plik

Dydaktyka historii oraz historii i społeczeństwa – część II, egzamin UŚ

Autorzy prac z dydaktyki

  20-lecie: Ewa Maleczyńska, Hanna Pohoska
  do 1956: Wanda Moszczyńska, Tadeusz Słowikowski, Czesław Szybka
  po  1956:  Jerzy  Maternicki,  Janusz  Rutka,  Alojzy  Zielecki,  W.  Okoń,  Czesław  Majorek,  Adam

Suchoński, Hanna Konopka

Tytuły prac z dydaktyki

  Maternicki „Szkolne kółka historyczne”
  Bornholtzowa A., Centkowski J. „O problemowym nauczaniu historii”
  Leśnodorski B. „Historia i współczesność”
  Pohoska „Dydaktyka historii”
  Zielecki A. „Środki dydaktyczne w nauczaniu i uczeniu się historii”
  Maternicki, Majorek, Suchoński „D. h.”

Polskie wydawnictwa, które po 1999 wydały podręczniki do historii…

  WSiP (od 12 XII 2005 spółka Joser Jabbe)
  Juka
  Arka
  Operon
  Nowa Era

Zeszyt  przedmiotowy  –  notatnik,  w  którym  uczeń  zapisuje  przebieg  lekcji;  powinien  utrwalać  materiał
opracowany  na  lekcji  za  pomocą  zapisów  umożliwiających  jego  powtórzenie,  kształtować  umiejętność
wypowiadania  się  w  różnych  formach  pisemnych,  służyć  do  kontroli  systematyczności  i  efektów  pracy
ucznia;  jest  to  podstawowe  źródło  wiadomości  przekazywanych  uczniom  w  szkole,  często  uzupełnia
podręcznik.
Zeszyt ćwiczeń – powinien rozwijać określone umiejętności i myślenie historyczne, ułatwić wykorzystanie
nabytej  wiedzy  w  nowych  sytuacjach  poznawczych,  powinien  być  stosowany  w  czasie  lekcji  jak  i  w
wykonywaniu prac domowych. Zawiera polecenia dotyczące znalezienia prostej informacji w podręczniku,
zadania problemowe, są tu miejsca do samodzielnych notatek, schematy, pytania, tabele, krzyżówki, mapki
konturowe.

Autor I polskiego podręcznika do historii lub przewodnika dydaktycznego – Józef Kajetan Skrzetuski,
okres KEN, 13 X 1973 – powrót do tych założeń.
Prace wydane po 1999, które pełnią funkcję podręcznika dyd. hist.

 Maria Bienik, „Dydaktyka historii. Wybrane zagadnienia, Olsztyn 2007
 Alojzy Zielecki, „Wprowadzenie do dydaktyki historii”, Kraków 2007

Twórca polskiego regionalizmu – Aleksander Patkowski, podręcznik – Bobrek

Podręcznik szkolny historii – książka przeznaczona do nauki historii, zawierająca zbiór najważniejszych
treści kształcenia hist. wyznaczonych przez podstawy programowe i programy nauczania dla określonego
etapu edukacyjnego, uwzględniający aktualny stan wiedzy historycznej oraz wymagania dydaktyki ogólnej i
dydaktyki historii.
Obudowa dydaktyczna podręcznika:

 narracja autorska – słowa napisane przez autora:

opisowa (deskryptywna)

wyjaśniająca

wartościująca (normatywna)

 materiał ilustracyjny:

obrazy dydaktyczne, artystyczne, rysunki i obrazy malarskie, portrety (epizodyczne,

typologiczne)

rekonstrukcje

fotografie – bezpośrednich wydarzeń, miejsc wydarzeń, postaci historycznych

karykatury

  teksty źródłowe i materiały uzupełniające
  blok ćwiczeniowy
  środki symboliczne:

mapy – obrazy powierzchni Ziemi umieszczone na płaszczyźnie w odpowiedniej siatce

geograficznej, przy zastosowaniu odpowiedniej skali:

· problemowe, rozwojowe, przekrojowe

diagramy(char. dynamiczny) – kołowe, słupkowe, liniowe, w postaci rysunku

plany

schematy i wykresy - tabele, linie chronologiczne, kalendaria wydarzeń, schematy obrazowe

 środki kontrolno-utrwalające – pytania, ćwiczenia, testy, tabele, mapy, teksty źr., lit. uzupełniająca
 szata graficzna, B5.

Role i funkcje podręcznika – A. Zielecki:

 rola – rzeczywisty i oczekiwany udział podręcznika w procesie dydaktycznym oraz jego znaczenie

w nauczaniu i uczeniu się historii:

dominująca

równorzędna

nadrzędna

 funkcja – wpływ na osiąganie oczekiwanych, zakładanych, zakreślonych celami nauczania

rezultatów jego stosowania na lekcjach:

poznawcza

kształcąca

wychowawcza.

Funkcje – Maternicki

  naukowo-informacyjna
  metodologiczna
  wychowawcza
  transformacyjna
  samokształcąca
  autokontrola

Układ materiału nauczania

 liniowy – poszczególne partie materiału tworzą nieprzerwany ciąg warunkujących się wzajemnie

ogniw, które uczniowie przerabiają w zasadzie raz podczas nauki szkolnej

 koncentryczny – wymaga od dzieci 2- lub 3 – krotnego kontaktu z zagadnieniem, ale każdy nowy

kontakt jest rozwinięciem poprzedniego

 spiralny – uczniowie nie tracą z pola widzenia problemu wyjściowego, stopniowo rozszerzają

zakres zw. z nim informacji oraz pogłębiają ich treść.

Kryteria oceny podręczników

  merytoryczne
  dydaktyczne
  edytorskie

Źródła historyczne w nauczaniu historii – wg Topolskiego źródłem historycznym są wszelkie źródła
poznania historycznego, tzn. wszelkie informacje o przeszłości społecznej wraz z kanałem informacyjnym,
to wszystko, co pozwala historykowi czerpać informacje o przeszłości.

  pośrednie i bezpośrednie
  pisane i niepisane
  aktowe i opisowe

Czynniki zewnętrzne współtworzące lekcję historii – Majorek

  współobecność stałej grupy uczniów i nauczyciela
  czas trwania lekcji
  miejsce i pora
  środki dydaktyczne

Czynniki wewnętrzne:

  cele i treści kształcenia
  różnorodne czynności nauczyciela i uczniów w celu wykonania kolejnych zadań
  postępowanie wg zasad nauczania oraz reguł sprawnego działania.

Nauczanie problemowe a metoda problemowa

 nauczanie problemowe – nauczyciel stawia problem
 metoda problemowa – problem podają uczniowie

Pedagogiczne teorie doboru treści kształcenia:

 materializm dydaktyczny (encyklopedyzm) – zasadniczy cel pracy w szkole to przekazanie jak

największego zasobu wiadomości z możliwie jak największej liczby nauk

 formalizm dydaktyczny – treści kształcenia to jedynie środek służący do rozwijania jedynie

zdolności kształcenia, najważniejsze są wartości kształcące danego przedmiotu, potrzeba rozwijania
zdolności poznawczych i zainteresowań (G. Piramowicz)

 utylitaryzm dydaktyczny – USA, „Pedagogika Nowego Wychowania”, wyjątkową wartość w

procesie kształtowanie osobowości ludzkiej ma praca ręczna – brak zastosowania

 teoria problemowo-kompleksowa – B. Suchodolski – krzywe spojrzenie na LO, oczkiem szkoły

zawodowe

  strukturalizm – Sośnicki – postulat redukcji określonych treści
  egzemplaryzm – względna redukcja materiału nauczania, krytyka encyklopedyzmu
  materializm  funkcjonalny  –  Okoń  –  redukcja  pewnych  treści  i  ich  harmonijnego  łączenia,

faworyzowania niektórych elementów, zdobyte treści mają być zastosowane w praktyce

 programowanie dydaktyczne – określona modernizacja nauczania, sprawdzenie wiedzy i przejście

do następnych treści.

Psychologiczne uwarunkowanie percepcji treści hist. – właściwe kształcenie procesów poznawczych:

  zainteresowania
  wiedza
  nastawienia
  motywacje
  system wartości
  stan emocjonalny.

Dydaktyczne uwarunkowanie percepcji treści hist. – całokształt działań wykonywanych przez
nauczycieli: stosowanie zasad nauczania, metod, środków dydaktycznych, formy pracy.

Kryteria doboru treści kształcenia historycznego

  metodologiczno-rzeczowe
  społeczno-kulturowe
  ideowo-wychowawcze
  dydaktyczne
  ideologiczno-polityczne

System nauczania historii – układ wzajemnych zależności występujących w pracy nauczyciela z uczniem,
którego celem jest właściwe połączenie metod nauczania…

Teoria wielostronnego nauczania i uczenia się – Okoń – próbuje dostrzec określone właściwości między
działaniami nauczyciela a ucznia, dotyczy wiązania odpowiednich treści z metodami nauczania:

  opis – przez przyswojenie – metoda podająca – oddziaływanie werbalno-wizualne
  wyjaśnienie – przez odkrywanie – metody problemowe – oddz. racjonalne
  oceny – przez przezywanie – metody eksponujące – oddz. emocjonalne
  normy – przez działanie – metody praktyczne – oddz. praktyczne

Pomoce dydaktyczne – podręczniki i mapa historyczna, role i funkcje przez nie pełnione.

Zasady nauczania – określone normy, które w pracy dydaktycznej powinien przestrzegać nauczyciel:

  opieranie się na znanym materiale
  potrzeba trwałości pracy uczniów
  stosowanie środków dydaktycznych.

Zasady nauczania historii – zalecenia określające sposób postępowania nauczyciela i uczniów, zmierzające
do realizacji planu nauczania

  konkretność
  systematyczność
  problemowość.

Okoń 1996 – klasyfikacja zasad kształcenia

 systemowości
 poglądowości

  samodzielności
  związku teorii z praktyką
  efektywności
  przystępności/stopniowania trudności
  indywidualizacji i uspołecznienia.

K. Lech – 1967

  humanizacji pracy
  kooperacji i harmonii w pracy
  ekonomii w pracy
  karności oraz ładu i porządku

Ustrój szkolny w Polsce od 1999

 przedszkole, szkoła podstawowa 6-letnia, gimnazjum 3-letnie
 liceum profilowane 3-4-letnie / szkoły zawodowe 2,5-letnie / szkoły policealne / liceum

uzupełniające

Edukacja historyczna – polega na poznawaniu historii stworzonych przez innych i tworzeni na ich
podstawie, a także wlasnych doświadczeń oraz obserwacji reliktów minionej rzeczywistości hist., własnej
wizji przeszłości.
Rodzaje

  domowa
  szkolna
  zinstytucjonalizowana
  oddziaływanie niezamierzone
  samokształcenie

Elementy

  autorzy historii pierwotnych i stworzone przez nich przekazy hist.
  autorzy historii wtórnych i stworzone przez nich dzieła dydaktyczne
  inni pośrednicy, np. nauczyciele, i tworzone przez nich obrazy dziejów przekazywane bezpośrednio

odbiorcom

Pedagogiczne uwarunkowania percepcji treści hist.

  realizacja celów nauczania
  stosowanie określonej metody
  właściwy proces utrwalania
  właściwie przeprowadzona kontrola

Psychologiczne…

  motywy uczenia się
  ogólne zdolności ucznia
  środki dydaktyczne
  możliwości poznawcze ucznia.

Wybór metody nauczania

  wiek ucznia
  temat lekcji
  środki dydaktyczne
  możliwości poznawcze ucznia

Wybór środka dydaktycznego

  planowanie pracy
  możliwości ucznia
  wielkość zespołów uczniowskich
  możliwości placówki

Czynności umysłowe w procesie kształtowania pojęć – analiza, uogólnienie, sprawdzanie, porównanie,
wyobrażanie modelowe
Śr. dydaktyczne typu symbolicznego w podręczniku – mapy, szkice, schematy, diagramy