PODSTAWOWE ELEMENTY LINIOWE UKŁADÓW
AUTOMATYKI
Elementy liniowe klasyfikuje si najcz ciej ze wzgl du na ich własno ci
dynamiczne. Wyró niamy nast puj ce grupy elementów podstawowych:
1.
Elementy bezinercyjne (proporcjonalne);
2.
Elementy inercyjne pierwszego rz du (jednoinercyjne);
3.
Elementy inercyjne wy szych rz dów (wieloinercyjne);
4.
Elementy całkowe;
5.
Elementy ró niczkuj ce;
6.
Elementy oscylacyjne;
7.
Elementy opó niaj ce.
Własno ci statyczne wszystkich elementów okre la mo na przez podanie
równania i wykresu charakterystyki statycznej
y=f(x), a własno ci dynamiczne przez
podanie równania ró niczkowego i odpowiadaj cej mu transmitancji operatorowej
oraz wykresu odpowiedzi
y(t) na wymuszenie skokowe.
Element bezinercyjny
Element bezinercyjny charakteryzuje si tym, e w ka dej chwili jego sygnał
wyj ciowy
Y(s) jest proporcjonalny do sygnału wej ciowego X(s).
Ogólna posta równania elementu bezinercyjnego jest nast puj ca:
kX
Y
=
gdzie:
Y – wielko wyj ciowa, X – wielko wej ciowa,
k – współczynnik proporcjonalno ci (wzmocnienia).
)
t
(
x
k
)
t
(
y
⋅
=
;
)
s
(
X
k
)
s
(
Y
⋅
=
Transmitancja elementu bezinercyjnego jest równa współczynnikowi
proporcjonalno ci:
X(s)
Y(s)
G(s)
Elementy liniowe układów automatyki
Element bezinercyjny
k
)
s
(
X
)
s
(
Y
)
s
(
G
=
=
;
s
)
s
(
G
)
s
(
h
=
;
s
k
)
s
(
h
=
α
=
−
S
)
s
(
G
)
t
(
h
1
;
)
t
(
1
k
)
t
(
h
⋅
=
Odpowied jednostkowa:
s
k
)
s
(
h
=
;
)
t
(
1
k
)
t
(
h
⋅
=
;
)
s
(
G
)
s
(
g
=
;
k
)
s
(
g
=
;
)]
s
(
G
[
)
t
(
g
1
−
α
=
;
)
t
(
k
)
t
(
g
δ
⋅
=
Odpowied impulsowa:
k
)
s
(
g
=
;
)
t
(
k
)
t
(
g
δ
⋅
=
t
g(t)
k
δ(t)
Odpowied impulsowa elementu proporcjonalnego
Transmitancja widmowa:
ω
=
=
ω
j
s
)
s
(
G
)
j
(
G
k
)
j
(
G
=
ω
)
(
jQ
)
(
P
)
j
(
G
ω
+
ω
=
ω
k
)
(
P
=
ω
O
)
(
Q
=
ω
Elementy liniowe układów automatyki
Element bezinercyjny
Charakterystyki członu proporcjonalnego
Charakterystyka amplitudowa:
( )
)
(
Q
)
(
P
)
j
(
G
A
2
2
ω
+
ω
=
ω
=
ω
;
( )
k
A
=
ω
k
ω
A(
ω)
Charakterystyka amplitudowa
Charakterystyka fazowa:
)
(
P
)
(
Q
ctg
ar
)
(
ω
ω
=
ω
ϕ
;
0
)
(
=
ω
ϕ
k
ω
A(
ω)
Charakterystyka amplitudowa
Charakterystyka fazowa:
)
(
P
)
(
Q
ctg
ar
)
(
ω
ω
=
ω
ϕ
;
0
)
(
=
ω
ϕ
Elementy liniowe układów automatyki
Element bezinercyjny
ω
ϕ(ω)
ϕ(ω)=0
X(t)
Y(t)
Charakterystyka fazowa i oznaczenie elementu proporcjonalnego stosowane
na schematach blokowych
Przykłady elementów proporcjonalnych
D wignia dwustronna
D wignia dwustronna
x
y
F
b
a
F
=
;
k
b
a
)
s
(
F
)
s
(
F
)
s
(
G
x
y
=
=
=
F
x
F
y
a
b
x
y
Elementy liniowe układów automatyki
Element bezinercyjny
D wignia jednostronna
F
x
F
y
a
b
y
x
D wignia jednostronna
x
y
F
b
b
a
F
+
=
;
k
b
b
a
)
s
(
F
)
s
(
F
)
s
(
G
x
y
=
+
=
=
D wignia jest elementem proporcjonalnym o współczynniku wzmocnienia k.
Czwórnik rezystancyjny.
e
t)
y
t)
Czwórnik rezystancyjny
W pokazanym na schemacie nie obci alnym czwórniku rezystancyjnym
mi dzy napi ciem wyj ciowym U
2
, a napi ciem wej ciowym U
1
wyst puje zwi zek:
)
t
(
U
R
R
R
)
t
(
U
we
2
1
2
wy
+
=
;
k
R
R
R
)
s
(
U
)
s
(
U
)
s
(
G
2
1
2
we
wy
=
+
=
=
Elementy liniowe układów automatyki
Element bezinercyjny
Dynamometr spr ynowy
0
∆ l
Schemat dynamometru spr ynowego:
F –siła,
∆
l – zmiana długo ci spr yny, k
spr
– stała spr yny
Je eli spr yna jest idealna to mas mo na pomin i wtedy zmiana jej długo ci
jest proporcjonalna do siły.
l
k
F
spr
∆
⋅
=
spr
k
)
s
(
l
)
s
(
F
)
s
(
G
=
∆
=
Omawiany dynamometr jest członem proporcjonalnym, którego współczynnik
wzmocnienia jest równy stałej spr yny k
spr
.
k
spr
F