wiczenie : 

  FORMOWANIE  R CZNE 

 

 

1.  Cel  wiczenia:   Zapoznanie  studentów  ze  sposobami  r cznego  wytwarzania  form 

odlewniczych  z mas formierskich.  

  

 

2. Przebieg  wiczenia  

 

 

Studenci  przyst puj cy  do  wykonania  wiczenia,  winni  wykaza   si   znajomo ci  

sposobów  formowania  r cznego  (formowanie  w  skrzynkach  z  modelu  dzielonego  i 

niedzielonego, z przerzucanym rdzeniem, z „obieraniem”, przy u yciu fałszywki; formowanie 

w  rdzeniach;  formowanie  z  modeli  uproszczonych;  formowanie  w  gruncie),  zagadnie  

dotycz cych  konstrukcji  i  klasyfikacji  modeli  odlewniczych,  zasad  doboru  powierzchni 

podziału  form  odlewniczych,  konstrukcji  układów  wlewowych  a  tak e  technologicznych 

wła ciwo ci  mas.  Studenci  przyst puj cy  do  wicze   winni  posiada   orientacj   w  zakresie 

zagadnie   zwi zanych  ze  stosowaniem  rdzeni  w  formach  piaskowych:  cele  stosowania, 

surowce i sposoby wytwarzania, mocowanie rdzeni w formach itp.  

 

Przed  przyst pieniem  do  wykonania  wiczenia,  studenci  zobowi zani  s   do 

zapoznania si  z uwagami dotycz cymi BHP (pkt. 3).  

 

2.1. Wykonanie  wiczenia  

 

 

Do wykonania  wiczenia konieczne s  nast puj ce materiały i narz dzia:  

−  model (modele) odlewniczy, 

−  modele elementów układu wlewowego, 

−  komplet skrzynek formierskich, 

−  płyta podmodelowa, 

−  narz dzia formierskie (r czne), 

−  sito formierskie, 

−  masa formierska, 

−  puder formierski.  

 

Po  wskazaniu  przez  prowadz cego  wiczenia  modelu  odlewniczego  i  analizie  jego 

konstrukcji  nale y  ustali   sposób  formowania.  Podstawowe  operacje  formowania  r cznego, 

bez  wzgl du  na  rodzaj  modelu  odlewniczego  (dzielony,  niedzielony)  obejmuj   nast puj ce 

czynno ci :  

1) ustalenie  na  płycie  podmodelowej  modelu  lub  jego  cz ci  (ewentualnie  modeli  wlewów 

doprowadzaj cych) oraz skrzynki formierskiej,  

2) pokrycie modelu pudrem formierskim lub innym materiałem oddzielaj cym, 

3) obło enie modelu warstw  lu nej, przesianej przez sito masy przymodelowej, 

4) stopniowe wypełnienie skrzynki mas  formiersk  i równomierne jej zag szczenie klinow  

stopk   ubijaka;  po  wypełnieniu  skrzynki  (powy ej  górnej  kraw dzi)  zag szcza   mas  

płask  stopk  ubijaka, 

5) po zako czeniu zag szczenia, usuni cie zgarniakiem nadmiaru masy i wykonanie nakłu  

odpowietrzaj cych, 

6) odwrócenie skrzynki z formowanym modelem (lub cz ci ) o 180

o

  

7a)  ustawienie  drugiej  połówki  modelu  oraz  drugiej  skrzynki  formierskiej  (formowanie  z 

modelu dzielonego),  

7b)  wykonanie  obrania  wokół  modelu  lub  jego  cz ci  i  wygładzenie  powierzchni  obrania  

(formowanie z obieraniem) oraz ustawienie drugiej skrzynki formierskiej, 

8)   ustalenie za pomoc  sworzni, obu skrzynek formierskich oraz rozmieszczenie elementów 

układu wlewowego,  

9)   wykonanie czynno ci takich samych jak w pkt. 2-5, 

10) wyci cie w masie formierskiej wn ki zbiornika wlewowego, 

11) ostro ne zdj cie górnej skrzynki z dolnej i wyj cie modelu (cz ci modelu) oraz modeli 

elementów  układu  wlewowego  (ewentualnie  wyci cie  w  masie  wlewów 

doprowadzaj cych),  

12)  naprawa ewentualnych uszkodze  wn ki formy i kanałów wlewowych, 

13)  ustawienie (je li potrzeba) rdzenia lub rdzeni w formie, 

14)    ostro ne    zło enie    obu    połówek    formy  z  zastosowaniem  sworzni  ustalaj cych 

(konieczne !),  

15)  obci enie formy odlewniczej, 

16)  zalanie formy odlewniczej ciekłym metalem, 

17)  po zakrzepni ciu odlewu - wybi  odlew z formy, 

18)  po schłodzeniu - obejrze  dokładnie uzyskany odlew. 

 

 

3. Uwagi dotycz ce BHP  

 

a)  Wszelkie  czynno ci  zwi zane  z  r cznym  wykonywaniem  formy  odlewniczej,  nale y 

wykonywa  ostro nie, zwa aj c na niebezpiecze stwo kontuzji palców lub dłoni (ubijanie 

masy, manipulowanie skrzynkami formierskimi, wykonywanie nakłu  odpowietrzaj cych, 

składanie formy itp.),  

b) Szczególn   uwag   nale y  zachowa   podczas  wykonywania  manipulacji  z  ciekłym 

metalem.  Zalewanie  wykonanych  form  jest  dopuszczalne  tylko  po  przyzwoleniu  osoby 

nadzoruj cej  wykonywanie  wiczenia.  Student  zalewaj cy  form   ciekłym  metalem, 

zobowi zany  jest  do  zało enia  fartucha  ochronnego  oraz  r kawic  ochronnych.  Do 

czerpania ciekłego metalu nale y u ywa  tylko sprawnych, wygrzanych i zabezpieczonych 

pokryciem  ły ek  odlewniczych.  Wszelkie  manipulacje  ły k   odlewnicz   wypełnion  

ciekłym metalem nale y wykonywa  ostro nie lecz zdecydowanie, unikaj c gwałtownych 

ruchów  rozlewania  ciekłego  metalu  itp.  Transportowanie  ciekłego  metalu  ły k  

odlewnicz   winno  odbywa   si   na  koniecznym,  lecz  jak  najni szym  poziomie. 

Obserwuj cy  proces  wypełniania  formy  ciekłym  metalem  winni  pozosta   w  bezpiecznej 

odległo ci  od zalewanej formy  oraz zalewaj cego, gwarantuj c mu swobod  manewrów. 

Zabrania  si   kategorycznie  pochylania  nad  zalewan   form   do  czasu  całkowitego  jej 

wypełnienia  ciekłym  metalem.  Zalewaj cy  form   winien  nabiera   do  ły ki  tylko  tyle 

ciekłego metalu ile jest konieczne do wypełnienia formy. W przypadku nabrania wi kszej 

ilo ci  -  winien  ostro nie,  z  jak  najmniejszej  wysoko ci,  wyla   nadmiar  z  powrotem  do 

tygla.  

c)  Wybijanie  zalanych  form  odlewniczych  jest  dopuszczalne  po  stwierdzeniu  całkowitego 

zakrzepni cia  metalu.  Zabieg  ten  nale y  wykonywa   ostro nie,  u ywaj c  bezwzgl dnie 

r kawic ochronnych i zwa aj c na niebezpiecze stwo oparze . Do manipulacji gor cymi 

odlewami nale y bezwzgl dnie stosowa  przyrz dy metalowe (szczypce, haki itp.).  

 

 

4. Sprawozdanie z wykonanego  wiczenia 

 

 

Sprawozdanie powinno zawiera :  

−  szkic modelu odlewniczego u ytego do wykonania formy, 

−  szkic rdzenia zastosowanego w wykonanej formie, 

−  szkic rdzennicy słu cej do wykonania rdzenia, 

−  szkic  zespołu  formierskiego  tzn.  przekrój  wykonanej  formy  oraz  widok  dolnej  cz ci 

formy z góry. Je li forma jest skomplikowana - dodatkowych przekrojów formy, 

−  opis czynno ci wykonanych podczas formowania, 

−  szkic uzyskanego odlewu, 

−  krytyczn   ocen   uzyskanego  odlewu  (w  przypadku  stwierdzenia  widocznych  wad  - 

wymieni  je a miejsca wyst powania zaznaczy  na wykonanym szkicu), 

−  uwagi i wnioski. 

 

 

5. Literatura 

 

1.  Błaszkowski K.: Technologia formy i rdzenia, PWSZ - liczne wydania  

2.  Chudzikiewicz R., Briks W.: Podstawy metalurgii i odlewnictwa, PWN Warszawa 1977 

3.  Murza-Mucha P.: Techniki wytwarzania - odlewnictwo, PWN Warszawa 1978 

4.  Poradnik In yniera - Odlewnictwo, WNT Warszawa 1972 

5.  Poradnik In yniera - Odlewnictwo WNT 1986 

6.  Skrypt  nr  1741:  Podstawy  odlewnictwa  -  wiczenia  laboratoryjne,  Wyd.  Politechniki 

Pozna skiej 

7.  Fal cki Z.: Podstawy formowania z modeli odlewniczych, Skrypt AGH, Kraków 1994.