Choroby cywilizacyjne (zwane także chorobami XXI
wieku) - globalnie szerzące się, powszechnie znane
choroby, spowodowane rozwojem cywilizacji.
Częstotliwość ich występowania zależy od stopnia
rozwoju cywilizacyjnego społeczeństwa.
Nie ma dokładnego podziału i nie można
jednoznacznie powiedzieć czy dana choroba jest
chorobą cywilizacyjną.
Ich podstawową przyczyną jest rozwój cywilizacji
Są właściwe tylko dla czasów, w których żyjemy
Nie pojawiały się w przeszłości (ew. w sporadycznych
przypadkach)
Powszechnie i globalnie występujące
Choroba raz zakwalifikowana jako cywilizacyjna
pozostaje nią jedynie do czasu, kiedy ludzkość nie
upora się z owym problemem, a zachorowalność i
śmiertelność z jej powodu nie zmniejszy się i nie
straci wymiaru globalnego.
1. Nadmierny stres jest przyczyną takich schorzeń jak:
choroba niedokrwienna serca
nadciśnienie
cukrzyca typu II
otyłość
hiperkinezja
przeciążenie sensoryczne
zmiany neurasteniczne
zmiany psychotyczne
2. Niedobór naturalnych bodźców powoduje:
hipokinezję
hipowitaminozę
niedobory pokarmowe
deprywacje sensoryczne
chorobę sierocą
3.Zanieczyszczenie środowiska przyczynia się do:
subklinicznych i klinicznych zmian wywołanych czynnikami: fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi
schorzeń środowiskowych
4. Praca zawodowa:
choroby zawodowe
choroby związane z zawodem
choroby parazawodowe
wypadki przy pracy
wypadki komunikacyjne
urazy wojenne
Bezpośrednie
•
nieprawidłowe żywienie
•
mała aktywność fizyczna
•
palenie papierosów
Pośrednie
•
postępujące uprzemysłowienie
•
urbanizacja
•
wzrost napięcia nerwowego i sytuacji stresowych
•
skażenie środowiska
•
hałas
•
promieniowanie (głównie jonizujące).
Nadciśnienie tętnicze
otyłość
Zaburzenia lipidowe i
uszkodzenie śródbłonka
Cukrzyca typu 2
Miażdżyca i np. choroba wieńcowa
Choroby sercowo – naczyniowe:
a) Nadciśnienie tętnicze
b) Stabilna choroba wieńcowa
c) Zawał serca
d) Miażdżyca
Choroby układu oddechowego:
a) POChP
Otyłość
Cukrzyca
Nowotwory
Osteoporoza
Choroby przewodu pokarmowego:
a) Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
b) Choroba refleksowa przełyku
c) Żylaki odbytu
d) Biegunka
e) Zaparcia
Choroby alergiczne
Problemy psychologiczne, dewiacje społeczne:
a) Pracoholizm, alkoholizm, narkomania, uzależnienie od Internetu
b) Anoreksja, bulimia
c) Depresja i inne choroby afektywne
d) Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, natręctwa
e) Wypalenie zawodowe
Choroby zakaźne
a) AIDS
b) Gruźlica
Styl życia:
•
Otyłość / nieprawidłowe odżywianie
•
Palene tytoniu
•
Mała aktywność fizyczna
•
Stres
Biochemiczne czynniki ryzyka miażdzycy:
•
Zaburzenia metabolizmu lipidów
•
Zaburzenia metabolizmu węglowodanów (tzw. zespół metaboliczny X, Reavena,
polimetaboliczny)
-hiperglikemia
-hiperinsulinemia
•
Zaburzenia układu krzepnięcia i fibrynolizy
-fibrynogen, czynnik VII
-LPL (a)
•
Zaburzenia przemian wolnorodnikowych
-oznaczanie przeciwciał przeciwko oxy-LDL
•
Zaburzenia przemian aminokwasów
-hyperhomocysteinemia
•
Zaburzenia przemian prostanoidów
-spadek wydalania metabolitów prostacykliny
-wzrost wydalania metabolitów TXA2
•
zaburzenia czynności hormonalnych tarczycy, trzustki, gonad i nadnerczy
Czynniki indywidualne
•
Wiek
•
Płeć
•
Predyspozycje genetyczne
•
Choroby sercowo-naczyniowe w wywiadzie
Zmiany najczęściej obejmują: tętnice
mózgowe, wieńcowe lub obwodowe -
zwłaszcza kończyn dolnych, dna oka,
nerkowe oraz tętnicę główną, rzadko
tętnicę płucną.
Choroba wieńcowa
Udar
mózgu
(krwotoczny
lub
niedokrwienny)
Zwłóknienie mięśnia sercowego
Tętniaki
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) –
zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i
niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu
powietrza przez drogi oddechowe. Ograniczenie to
wynika z choroby małych dróg oddechowych i
zniszczenia miąższu płucnego (rozedmy) o różnym
nasileniu i jest najczęściej związane z nieprawidłową
odpowiedzią zapalną ze strony układu
oddechowego na szkodliwe pyły i substancje, z jakimi
chory ma do czynienia w ciągu swojego życia.
Palenie tytoniu
Zanieczyszczenie powietrza i narażenie
zawodowe
Choroba autoimmunologiczna
Czynniki genetyczne (gł. Niedobór alfa-1-
antytrypsyny
Zaburzenia rozwoju płuc w okresie
płodowym oraz ich wzrostu po urodzeniu
i w dzieciństwie
Stres oksydacyjny
Płeć (kobiety bardziej podatne na
działanie dymu tytoniowego
Częste infekcje w dzieciństwie
Niski status społeczno-ekonomiczne
Zły stan odżywienia ???
Astma ?
Dane na temat częstości występowania POChP są
niedoszacowane, głównie w związku z nierozpoznawaniem
wczesnych stadiów choroby, a także stosowaniem różnych
kryteriów diagnostycznych i metod określania chorobowości. Na
podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że około 1/4
osób w wieku > 40 lat ma ograniczenia przepływu w
drogach oddechowych mogące odpowiadać I stadium POChP.
Światowa Organizacja Zdrowia określa liczbę chorych na POChP
na 210 mln w skali światowej. W 2005 roku zmarło z tego
powodu 3 mln osób. WHO przewiduje, że POChP w 2030 roku
stanie się 4. przyczyną zgonów na świecie
W Polsce w latach 1999–2000 POChP była przyczyną 2,6%
zgonów mężczyzn i 1,3% kobiet. Rocznie w Polsce umiera z
powodu tej choroby 15 000 osób. Niemal połowa chorych umiera
w przeciągu 10 lat od momentu rozpoznania. U około 10%
populacji polskiej po 40. r.ż. stwierdza się cechy POChP
Częstość występowania POChP, a także jej
nieodwracalny przebieg połączony z narastającą liczbą
zaostrzeń, stanowi również poważny problem
ekonomiczny. W Unii Europejskiej całkowity koszt
związany z POChP wynosi ok. 4,7 mld euro. W USA
bezpośrednie koszty POChP (koszty służby zdrowia
związane z diagnostyką i leczeniem) w 2002 roku
wyniosły 18 mld dolarów, a koszty pośrednie (związane
z niesprawnością, absencjami w pracy itd.) – 14,1 mld
dolarów.
Zakażenie Helicobacter Pylori
Czynniki genetyczne
Palenie papierosów
Niesteroidowe leki przeciwzapalne
Stres
Złe nawyki żywieniowe
Rzadsze przyczyny:
zespół Zollingera-Ellisona
choroba Leśniowskiego-Crohna
nadczynność przytarczyc
mastocytoza układowa
zespół rakowiaka
bazofilia w zespołach mieloproliferacyjnych
przerost komórek G w części przedodźwiernikowej żołądka
zakażenie wirusami HSV i CMV
zakażenie Helicobacter heilmanni
leki
chlorek potasu
bisfosfoniany
mykofenolan mofetylu
zwężenie dwunastnicy
napromienianie
chemioterapia
sarkoidoza
przyczyny idiopatyczne
Jedna z najczęstszych chorób układu pokarmowego
Występuje u około 5-10% dorosłej populacji
Mężczyźni chorują 2 razy częściej niż kobiety (wrzód
dwunastnicy)
Od lat 50. ubiegłego wieku w rozwiniętych
krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej
sukcesywnie zmniejsza się zachorowalność na
wrzód dwunastnicy
Czynniki środowiskowe:
Czynniki infekcyjne (hipoteza higieny) – warunki
socjalne
Czynniki toksyczne, zanieczyszczenia środowiska –
spaliny silników, dym papierosowy
Ekspozycja na alergen
Karmienie piersią
Czynniki genetyczne
Występują u 30% społeczenstwa
Pyłkowica – 20%
Astma oskrzelowa – 5-8%
Atopowe zapalenie skóry – kilka % populacji dzieci; u
dorosłych objawia się u < 1%
Prawdopodobieństwo wystąpienia choroby atopowej u
potomstwa, gdy atopia nie występuje u rodziców
wynosi 12,5%
historię chorób afektywnych w rodzinie pochodzenia
czynniki społeczne (np. utrata lub brak wsparcia ze
strony innych, izolacja, niedostatki natury społeczno-
ekonomicznej)
czynniki psychologiczne (strata kogoś lub czegoś
ważnego, negatywne doświadczenia w dzieciństwie,
utrata poczucia własnej wartości)
Czynniki genetyczne
Czynniki biochemiczne (depresja endogenna)
Około 10% populacji cierpi na
depresję
Najczęściej ujawnia się pomiędzy 15.
a 30. rokiem życia
Dwa szczyty zachorowań: 30r.ż. i
60r.ż.
Częściej kobiety niż mężczyźni
25% epizodów trwa krócej niż jeden
miesiąc. 50% ustępuje przed
upływem trzech miesięcy. Depresja
ma skłonność do nawrotów. 75%
chorych zachoruje ponownie w ciągu
2 lat od wyleczenia poprzedniego
epizodu
Około 15% pacjentów z ciężką depresją umiera
wskutek samobójstwa, 20-60% chorych na depresję
próbuje sobie odebrać życie, 40-80% ma myśli
samobójcze.
kontakt zakażonej krwi z krwią lub błoną śluzową
osoby niezakażonej, np. używanie tej samej igły,
niewysterylizowanych narzędzi dentystycznych itp.,
kontakt seksualny (sperma, preejakulat, śluz
szyjkowy), dot. także kontaktów oralnych,
przeniesienie z matki na dziecko
Wedle danych PZH od 1985 do końca sierpnia 2006 zarejestrowano w Polsce
10 292 zakażenia HIV, 1.798 zachorowań na AIDS i 825 zgonów na skutek AIDS
Zwiększenie wydatków na leczenie
Świadczenia rentowe
Możliwość zmniejszenia występowania chorób
społecznych poprzez stosowanie profilaktyki i zmianę
nawyków/środowiska itd.
