„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
MINISTERSTWO EDUKACJI
NARODOWEJ
Małgorzata Piechota
Wykonywanie ręczne dzianin 743[04].Z2.02
Poradnik dla ucznia
Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
1
Recenzenci:
mgr inŜ. Maria Michalak
mgr inŜ. Ewelina Śmiszkiewicz
Opracowanie redakcyjne:
mgr inŜ. Halina Włodarczyk
Konsultacja:
mgr Małgorzata Sienna
Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 743[04].Z2.02
„Wykonywanie ręczne dzianin”, zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu
rękodzielnik wyrobów włókienniczych.
Wydawca
Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
2
SPIS TREŚCI
1.
Wprowadzenie
3
2.
Wymagania wstępne
4
3.
Cele kształcenia
5
4.
Materiał nauczania
6
4.1.
Pojęcia podstawowe
6
4.1.1.
Materiał nauczania
6
4.1.2.
Pytania sprawdzające
12
4.1.3.
Ć
wiczenia
12
4.1.4.
Sprawdzian postępów
14
4.2.
Wykonywanie fragmentów dzianin sposobem ręcznym
15
4.2.1.
Materiał nauczania
15
4.2.2.
Pytania sprawdzające
21
4.2.3.
Ć
wiczenia
21
4.2.4.
Sprawdzian postępów
24
5.
Sprawdzian osiągnięć
25
6.
Literatura
30
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
3
1. WPROWADZENIE
Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i kształtowaniu umiejętności
ręcznego wytwarzania dzianin.
W poradniku zamieszczono:
−
wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,
−
cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,
−
materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,
−
zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,
−
ć
wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,
−
sprawdzian postępów,
−
sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań, zaliczenie testu potwierdzi opanowanie
materiału całej jednostki modułowej,
−
literaturę uzupełniającą.
JeŜeli udzielenie odpowiedzi na niektóre pytania lub wykonanie niektórych ćwiczeń
sprawi Ci trudności zawsze moŜesz zwrócić się o pomoc do nauczyciela.
Schemat układu jednostek modułowych
743[04].Z2
Wyroby dziane
743[04].Z2.01
Wykonywanie podstawowych form konstrukcyjnych dziewiarskich wyrobów odzieŜowych
743[04].Z2.02
Wykonywanie ręczne dzianin
743[04].Z2.03
Wykonywanie dzianin na maszynach dziewiarskich ręcznie sterowanych
743[04].Z2.04
Wykonywanie dziewiarskich wyrobów odzieŜowych
743[04].Z2.05
Naprawa, renowacja i konserwacja dzianin i dziewiarskich wyrobów odzieŜowych
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
4
2. WYMAGANIA WSTĘPNE
Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:
−
korzystać z róŜnych źródeł informacji,
−
posługiwać się przyborami kreślarskimi,
−
klasyfikować i rozróŜniać surowce włókiennicze,
−
organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,
−
stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej
i ochrony środowiska,
−
rozróŜniać rodzaje nitek stosowanych w rękodzielnictwie włókienniczym,
−
rozróŜniać sposoby przygotowania surowców włókienniczych do ich przetwarzania
w gotowy płaski wyrób włókienniczy,
−
wykonywać nawoje do rękodzielniczego wytwarzania dziewiarskich płaskich wyrobów
włókienniczych.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
5
3. CELE KSZTAŁCENIA
W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:
–
rozróŜnić rodzaje dzianych wyrobów włókienniczych,
–
określić cechy technologiczne i właściwości uŜytkowe dzianin,
–
scharakteryzować rodzaje splotów,
–
określić zasady wykonania rysunków zasadniczych oraz waŜniejszych pochodnych
splotów dziewiarskich,
–
rozróŜnić ściegi ręczne dzianin,
–
scharakteryzować metody wytwarzania dzianin,
–
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii,
–
dobrać techniki, surowce i przybory do wykonania dzianiny,
–
wykonać ręcznie dzianiny o róŜnych splotach,
–
skontrolować przebieg wykonywania dzianin,
–
określić rodzaje i przyczyny powstawania błędów w trakcie dziania wyrobów,
–
usunąć wady powstałe podczas wykonywania wyrobów dzianych,
–
połączyć elementy wyrobów dzianych ściegami ręcznymi,
–
dobrać metody wykończania i zdobienia wyrobów dzianych,
–
wykonać czynności związane z konserwacją wyrobów gotowych,
–
sporządzić kalkulację kosztów wykonywanych wyrobów dzianych,
–
zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
6
4. MATERIAŁ NAUCZANIA
4.1. Pojęcia podstawowe
4.1.1. Materiał nauczania
Dzianina – jest produktem procesu przetwarzania przędzy przez jej przeplatanie,
dzierganie. Ze względu na sposób wytwarzania, dzianiny dzieli się na dwie zasadnicze grupy:
wytwarzane ręcznie i wytwarzane maszynowo.
Oczko – podstawowy element dzianiny. Jest to uformowana z przędzy pętla połączona
pętlami oczek sąsiednich w rządku i kolumience lub tylko w kolumience. Kształty i wielkości
oczek mogą być róŜne.
Oczko rządkowe – charakterystyczne dla dzianin rządkowych przedstawia rys. 1.
Rys. 1. Oczko rządkowe
[2]
Łuk 3.4. – łuk wierzchołkowy.
Łuki 1.2. i 5.6. – łuk podstawy oczka.
Odcinki 2.3. i 4.5. – łączą podstawę z wierzchołkiem (ramiona).
A
o
– szerokość oczka.
B
o
– wysokość oczka.
B
R
– wysokość rządka.
A
K
– szerokość kolumienki.
Oczko kolumienkowe – charakterystyczne dla dzianin kolumienkowych przedstawia
rys. 2. W obu typach oczek wyróŜnia się wierzchołek i podstawę oczka oraz dwa odcinki
łączące wierzchołek z podstawą.
Rys. 2. Oczko kolumienkowe [2]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
7
Łuk 2.3. – łuk wierzchołkowy.
Odcinki 1.2. i 3.4. – odcinki łączące (ramiona).
Łuk 4.5. – łącznik.
A
o
– szerokość oczka.
B
o
– wysokość oczka.
B
R
– wysokość rządka.
A
K
– szerokość kolumienki.
Oczko moŜe być zamknięte lub otwarte. W oczku zamkniętym odcinki tworzące
podstawę oczka krzyŜują się, zamykając go od dołu a w oczku otwartym podstawa jest
rozwarta rys. 3.
Rys. 3. Oczko otwarte i zamknięte
[5]
Rządek – zbiór oczek uszeregowanych jedno obok drugiego.
Kolumienka – zbiór oczek uszeregowanych jedno nad drugim.
Dzianina rządkowa – to dzianina, w której oczka są formowane z jednej lub wielu nitek,
kolejno wzdłuŜ rządków. Charakteryzują się tym, Ŝe rozciągają się w obu kierunkach i dają
się łatwo spruć.
Dzianina kolumienkowa – to dzianina, w której kolejne oczka są formowane wzdłuŜ
kolumienek z jednego lub kilku układów nitek ułoŜonych równolegle obok siebie. Taki układ
nitek nazywa się osnową, stąd druga nazwa tych dzianin – osnowowe. Dzianiny osnowowe
rozciągają się bardziej wzdłuŜ kolumienek i nie moŜna ich spruć.
Splot dziewiarski – połączenie oczek o takim samym lub róŜnym kształcie w określonym
porządku. Splot dziewiarski jest charakteryzowany raportem. Wszystkie sploty dziewiarskie
dzieli się na sploty zasadnicze, sploty pochodne i sploty wzorzyste.
Raport splotu – jest to najmniejsza liczba oczek, która powtarza się w ściśle ustalonym
porządku na powierzchni dzianiny.
Wszystkie oczka w dzianinie mają stronę prawą i lewą. Na prawej stronie dzianiny
widoczne są ramiona oczka a na lewej – łączniki i łuki (rys. 4.).
Rys. 4. Prawa i lewa strona dzianiny
[7]
Ś
cisłość dzianin – liczba oczek na ustalonej jednostce długości lub szerokości dzianiny.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
8
Rodzaje splotów dziewiarskich:
Sploty podstawowe rządkowe:
−
splot lewoprawy (Lp) – przedstawia rys. 5 – na prawej stronie dzianiny widoczne są
odcinki proste, a na lewej – łuki wierzchołkowe i łączniki oczek.
a)
b)
Rys. 5. Splot lewoprawy
a) strona prawa, b) strona lewa [7]
−
splot dwuprawy (Dp) – przedstawia rys. 6 – zbudowany z kolumienek oczek prawych
i kolumienek oczek lewych, w stanie nierozciągniętym po obu stronach widoczne są
oczka prawe.
Rys. 6. Splot dwuprawy [7]
−
splot dwulewy (Dl) – przedstawia rys. 7 – jest zbudowany na przemian z rządka oczek
lewych i rządka oczek prawych; w stanie swobodnym (nierozciągniętym) po obu stronach
splotu widać tylko łuki oczek lewych.
Rys. 7. Splot dwulewy [7]
Sploty podstawowe kolumienkowe:
−
łańcuszek – przedstawia rys. 8 – nitka osnowy tworzy oczka w jednej kolumience.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
9
Rys. 8. Splot łańcuszka [7]
−
trykot – przedstawia rys. 9 – łącznik biegnie od oczka znajdującego się w następnym
rządku w sąsiedniej kolumience.
Rys. 9. Splot trykotu [3]
−
aksamit – łącznik biegnie od oczka znajdującego się w następnym rządku w czwartej
kolumience – rys. 10.
Rys. 10. Splot aksamitu [3]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
10
−
atłas – zbudowany z oczek trykotu, sukna lub aksamitu – rys. 11.
Rys. 11. Splot atłasu [3]
Sploty pochodne od podstawowych rządkowych i kolumienkowych – powstają przez:
−
połączenie splotów podstawowych; przykładem jest splot dwuprawy podwójny, tzw.
interlok (rys. 12), tworzony w wyniku połączenia dwóch splotów dwuprawych 1x1,
w którym prawe kolumienki jednego splotu pokrywają lewe drugiego splotu
dwuprawego, przesuniętego pionowo o pól wysokości rządka (po obu stronach dzianiny,
nawet w stanie rozciągniętym, widoczne są tylko oczka prawe).
Rys. 12. Splot interlok [3]
−
wprowadzenie dodatkowej nitki do splotu podstawowego (np. platerowanie).
Sploty wzorzyste rządkowe i kolumienkowe – powstają w wyniku:
−
nabierania dodatkowych oczek,
−
przekładania oczek,
−
przesunięcia oczek względem siebie,
−
dowolnego rozmieszczenia na powierzchni dzianiny oczek strony lewej i prawej,
−
zastosowanie przędzy o róŜnych barwach i uŜycia specjalnych urządzeń wzorujących; są
to przede wszystkim wzory Ŝakardowe.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
11
Sploty wykonywane na szydełku
Podstawowe sploty wykonane na szydełku przedstawiają rysunki 13, 14, 15 i 16.
Rys. 13. Łańcuszek [materiały własne]
Rys. 14. Ścieg ścisły wykonany na szydełku [materiały własne]
Rys. 15. Półsłupek [materiały własne]
Rys. 16. Słupek [materiały własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
12
O przydatności dzianiny decydują takie właściwości jak:
−
elastyczność i spręŜystość – określają zdolność powrotu rozciąganej dzianiny do
pierwotnego kształtu i wymiarów po ustaniu sił rozciągających,
−
rozciągliwość – jest to zdolność do wydłuŜania się dzianiny w wyniku jej rozciągania,
−
skłonność do spruwania i zwijania się,
−
wytrzymałość na rozciąganie i tarcie – decyduje o trwałości uŜytkowej wyrobu,
−
kurczliwość – jest to zmiana wymiarów pod wpływem pary lub wody,
−
higroskopijność – określa zdolność wchłaniania wilgoci z powietrza,
−
przewiewność – jest to zdolność przepuszczania powietrza,
−
pilling – oznacza tworzenie się na powierzchni dzianiny pęczków powstających przez
splątanie ze sobą włókien.
4.1.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.
Co jest podstawowym elementem budowy dzianin?
2.
Jaka jest róŜnica między rządkami a kolumienkami?
3.
Co to jest raport splotu?
4.
Jakie znasz sploty rządkowe?
5.
Jakie są właściwości dzianiny?
6.
Jak wygląda splot łańcuszka?
7.
Jak wygląda oczko prawe?
8.
Jak wygląda oczko lewe?
4.1.3. Ćwiczenia
Ćwiczenie 1
Na podstawie otrzymanej próbki dzianiny, wykonanej sposobem ręcznym splotem
lewoprawym, określ prawą i lewą stronę dzianiny i wykonaj rysunek prawej strony splotu.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
odszukać informacje w materiale nauczania dotyczącą splotów dzianin,
2)
porównać próbkę dzianiny z rysunkami splotów,
3)
zaznaczyć prawą stronę próbki,
4)
narysować splot lewoprawy,
5)
zaprezentować swoja pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
próbki dzianiny o splocie lewoprawym,
−
materiały dla ucznia,
−
przybory rysunkowe,
−
kartka papieru.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
13
Ćwiczenie 2
Na podstawie otrzymanej próbki dzianiny, wykonanej sposobem ręcznym splotem
dwuprawym, określ prawą i lewą stronę dzianiny i wykonaj rysunek prawej strony splotu.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
odszukać informacje w materiale nauczania dotyczącą splotów dzianin,
2)
porównać próbkę dzianiny z rysunkami splotów,
3)
zaznaczyć prawą stronę próbki,
4)
narysować splot dwuprawy,
5)
zaprezentować swoja pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
próbki dzianiny o splocie dwuprawym,
−
materiały dla ucznia,
−
przybory rysunkowe,
−
kartka papieru.
Ćwiczenie 3
Na podstawie otrzymanej próbki dzianiny wykonanej sposobem ręcznym splotem
dwulewym określ prawą i lewą stronę dzianiny i wykonaj rysunek prawej strony splotu.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
odszukać informacje w materiale nauczania dotyczącą splotów dzianin,
2)
porównać próbkę dzianiny z rysunkami splotów,
3)
zaznaczyć prawą stronę próbki,
4)
narysować splot dwulewy,
5)
zaprezentować swoja pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
próbki dzianiny o splocie dwulewym,
−
materiały dla ucznia,
−
przybory rysunkowe,
−
kartka papieru.
Ćwiczenie 4
Na podstawie otrzymanej próbki dzianiny wykonanej sposobem ręcznym na szydełku
określ zastosowane w niej sploty.
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
odszukać informację w materiale nauczania dotyczącą splotów dzianin,
2)
porównać próbkę dzianiny z rysunkami splotów,
3)
zapisać nazwę splotu,
4)
zaprezentować swoja pracę.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
14
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
próbki dzianiny szydełkowej,
−
materiały dla ucznia,
−
katalogi splotów,
−
kartka papieru.
Ćwiczenie 5
Pogrupuj otrzymane próbki dzianin na: dzianiny wykonane na drutach i na dzianiny
wykonane szydełkiem. Następnie ustal sploty jakimi zostały one wykonane.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
odszukać informację w materiale nauczania dotyczącą splotów dzianin wykonanych przy
pomocy drutów i szydełka,
2)
porównać próbki dzianin z rysunkami splotów,
3)
posegregować dzianiny na wykonane na drutach i na szydełkowe,
4)
określić sploty, jakimi zostały wykonane próbki dzianin,
5)
zapisać nazwy splotów,
6)
zaprezentować swoja pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
próbki dzianiny wykonane sposobem ręcznym przy pomocy drutów i szydełka,
−
materiały dla ucznia,
−
kartka papieru.
4.1.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz:
Tak
Nie
1)
zdefiniować pojęcie dzianiny?
2)
podać róŜnicę między dzianiną rządkową a kolumienkową?
3)
określić właściwości dzianin?
4)
rozróŜnić sploty dziewiarskie wykonane na drutach?
5)
rozróŜnić sploty dziewiarskie wykonane na szydełku?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
15
4.2.
Wykonywanie fragmentów dzianin sposobem ręcznym
4.2.1.
Materiał nauczania
Techniki wytwarzania dzianin sposobem ręcznym
Ręczny sposób formowania oczka iglicami (drutami) przedstawia rys. 17 a ręczny sposób
formowania oczek szydełkiem – rys. 18. Dzianiny wykonywane ręcznie charakteryzują się
bogatym wzornictwem. Dzięki ręcznemu przeplataniu oczek istnieje moŜliwość wykonania
bardzo róŜnorodnych splotów, wynikających z połączenia oczek lewych i prawych, bądź ich
wzajemnego przeplatania. Dzianiny ręczne są wykonywane w postaci juŜ ukształtowanych
części, które po zszyciu stanowią całość projektowanego wyrobu. Dzianiny wytwarzane
ręcznie nie znajdują zastosowania w produkcji masowej.
Rys. 17. Ręczny sposób formowania oczka drutami
[5]
Rys. 18. Ręczny sposób formowania oczka szydełkiem
Ręczne wykonywanie fragmentów dzianin przy pomocy drutów.
Kolejność czynności:
1.
Ustalenie splotu, według którego ma być wykonany fragment dzianiny.
2.
Dobranie grubości drutów – grubość drutów dobierana jest w zaleŜności od grubości
surowca, z którego wykonywany będzie fragment dzianiny.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
16
3.
Nabieranie oczek na dwa druty równocześnie. Sposób nabierania oczek na dwa druty
przedstawia rys. 19.
Rys. 19. Sposób nabierania oczek na druty [materiały własne]
4.
Rozliczenie ilości oczek potrzebnych do wykonania określonego fragmentu dzianiny –
naleŜy wykonać próbkę z 15 oczek (nie wliczając w to oczek brzegowych), przerobić 10
rzędów, zakończyć, uprasować i zmierzyć taśmą centymetrową. Na podstawie wymiaru
próbki obliczyć liczbę oczek potrzebną dla uzyskania odpowiedniej szerokości i długości
dzianiny (rys. 20.)
Rys. 20. Rozliczenie ilości oczek potrzebnych do wykonania określonego fragmentu dzianiny [materiały własne]
5.
Przerabianie kolejnych rządków według ustalonego wzoru. Sposób trzymania drutów
przedstawia rys. 21.
Rys. 21. Sposób trzymania drutów [materiały własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
17
6.
Zakończenie – spuszczenie oczek przy pomocy szydełka lub drutów – rys. 22, 23.
Rys. 22. Spuszczenie oczek szydełkiem [materiały własne]
Rys. 23. Spuszczenie oczek na drutach [materiały własne]
Druty do robótek
Najpopularniejsze są tradycyjne druty lub druty ze zwęŜonym trzonkiem. Mogą to być
druty aluminiowe z końcówką, z tworzywa sztucznego z końcówką lub z tworzywa
sztucznego pokrytego warstwą złota. Druty produkowane są w róŜnych długościach
i rozmiarach (2–5,5 mm, 10 mm oraz 20–40 mm).
Druty do szybkiego dziergania mają trzonki zwęŜające się ku końcowi, oczka leŜą na nich
luźno i łatwiej zsuwają się z drutu co umoŜliwia szybszą pracę. Cieńszy trzonek umoŜliwia
ponadto umieszczenie na drucie większej liczby oczek.
Druty tradycyjne mają taką samą grubość na całej długości, Dzięki czemu wszystkie oczka
mają równą wielkość.
Druty elastyczne mają trzonki zakończone Ŝyłką, której koniec zabezpieczony jest
końcówką, uniemoŜliwiającą zsunięcie się oczek z drutu.
Druty okrągłe są najbardziej uniwersalnym rodzajem drutów. Na drutach tych
oferowanych od długości 30 cm i grubości 2 mm do długości 250 cm i grubości 2,5 mm
moŜna wykonać wszystkie robótki.
Druty pończosznicze (krótkie) to druty, których komplet składa się z 5 sztuk. Oczka
robótki rozmieszczone są na czterech drutach, piąty słuŜy do przerabiania oczek.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
18
Sposób wykonania oczek przy pomocy drutów
Oczka prawe – trzy sposoby wykonywania oczek prawych przedstawiają rys. 24, 25 i 26.
Rys. 24. Sposób wykonania oczek prawych [materiały własne]
Rys. 25. Sposób wykonania oczek prawych [materiały własne]
Rys. 26. Sposób wykonania oczek prawych [materiały własne]
Oczka lewe – trzy sposoby wykonania oczek lewych przedstawiają rys. 27, 28 i 29.
Rys. 27. Sposób wykonania oczek lewych [materiały własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
19
Rys. 28. Sposób wykonania oczek lewych [materiały własne]
Rys. 29 Sposób wykonania oczek lewych [materiały własne]
Sposób wykonania niektórych splotów.
Splot francuski – w rzędach nieparzystych i parzystych naleŜy przerabiać tylko oczka
prawe.
Pojedynczy ścieg perłowy – przerabiać na przemian 1 oczko prawe i 1 oczko lewe, po
czym w kaŜdym kolejnym rzędzie zamienić oczka, to znaczy nad oczkiem prawym przerabiać
oczka lewe, a nad oczkiem lewym oczko prawe.
Sposób wykonania oczek przy pomocy szydełka
Kolejność czynności przy wykonywaniu fragmentów dzianin przy pomocy szydełka jest
analogiczna jak przy pomocy drutów. Sposób wykonania przedstawiają rysunki 30,
31 i 32.
Rys. 30. Wiązanie pierwszego oczka [materiały własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
20
Rys. 31. Układ rąk, rozpoczęcie pracy [materiały własne]
Rys. 32. Zakończenie oczka [materiały własne]
Określenie zuŜycia surowca na wykonanie dzianiny sposobem ręcznym
Dokonuje się tego poprzez sprucie określonej liczby oczek i zmierzenie długości
wyprutego odcinka przędzy. Metoda ta wymaga zniszczenia próbki lub wyrobu i moŜe być
stosowana tylko do dzianin łatwospruwalnych, a więc przede wszystkim do dzianin
rządkowych.
Błędy dziania ręcznego:
−
zły dobór grubości narzędzi do grubości surowca,
−
nierównomierna grubość przędzy,
−
nierównomierne wybarwienie surowca,
−
nierównomierna wielkość oczek,
−
przypadkowe gubienie oczek w trakcie wytwarzania – sposób podnoszenia szydełkiem
zgubionego oczka przedstawia rysunek 33.
Rys. 33. Podnoszenie szydełkiem zgubionego oczka [materiały własne]
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
21
4.2.2. Pytania sprawdzające
Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.
1.
Ile drutów jest potrzebnych do wykonania płaskiej próbki dzianiny?
2.
Jaka jest zasada dobierania grubości drutów i szydełka do grubości przędzy?
3.
W jaki sposób ustala się liczba oczek potrzebnych do wykonania dzianiny o określonych
wymiarach?
4.
Jakie znasz rodzaje drutów?
5.
Jaka jest kolejność czynności przy wykonaniu dzianiny sposobem ręcznym róŜnymi
technikami?
6.
Jakie mogą wystąpić błędy podczas dziania ręcznego?
4.2.3. Ćwiczenia
Ćwiczenie 1
Wykonaj przy uŜyciu drutów próbkę dzianiny o określonych wymiarach splotem
lewoprawym ze wskazanej przez nauczyciela przędzy.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp i ppoŜ,
2)
dobrać grubość drutów do grubości przędzy,
3)
ustalić z nauczycielem wymiary dzianiny, którą powinieneś wykonać,
4)
rozliczyć liczbę oczek potrzebną do wykonania dzianiny splotem lewoprawym – wykonać
próbkę,
5)
wykonać dzianinę o zadanych wymiarach,
6)
skontrolować przebieg dziania, usuwając ewentualne błędy,
7)
uporządkować stanowisko po zakończeniu pracy,
8)
zaprezentować własną pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
przędza,
−
przybory do dziania ręcznego,
−
miara krawiecka,
−
wzorniki splotów dziewiarskich.
Ćwiczenie 2
Wykonaj przy uŜyciu drutów próbkę dzianiny o określonych wymiarach splotem
dwuprawym ze wskazanej przez nauczyciela przędzy.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp i ppoŜ,
2)
dobrać grubość drutów do grubości przędzy,
3)
ustalić z nauczycielem wymiary dzianiny, którą masz wykonać,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
22
4)
rozliczyć liczbę oczek potrzebną do wykonania dzianiny splotem dwuprawym – wykonać
próbkę,
5)
wykonać dzianinę o zadanych wymiarach,
6)
skontrolować przebieg dziania, usuwając ewentualne błędy,
7)
uporządkować stanowisko po zakończeniu pracy,
8)
zaprezentować własną pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
przędza,
−
przybory do dziania ręcznego,
−
miara krawiecka,
−
wzorniki splotów dziewiarskich.
Ćwiczenie 3
Wykonaj przy uŜyciu drutów próbkę dzianiny o określonych wymiarach splotem
dwulewym ze wskazanej przez nauczyciela przędzy.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp i ppoŜ,
2)
dobrać grubość drutów do grubości przędzy,
3)
ustalić z nauczycielem wymiary dzianiny, którą powinieneś wykonać,
4)
rozliczyć liczbę oczek potrzebną do wykonania dzianiny splotem dwulewym – wykonać
próbkę,
5)
wykonać dzianinę o zadanych wymiarach,
6)
skontrolować przebieg dziania, usuwając ewentualne błędy,
7)
uporządkować stanowisko po zakończeniu pracy,
8)
zaprezentować własną pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
przędza,
−
przybory do dziania ręcznego,
−
miara krawiecka,
−
wzorniki splotów dziewiarskich.
Ćwiczenie 4
Wykonaj przy uŜyciu szydełka próbkę dzianiny o określonych wymiarach
półsłupkami ze wskazanej przez nauczyciela przędzy.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp i ppoŜ,
2)
dobrać grubość szydełka do grubości przędzy,
3)
ustalić z nauczycielem wymiary dzianiny, którą masz wykonać,
4)
rozliczyć liczbę oczek potrzebną do wykonania dzianiny półsłupkami – wykonać próbkę,
5)
wykonać dzianinę o zadanych wymiarach,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
23
6)
skontrolować przebieg dziania, usuwając ewentualne błędy,
7)
uporządkować stanowisko po zakończeniu pracy,
8)
zaprezentować własną pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
przędza,
−
przybory do dziania ręcznego,
−
miara krawiecka,
−
wzorniki szydełkowych splotów dziewiarskich.
Ćwiczenie 5
Wykonaj przy uŜyciu szydełka próbkę dzianiny o określonych wymiarach
półsłupkami ze wskazanej przez nauczyciela przędzy.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii i przepisami bhp i ppoŜ,
2)
dobrać grubość szydełka do grubości przędzy,
3)
ustalić z nauczycielem wymiary dzianiny, którą powinieneś wykonać,
4)
rozliczyć liczbę oczek potrzebną do wykonania dzianiny słupkami – wykonać próbkę,
5)
wykonać dzianinę o zadanych wymiarach,
6)
skontrolować przebieg dziania usuwając ewentualne błędy,
7)
uporządkować stanowisko po zakończeniu pracy,
8)
zaprezentować własną pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
przędza,
−
przybory do dziania ręcznego,
−
miara krawiecka,
−
wzorniki szydełkowych splotów dziewiarskich.
Ćwiczenie 6
Na podstawie otrzymanego wzornika dzianiny wykonaj próbkę dzianiny o określonych
przez nauczyciela wymiarach.
Sposób wykonania ćwiczenia
Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:
1)
zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii, przepisami bhp i ppoŜ,
2)
ustalić narzędzie, jakim wykonany jest wzornik dzianiny,
3)
dobrać przędzę do wykonania dzianiny zgodnie ze wzorem,
4)
dobrać grubość narzędzia do grubości przędzy,
5)
ustalić sploty występujące w próbce dzianiny,
6)
omówić sposób wykonania dzianiny z nauczycielem,
7)
rozliczyć liczbę oczek potrzebną do wykonania dzianiny – wykonać próbkę,
8)
wykonać dzianinę o zadanych wymiarach,
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
24
9)
skontrolować przebieg dziania, usuwając ewentualne błędy,
10)
uporządkować stanowisko po zakończeniu pracy,
11)
zaprezentować własną pracę.
WyposaŜenie stanowiska pracy:
−
wzornik dzianiny,
−
przędza,
−
przybory do dziania ręcznego,
−
miara krawiecka,
−
wzorniki splotów dziewiarskich.
4.2.4. Sprawdzian postępów
Czy potrafisz:
Tak
Nie
1)
rozróŜnić sploty wykonane na drutach i na szydełku?
2)
wykonać dzianinę na drutach róŜnymi splotami?
3)
wykonać dzianinę na szydełku róŜnymi splotami?
4)
dobrać grubość narzędzi do ręcznego wytwarzania dzianin do
grubości surowca?
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
25
5.
SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ
INSTRUKCJA DLA UCZNIA
1.
Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.
Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.
Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.
Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi.
Tylko jedna jest prawdziwa.
5.
Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.
6.
Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7.
JeŜeli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.
8.
Na rozwiązanie testu masz 60 min.
Powodzenia!
Materiały dla ucznia:
–
instrukcja,
–
zestaw zadań testowych,
–
karta odpowiedzi.
ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH
1. Podstawowym elementem dzianiny jest
a)
rządek.
b)
kolumienka.
c)
oczko.
d)
łańcuszek.
2. Rządek oczek stanowią oczka
a) połoŜone jedne nad drugimi.
b) połoŜone jedne obok drugich.
c) połoŜone naprzeciw siebie.
d) krzyŜujące się ze sobą.
3. Raport splotu jest to
a) najmniejsza liczba oczek w rządku lub kolumience, po której powtarza się porządek
łączenia oczek.
b) największa liczba oczek w rządku lub kolumience, po której powtarza się porządek
łączenia oczek.
c) jednakowa liczba oczek w rządku lub kolumience, po której powtarza się porządek
łączenia oczek.
d) najmniejsza liczba oczek w rządku i największa liczba oczek w kolumience, po
której powtarza się porządek łączenia oczek.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
26
4. Przy uŜyciu drutów wykonać moŜna splot
a) dwuprawy.
b) półsłupek.
c) słupek.
d) interlok.
5. Rozciągliwość dzianiny jest to
a) pozostawanie w stanie rozciągniętym po ustaniu sił rozciągających.
b) zdolność do wydłuŜania się dzianiny pod wpływem wilgoci.
c) zdolność powrotu rozciąganej dzianiny do pierwotnego kształtu i wymiarów po
ustaniu sił rozciągających.
d) zdolność do wydłuŜania się dzianiny w wyniku jej rozciągania.
6. Wykonując dzianinę sposobem ręcznym przy uŜyciu szydełka wykonasz między innymi
splot
a) prawolewy.
b) słupek.
c) lewoprawy.
d) dwuprawy.
7. Zjawisko tworzenia się na powierzchni dzianiny pęczków powstających przez splątanie
ze sobą włókien nazywamy
a) kurczliwością.
b) pillingiem.
c) higroskopijnością.
d) elastycznością.
8. Dzianina kolumienkowa jest to dzianina:
a) w której kolejne oczka są formowane wzdłuŜ kolumienek z jednego lub kilku
układów nitek ułoŜonych równolegle obok siebie.
b) wykonana splotem lewoprawym.
c) w której kolejne oczka są formowane z jednej lub wielu nitek wzdłuŜ rządków.
d) wykonana splotem dwulewym.
9. Rysunek przedstawia splot
a) dwulewy.
b) dwuprawy.
c) lewoprawy.
d) łańcuszek.
10. Dzianina pokazana na rysunku jest wykonana splotem
a) słupkami.
b) dwuprawym.
c) półsłupkami.
d) lewoprawym.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
27
11. Lecenie oczek w dzianinie rządkowej występuje
a) wzdłuŜ rządków.
b) wzdłuŜ kolumienek.
c) wzdłuŜ rządków i kolumienek.
d) bardzo rzadko.
12. Higroskopijność dzianiny jest to
a) zdolność pochłaniania przez dzianinę określonej ilości wody.
b) odporność na wilgoć.
c) zdolność oddawania pochłoniętej ilości wody.
d) zdolność odprowadzania potu ze skóry uŜytkownika.
13. Wyrób włókienniczy wytworzony splotem dwulewym to
a)
dzianina kolumienkowa.
b)
tkanina pojedyncza.
c)
dzianina rządkowa.
d)
tkanina podwójna.
14. Oznaczenie literowe Dp określa splot dziewiarski
a)
dŜersejowy.
b)
interlokowy.
c)
dwuprawy.
d)
dobierany.
15. Prawa i lewa strona róŜni się w dzianinie wykonanej splotem
a) lewoprawym.
b) dwulewym.
c) dwuprawym.
d) interlokowym.
16. Dzianiny ściągaczowe to dzianiny wykonane splotem
a) interlokowym.
b) dwulewym.
c) dwuprawym.
d) lewoprawym.
17. Przedstawiona próbka wykonana jest splotem
a) słupek.
b) łańcuszek.
c) półsłupek.
d) słupek ścisły.
18. Rysunek przedstawia splot
a) lewoprawy.
b) dwuprawy.
c) dwulewy.
d) interlokowy.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
28
19. Dzianina, w której w stanie nierozciągniętym, po obu stronach widoczne są tylko oczka
prawe wykonana jest splotem
a) dwuprawym.
b) dwulewym.
c) trykot.
d) lewoprawym.
20. Sploty wielobarwne powstają między innymi w wyniku
a) nabierania dodatkowych oczek.
b) przekładania oczek.
c) przesunięcia oczek względem siebie.
d) wprowadzenia dodatkowej nitki do splotu podstawowego.
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
29
KARTA ODPOWIEDZI
Imię i nazwisko..........................................................................................
Wykonywanie ręczne dzianin
Zakreśl poprawną odpowiedź
.
Nr
zadania
Odpowiedź
Punkty
1
a
b
c
d
2
a
b
c
d
3
a
b
c
d
4
a
b
c
d
5
a
b
c
d
6
a
b
c
d
7
a
b
c
d
8
a
b
c
d
9
a
b
c
d
10
a
b
c
d
11
a
b
c
d
12
a
b
c
d
13
a
b
c
d
14
a
b
c
d
15
a
b
c
d
16
a
b
c
d
17
a
b
c
d
18
a
b
c
d
19
a
b
c
d
20
a
b
c
d
Razem:
„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”
30
7. LITERATURA
1.
Dziamara H.: Dziewiarstwo maszynowo-ręczne. Technologia dla ZSZ, WSiP, Warszawa
1987
2.
Korliński W.: Podstawy dziewiarstwa. WNT, Warszawa
3.
Kornobis E. (red.): Laboratorium podstaw dziewiarstwa. Politechnika Łódzka, Łódź 1997
4.
Kowalczyk K.: Konfekcjonowanie dzianin. Część 2. WSiP
5.
Stajniak K.: Technologia dziewiarstwa – maszyny szydełkujące, Wrocławska Drukarnia
Dziełowa
6.
Turek K.: Pracownia materiałoznawstwa odzieŜowego, WSiP 1999
7.
Turnau I.: Historia dziewiarstwa europejskiego do początku XIX wieku. Zakład
Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław [etc]
Czasopisma specjalistyczne:
−
Anna,
−
Igłą i nitką.