Laboratorium optoelektroniki
Sprawozdanie z ćwiczenia 5:
Pomiary fotometryczne i radiometryczne
Data wykonania ćwiczenia:
20.11.2009r.
Prowadzący ćwiczenie:
Dr inż. Grzegorz Wieczorek
Grupa E4
Sekcja 6:
Mariusz Lachowicz
Krzysztof Atłasik
Mariusz Kaleciński
Jakub Szafrański
1. Przebieg ćwiczenia
Podczas laboratorium zapoznaliśmy się z obsługą przyrządów do pomiarów foto- i
radiometrycznych: miernika mocy światła MM22-1, radiometru-fotometru RF-100 oraz głowicy
fotometrycznej GL-100 i przystawki do pomiaru luminancji PL1.RF-100. Za ich pomocą
zmierzyliśmy parametry i zależności dla kilku elementów optoelektronicznych: trzech zestawów
diod elektroluminescencyjnych oraz wskażnika laserowego.
2. Pomiar luminancji
Na początku zajęć zostały pomierzone wartości luminancji i natężenia oświetlenia na blacie stołu
oraz na podłodze w laboratorium:
Natężenie
oświetlenia [lx]
Luminancja [cd/m
2
]
Blat
stołu:
945
253
Podłoga:
480
75
Mając takie dane, oraz przekształacjąc wzór na luminancję płaszczyzny odbijającej w sposób
rozproszony:
, można obliczyć współczynnik odbicia światła dla każdej z
tych powierzchni (na blacie stołu była to biała kartka formatu A4):
Współczynnik odbicia ρ
Blat
stołu:
0,84
Podłoga:
0,49
Oczywiście bardzo jasna kartka papieru ma znacznie większy współczynnik odbicia, niż ciemna
podłoga, od której odbija się jedynie połowa padającego nań światła.
3. Pomiary radiometryczne – pomiar mocy lasera
Za pomocą radiometru zmierzyliśmy moc promieniowaną popularnego wskaźnika laserowego
(czerwonego) oraz zielonej diody LED SMD. Pomiary były przeprowadzane przy dwóch
długościach fali:
Moc promieniowana [mW]
λ=633 nm
λ=850 nm
Laser czerwony
2,5
2
Dioda LED zielona
0,8
0,7
Długość fali światła emitowanego przez wskaźnik to 633 nm, więc wartość, która została
zmierzona przy tej długości, można uznać za prawidłową. Pomiar dla λ=850 nm natomiast jest
zafałszowany, ponieważ jest to długość fali inna niż nominalna. Przyjmując liniową
charakterystykę przyrządu, możemy obliczyć jej nachylenie z tych pomiarów:
. Znając
to nachylenie można skorygować pomiary dla diody zielonej, aby uzyskać jej rzeczywistą moc. Po
prostych obliczeniach otrzymujemy wynik:
.
4. Pomiary fotometryczne
Za pomocą fotometru oraz regulowanego zasilacza zmierzyliśmy dla trzech zestawów diod LED
zależności natężenia oświetlenia E wyrażonego w luksach od prądu płynącego przez te elementy
wyrażonego w miliamperach.
Z powodu uszkodzenia czterech diod białych nie można było uzyskać prądu większego, niż 16
mA.
Możemy zaobserwować, że charakterystyki te są w zasadzie liniowe, czyli natężenie oświetlenia
diody LED wzrasta proporcjonalnie do prądu płynącego przez nią. Oczywiście nie można bez
końca zwiększać prądu diody, ponieważ w pewnym momencie doprowadzi to do jej uszkodzenia.
Dioda zielona okazała się najwydajniejsza pod względem natężenia oświetlenia, czyli przy tym
samym prądzie doprowadzonym świeciła jaśniej, niż inne diody, mimo że była pojedyncza.
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
E[lx]
I[mA]
4 diody
6 diod
Dioda zielona
Charakterystyki te powinny być skorygowane przez odjęcie wartości wskazanej przez miernik, gdy
żaden prąd nie płynął przez diody, jednak wartości te okazały się bardzo małe (<0,04 lx),
ponieważ przy mierzeniu używaliśmy plastikowej tuby osłaniającej mierzony układ od wpływu
zewnętrznego oświetlenia. Tak więc korekcja została pominięta.
Wiedząc, że pomiar natężenia oświetlenia był wykonywany w odległości 17 cm, można obliczyć
maksymalną światłość (przy maksymalnym prądzie) diod ze wzoru
:
Maksymalna światłość [cd]
4 diody białe
16,18
6 diod białych
10,81
Dioda zielona
26,01
Znając rozwartości wiązek światła diod:
Kąt płaski Θ
1/2
[ ˚]
Kąt bryłowy Ω
1/2
[sr]
4 diody białe
30
0,214
6 diod białych
60
0,842
Dioda zielona
45
0,478
możemy obliczyć maksymalny całkowity strumień światła ze wzoru
:
Φ
max
[lm]
4 diody białe
3,463
6 diod białych
9,102
Dioda zielona
12,433
natomiast wykorzystując obliczony maksymalny całkowity strumień świetlny można określić
sprawność świetlną daną wzorem
, gdzie P
max
oznacza moc doprowadzoną do diody
przy maksymalnym mierzonym prądzie (
).
I
max
[mA]
U
max
[V]
P
max
[W]
η [lm/W]
4 diody białe
30
16
0,48
7,158
6 diod białych
60
24
1,44
6,321
Dioda zielona
45
12
0,54
23,024
5. Prawo kwadratu odległości
Natężenie oświetlenia w pewnej odległości od źródła światła równa się natężeniu światła tego
żródła podzielonemu przez kwadrat odległości. Można z tego wywnioskować, że po zwiększeniu
odległości dwukrotnie, natężenie oświetlenia powinno spaść czterokrotnie. Podczas laboratorium
wykonaliśmy pomiary za pomocą których można w praktyce sprawdzić słuszność tej zależności,
wykorzystując 6 połączonych miniaturowych białych diod LED. Jedną parę pomiarów
wykonaliśmy bez prądu płynącego przez diody, drugą – przepuszczając przez diody prąd 20,52
mA. Odejmując od drugiego pomiaru pierwszy pozbywamy się z wyniku wpływu oświetlenia
zewnętrznego.
Oto zestawienie uzyskanych pomiarów i wyników obliczeń według ww. wzoru:
Prąd
[mA]
Pojedyncza odległość
Podwójna odległość
Pomiar
Obliczenia
0
100 lx
84,6 lx
25 lx
20,52
241 lx
114 lx
60,25 lx
Korekcja:
141 lx
29,4
35,25 lx
Jak widać, skorygowane wartości natężeń są zbliżone do obliczeń na podstawie wzoru
analitycznego, tak więc można uznać, że prawo kwadratowe obowiązuje dla rozważanego
przypadku.