bez  końca”,
przesuwanej  wałkiem  traktora.  Z  dna  zielonka  dostaje  się  na  transporter  pionowy,  mający
wylot  tak  umieszczony,  Ŝe  w  czasie  jazdy  przez  korytarz  paszowy  spada  ona  wprost  do
Ŝ

łobów.

Urządzenia do pobierania pasz

Wycinaki kiszonki przeznaczone są do wycinania bloków kiszonki i sianokiszonki

z pryzm i silosów oraz ich przewozu do miejsca skarmiania lub załadunku wozu paszowego.
Wielką zaletą wycinaków szczękowych jest krótki czas wycinania bloków z pryzmy, ich
prosta konstrukcja oraz to, Ŝe w miejscu cięcia pozostaje gładka powierzchnia, a proces cięcia
nie narusza struktury pryzmy, dzięki czemu nie zachodzą procesy gnilne w silosie jak
i wyciętym bloku kiszonki (rys. 5).

Rys. 5. Wycinak kiszonki [wg. Katalogu Sigma]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ma to szczególne znaczenie, gdy ilość pobrań kiszonki z tego samego miejsca silosu jest

stosunkowo  rzadka.  RóŜne  wersje  wykonań  pozwalają  zawieszać  je  na:   trzypunktowych
układach  zawieszenia  ciągnika,   róŜnego  typu  ładowaczach  czołowych,   suwnicach
wspomagających  w  zaleŜności  od  wymagań  i  posiadanego  sprzętu  w gospodarstwie.
Przykręcane noŜe tnące, pozwalają na szybką wymianę podczas ewentualnego uszkodzenia.

Szarpaki kiszonki są równieŜ narzędziami przeznaczonymi do pobierania kęsów kiszonki

z  silosów.  Znajdują  zastosowanie  tam,  gdzie  kiszonka sporządzona została z krótko pociętej
trawy  lub  kukurydzy,  a  częstotliwość  pobierania  paszy  z  silosu  jest  na  tyle  duŜa, Ŝe
w naderwanej  kiszonce  nie  zajdą  procesy  gnilne.  Szarpaki  przystosowane  są  do  zawieszania
na ładowaczach czołowych. Wielką zaletą  szarpaków kiszonki jest  ich pełne wykorzystanie
do  załadunków  wozów  paszowych.  Pobieramy  nimi  zarówno  kiszonkę  jak  i  komponenty
sypkie bez konieczności przezbrajania ładowacza czołowego (Rys. 6).

Rys. 6. Szarpak kiszonki [wg. Katalogu Sigma]

Suwnica wspomagająca jest urządzeniem, które pozwala na pobieranie wycinakami

kiszonki  z pryzm  i  silosów  o  wysokości  do  2,50  m.  Do  zawieszonej  na  trzypunktowym
układzie  zawieszenia  ciągnika  suwnicy,  montujemy  wycinak  kiszonki.  Dzięki  siłownikowi
hydraulicznemu  w  suwnicy  uzyskujemy  moŜliwość  regulowania  wysokości  połoŜenia
wycinaka  kiszonki.  Suwnica  z  powodzeniem  zastępuje  zdecydowanie  droŜszy  ładowacz
czołowy  i  ma  zastosowanie  wszędzie  tam,  gdzie  kiszonka  dowoŜona  jest  bezpośrednio  do
obór.

Chwytaki bel okrągłych przeznaczone są do przenoszenia i załadunku – do paszowozów

bel sianokiszonek, słomy lub siana. Przystosowane są do zawieszania na ładowaczach
czołowych (rys. 7).

Rys. 7. Chwytak bel [wg. Katalogu Sigma]

Urządzenia do usuwania obornika

Podczas projektowania i budowy płyt obornikowych naleŜy uwzględnić:

−

ilość produkowanego obornika,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

sposób usuwania obornika z budynku inwentarskiego,

−

sposób wybierania obornika z płyty obornikowej podczas wywoŜenia go w pole.
Ilość produkowanego obornika i sposób jego przechowywania decydują bezpośrednio

o wielkości płyty. Lokalizacja i rozwiązanie konstrukcyjne jest uzaleŜnione od sposobu
usuwania obornika z płyty i z budynku inwentarskiego. Często pomijany problem lokalizacji
wpływa później na większy nakład pracy.

Płyta obornikowa moŜe znajdować się na powierzchni terenu lub moŜe być zagłębiona,

moŜe  mieć  ściany  boczne  ze  wszystkich  lub  tylko  z  niektórych  stron.  Istnieje  wiele  metod
usuwania  odchodów  zwierzęcych  z  budynków  inwentarskich.  ZaleŜą  one  przede  wszystkim
od stosowanych systemów utrzymania zwierząt, przyjętych rozwiązań technologicznych oraz
zastosowanych urządzeń technicznych.

Zgarniacze odchodów w zaleŜności od rozwiązania mogą pracować w ruchu ciągłym lub

posuwisto-zwrotnym.  Zgarniacz  poprzeczny  z  wyrzutnią  (rys.  7)  słuŜy  tylko  do  usuwania
obornika  słomiastego  i  moŜe  być  stosowany  równieŜ  do  współpracy  z innymi  zgarniaczami
podłuŜnymi,  np.  w  oborach  uwięziowych.  Zgarniacz  taki  moŜe  być  zakończony  nie  tylko
wyrzutnią  napowietrzną,  ale  teŜ  wyrzutnią  podziemną,  tłokową  i  moŜe  być  wówczas
stosowany  zarówno  do  wypychania  obornika,  jak  i  gnojowicy  w  postaci  naturalnej  lub
częściowo zagęszczonej dodatkiem ściółki (rys. 8).

Coraz częściej, szczególnie w chowie trzody chlewnej stosowany jest system utrzymania

zwierząt na głębokiej ściółce. Stosuje się teŜ system ze ściółką średnio głęboką i pochyłą
posadzką części legowiskowej dla zwierząt z tak zwanym samospławialnym obornikiem
(rys. 9).

Rys. 7. Obora wolnostanowiskowa boksowa, legowiska z wyściółką, usuwanie obornika zgarniaczem

uchylnym lub delta oraz zgarniaczem z wyrzutnikiem: a) rzut, b) przekrój; 1.stanowiska boksowe,
2 – korytarz gnojowy, 3 – korytarz paszowy, 4 – zgarniacz odchodów uchylny, 5 – zgarniacz
poprzeczny, 6 – wyrzutnia zgarniacza poprzecznego, 7 – płyta obornikowa [wg. Grela]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 8. Schematy obór uwięziowych, ściółkowych z róŜnymi rozwiązaniami procesu usuwania obornika

zgarniaczem lub szuflą mechaniczną: 1 – zgarniaczem z kanału gnojowego i pompą tłokową na zewnątrz
budynku,  2  –  przenośnikiem  okręŜnym  z  wyrzutnią  na  zewnątrz  od  strony  szczytowej,  3  –  spychaczem
czołowym  na  ciągniku,  4  –  przenośnikiem  jak  w  pkt.3,  lecz  z  wyrzutnią  z  boku  budynku,
5  –  zgarniaczami  posuwisto-zwrotnymi  z  kanałów  podłuŜnych  do  końca  budynku  i  zgarniaczem
poprzecznym  z  wyrzutnią  na  zewnątrz,  6  –  zgarniaczami  jak  w  pkt.  poprzednim  do  środka  budynku
i zgarniaczem z wyrzutnią na zewnątrz [wg. Grela]

Rys. 9. Przekrój podłuŜny kanału z samospływem okresowym [wg. Grela]

Czołowy zgarniacz do usuwania obornika bez liny i łańcucha urządzenie samobieŜne,

napędzane  za  pomocą  silnika  elektrycznego  nie  wymaga  Ŝadnych  dodatkowych
mechanizmów  napędowych.  Zgarniacz  pracuje  tylko  w  linii  prostej,  wypychając  obornik
z całej  długości  obiektu  za  jednym  przejazdem,  jeden  cykl  oczyszczania  budynku  trwa
4-8 min,  jest  to  zaleŜne  od  długości  roboczej  zgarniacza.  Wypycha  obornik  na  pryzmę
gnojownika  lub  przyczepę.  Urządzenie  obsługuje  jeden  lub  dwa  rzędy  stanowisk.
W przypadku chowu trzody zaleca się zgarniacz moŜliwie najszerszy.

Hydrauliczny zgarniacz obornika H-623 jest jednym z najnowocześniejszych systemów

usuwania  obornika  (rys.  10).  Urządzenie  jest  przeznaczone  do  pracy  w  oborach  przy
usuwaniu  obornika  od  krów  mlecznych  i  opasów  oraz  w  chlewniach  z  systemem
„samospławnym” (nachylenie posadzki w kierunku kanału). Obornik z kanału jest podawany
cyklicznie  do  jednostki  końcowej  (prasy),  która  usuwa  go  na  zewnątrz  obory.  Zaletą  tego
systemu  jest  znaczne  zmniejszenie  objętości  usuwanego  obornika  oraz  polepszenie  jego
jakości  na  skutek sprasowania. Urządzenie działa niezawodnie w oborach do długości 50 m,
zarówno  jako  ciągi  pojedyncze,  lub  obustronne  wzdłuŜ  budynku  z  dodatkowym  ciągiem
poprzecznym. Pracuje z prędkością bezpieczną dla zwierząt. Jest ciche i wydajne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Hydrauliczny zgarniacz obornika H-623 [wg. Katalogu Sigma]

Urządzenia udojowe

Do dojenia krów na stanowiskach w mniejszych oborach uŜywa się dojarek systemu

bańkowego,  w  większych  –  przewodowego  (mleko  nie  spływa  do  bańki,  a  zasysane  jest  do
rurociągu  prowadzącego  do  centralnego  zbiornika,  znajdującego  się  wewnątrz  lub  na
zewnątrz obory).

W centralnych dojarniach (halach udojowych) moŜe być stosowany:

−

układ tandemowy, w którym krowy stoją jedna za drugą, ale mają umoŜliwione
indywidualnie wyjście w bok, w związku z czym w zaleŜności od indywidualnego czasu
udoju moŜe następować na stanowiskach zmiana pojedynczych sztuk,

−

układ  jodełkowy,  w  którym  krowy  ustawione  są  ukośnie  obok  siebie  tak,  Ŝe  od  strony
dojarza pozostają tylko wolne partie zadów. Wprowadzanie i wyprowadzanie odbywa się
grupami,  jest  równieŜ  znany  model  z  indywidualną  wymianą  sztuk.  System  ten
umoŜliwia  lepszą  obserwację  przebiegu  udoju  ze  względu  na  małe  odległości  między
wymionami krów (0,9–1,0 m). Przy tym układzie dojarz przechodząc od krowy do krowy
ma do przejścia stosunkowo małą odległość,

−

układ karuzelowy („rotolaktor”) składa się z platformy obrotowej, na której znajdują się
stanowiska  udojowe.  Krowy  zgromadzone  w  „poczekalni”  kolejno  podchodzą
korytarzykiem  do  obwodu  platformy.  Natrafiwszy  na  wolne  stanowisko  wchodzą  nań
(bądź zostają wniesione ruchomym pomostem). W ten sposób odbywają okręŜną podróŜ,
podczas  której  zostają  wydojone,  a  przed  „nadjechaniem”  do  korytarza  wejściowego
trafiają  na  korytarz  wyjściowy  i  opuszczają  platformę,  zwalniając  miejsce  dla  kolejnych
„pasaŜerek”.
We  wszystkich  wymienionych  układach  stanowisko  udojowe  znajduje  się  na

podwyŜszeniu w stosunku do podłoŜa, na którym stoi dojarz (bądź podłoga, po której się on
porusza  jest  zagłębiona),  co  pozwala  mu  wykonać  czynności  związane  z  masaŜem  wymion,
nakładaniem kubków udojowych w postawie wyprostowanej, ogranicza to uciąŜliwość pracy.
Otwieranie  przed  wejściem  krów  i  zamykanie  po  wejściu  krów  metalowych  obramowań
stanowisk udojowych odbywa się za pomocą pneumatycznych automatów.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie maszyny i urządzenia mają zastosowanie w budynkach inwentarskich?
2.  Czym charakteryzują się urządzenia zewnętrzne i wewnętrzne o charakterze specjalnym?
3.  Jakie  zasady  obowiązują  podczas  eksploatacji  i  konserwacji  maszyn  i  urządzeń

w budynkach inwentarskich?

4.  Jakie są zalety zastosowania nowoczesnych urządzeń i maszyn?
5.  Co powinno być na wyposaŜeniu obory?
6.  Co naleŜy uwzględnić przy planowaniu płyty obornikowej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznawanie maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji zwierzęcej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć film „Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej”,
2)  obejrzeć maszyny i urządzenia stosowane w oborze,
3)  zapoznać się z budową i działaniem maszyn i urządzeń w oborze,
4)  narysować schemat dojarni,
5)  objaśnić rysunki,
6)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

film „Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej”,

−

maszyny i urządzenia stosowane w oborze,

−

zestaw multimedialny,

−

kartki i przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Określanie moŜliwości mechanizacji prac w oborach, chlewniach i stajniach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zapoznać się z wyposaŜeniem obory,
2) opisać stanowisko:

a)  długość stanowiska,
b)  obecność przegród,
c)  podłoga i ściółka,

3) opisać obszar paszowy:

a)  Ŝłób,
b)  kształt i rozmieszczenie poideł,
c)  sprzęt do zadawania pasz,

4)  określić rodzaj uwięzi,
5)  określić sprzęt do udoju,
6)  określić wyposaŜenie magazynu mleka:

a) zbiorniki zbiorcze na mleko,
b) system odzyskiwania ciepła z procesu schładzania mleka,

7) określić moŜliwości mechanizacji prac w oborze,
8) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

obora z wyposaŜeniem,

−

kartki i przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozpoznać maszyny i urządzenia w budynkach inwentarskich?

2) podać zalety mechanizacji produkcji zwierzęcej?

3) określić zaleŜność efektów mechanizacji od wymiarów

i rozplanowania budynku?

4) zachować bezpieczeństwo w czasie obsługi maszyn i urządzeń?

5) dobrać właściwe maszyny do określonej hodowli?

6) obliczyć koszty uŜytkowania maszyn i urządzeń?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
3.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi.
4.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
5.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 30 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Na zewnątrz obory rura wodociągowa musi znajdować się poniŜej poziomu

a)  przemarzania gruntu.
b)  80 cm.
c)  140 cm.
d)  160 cm.

2. Do kanalizacji sanitarnej muszą być odprowadzone ścieki

a)  z mycia dojarni.
b)  sanitarne.
c)  gnojówki.
d)  gnojowicy.

3. Celem zastosowania połączenia ekwipotencjalnego jest przeciwdziałanie awariom

w instalacji
a)  wodociągowej.
b)  kanalizacyjnej.
c)  elektrycznej.
d)  wentylacyjnej.

4. Na rysunku obok przedstawiono

a)  blok oporowy.
b)  studzienkę rewizyjną.
c)  rurociąg grawitacyjny.
d)  przepompownię ścieków.

5. Wnętrze krytej ujeŜdŜalni powinno być obudowane bandą ustawioną pod kątem

w stosunku  do  ściany  ujeŜdŜalni,  co  zabezpiecza  nogę  jeźdźca  przed  przyciśnięciem
przez konia do ściany. Wysokość bandy powinna wynosić
a)  1,0 m.
b)  1,2 m.
c)  1,4 m.
d)  1,6 m.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Płytkie Ŝłoby z umocowanymi powyŜej drabinkami na siano i słomę określamy

a)  jasłem.
b)  Ŝłobem.
c)  ostwią.
d)  lasem.

7. Dla klaczy ze źrebakami przy planowaniu biegalni naleŜy przewidzieć powierzchnię

a)  15 m².
b)  12 m².
c)  9 m².
d)  6 m².

8. Przy stadzie do 80–100 krów wszystkie rodzaje bydła utrzymuje się w

a)  jednym budynku oborowym.
b)  oborze i cielętniku.
c)  oborze, cielętniku i wychowalni młodzieŜy.
d)  oborze i wychowalni młodzieŜy.

9. Wielkość ptaków ma wpływ na wymiary otworów wylotowych z budynków na wybiegi.

Wymiary otworu wynoszący 0,25 x 0,25 m naleŜy zastosować w
a)  kurniku.
b)  indyczniku.
c)  gęsiarni.
d)  kaczkarni.

10. W praktyce materiały budowlane dzieli się na zimne i ciepłe. Do zimnych materiałów

zaliczamy
a)  drewno.
b)  cegłę dziurawkę.
c)  kamień.
d)  pustaki ŜuŜlowe.

11. Na wyposaŜeniu stajni powinien być

a)  trokar.
b)  ląŜa.
c)  jasło.
d)  lasy.

12. System, w którym konie utrzymywane są w grupach, posiada wszelkie zalety wynikające

z utrzymania koni a ponadto stwarza on koniom lepszą moŜliwość kontaktu z otoczeniem
oraz pozwala na większą swobodę ruchu. Opisany system to
a)  biegalnie.
b)  boksy.
c)  uwięziowy.
d)  alkierzowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Za rozwiązanie optymalne uwaŜa się magazynowanie pomiotu w pryzmach. Wybierając

miejsce na pryzmę naleŜy się kierować następującym zaleceniem
a)  tworzyć pryzmy w lekkim zagłębieniu.
b)  tworzyć pryzmy na otwartych przestrzeniach.
c)  umieszczać pryzmy na zawietrznej wobec budynków.
d)  poziom wód gruntowych wysoki.

14. Urządzenie na rysunku to

a)  Ŝłób dla konia.
b)  automatyczne poidło.
c)  urządzenie ogrzewające.
d)  urządzenie wentylacyjne.

15. Zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony środowiska, posadzka w pomieszczeniach

inwentarskich nie moŜe
a)  zapobiegać przesiąkaniu wody.
b)  być przepuszczalną.
c)  posiadać spadku w kierunku kanału ściekowego.
d)  utrudniać usuwania obornika.

16. Która konstrukcja karmidła nie zapewnia właściwego uŜytkowania

a)  bezproblemowe pobieranie paszy przez ptaki.
b)  umoŜliwia rozgrzebywanie paszy.
c)  regulacja poziomu paszy w karmidle.
d)  regulacja wysokości zawieszenia karmidła.

17. Grzędy montuje się w

a)  kurniku.
b)  gęsiarni.
c)  indyczniku.
d)  kaczkarni.

18. Rysunek przedstawia rozmieszczenie sprzętu dla piskląt w pierwszych dniach. Literą

a oznaczono
a) kwokę.
b) poidełko.

c) tackę do paszy

d) parawan.

19. Odległość płyty do składowania obornika od granicy działki powinna wynosić

a)  4 m.
b)  10 m.
c)  30 m.
d)  50 m.

20. Rysunek przedstawia

a)  siekacz do buraków.
b)  parnik elektryczny.
c)  kolumnę parnikową.
d)  rozdrabniacz uniwersalny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

UŜytkowanie maszyn i urządzeń oraz obiektów inwentarskich

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: