dr hab. Robert Grzeszczak 

Katedra Prawa Europejskiego 

Wydział Prawa i Administracji UW 

 

KONSPEKT ZAJĘĆ – przepływ pracowników (trzy części): 

  

I część swobody przepływu pracowników:  
Podstawy prawne (art. 45 TFUE), osoby uprawnione do korzystania ze swobody przemieszczania się; 
obywatelstwo UE, pojęcie unijne „pracownik”, prawa przysługujące pracownikom i ich rodzinom, praca w 

administracji publicznej – wyjątek od art. 45 TFUE  

Część I: WSTĘP 

I. 

Kategorie osób uprawnionych do korzystania ze swobody przemieszczania się 

II. 

Podstawy traktatowe i prawo pochodne UE: 

Art. 45 TFUE, ale także - art. 3 TUE (cele) a tu m.in. (…) wysoki poziom zatrudnienia i ochrony socjalnej, 
podnoszenie standardu i jakości życia i spójność gospodarczą i społeczna (…). 
Stąd w pozostałych częściach (tytułach) TFUE uszczegółowienie: 

TYTUŁ IV SWOBODNY PRZEPŁYW OSÓB, USŁUG I KAPITAŁU 
Rozdział 1: Pracownicy  

TYTUŁ IX: Zatrudnienie 

Tytuł X: Polityka społeczna;  
Tytuł XII: edukacja, szkolenia zawodowe i młodzież 

Tytuł XVIII: Spójność ekonomiczna i społeczna 

 
Prawo pochodne: 

Rozporządzenie 1612/68 (OJ Sp. Ed. 1968, L 257/2, s. 475), prawa pracowników i ich rodzin 
Dyrektywa 68/360 (OJ Sp. Ed. 1968, L 257/13, s. 485), formalności dot. wjazdu i pobytu pracownika i jego rodziny 

(uchylona) 
Rozporządzenie 1251/70, prawo pozostania po okresie zatrudnienia 

Dyrektywa 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli UE i członków ich rodzin do swobodnego 
przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich  (Dz. Urz. UE 2004 L 158/77) 

Sytuację pracowników migrujących w odniesieniu do sfery zatrudnienia precyzuje rozporządzenie 492/2011 

 

III. 

Rynki pracy w EOG i w Szwajcarii oraz kwestia okresów przejściowych 

IV. 

Obywatelstwo UE – por. odp. konspekt z sem. zimowego!!!! 



 

Sprawa Micheletti C-369/90; Sprawa C-413/99 Baumbast [2002] ECR I-7091; Sprawa C-138/02 
Collins [2003]; Sprawa C-456/02 Trojani [2004], 7.09.04 



 

Sprawa Zhu i Chen (2002) i sprawa Zambrano (2011) 
 

V. 

Elementy swobody z art. 45 ust. 3 TFUE – spr. C-292/89 Antonissen [1991]: wyliczenie uprawnień 
pracowników migrujących w art. 45 TFUE jest przykładowe  

VI. 

Podmioty zobowiązane do przestrzegania przepisów dotyczących swobody pracowniczej 

Część II: pojęcie pracownika 

I. 

Pracownik – pojęcie unijne: 



 

Sprawa 75/63 Hoekstra [1964] ECR 177: pojęcie pracownika ma charakter wspólnotowy, definiuje 

je ETS 



 

Sprawa 53/81 Levin [1982] ECR 1035: praca w niepełnym wymiarze 



 

Sprawa 66/85 Lawrie-Blum [1986] ECR 2121:staż nauczycielski, niskie wynagrodzenie  



 

Sprawa 196/87 Steymann [1988] ECR 6159: praca dla wspólnoty religijnej 



 

Sprawa 344/87 Bettray [1989] ECR 1621: NIE - praca w ramach terapii anty-narkotykowej 



 

Sprawa C-357/89 Raulin [1992] ECR I-1027: niewielka ilość przepracowanych godzin 



 

Sprawa C-188/00 Kurz [2002] ECR I-10691: rodzaj i wysokość wynagrodzenia 



 

Sprawa C-138/02 Collins [2003]; status osób poszukujących pracy 

II. 

Swoboda i wyjątek – praca w administracji publicznej 

Zatrudnienie w administracji publicznej musi być oparte na stosunku lojalności wobec państwa oraz więzi 
narodowej (spr. 149-79 Komisja/Belgia; C-290/94 Komisja/Grecja). ETS sprecyzował 2 przesłanki: 

(1) bezpośredni lub pośredni udział w sprawowaniu władzy;  

oraz  

(2) ochrona ogólnych interesów państwa lub władz publicznych. 



 

Spr. 152/73 Giovanni Maria Sotgiu p. Poczta Niemiecka 



 

Spr. C-15/96 

–

 Schöning-Kougebetopoulou 



 

Spr. C-473/93 – Komisja/Luksemburg 

III. 

Zakaz dyskryminacji migrującego pracownika, Dyskryminacja pracownika – przykład z orzecznictwa „
polskiego” TSUE: 



 

Orzeczenie TSUE w spr. połączonych C-611/10; Hudziński i C-612/10; Wawrzyniak z 29.11.2011r. 



 

Zob także spr. C-281/98 Roman Angonese p. Cassa di Risparmio di Bolzano 

Problem – tzw. dyskryminacji odwrotna 

Prawo do korzyści socjalnych - korzyści socjalne – sprawa 207/78 Even 



 

Sprawa Trojani (C-456/02) 



 

Odmowa wypłaty zasiłku i spr. Wenda Geven p. Land Nordrhein-Westfalen, C-213/05 



 

Przyznawanie dodatków rodzicielskich: spr. C-137/04 Rockler 2006 r. 



 

Nabywana nieruchomości spr. 305/87, Komisja przeciwko Grecji  



 

Dumping socjalny spr. z 4 kwietnia 1975r. spr.167/73,  Komisja przeciwko Francji 

oraz 

spr. z 

17 marca 1993 r. w spr. Sloman Neptun 



 

Ochrona osób dotkniętych kalectwem przed wypowiedzeniem pracy, zob. wyrok z 13 grudnia 
1972 w spr. 44/72, Marsman 



 

Pozamałżeńskie wspólnoty życiowe: spr.  z 17 kwietnia 1986 r.  59/85, Reed 



 

Służba wojskowa: spr. z 15 października 1969 r.  15/69 Ugliola 



 

I inne (por. Orzeczenie ETS w spr. połączonych C-611/10; Hudziński i C-612/10; Wawrzyniak 
z 29.11.2011r.) 

 

II część swobody przepływu pracowników:  
praca nad tekstem dyrektywy 2004/38 z 29 kwietnia 2004 r. o prawie obywateli Unii oraz członków ich rodzin 

do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw czł.  
 

UWAGA: Proszę mieć tekst dyrektywy 

 

I. 

Charakterystyka dyrektywy 2004/38  



 

sprawy C-482/01 i C-493/01 Orfanopoulos and Oliveri (pkt 97-98) oraz C-127/08 Metock 



 

Wyjątki dyrektywy – zawężająco: sprawy 139/85 Kempf (pkt 13) i C-33/07 Jipa (pkt 23). 

II. 

Uprawnieni z dyrektywy  



 

spr. C-370/90 Singh 



 

spr. C-291/05 Eind 



 

spr. C-60/00 Carpenter 



 

spr. C-112/91, Werner 



 

Pochodne prawo UE – sytuacja studentów 

III. 

Sytuacja obywateli Unii Europejskiej w świetle dyrektywy 2004/38 

zakres podmiotowy: obywatele UE oraz członkowie ich rodzin niezależnie od przynależności państwowej,  
prawo opuszczenia kraju ojczystego i wjazdu na terytorium innego państwa członkowskiego, 

prawo pobytu w dowolnym państwie członkowskim na okres do 3 miesięcy – bez żadnych formalności, jedynie 

za okazaniem dowodu tożsamości, 
prawo pobytu na okres powyżej 3 miesięcy: przysługuje pracownikom, osobom prowadzącym działalność 

gospodarczą, innym osobom posiadającym wystarczające środki finansowe, członkom rodzin obywateli UE, 

prawo stałego pobytu: przysługuje wszystkim obywatelom UE, którzy w państwie przyjmującym przebywają 
co najmniej 5 lat, prawo stałego pobytu można utracić jedynie w razie nieobecności w państwie przyjmującym 

przez okres przekraczający 2 kolejne lata,  
wzmocnienie pozycji prawnej członków rodzin obywateli UE (zwłaszcza zachowanie prawa pobytu w razie 

śmierci lub wyjazdu obywatela UE, a także rozwodu lub unieważnienia małżeństwa), 
sprecyzowanie możliwości podejmowania przez państwa członkowskie działań uzasadnionych ochroną 

porządku, bezpieczeństwa lub zdrowia publicznego, 
uregulowanie formalności związanych z pobytem w innym państwie niż kraj ojczysty.  

 



 

Definicja rodziny dla celów swobodnego przemieszczania się pracowników z dyrektywy oraz 

zakres pojęcia „rodzina pracownika” wg orzecznictwa ETS 



 

Małżonek (rozp. z 68 r i dyrektywa z 2004 nie precyzują): sprawa Diatta v. Land Berlin (267/83) 

– sprawa Singh (C-370/90) ; sprawa Reed (59/85) ; spr. Lubor Gaal C-7/94 



 

Artykuł 9 Karty praw podstawowych 



 

Członkowie rodziny pozostający na utrzymaniu: 316/85 Lebon (pkt 22) i C-1/05 Jia; w spr. 
połączonych C-424/10; Tomasz Ziółkowski i C-425/10; Barbara Szeja i inni. z 16 grudnia 2011 r. 



 

Sprawa z 25.7.2008 r. w sprawie C 127/08, Metock i inni 
 

IV. 

Uprawnienia pracowników migrujących – na podstawie dyrektywy i orzecznictwa TSUE! 

 
 

 
 
III część swobody przepływu pracowników:  
Dopuszczalne ograniczenia ze względu na porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne, zdrowie publiczne, 

Unijna koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego  

 



 

41/74 Van Duyn [1974] : praca dla kościoła scientologicznego 



 

67/74 Bonsignore [1979]: nielegalne posiadanie broni 



 

30/77 Bouchereau [1977] : uprzednio skazani 



 

36/75 Rutili [1975] : polityczny aktywista, organizator strajków 



 

115 i 116/81 Adoui & Cornuaille [1982] : francuskie „kelnerki” 



 

131/79 Santillo [1980]: przestępca seksualny 



 

C-100/01 Olazabal [2002]: członek ETA 

 

OGRANICZENIA SWOBODY PRZEMIESZCZANIA SIĘ OSÓB ZE WZGLĘDÓW PORZĄDKU, BEZPIECZEŃSTWA LUB 
ZDROWIA PUBLICZNEGO (dyrektywa 2004/38) 

Sprawa 41/74 Van Duyn p. Homme Office 

115/81 Adoui i Cornuaille  

C-268/99 Jany 
Sprawa C-473/93 KE p. Wlk. Księstwo Luxemburga 

Sprawa 167/73 KE p. Francja (kodeks morski francuski) 
Wyrok w sprawie C-145/08; Tsakouridis z 23.11.2010 r. 

 
Problem: Nadużycie praw (art. 35 dyrektywy) 

Względy ochrony zdrowia 
 

Zastosowanie doktryny wymogów imperatywnych do swobody przepływu pracowników:  
Sprawa C-415/93 Bosman [1995] ECR I-492:  

●

 Sprawa C-138/02 Collins [2003] 

 
KOORDYNACJA KRAJOWYCH SYSTEMÓW UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH 

 

1. Podstawy prawne:  

• 

art. 48 z TFUE, 

• 

rozporządzenie nr 883/2004 z 29.04.2004 r. o koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych  

• 

dyrektywa 98/49 z 29.06.1998 r. dotycząca zachowania dodatkowych uprawnień emerytalnych 
pracowników oraz osób prowadzących działalność na własny rachunek przemieszczających się w obrębie 

UE  

 

Unijna koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego 
Orzeczenie w sprawie U. Ruffler (C-544/07) 

Wyrok ETS w sprawie C-4/08;  Filipiak