Blacharz_721[01]_Z1.07

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Radosław KrzyŜanowski

Wykonywanie montaŜu i demontaŜu elementów i zespołów
blacharskich 721[01].Z1.07

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

mgr inŜ. Bartłomiej Marcinkiewicz

mgr inŜ. Sylwester Wesołowski

Opracowanie redakcyjne:

mgr inŜ. Radosław KrzyŜanowski

Konsultacja:

mgr inŜ. Jolanta Skoczylas

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 721[01].Z1.07
Wykonywanie montaŜu i demontaŜu elementów i zespołów blacharskich, zawartego
w modułowym programie nauczania dla zawodu blacharz.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. MontaŜ elementów i podzespołów blacharskich

4.1.1. Materiał nauczania
4.1.2. Pytania sprawdzające
4.1.3. Ćwiczenia
4.1.4. Sprawdzian postępów

7
8
8
9

4.2. Naprawa elementów i podzespołów wykonanych z blachy

4.2.1. Materiał nauczania
4.2.2. Pytania sprawdzające
4.2.3. Ćwiczenia
4.2.4. Sprawdzian postępów

10
10
11
12

4.3. Powłoki ochronne i dekoracyjne

4.3.1. Materiał nauczania
4.3.2. Pytania sprawdzające
4.3.3. Ćwiczenia
4.3.4. Sprawdzian postępów

13
14
15
17

4.4. Prace montaŜowe, demontaŜowe, naprawcze i regulacyjne maszyn oraz

urządzeń

4.4.1. Materiał nauczania
4.4.2. Pytania sprawdzające
4.4.3. Ćwiczenia
4.4.4. Sprawdzian postępów

18
19
19
20

4.5. Kontrola jakości i prawidłowości wykonanych robót montaŜowych

4.5.1. Materiał nauczania
4.5.2. Pytania sprawdzające
4.5.3. Ćwiczenia
4.5.4. Sprawdzian postępów

21
22
22
23

4.6. Dokumentacja technologiczna. Kalkulacja usług blacharskich montaŜowych

i demontaŜowych

4.6.1. Materiał nauczania
4.6.2. Pytania sprawdzające
4.6.3. Ćwiczenia
4.6.4. Sprawdzian postępów

24
25
25
26

4.7. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciw poŜarowej

i ochrony środowiska

4.7.1. Materiał nauczania
4.7.2. Pytania sprawdzające
4.7.3. Ćwiczenia
4.7.4. Sprawdzian postępów

27
27
28
29

5. Sprawdzian osiągnięć
6. Literatura

30
35

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o montowaniu, demontowaniu

wyrobów i zespołów blacharskich oraz w wykonywaniu innych prac blacharskich.

W poradniku zamieszczono:

−

Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

−

Cele kształcenia tej jednostki modułowej.

−

Materiał nauczania (rozdział 4), który umoŜliwia samodzielne przygotowanie się
do wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Obejmuje on równieŜ ćwiczenia, które
zawierają wykaz materiałów, narzędzi i sprzętu potrzebnych do realizacji ćwiczeń. Przed
ć

wiczeniami zamieszczono pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do ich wykonania.

Po ćwiczeniach zamieszczony został sprawdzian postępów. Wykonując sprawdzian
postępów powinieneś odpowiadać na pytania tak lub nie, co oznacza, Ŝe opanowałeś
materiał albo nie.

−

Sprawdzian osiągnięć, w którym zamieszczono instrukcję dla ucznia oraz zestaw zadań
testowych sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki.
Zamieszczona została takŜe kartę odpowiedzi.

−

Wykaz literatury obejmujący zakres wiadomości dotyczących tej jednostki modułowej,
która umoŜliwi Ci pogłębienie nabytych umiejętności.
JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.

Jednostka modułowa: Wykonywanie montaŜu i demontaŜu elementów i zespołów

blacharskich, której treści teraz poznasz stanowi jeden z elementów modułu 721[01].Z1
„Technologia robót blacharskich” i jest oznaczona na zamieszczonym schemacie na stronie 4.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

721[01].Z1.01

Posługiwanie się podstawowymi

pojęciami z zakresu blacharstwa

721[01].Z1

Technologia robót blacharskich

Schemat układu jednostek modułowych.

Schemat układu jednostek modułowych

721[01].Z1.02

Wykonywanie elementów i przedmiotów

z blachy z zastosowaniem narzędzi ręcznych

721[01].Z1.05

Wykonywanie elementów

i przedmiotów z blachy metodami

obróbki plastycznej i cieplnej

721[01].Z1.03

Wykonywanie elementów

i przedmiotów z blachy

z zastosowaniem maszyn

i urządzeń

721[01].Z1.04

Wykonywanie elementów

i przedmiotów z blachy

z zastosowaniem operacji

mechanicznej obróbki skrawaniem

721[01].Z1.06

Wykonywanie nierozłącznych połączeń blach

721[01].Z1.08

Wykonywanie konserwacji i naprawy

elementów i konstrukcji z blachy

721[01].Z1.07

Wykonywanie montaŜu i demontaŜu

elementów i zespołów blacharskich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozpoznawać podstawowe materiały,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu blacharstwa,

−

dobierać materiały narzędzia i sprzęt do pracy,

−

stosować podstawowe przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

posługiwać się dokumentacją techniczną,

−

trasować elementy według dokumentacji,

−

posługiwać się ręcznymi narzędziami blacharskimi,

−

wykonywać przedmioty z blach z zastosowaniem maszyn,

−

wykonywać elementy metodami obróbki plastycznej i cieplnej,

−

wykonywać połączenia rozłączne elementów,

−

wykonywać połączenia nierozłączne elementów,

−

wykonywać elementy z blachy z zastosowaniem mechanicznej obróbki skrawaniem,

−

dobierać i zastosować odzieŜ ochronną oraz środki ochrony osobistej, w zaleŜności
od prowadzonych prac blacharskich,

−

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przewidywać i zapobiegać
zagroŜeniom,

−

oceniać własne moŜliwości w działaniach indywidualnych i zespołowych,

−

stosować zasady współpracy w grupie,

−

uczestniczyć w dyskusji, prezentacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

scharakteryzować proces montaŜu i demontaŜu,

–

scharakteryzować operacje montaŜowe,

–

zaplanować procesy montaŜu i demontaŜu blach,

–

dobrać metalowe i niemetalowe materiały konstrukcyjne oraz materiały pomocnicze do
prac montaŜowych i demontaŜowych,

–

dobrać narzędzia ręczne i mechaniczne, przyrządy pomiarowe, maszyny i urządzenia
do wykonywanych prac montaŜowych i demontaŜowych,

–

przygotować materiały do prac montaŜowych i demontaŜowych,

–

scharakteryzować techniki obróbki blach przewidzianych do montaŜu,

–

wykonać prace montaŜowe i demontaŜowe narzędziami ręcznymi, mechanicznymi oraz
elektronarzędziami,

–

dokonać montaŜu i demontaŜu elementów oraz podzespołów wykonanych z blachy,

–

posłuŜyć się urządzeniami do łączenia blach,

–

zastosować róŜne techniki łączenia montowanych blach,

–

nałoŜyć powłoki ochronne i dekoracyjne po wykonaniu prac montaŜowych, zgodnie
z dokumentacją

–

skontrolować jakość wykonanych prac blacharskich montaŜowych oraz demontaŜowych,

–

ocenić jakość wykonanych prac montaŜowych,

–

sporządzić kalkulacje wykonania blacharskich usług montaŜowych i demontaŜowych,

–

skorzystać z dokumentacji technicznej montaŜu,

–

posłuŜyć się normami, dokumentacją konstrukcyjną i technologiczną,

–

skorzystać z katalogów, poradników,

–

dobrać

rodki

ochrony

indywidualnej

wykonywania

prac

montaŜowych

i demontaŜowych,

–

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej
i ochrony środowiska podczas wykonywania pracy,

–

zabezpieczyć przed korozją połączenia blach po ich montaŜu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. MontaŜ elementów i podzespołów blacharskich

4.1.1. Materiał nauczania

Po wykonaniu elementów blacharskich zgodnie z projektem, naleŜy sprawdzić czy

wszystkie  ze  sobą  pasują.  JeŜeli  wykonane  elementy  pasują  moŜna  przystąpić  do  montaŜu.
Proces  montaŜu  podobnie  jak  i  etap  wykonania  elementów  opisany  jest  w  dokumentacji.
W  dokumentacji  technologicznej  zamieszczone  są  informacje  potrzebne  do  poprawnego
wykonania montaŜu takie jak:

−

rodzaj zastosowanego połączenia do zamocowania elementu,

−

kolejność wykonywania montaŜu róŜnego rodzaju połączeń prowadzących do
zmontowania poszczególnych elementów w zaprojektowaną całość.

Połączenia elementów i podzespołów w zaleŜności od potrzeb eksploatacyjnych mogą

być wykonywane jako ruchome lub nieruchome.

Połączenia nieruchome wykonywane są jako:

−

rozłączne,

−

nierozłączne.

Połączenia tego typu stosowane są wszędzie tam, gdzie wymagane jest sztywne

połączenie miedzy sobą elementów.

Połączenia nieruchome rozłączne to takie, które moŜna rozłączyć bez uszkodzenia

zespołu blacharskiego lub elementu. Przykładem połączenia nieruchomego rozłącznego jest
połączenie gwintowe.

Połączenia gwintowe moŜna wykonać za pomocą:

−

ruby i nakrętki – rysunek 1 a),

−

ruby – rysunek 1 b),

−

wkręta – rysunek 1 c).

Rys. 1. Rodzaje połączeń gwintowych [2, s. 314]

Połączenie nieruchome nierozłączne to takie, które w czasie demontaŜu spowoduje

uszkodzenie rozłączanych elementów. Połączenia nierozłączne moŜna wykonywać jako:

−

spawane,

−

zgrzewane,

−

lutowane,

−

nitowane,

−

klejone.

Połączenia ruchome stosuje się wszędzie tam, gdzie w trakcie eksploatacji wymagana jest

moŜliwość przemieszczania jednego elementu względem drugiego np. pokrywy silników.

Połączenia ruchome realizowane są za pomocą zawiasów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. W jakim dokumencie moŜna odszukać informację dotyczącą stosowanego połączenia

oraz kolejności montaŜu?

2.  Jakie rozróŜniamy połączenia w zaleŜności od potrzeb eksploatacyjnych?
3.  Jakie rozróŜniamy połączenia nieruchome?
4.  Gdzie stosowane są połączenie nieruchome?
5.  Wymień połączenia nieruchome nierozłączne?
6.  Gdzie stosowane są połączenia ruchome?
7.  Jakich elementów uŜywa się do wykonywania połączeń ruchomych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj połączenie nitowane dwóch płaskich blach, które pokaŜe Ci nauczyciel. Blachy

połącz zgodnie z załączonym rys., przy pomocy nitów zrywalnych. Po zakończeniu ćwiczenia
sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  zgromadzić potrzebne narzędzia,
4)  zgromadzić potrzebne materiały,
5)  wytrasować połoŜenie otworów,
6)  zapunktować otwory,
7)  wywiercić otwory,
8)  znitować elementy,
9)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
10)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
11)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
12)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  zgodności  z  rysunkiem

i trwałości,.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

blachy płaskie gr. 1mm,

−

nity zrywalne,

−

punktak,

−

rysik,

−

młotek ślusarski,

−

wiertarka,

−

komplet wierteł do metalu,

−

nitownica,

−

notatnik,

−

rysunek połączenia,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca montaŜu nitowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Na podstawie Dokumentacji Techniczno-Ruchowej dobierz materiały i narzędzia

a następnie zamontuj osłonę na wskazanej przez nauczyciela spawarce. Po zakończeniu
ć

wiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  zgromadzić potrzebne narzędzia,
4)  zgromadzić potrzebne materiały,
5)  spasować osłony,
6)  zamontować osłony zgodnie z dokumentacją techniczno ruchową,
7)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
9)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
10)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  montaŜu

osłony.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja Techniczno-Ruchowa,

−

osłony blaszane,

−

spawarka,

−

materiały dostępne w pracowni szkolnej,

−

narzędzia dostępne w pracowni szkolnej,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca montaŜu osłon.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) korzystać z dokumentacji technicznej?

2) wykonywać montaŜ elementów i podzespołów blacharskich za

pomocą połączeń rozłącznych?

3) wykonywać montaŜ elementów i podzespołów blacharskich za

pomocą połączeń nierozłącznych?

4) omówić, gdzie podczas montaŜu elementów i podzespołów

blacharskich naleŜy stosować połączenia ruchome?

5) omówić, gdzie podczas montaŜu elementów i podzespołów

blacharskich naleŜy stosować połączenia nieruchome?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Naprawa wyrobów i elementów wykonanych z blachy

4.2.1. Materiał nauczania

Przez naprawę wyrobów i elementów blaszanych naleŜy rozumieć przywrócenie tym

elementom  właściwości  uŜytkowych  po  ich  uszkodzeniu.  Wyroby  w  trakcie  eksploatacji
ulegają  uszkodzeniom,  które  mogą  uniemoŜliwiać  dalsze  uŜytkowanie  lub  pogorszyć
właściwości  estetyczne.  Ten  sam  rodzaj  uszkodzenia  dla  jednego  wyrobu  moŜe
uniemoŜliwiać  dalszą  jego  eksploatację,  a  dla  innego  pogorszy  tylko  właściwości  estetyczne
np.  przebicie  beczki  uniemoŜliwi  jej  dalszą  eksploatacje,  ale  przebicie  obudowy  pogorszy
tylko właściwości estetyczne.

W zaleŜności od rodzaju uszkodzenia oraz typu elementu, naleŜy dobrać właściwy

sposób naprawy. Najtrudniejsze do wykonania są naprawy elementów zamkniętych takich
jak: beczki, zbiorniki na paliwo itp.

Podczas napraw zbiorników oraz beczek po substancjach palnych, naleŜy pamiętać

o dokładnym wymyciu wnętrza zbiornika po to, aby pozbyć się oparów. Operację tą
wykonuje się w następujący sposób: zbiornik włoŜyć do wanny z gorącą wodą (70–90°C) na
okres 24 godzin, następnie wysuszyć ciepłym spręŜonym powietrzem.

Aby wykonać naprawę naleŜy najpierw zdemontować element uszkodzony. Kolejną

czynnością będzie oczyszczenie z ognisk rdzy. Oczyszczenie z rdzy moŜe odbywać się
ręcznie lub mechanicznie. Usuwanie rdzy występującej na duŜej powierzchni, naleŜy
wykonać sposobami chemicznymi lub mechanicznie, przez piaskowanie. Po usunięciu korozji
moŜna przystąpić do naprawy uszkodzeń.

W celu znalezienia niewidocznych nieszczelności, w zbiornikach naleŜy napełnić

je  spręŜonym  powietrzem  i  zanurzyć  w  wannie  z  wodą.  Wydostające  się  ze  zbiornika
pęcherze  wskaŜą  dokładną  lokalizację  uszkodzenia.  Płytkie  wgniecenia  naprawia  się  przy
pomocy  ręcznych  narzędzi  blacharskich.  Głębokie  zaś  w  miejscach  niedostępnych  dla
narzędzi  blacharskich  moŜna  wyprostować  przylutowując  śrubę  łbem  w  miejscu
największego  zagłębienia.  Następnie  nakręca  się  nakrętkę  i  ciągnąc  za  nakrętkę  wyciąga  się
wgniecenie. Odlutowanie śrub kończy operację prostowania.

Pęknięcia powierzchni zbiorników i szwów najlepiej jest naprawiać przy pomocy

spawania gazowego. Pęknięcia zbiorników, które mieszczą się w granicach 8–50 mm, spawa
się  bez  nakładek  wzmacniających,  jednak  takie  uszkodzenie  naleŜy  przygotować  przed
operacją  spawania.  Wyprostować  krawędzie  pęknięcia,  wywiercić  otwory  przy  końcach
pęknięcia  o średnicy  2–3 mm.  Wiercenie  otworów  ma  na  celu  zmniejszenie  napręŜeń
powstających  w  czasie  spawania  a  takŜe  zapobiegnięcie  dalszemu  pękaniu  zbiornika
w miejscu uszkodzenia.

Pęknięcia o długości powyŜej 50 mm wymagają zastosowania nakładek.
Naprawiając miejsca przebić (otwory), których średnica jest większa niŜ 12 mm, naleŜy

stosować łaty. Łatę naleŜy wykonać tak, aby była większa od naprawianego otworu,
maksymalnie o 15 mm.

Naprawa uszkodzonych: beczek, puszek, itp. moŜe teŜ odbywać się przez: wstawianie

nowych den, dopasowywanie wieczek wciskanych, spawanie lub wymianę obręczy beczek.

Naprawa uszkodzonych pokryw oraz innych elementów otwartych, sprowadzać się

będzie do operacji: prostowania, klepania, wybijania wgnieceń itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak moŜna zdefiniować naprawę wyrobów z blachy?
2.  Które wyroby sprawiają największe trudności podczas naprawy?
3.  Jaką czynność naleŜy wykonać przed przystąpieniem do naprawy zbiorników, w których

przechowywano substancje łatwopalne?

4. W jaki sposób dokonuje się lokalizacji niewidocznych nieszczelności zbiorników?
5. W jaki sposób naprawia się większe wgniecenia zbiorników w miejscach trudno

dostępnych dla narzędzi?

6.  W jaki sposób dokonuje się napraw pękniętych zbiorników?
7.  W jaki sposób dokonuje się napraw przebitych zbiorników?
8.  Przy pomocy, jakich operacji dokonuje się napraw elementów otwartych typu pokrywy?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz sposób naprawy oraz potrzebne narzędzia niezbędne do przywrócenia

właściwości uŜytkowych wskazanego przez nauczyciela zbiornika. Po zakończeniu ćwiczenia
sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  dokonać oględzin zbiornika,
4)  określić sposób naprawy,
5)  dobrać narzędzia,
6)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
7)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
8)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
9)  dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

prawidłowość

zaproponowanych rozwiązań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

uszkodzony zbiornik,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca napraw zbiorników.

Ćwiczenie 2

Dokonaj operacji prostowania wskazanego przez nauczyciela elementu uszkodzonej

obudowy. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  zgromadzić potrzebne narzędzia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  zgromadzić potrzebne materiały,
5)  wykonać prostowanie,
6)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
7)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
8)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
9)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  jakości  przeprowadzonej

naprawy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

uszkodzona obudowa,

−

klepadła,

−

kowadełko,

−

młotki blacharskie,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca naprawy wyrobów i elementów wykonanych z blachy.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować rodzaj uszkodzenia wyrobów z blachy?

2) dobrać sposób naprawy do rodzaju uszkodzenia?

3) przygotować wyroby do przeprowadzenia naprawy?

4) omówić, jaki sposób naleŜy przygotować do naprawy zbiorniki,

w których przechowywano substancje łatwopalne?

5) wykonać naprawę wgniecionych wyrobów z blachy?

6) wykonać naprawę przebitych wyrobów z blachy?

7) wykonać naprawę pękniętych wyrobów z blachy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Powłoki ochronne i dekoracyjne

4.3.1. Materiał nauczania

Powłoki ochronne nakładane moŜna podzielić na:

–

powłoki powstałe w trakcie zmian strukturalnych lub chemicznych elementów
metalowych,

–

powłoki metaliczne wykonane z metali odpornych na korozję,

–

powłoki niemetaliczne.
Przed nałoŜeniem powłok ochronnych naleŜy dokładnie oczyścić podłoŜe z rdzy, tłuszczy

oraz  innych  zanieczyszczeń.  Operacja  oczyszczenia  ma  na  celu  zapewnienie  właściwej
przyczepności  powłoki  do  metalu  oraz  zabezpieczenie  elementu  przed  dalszym  rozwojem
rdzy.  Oczyszczanie  powierzchni  metalowych  przed  nałoŜeniem  powłok  moŜna  wykonać
w sposób mechaniczny lub chemiczny.

Metody mechaniczne
NajwaŜniejsze metody mechanicznego oczyszczania to: skrobanie, szczotkowanie ręczne

lub  szczotkami  drucianymi  osadzonymi  na  wiertarkach,  czyszczenie  papierem  ściernym,
szlifowanie.  Metodą  mechaniczną  jest  takŜe  czyszczenie  strumieniowo-ścierne  zwane
najczęściej  piaskowaniem  lub  śrutowaniem.  W  tej  metodzie  materiał  ścierny  w  postaci  piasku
kwarcowego  lub  śrutu,  wyrzucany  jest  z  dyszy  aparatu  z  duŜą  prędkością  pod  ciśnieniem
spręŜonego powietrza.

Metoda chemiczna
Polega na wykonaniu dwóch procesów: odtłuszczenia i wytrawienia. Odtłuszczenie

przeprowadzane  jest  przed  wytrawianiem,  poniewaŜ  pozostawienie  tłustych  nalotów
na  powierzchni  metalu  spowoduje  niedopuszczenie  kwasu  trawiącego  do  powierzchni.
Najczęściej  uŜywane  rozpuszczalniki  to:  benzyna,  trójchloroetylen,  czterochlorek  węgla.
Wytrawianie  ma  na  celu  usunięcie  z  powierzchni  metalowych:  rdzy,  tlenków  oraz
wodorotlenków metali nieŜelaznych. Stal wytrawia się najczęściej w 8–10% roztworze kwasu
siarkowego o temperaturze 65–70°C. Zamiast roztworu kwasu siarkowego moŜna zastosować
10–15%  roztwór  kwasu  solnego.  Do  trawienia  uŜywa  się  takŜe  roztworów  kwasu
fosforowego.  Po  trawieniu  niezbędne  jest  płukanie  wodą,  najlepiej,  gdy  jest  stosowana  do
tego  celu  gorąca  woda.  Powierzchnie,  które  będą  pokrywane  powłokami  malarskimi  po
płukaniu  poddaje  się  pasywacji.  Operacje  pasywacji  wykonuje  się,  aby  nie  dopuścić  do
powstania  korozji  nalotowej  w  trakcie  suszenia.  Pasywacje  wykonuje  się  w  rozcieńczonych
roztworach kwasu fosforowego i chromowego.

Powłoki uzyskane przez zmiany strukturalne lub chemiczne metali
Powłoka uzyskana przez chemiczną zmianę powierzchni to powłoka fosforanowa.

Wykonuje się ją zanurzając element w wodnym roztworze fosforanów cynku i magnezu.

Powłoki ochronne metaliczne
Powłoka wykonywana w drodze zanurzenia w ciekłych metalach lub metalizacji

natryskowej.  Przez  zanurzenie  w  ciekłym  metalu  wytwarza  się  na  powierzchni,  powłoka
metalowa trwale związana z podłoŜem. W ten sposób wykonuje się: cynowanie, cynkowanie
i  ołowiowanie.  Metalizacja  natryskowa  polega  na  stopieniu  metalu  powłokowego
i  natryskiwaniu  stopionego  metalu  przy  pomocy  spręŜonego  powietrza  na  zabezpieczany
element.  Proces  stopienia  metalu  powłokowego  odbywa  się  w  pistolecie,  do  którego
podawany  jest  metal  w  postaci  drutu.  Do  pistoletu  podłączone  są  takŜe  przewody  z  tlenem
i acetylenem  oraz  spręŜone  powietrze.  Acetylen  i  tlen  słuŜą  do  doprowadzenia  metalu  do
płynnej  postaci,  a  spręŜone  powietrze  słuŜy  do  wykonania  natrysku.  Metodą  metalizacji
natryskowej  moŜna  pokrywać  elementy  stalowe  następującymi  metalami:  miedzią,
aluminium,  cynkiem,  ołowiem,  stopami,  niklu  z  miedzią,  cyną  oraz  niklem.  Powierzchnia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

drutów stosowanych do metalizacji powinna być czysta. Na rysunku 2 przedstawiono pistolet
do metalizacji natryskowej.

Rys. 2. Pistolet do metalizacji natryskowej: 1 – palnik, 2 – drut, 3 – krąŜek posuwający drut, 4 – turbinka

napędzająca krąŜek, 5 – zawór regulujący, 6 – przewody doprowadzające do palnika tlen, acetylen
i powietrze. [5, s. 378]

Powłoki niemetaliczne są to powłoki malarsko-lakiernicze. Nakładane są najczęściej

technikami  malowania  ręcznego  lub natryskowego. Powłoki malarskie wykonywane są z kilku
warstw.  Na  oczyszczoną  powierzchnię  nakłada  się  warstwę  farby  podkładowej,  ma  ona  za
zadanie  zabezpieczenie  elementu  przed  korozją.  Farby  podkładowe  zawierają  składniki
oddziaływujące  chemicznie  i  elektrochemicznie  na  metal.  Następnie  po  wyschnięciu  warstwy
podkładowej  nakłada  się  dwukrotnie  farbę  nawierzchniową.  Warstwa  nawierzchniowa  chroni
warstwę  podkładową  przed  działaniem  czynników  zewnętrznych,  a  takŜe  nadaje  właściwości
estetyczne.  Niedopuszczalne  jest  malowanie  elementów  metalowych  na  zewnątrz  w  czasie
opadów deszczu. Do malowania elementów metalowych najczęściej stosowane są farby olejne.
W  trakcie  malowania  naleŜy  zwrócić  uwagę  na  to,  by  nakładać  powłoki  o  równej  grubości.
NałoŜenie  zbyt  grubej  warstwy  farby  spowoduje  powstanie  zacieków.  Pistolet  do  malowania
natryskowego posiada zbiornik na farbę, oraz podłączenie pod wąŜ ze spręŜonym powietrzem.
Dysza pistoletu powinna być oddalona od malowanego elementu około 25 cm i ustawiona cały
czas  prostopadle  do  elementów  malowanych.  Zmiana  kąta  ustawienia  dyszy  względem
malowanego elementu, spowoduje wykonanie powłoki o zmiennej grubości.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jak dzielimy powłoki ochronne?
2. Jaki naleŜy przygotować powierzchnię zabezpieczanego elementu przed nałoŜeniem

powłoki ochronnej?

3.  Jakimi sposobami moŜna oczyścić powierzchnię przed nałoŜeniem powłok ochronnych?
4.  W jaki sposób wykonuje się oczyszczenie powierzchni sposobem mechanicznym?
5.  W jaki sposób wykonuje się oczyszczenie powierzchni sposobem chemicznym?
6.  W jakim celu i jakimi metodami dokonuje się operacji pasywacji?
7.  Jakimi metodami dokonuje się nałoŜenia powłok ochronnych drogą metalizacji?
8.  Jak wykonywana jest metalizacja natryskowa?
9.  Jak wykonywane są powłoki malarsko-lakiernicze?

10.  Jakimi metodami moŜna wykonywać powłoki malarsko-lakiernicze?
11.  Jak prawidłowo naleŜy wykonywać powłoki malarsko-lakiernicze metodą natryskową?
12.  Jakie  narzędzie  słuŜy  do  wykonywania  powłoki  malarsko-lakierniczej  metoda

natryskową?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dokumentacji projektowej określ, jaki rodzaj powłoki naleŜy wykonać

po operacji montaŜu. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  zapoznać się z dokumentacją projektową,
5)  określić rodzaj powłoki,
6)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
7)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
8)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
9)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  określenia

rodzaju powłok.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja projektowa dotycząca zabezpieczenia elementów powłokami,

–

zeszyt przedmiotowy,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca powłok ochronnych i dekoracyjnych.

Ćwiczenie 2

Wykonaj pokrycie wskazanej blachy powłoką dekoracyjną technika malowania ręcznego.

Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały,
5)  przygotować narzędzia,
6)  przygotować powierzchnię blachy do naniesienia powłoki,
7)  nanieść warstwę podkładową,
8)  nanieść warstwy dekoracyjne,
9)  oczyścić narzędzia,
10)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
11)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
12)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
13)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  jakości  i  prawidłowości

wykonania powłoki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa,

–

rozpuszczalnik do farb chlorokauczukowych,

–

farba podkładowa typu unikor,

–

farba chlorokauczukowa,

–

szmaty z włókna naturalnego,

–

szczotka druciana,

–

płótno ścierne 100,

–

pędzel płaski,

–

naczynie do wymycia pędzla,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca powłok ochronnych i dekoracyjnych nanoszonych
ręcznie.

Ćwiczenie 3

Wykonaj pokrycie wskazanej blachy powłoką dekoracyjną, techniką malowania

natryskowego. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały,
5)  przygotować narzędzia,
6)  przygotować powierzchnię blachy do naniesienia powłoki,
7)  przygotować agregat oraz pistolet do natrysku,
8)  nanieść warstwę podkładową,
9)  nanieść warstwy dekoracyjne,
10)  oczyścić narzędzia,
11)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
12)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
13)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
14)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  jakości  i  prawidłowości

wykonania powłoki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa,

–

rozpuszczalnik do farb chlorokauczukowych,

–

farba podkładowa typu unikor,

–

farba chlorokauczukowa,

–

szmaty z włókna naturalnego,

–

szczotka druciana,

–

płótno ścierne 100,

–

pistolet do natrysku,

–

agregat,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca powłok wykonywanych metodą natryskową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dokonać podziału rodzaju powłok ochronnych i dekoracyjnych?

2) omówić sposób przygotowania blach przed nałoŜeniem powłok?

3) scharakteryzować powłoki ochronne?

4) scharakteryzować powłoki dekoracyjne?

5) omówić techniki nanoszenia powłok ochronnych i dekoracyjnych?

6) przygotować powierzchnie do nałoŜenia powłok ochronnych

i dekoracyjnych?

7) nakładać powłoki ochronne?

8) nakładać powłoki dekoracyjne?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Prace montaŜowe, demontaŜowe, naprawcze i regulacyjne

maszyn oraz urządzeń

4.4.1. Materiał nauczania

Do wykonywania prac blacharskich niezbędne są specjalistyczne maszyny i urządzenia.

Aby zapewnić ich właściwe funkcjonowanie oraz moŜliwie długi okres bezawaryjnej
eksploatacji naleŜy dokonywać regularnych konserwacji i przeglądów.

KaŜdy producent dołącza do maszyny instrukcję nazywaną Dokumentacją Techniczno

Ruchową  w  skrócie  DTR.  W  Dokumentacji  Techniczno  Ruchowej  podane  są  wszystkie
warunki  uŜytkowania  maszyny.  Dokumentacja Techniczno Ruchowa oprócz części opisowej
zawiera takŜe rysunek złoŜeniowy.

Wszystkie maszyny i urządzenia naleŜy odpowiednio konserwować, pozwoli

to na właściwe funkcjonowanie oraz maksymalne wydłuŜenie Ŝywotności maszyny. Prace
konserwacyjne moŜna podzielić na:
–

obsługę codzienną w skład której wchodzi: czyszczenie maszyny, smarowanie
elementów ruchomych itp.,

–

przeglądy okresowe wykonywane zgodnie z instrukcją obsługi (DTR),

–

naprawy doraźne polegające na usuwaniu luzów części ruchomych i likwidacji drobnych
uszkodzeń,

–

wymiana wyeksploatowanych części maszyn,

–

remonty generalne wykonywane najrzadziej, tylko jeden lub dwa razy w ciągu całego
okresu eksploatacji urządzenia.
Maszyny blacharskie naleŜy ustawiać zawsze na twardym i równym podłoŜu.

Po ustawieniu maszyny we właściwym miejscu, naleŜy sprawdzić i ewentualnie skorygować
wypoziomowanie oraz stabilność urządzenia.

Najszybciej w maszynach blacharskich zuŜywają się elementy, które mają bezpośredni

kontakt z blachą, czyli na przykład: w przypadku narzędzi do cięcia, są to ostrza lub
w przypadku krawędziarek, listwy gnące.

Wyeksploatowane części maszyn typu: listwy krawędziarek czy noŜe maszyn do cięcia,

zazwyczaj nadają się do regeneracji (ostrzenia, szlifowanie).

W trakcie demontaŜu elementów mocowanych w kilku punktach, naleŜy najpierw

poluzować wszystkie śruby łączące, dopiero wtedy odkręcić śruby całkowicie. W przypadku,
gdy  śruby  się  zapiekły  i  stawiają  duŜy  opór  podczas  odkręcania,  naleŜy  uŜyć  preparatów
penetrujących.  Do  prac  demontaŜowych  niezbędne  są  przynajmniej  dwie  osoby,  jedna  do
przytrzymania  demontowanego  elementu,  druga  do  odkręcenia  śrub.  Podczas  transportu
listew i noŜy maszyn tnących, naleŜy uwaŜać, aby nie uszkodzić tych elementów. NoŜe oraz
listwy wykonane są z twardych stopów stalowych, które są wraŜliwe na uderzenia.

MontaŜ elementów skręcanych więcej niŜ jedną śrubą, naleŜy wykonywać w następujący

sposób:
–

wkręcać śruby tak aby nie wyczuwać oporu (śruby 1–5 na schemacie wkręcania śrub)
rys. 3,

–

dokręcać do delikatnego oporu śruby skrajne i środkowe (śruby 1, 5 i śruba 3
na schemacie wkręcania śrub),

–

dokręcać do delikatnego oporu pozostałe śruby ale na przemian jedną z prawej jedną
z lewej (śruby 2, 4 na schemacie wkręcania śrub),

–

dokręcać śruby do wyraźnego oporu według tego samego schematu jak w dokręcaniu
do delikatnego oporu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1 2 3 4 5

Rys. 3. Schemat wkręcania śrub [opracowanie własne]

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co oznacza skrót DTR?
2.  Co to jest DTR?
3.  Co zawiera DTR?
4.  Które elementy maszyn najszybciej się zuŜywają?
5.  Jak dzielimy prace konserwacyjne?
6.  W jakim celu przeprowadza się prace konserwacyjne?
7.  W jaki sposób demontujemy elementy przykręcone więcej niŜ jedną śruba?
8.  W jaki sposób montujemy noŜe maszyn tnących mocowane więcej niŜ jedną śrubą?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

We wskazanej przez nauczyciela krawędziarce dokonaj wymiany listew z belek gnących.

Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  sprawdzić czy jesteś odpowiednio przygotowany pod względem bezpieczeństwa i higieny

pracy,

4)  skompletować narzędzia,
5)  dobrać potrzebne materiały,
6)  odkręcić listwy,
7)  przykręcić listwy,
8)  sprawdzić prawidłowość montaŜu,
9)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
10)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
11)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
12)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  wymiany

listew gnących.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

krawędziarka,

−

listwy gnące,

−

zestaw kluczy płaskich,

−

zestaw kluczy nasadowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca prac naprawczych i regulacyjnych maszyn.

Ćwiczenie 2

Na podstawie DTR dokonaj przeglądu krawędziarki i dokonaj niezbędnych napraw.

Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  przeczytać DTR
4)  dokonać przeglądu krawędziarki,
5)  ustalić zakres napraw,
6)  skompletować narzędzia,
7)  dobrać potrzebne materiały,
8)  dokonać napraw,
9)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
10)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
11)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
12)  dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

prawidłowości

przeprowadzonych napraw.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

krawędziarka,

−

DTR,

−

preparat penetrujący do zapieczonych śrub,

−

zestaw kluczy płaskich,

−

zestaw kluczy nasadowych,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca prac naprawczych i regulacyjnych maszyn.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić co zawiera Dokumentacja Techniczno Ruchowa?

2) posługiwać się DTR podczas napraw i przeglądów?

3) dokonać przeglądów okresowych maszyn?

4) dokonać demontaŜu elementów maszyn?

5) dokonać montaŜu elementów maszyn?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Kontrola jakości i prawidłowości wykonanych robót

montaŜowych

4.5.1. Materiał nauczania

MontaŜ elementów oraz zespołów blacharskich powinien być wykonywany zgodnie

z dokumentacją techniczną. Kontrolę jakości wykonuje się na podstawie kart instrukcyjnych
dla kontroli jakości. Na rysunku 4 pokazano przykładową kartę instrukcyjną dla kontroli
jakości.

Rys. 4. Karta instrukcyjna dla kontroli jakości [4 s. 299]

W karcie instrukcyjnej dla kontroli jakości podane są wymiary podlegające kontroli

oraz  narzędzia,  jakimi  naleŜy  się  posłuŜyć  w  trakcie  dokonywania  kontroli.  Ponadto
instrukcja  zawiera  rysunek  warsztatowy  kontrolowanego  elementu  oraz  informacje,  które
nie  są  zaznaczone  na  rysunku.  Szczególną  uwagę  naleŜy  zwrócić  na  zachowanie  wymiarów
zgodnych  z  dokumentacją  oraz  jakości  wykonanych  połączeń.  MontaŜ  nieruchomych
połączeń  rozłącznych  obejmuje:  dokładne  pasowanie  łączonych  elementów  i  zespołów,
wiercenie  otworów  na  połączenia  gwintowe,  wkręcanie  śrub  lub  wkrętów  oraz  zakręcanie
nakrętek.  Jakość  montaŜu  rozłącznych  połączeń  zaleŜy  przede  wszystkim  od  prawidłowości
wykonanych  otworów  na  śruby  i  wkręty.  Niedopuszczalne  jest,  aby  elementy  łączące  takie
jak  wkręty,  nakrętki  były  pozostawione  jako  nie  dokręcone  do  wyczuwalnego  oporu.  Dla
uzyskania  właściwej  jakości  montaŜu  połączeń  ruchomych  konieczne  jest:  zachowanie
niezbędnych  luzów  między  elementami.  Wymagany  luz  podany  jest  w  dokumentacji
(najczęściej luzy wykonywane są w zakresie 3–7 mm). W czasie montowania elementów lub
zespołów  bez  względu  na  metodę  montaŜu  lub  rodzaj  wykonywanych  połączeń,  naleŜy
zwrócić uwagę na następujące elementy:
–

zachowanie Ŝądanych wymiarów montaŜowych,

–

niedopuszczenie w czasie trwania montaŜu do deformacji elementów lub zespołów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

1. Na podstawie, jakiego dokumentu wykonuje się montaŜ elementów?
2. Na podstawie, jakiego dokumentu wykonuje się sprawdzenie prawidłowości wykonanych

robót montaŜowych?

3.  Co zawiera karta instrukcyjna kontroli jakości?
4.  Od czego zaleŜy jakość wykonania połączeń rozłącznych?
5.  Jaki jest najczęściej stosowany zakres luzów dla połączeń ruchomych?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dokumentacji procesu technologicznego dobierz niezbędne narzędzia

do wykonania kontroli jakości wykonanych robót montaŜowych. Po zakończeniu ćwiczenia
sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  zapoznać się z dokumentacją,
5)  dobrać narzędzia kontrolno-pomiarowe,
6)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
7)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
8)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
9)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  doboru

narzędzi.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja procesu technologicznego,

–

narzędzia kontrolno pomiarowe zamieszczone w dokumentacji procesu technologicznego,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca prac kontroli jakości wykonanych robót montaŜowych.

Ćwiczenie 2

Na podstawie dokumentacji procesu technologicznego przeprowadź kontrolę jakości

wykonanych robót montaŜowych wskazanej obudowy. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź
notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5)  dobrać narzędzia kontrolno-pomiarowe,
6)  dokonać kontroli jakości,
7)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
9)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
10)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  dokładności  i  jakości

przeprowadzonej kontroli.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja procesu technologicznego,

–

maszyna z zamocowaną obudową,

–

suwmiarka,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca prac kontroli jakości wykonanych robót montaŜowych.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić na podstawie jakiego dokumentu dokonuje się kontroli

jakości wykonanych robót montaŜowych?

2) dobrać narzędzia do kontroli na podstawie dokumentacji?

3) dokonać kontroli robót montaŜowych na podstawie dokumentacji?

4) określić jakie informacje są zawarte w karcie kontroli jakości?

5) stwierdzić czy kontrolowany zakres prac montaŜowych został

wykonany prawidłowo?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Dokumentacja

technologiczna.

Kalkulacja

usług

blacharskich montaŜowych i demontaŜowych

4.6.1. Materiał nauczania

Dokumentacja technologiczna w najszerszym zakresie moŜe składać się z dokumentów

takich jak:
–

kart technologicznych nazywanych planem operacyjnym,

–

kart instrukcyjnych trudniejszych operacji,

–

kart instrukcyjnych do kontroli jakości,

–

kart-kwitów pobrania materiałów,

–

kart rozkroju arkuszy blachy,

–

kart kalkulacyjnych lub kart normowania czasu,

–

rysunków konstrukcyjnych specjalnych przyrządów i narzędzi.
PowyŜsze trzy dokumenty mają zastosowanie w procesach montaŜu i demontaŜu.
Karty technologiczne (plany operacyjne) są dokumentami określającymi kolejność

operacji. Wzór tego dokumentu jest opracowany w Polskiej Normie. Karty technologiczne
są podstawowymi dokumentami. Wszystkie pozostałe wykonywane są na ich podstawie, czyli
stanowią uszczegółowienie kart technologicznych.

Karty instrukcyjne operacji (wzór znajduje się w Polskiej Normie) są przeznaczone dla

pracownika wykonującego daną operację. Zawierają wyszczególnienie operacji, przyrządów,
sprawdziany a takŜe dane o uŜywanych maszynach. Karty instrukcyjne stosuje się dla operacji
złoŜonych z szeregu zabiegów, które nie zostały podane szczegółowo w karcie
technologicznej.

Karty instrukcyjne dla kontroli jakości zawierają rysunek warsztatowy kontrolowanego

elementu, wykaz sprawdzeń wymiarów oraz niezbędnych narzędzi kontrolno-pomiarowych
a takŜe wszelkich dodatkowych wymagań nie umieszczonych na rysunkach.

Pozostałe

dokumenty

nie

znajdują

zastosowania

pracach

montaŜowych

i demontaŜowych.

Kalkulacja robót montaŜowych i demontaŜowych.
Aby określić koszt wykonywanych robót, najwygodniej jest skorzystać z Katalogów

Nakładów  Rzeczowych  (KNR).  Roboty  blacharskie  ujęte  są  w  katalogu  nr  2-02  oraz  2-04.
Skalkulowanie  danej  roboty  sprowadza  się  do  znalezienia  odpowiedniej  tabeli  i  wypisania
z niej nakładów. Są to nakłady pracy, materiałów oraz pracy sprzętu. Aby właściwie dokonać
kalkulacji  naleŜy  skorzystać  z  informatorów  podających  jednostkowe  ceny  robocizny,
materiałów  oraz  pracy  sprzętu.  Wykonując  kalkulację  przy  pomocy  Katalogów  Nakładów
Rzeczowych,  uwzględnia  się  wszystkie  koszty,  jakie  ponosi  wykonawca  podczas
wykonywania  określonej  pracy.  Tak  więc  ujęte  są  koszty  takie,  które  musi  ponieść
wykonawca aby zakupić potrzebne materiały oraz wszystkie inne koszty związane z realizacją
określonego  zadania.  Przed  dokonaniem  kalkulacji  naleŜy  bardzo  dokładnie  zapoznać  się
z opisem  znajdującym  się  przed  kaŜdym  działem  zawartym  w  Katalogu  Nakładów
Rzeczowych.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Z jakich dokumentów składa się dokumentacja technologiczna?
2. Które dokumenty składające się na dokumentacje technologiczna mają zastosowanie

w trakcie montaŜu i demontaŜu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3.  Jakie informacje zawierają karty instrukcyjne trudniejszych operacji?
4.  Jakie informacje zawierają karty instrukcyjne do kontroli jakości?
5.  Na podstawie, czego dokonuje się kalkulację robót montaŜowych i demontaŜowych.
6.  W KNR, o jakich numerach ujęte są roboty blacharskie?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dokumentacji technologicznej oraz Katalogów Nakładów Rzeczowych

sporządź zapotrzebowanie na materiały niezbędne do zamontowania wskazanej obudowy
spawarki. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  zapoznać się z dokumentacją technologiczną,
5)  zapoznać się z KNR,
6)  sporządzić zapotrzebowanie na materiały,
7)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
9)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
10)  dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem kompletności oraz potrzebnej

ilości materiałów do zamocowania obudowy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja procesu technologicznego,

–

KNR 2-02 oraz 2-04,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca kalkulacji robót blacharskich.

Ćwiczenie 2

Dokonaj kalkulacji wykonania montaŜu obudowy maszyny na podstawie KNR

oraz informatorów podających ceny jednostkowe. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź
notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  zapoznać się z dokumentacją technologiczną,
5)  zapoznać się z KNR,
6)  zapoznać się z informatorem cen jednostkowych,
7)  dokonać kalkulacji robót,
8)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
10)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
11)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  poprawności  wykonanej

kalkulacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja procesu technologicznego,

–

KNR 2-02 oraz 2-04,

–

informator cen jednostkowych,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca kalkulacji robót blacharskich.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) posługiwać się dokumentacją technologiczną?

2) posługiwać się KNR?

3) sporządzić zapotrzebowanie na potrzebne materiały do robot

montaŜowych?

4) dokonać kalkulacji robót montaŜowych?

5) określić które KNR-y zawierają informacje o robotach blacharskich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciw

poŜarowej i ochrony środowiska

4.7.1. Materiał nauczania

Ochrona przeciwpoŜarowa
W czasie prac z rozpuszczalnikami, benzyną i innymi materiałami łatwo palnymi

zabrania się palenia papierosów oraz uŜywania otwartego ognia.

Zabrania się samodzielnych napraw instalacji elektrycznej lub napraw spalonych

bezpieczników.

W warsztacie powinny być łatwo dostępne gaśnice: pianowa oraz koc gaśniczy.
Przepisy bhp
KaŜdy pracownik powinien być wyposaŜony w ubranie drelichowe, bawełniane dwu

częściowe  lub  kombinezon.  Ubranie  robocze  nie  moŜe  być  porwane.  Wszystkie  guziki
ubrania  muszą  być  pozapinane.  Na  głowie  pracownik  musi  mieć  nakrycie  głowy  w  postaci
czapki  lub  beretu.  Przed  przystąpieniem  do  prac  z  uŜyciem  narzędziami  zasilanymi  energią
elektryczną  naleŜy  sprawdzić  stan  przewodów  zasilających.  Jeśli  przewody  są  przecięte,  lub
przetarte,  wówczas  takim  narzędziem  nie  moŜna  wykonywać  Ŝadnych  prac.  W  takim
przypadku  narzędzie  naleŜy  oddać  do  naprawy.  Zabrania  się  dokonywania  samodzielnych
napraw urządzeń elektrycznych.

Podczas wykonywania czynności trawienia blach, przelewania kwasu i przenoszenia

wytrawionych blach naleŜy uŜywać rękawic gumowych, fartuchów gumowych oraz okularów
ochronnych. Transport kwasów stęŜonych naleŜy wykonywać za pomocą wózków.
Rozcieńczanie kwasów naleŜy wykonywać wlewając kwas do wody nigdy odwrotnie.
Trawienie naleŜy wykonywać w pomieszczeniach zaopatrzonych w wyciągi powietrza. Opary
kwasów są szkodliwe dla zdrowia, dlatego naleŜy bezwzględnie zastosować się do przepisów
wydanych w tym względzie.

Nakładanie powłok malarskich pędzlem moŜna wykonywać w pomieszczeniach

zamkniętych pod warunkiem sprawnie działającej wentylacji. Jeśli nakładanie powłok
malarskich odbywa się przy pomocy pistoletu natryskowego, pracownik zobowiązany jest
do uŜywania maski przeciwpyłowej.

Podczas metalizowania powierzchni metalami szkodliwymi dla zdrowia np.: ołowiem,

cynkiem konieczne jest uŜywanie środków ochrony osobistej w postaci maski lub półmaski.
Przed rozpoczęciem metalizowania na stanowisku naleŜy uruchomić wyciąg powietrza.

W pomieszczeniu, w którym odbywa się montaŜ i demontaŜ musi znajdować się

wyposaŜona apteczka.

Przepisy ochrony środowiska
Odpady przemysłowe nie mogą być wyrzucane razem z bytowymi. Zabrania się wlewać

do  kanalizacji  zuŜyte  roztwory  kwasów.  Takie  roztwory  naleŜy  zlewać  do  pojemników
i  oddawać  do  utylizacji  wyspecjalizowanym  firmom.  Zabrudzone  olejem  lub  zuŜyte  szmaty
po  smarach  lub  rozpuszczalnikach  takŜe  naleŜy  składować  osobno.  Zabrania  się
samodzielnego  palenia  substancji  i  materiałów  groźnych  dla  środowiska  (zuŜyte
rozpuszczalniki, zaolejone szmaty itp.).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W czasie, jakich prac nie moŜna uŜywać otwartego ognia?
2.  Jakie wymagania musi spełniać ubranie robocze?
3.  Jaka czynność powinna poprzedzić pracę elektronarzędziami?
4.  Jakiej odzieŜy ochronnej naleŜy uŜywać podczas prac z kwasami?
5.  Gdzie naleŜy wyrzucać odpady przemysłowe?
6.  Gdzie naleŜy wylewać zuŜyte roztwory kwasów?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Spośród przedstawionych środków ochrony osobistej wybierz te, które naleŜy uŜywać

w trakcie prac z kwasami. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w zeszycie,
3)  dobrać właściwe środki ochrony osobistej do prowadzenia prac z kwasami,
4)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
5)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
6)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
7)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  dobranych

rodków ochrony osobistej do prac z kwasami.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

rodki ochrony osobistej dostępne w pracowni szkolnej,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Ćwiczenie 2

Spośród przedstawionych środków ochrony osobistej wybierz, które naleŜy uŜywać

w trakcie nanoszenia powłok ochronnych metodą natryskową. Po zakończeniu ćwiczenia
sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

natryskową,

4)  sporządzić w zeszycie notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
5)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
6)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
7)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  dobranych

rodków ochrony osobistej do nakładania powłok metoda natryskową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

rodki ochrony osobistej dostępne w pracowni szkolnej,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca przepisów bhp w trakcie nanoszenia powłok metodą
natryskową.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dobrać środki ochrony osobistej do prac z kwasami?

2) dobrać środki ochrony osobistej do prac związanych z nakładaniem

powłok ochronnych?

3) omówić sposób postępowania z odpadami przemysłowymi?

4) omówić sposób postępowania z uszkodzonymi elektronarzędziami?

5) omówić z jakich elementów powinno składać się kompletne ubranie

robocze?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań o róŜnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego wyboru.
5.  Za kaŜdą poprawną odpowiedź moŜesz uzyska 1 punkt.
6.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Dla kaŜdego zadania podane

są cztery moŜliwe odpowiedzi: a), b), c), d). Tylko jedna odpowiedź jest poprawna;
wybierz ją i zaznacz kratkę z odpowiadającą jej literą znakiem X.

7. Staraj się wyraźnie zaznaczać odpowiedzi. JeŜeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz

odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz ponownie odpowiedź, którą uwaŜasz za
poprawną.

8. Test składa się z dwóch części. Część I zawiera zadania z poziomu podstawowego,

natomiast w części II są zadania z poziomu ponadpodstawowego i te mogą przysporzyć
Ci trudności, gdyŜ są one na poziomie wyŜszym niŜ pozostałe (dotyczy to pytań 15–20).

9. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

10. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ rozwiązanie

zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

11. Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi na karcie

odpowiedzi.

12. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Przed montaŜem elementu wykonanego z blachy naleŜy dokonać operacji

a)  gięcia.
b)  pasowania.
c)  montowania.
d)  punktowania.

2. Połączenia elementów blacharskich mogą być realizowane jako

a)  rozłączne.
b)  rozdzielne.
c)  rozkładalne.
d)  nierozkładalne.

3. Połączenia ruchome wykonywane są za pomocą

a) nitów.

b)  zawiasów.
c)  śrub i nakrętek.
d)  operacji zgrzewania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Płukanie zbiorników po substancjach łatwopalnych naleŜy wykonywać w wodzie

o temperaturze
a)  30–50°C.
b)  50–70°C.
c)  60–80°C.
d)  70–90°C.

5. Płukanie zbiorników po substancjach łatwopalnych naleŜy wykonywać w wodzie przez

a)  8 godzin.
b)  12 godzin.
c)  24 godziny.
d)  32 godziny.

6. W przypadku pęknięć zbiorników na długości 40 mm

a)  nie stosuje się nakładki.
b)  naleŜy zastosować nakładkę.
c)  moŜna nie stosować nakładki.
d)  nie stosuje się nakładki jeśli zbiornik jest o pojemności poniŜej 35 litrów.

7. Pasywację wykonuje się w rozcieńczonych roztworach kwasu

a)  solnego.
b)  siarkowego.
c)  węglowego.
d)  fosforowego.

8. Oczyszczanie powierzchni metalowych metodą strumieniowo-ścierną odbywa się za
pomocą

a)  piasku płukanego.
b)  papieru ściernego.
c)  szczotki drucianej.
d)  piasku kwarcowego.

9. Metoda chemiczna oczyszczania blach przed nałoŜeniem powłok zabezpieczających

polega na
a)  wytrawianiu.
b)  odtłuszczaniu.
c)  odtłuszczaniu i wytrawianiu.
d)  odtłuszczaniu, wytrawianiu i pasywacji.

10. Powłoki ochronne metaliczne moŜna wykonać w procesie

a)  trawienia.
b)  pasywacji.
c)  malowania.
d)  natryskiwania.

11. Powłoki ochronne niemetaliczne nanosi się metodą

a)  pasywacji.
b)  malowania.
c)  natryskową.
d)  malowania lub natryskową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. W skład Dokumentacji Techniczno-Ruchowej wchodzi rysunek

a)  techniczny.
b)  złoŜeniowy.
c)  warsztatowy.
d)  technologiczny.

13. Do obsługi codziennej maszyn zalicza się

a)  regulacje.
b)  czyszczenie.
c)  czyszczenie i regulacje.
d)  czyszczenie i smarowanie elementów ruchomych.

14. Jakość wykonania połączeń rozłącznych zaleŜy od

a)  grubości łączonych elementów.
b)  dokładności wykonania otworów.
c)  dokładności wykonania pasowania.
d)  ostrości wiertła którym wiercono otwory.

15. Roboty blacharskie ujęte są w KNR o numerze

a)  2-01.
b)  2-02.
c)  2-03.
d)  3-01.

16. Kontroli jakości dokonuje się na podstawie

a)  kart instrukcyjnych.
b)  rysunku technicznego.
c)  rysunku złoŜeniowego.
d)  rysunku aksonometrycznego.

17. Kalkulację robót montaŜowych wykonuje się na podstawie

a)  Kart Nakładów Robocizny.
b)  Kart Nakładów Rzeczowych.
c)  Katalogów Nakładów Robocizny.
d)  Katalogów Nakładów Rzeczowych.

18. Trawienie blach naleŜy wykonywać w pomieszczeniach

a)  zamkniętych.
b)  z otwartymi oknami.
c)  zaopatrzonych w wyciągi.
d)  zaopatrzonych w wentylację.

19. Ubranie drelichowe powinno być wykonane z

a)  wełny.
b)  bawełny.
c)  wiskozy.
d)  mikrofibry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Wykonywanie montaŜu i demontaŜu elementów i zespołów blacharskich

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Numer pytania

ODPOWIEDZI

Punkty

Razem: