Kamieniarz_711[04].Z4.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Organizacja stanowiska roboczego w zakładzie rzemieślniczym i na cmentarzu

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Wymiary i formy nagrobków

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Nagrobki z kamienia naturalnego i lastryka

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Elementy ozdobne nagrobków

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Konserwacja, naprawa i renowacja nagrobków

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Rozliczanie robót nagrobkowych

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o zasadach wykonywania

nagrobków z kamienia naturalnego i z lastryka, a także przepisach bezpieczeństwa i higieny
pracy związanych z tymi robotami.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś

bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania

treści jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy opanowałeś podane treści,

−

ćwiczenia, które pozwolą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów, który pozwoli Ci określić zakres poznanej wiedzy. Pozytywny

wynik sprawdzianu potwierdzi Twoją wiedzę i umiejętności z tej jednostki modułowej.
Wynik negatywny będzie wskazaniem, że powinieneś powtórzyć wiadomości i poprawić
umiejętności z pomocą nauczyciela,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw pytań testowych, który pozwoli Ci sprawdzić,

czy opanowałeś materiał w stopniu umożliwiającym zaliczenie całej jednostki modułowej.

−

wykaz literatury.

Materiał nauczania umieszczony w poradniku zawiera najważniejsze, ujęte w dużym

skrócie treści dotyczące omawianych zagadnień. Powinieneś korzystać także z innych źródeł
informacji, a przede wszystkim z podręczników wymienionych w spisie literatury na końcu
poradnika.

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu budownictwa,

−

posługiwać się dokumentacją techniczną,

−

posługiwać się sprzętem pomiarowym i wykonywać pomiary,

−

rozróżniać podstawowe materiały budowlane i kamienne,

−

magazynować, składować i transportować materiały budowlane i kamienne,

−

dobierać narzędzia i sprzęt do robót kamieniarskich,

−

wykonywać obróbkę mechaniczną kamienia,

−

wykonywać obróbkę ręczną kamienia,

−

wykonywać podstawowe roboty ślusarsko-kowalskie,

−

przygotować podstawowe zaprawy budowlane,

−

wykonywać podstawowe roboty betoniarskie i zbrojarskie,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony
środowiska obowiązujące w budownictwie,

−

udzielać pierwszej pomocy przedmedycznej,

−

wykonać przedmiary i obmiary robót,

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

współpracować w grupie,

−

uczestniczyć w dyskusji i prezentacji,

−

stosować różne metody i środki porozumiewania się na temat zagadnień technicznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–  posłużyć się dokumentacją techniczną w zakresie niezbędnym do wykonania nagrobków,
–  posłużyć się sprzętem pomiarowym w celu dokonania pomiarów,
–  zorganizować i zlikwidować stanowisko robocze,
–  określić  szacunkowo  ilość  materiału  niezbędnego  do  wykonania  robót  i  sporządzić

zapotrzebowanie materiałowe,

–  dobrać i ocenić zastosowanie materiałów do wykonania oraz konserwacji nagrobków,
–  dobrać narzędzia i sprzęt do wykonania zadania,
–  określić główne wymiary nagrobka,
–  wykonać szkic formy architektonicznej nagrobka,
–  rozróżnić elementy formy architektonicznej nagrobka,
–  określić zasady współpracy elementów nagrobka i sposobów ich połączenia,
–  wykonać elementy składowe nagrobka z kamienia naturalnego i lastryka,
–  wykonać betonową komorę grzebalną nagrobka,
–  połączyć elementy nagrobka w całość,
–  wykonywać  i  osadzać  nagrobkowe  elementy  ozdobne  (kwiatony,  osłony  zniczy,

fotografie, tablice nagrobkowe),

–  dokonać konserwacji, napraw i renowacji nagrobków,
–  ocenić jakość wykonanej pracy i usunąć usterki,
–  sporządzić rozliczenie materiałowe wykonanej pracy,
–  obliczyć wynagrodzenie za pracę,
–  wykonać  pracę  z  zachowaniem  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony

przeciwpożarowej i ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Organizacja

stanowiska

roboczego

zakładzie

rzemieślniczym i na cmentarzu

4.1.1. Materiał nauczania

Organizacja pracy w zakładzie rzemieślniczym

Organizacja pracy w kamieniarskim zakładzie rzemieślniczym powinna zapewniać jak

najlepsze wykorzystanie czasu pracy i kwalifikacji pracowników.

Zakład powinien posiadać narzędzia i urządzenia obróbki ręcznej i mechanicznej

kamienia, takie jak piły do cięcia bloków, płyt, maszyny do łupania, obrabiania i polerowania
kamienia, urządzenia transportowe, stoły kamieniarskie, a także do wykonywania zapraw
i betonów oraz elementów ślusarskich.

Zakład kamieniarski powinien składać się z pomieszczenia zamkniętego, otwartej wiaty

oraz składowiska materiałow i wyrobów.

Właściwa organizacja pracy wymaga odpowiedniego rozmieszczenia poszczególnych

urządzeń, aby możliwa była prawidłowa realizacja procesu technologicznego, a także aby
zapewnione były zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz
ochrony środowiska.

Narzędzia i urządzenia do obróbki ręcznej i mechanicznej kamienia oraz zasady

posługiwania się nimi przedstawione zostały szczegółowo w programie jednostek
modułowych: Obróbka ręczna kamienia i Obróbka mechaniczna kamienia.

W zakładach kamieniarskich wykonywane są gotowe wyroby takie jak: elementy

nagrobków z kamienia i lastryka, elementy ozdobne oraz renowacje zdemontowanych
elementów kamiennych.

Rys. 1. Składowisko materiałów i wyrobów w zakładzie kamieniarskim[www.kamieniarstwo.info.pl]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie kamieniarskim

W zakładach kamieniarskich obowiązują przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

omówione  dotychczas,  a  związane  z  transportowaniem,  składowaniem  i  obróbką  materiału
kamiennego.
Obszerne  omówienie  zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  zostało  zawarte  w  jednostce
modułowej  711[04].B1.02  –  Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,
ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska.
W  niniejszym  rozdziale  omówione  zostały  szczegółowe  zasady  bezpieczeństwa  i  higieny
pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska związane z pracą kamieniarza.
Czynniki szkodliwe, na które narażone są osoby  pracujące w zakładach kamieniarskich są to
czynniki:
a)  związane z technologią robót,
b)  zależne od otoczenia zewnętrznego (powietrze, temperatura, światło, hałas).
Skutkiem  działania  czynników  związanych  z  technologią  robót  kamieniarskich  są:  urazy
mechaniczne,  porażenie  prądem  elektrycznym,  urazy  spowodowane  szkodliwym  działaniem
substancji  chemicznych,  uszkodzenia  ciała  wynikające  z  niewłaściwej  obsługi  maszyn
i urządzeń, upadki z wysokości (rusztowania).

Stanowiska robocze powinny posiadać dobre oświetlenie naturalne, a od zmroku należy

na  nich  zapewnić  odpowiednie  oświetlenie  elektryczne.  W  przypadku  prowadzenia  robót
w zamkniętych pomieszczeniach, również odpowiednią wentylację.
Przed  dopuszczeniem  pracownika  do  pracy  należy  go  przeszkolić,  zwracając  szczególnie
uwagę  na  prawidłowe  i  bezpieczne  posługiwanie  się  narzędziami  oraz  obsługę  maszyn
i urządzeń.

Szczegółowe zasady obsługiwania poszczególnych maszyn i urządzeń oraz posługiwania

się  narzędziami  i  sprzętem,  zostały  już  omówione  w  materiale  nauczania  odpowiednich
jednostek  modułowych.  Należy  o  tym  przypominać  pracownikom,  a  także  w  widocznych
miejscach  w  zakładzie  umieścić  instrukcje  dotyczące  zasad  obsługi  poszczególnych  maszyn
i urządzeń.

Czynniki szkodliwe zależne od otoczenia zewnętrznego to: warunki klimatyczne

(temperatura i wilgotność), hałas, zapylenie i inne zanieczyszczenie powietrza. Szczególnie
przy obróbce kamienia powstaje znaczne zapylenie otoczenia działające drażniąco na drogi
oddechowe pracownika.

Szkodliwość pyłów wynika z ich działania mechanicznego oraz chemicznego. Pył może

działać  lokalnie  drażniąco  i  powodować  miejscowe  obrażenia  i  owrzodzenia.  Długotrwałe
i silne  drażnienie  błony  śluzowej  przez  pył  prowadzi  do  uszkodzenia  nabłonka  dróg
oddechowych  i  przewlekłego  nieżytu,  co  obniża  ogólną  odporność  organizmu,  dlatego
u pracujących  w  zapylonym  środowisku  często  występują  dolegliwości  płucne.  Pyły  mogą
także  wywoływać  choroby  oczu  –  zapalenie  spojówek,  a  więc  szczególne  znaczenie  ma
ochrona  przed  pyłem  i  hałasem,  które  powodują  choroby  układu  oddechowego  oraz
uszkodzenia narządów słuchu.

Ochrona przed pyłem
Wśród sposobów ochrony przed pyłem na pierwszym miejscu znajdują się odsysanie

pyłu w miejscu jego powstawania lub strącanie pyłu przez obróbkę na mokro.
Wykonywanie  obróbki  w  otwartych  wiatach  dla  kamieniarzy    powoduje  znacznie  mniejsze
zapylenie  dla  pracownika,  jednak  rozprzestrzenianie  się  pyłu  ma  niekorzystny  wpływ  na
środowisko naturalne.
Praca  w  zamkniętych  halach  produkcyjnych  jest  korzystniejsza  dla  pracowników,
pod warunkiem jednak zastosowania urządzeń odsysających pył.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pracujący przy obróbce kamienia powinni pracować w maskach z pochłaniaczami pyłu oraz
w hełmach z dopływem świeżego powietrza. powinni być wyposażeni w maski
do oddychania.
Ochrona przed hałasem
Sposoby zmniejszania hałasu w zakładzie kamieniarskim:

−

obudowanie hałaśliwych maszyn izolacja dźwiękochłonną,

−

ustawienie ścianek dźwiękochłonnych.

Środki ochrony indywidualnej:

−

nauszniki wyłożone materiałem dźwiękochłonnym,

−

hełmy przeciwhałasowe,

−

rękawice antywibracyjne.

Ponadto wszyscy pracownicy powinni być wyposażeni w:

−

ubrania robocze zimowe i letnie, obuwie gumowe z cholewami oraz trzewiki
na gumowych podeszwach,

−

rękawice ochronne,

−

okulary ochronne,

−

maski ochronne.

Organizacja pracy kamieniarza na cmentarzu

Prowadzenie prac budowlanych i kamieniarskich na terenie cmentarzy wymaga zgody

Zarządu Cmentarzy , wydanej na podstawie opinii właściwych służb konserwatorskich –
w przypadku obiektów i cmentarzy wpisanych do rejestru zabytków.
Zasady prowadzenia robót budowlanych na cmentarzach komunalnych.
Wszelkie roboty budowlane na cmentarzach komunalnych, w tym:

a.  budowa piwnicy grobu murowanego,
b.  ustawienie nawierzchni na wybudowanych piwnicach,
c.  ustawienie nagrobków na mogiłach ziemnych,
d.  remonty nagrobków,
e.  remonty nawierzchni,
f.  wykonanie wylewki wokół grobu murowanego lub wokół nagrobka,

mogą być prowadzone przez zakłady kamieniarskie po uprzednim przekazaniu wykonawcy

terenu przez inspektora nadzoru właściwego cmentarza, a w przypadku budowy grobu
murowanego po wytyczeniu miejsca pod budowę.

Warunkiem przekazania wykonawcy terenu (umożliwienia wykonania pracy) jest uzyskanie
przez inwestora zezwolenia na wykonanie określonych prac na cmentarzu.
Aby uzyskać zezwolenie należy:

−

wnieść, wynikającą z aktualnie obowiązującego cennika, opłatę za czynności formalno -

prawne i terenowe,

−

przedłożyć ważną umowę lub ważną zgodę na wykonanie określonej pracy.

Przekazanie  terenu  wykonawcy  grobu  następuje  w  formie  pisemnej  protokołem  wytyczenia,
który określa:
1.  imię, nazwisko i adres wykonawcy,
2.  imię  i  nazwisko  zleceniodawcy  oraz  numer  umowy  dotyczącej  budowy  grobu

murowanego,

3.  lokalizację miejsc robót: cmentarz, kwatera, rząd, grób i inne,
4.  rodzaj prowadzonych robót (piwnica, nawierzchnia),
5.  wymiary wytyczonego miejsca (długość, szerokość),
6.  ustalenia dotyczące transportu materiałów, ziemi i gruzu,
7.  rodzaj środków transportowych używanych na terenie cmentarza,
8.  numer  faktury,  datę  jej  wystawienia  oraz  wysokość  wniesionej  opłaty  za  czynności

formalno - prawne i terenowe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. opis stanu technicznego grobów i nagrobków znajdujących się w bezpośrednim

sąsiedztwie prowadzonych robót oraz na trasie transportu materiałów i ziemi,

10. sposób zabezpieczenia grobów znajdujących się w sąsiedztwie prowadzonych robót oraz

na trasie transportu materiałów i ziemi,

11. klauzulę, w której wykonawca robót zobowiązuje się do ich wykonania zgodnie z umową

lub wydanym zezwoleniem, przestrzegania zasad określonych w dokumencie przekazania
terenu oraz zasad prowadzenia robót budowlanych wydanych przez zarząd cmentarza.

Instrukcja prowadzenia robót budowlanych i kamieniarskich na cmentarzu - obowiązki
wykonawcy.

1. Wykonawca robót zobowiązany jest w czasie ich wykonywania do bezwzględnego

przestrzegania ustaleń zawartych w dokumencie przekazania terenu oraz wynikających
z niniejszych zasad.

2. Wykonawca przy wjeździe na teren cmentarza zobowiązany jest do okazania dozorcy

faktury, będącej dowodem wniesienia opłaty za czynności formalno - prawne i terenowe.

3. Wykonawca winien okazać fakturę na każdorazowe żądanie dyrekcji lub kierownika

cmentarza.

4. Prace budowlane mogą być prowadzone wyłącznie w dni robocze w określonych

godzinach.

5. Przystępując do robót budowlanych wykonawca zobowiązany jest zabezpieczyć

organizację pracy w sposób odpowiadający wymogom bezpieczeństwa i higieny pracy
oraz zadbać o estetykę wokół obiektu. W szczególności obowiązany jest:

a. ustawić tablicę informacyjną zawierającą imię, nazwisko i adres prowadzącego roboty,
b. ustawić wymagane tablice ostrzegawcze na przykład "Uwaga głębokie wykopy".

ustawienie tablicy informacyjnej nie zwalnia wykonawcy od odpowiedzialności
za skutki powstałe z nienależytego zabezpieczenia obiektu budowlanego,

c. przestrzegać ustalony sposób transportu materiałów,
d. używać na terenie cmentarza środka transportu, którego rozstaw osi pozwala

na swobodne poruszanie się po alejkach asfaltowych, bez naruszania poboczy,

e. po zakończeniu robót związanych z budową piwnicy prowizorycznie zacementować

betonowe płyty,

f. na bieżąco wywozić ziemię poza teren cmentarzy komunalnych.

6. Przygotowywanie, mieszanie i składowanie zaprawy betonowej nie może odbywać się

bezpośrednio na alejkach cmentarnych. Konieczne jest ich zabezpieczenie w postaci
folii, papy, blachy czy linoleum.

7. W związku z prowadzonymi robotami wykonawca ma obowiązek zabezpieczyć

i przechować w wykopie, w szczelnym opakowaniu napotkane w czasie kopania szczątki
ludzkie oraz resztki trumien. Następnie winien je zadołować pod dnem piwnicy.

8. Zakończenie budowy piwnicy grobu murowanego winno nastąpić w terminie do jednego

miesiąca od daty wytyczenia budowy oraz zostać potwierdzone protokołem odbioru
częściowego.

9. Montaż nawierzchni należy rozpocząć niezwłocznie po otrzymaniu w biurze właściwego

cmentarza stosownej faktury, upoważniającej do wjazdów.

10. W przypadku dokonania odbioru nawierzchni bez attyki (protokołem odbioru

końcowego), dopuszcza się możliwość jej późniejszego ustawienia pod następującymi
warunkami:

a. strona (dysponent bądź działający w jego imieniu kamieniarz) zgłaszająca gotowość

grobu murowanego do odbioru końcowego ma obowiązek zawiadomić inspektora
cmentarza, że zamontowana nawierzchnia nie posiada attyki,

b. odbiór nawierzchni będzie dokonany przez inspektora cmentarza wyłącznie

w obecności wykonawcy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

c. w protokole odbioru, w pozycji "uwagi" inspektor dokona wpisu o następującej

treści: "nawierzchnia nie posiada attyki". Wpis ten wykonawca nawierzchni
potwierdza własnoręcznym podpisem,

d. attyka może być zamontowana w ciągu 30 dni od daty sporządzenia protokołu

końcowego, nie później jednak niż w ostatnim dniu ważności umowy.

11. Wymianę nawierzchni grobu murowanego, do którego dokonano pochowań należy

wykonać w ciągu dwóch dni od rozpoczęcia prac, w godzinach rannych po otwarciu
cmentarza. Na czas prowadzenia robót, wymagane jest zabezpieczenie piwnicy poprzez
szczelne zasłonięcie jej otworu deskami lub płytą, a następnie dodatkowo obłożenie folią
odpowiednio umocowaną przed zerwaniem. Obiekt budowlany należy oznakować.

12. Termin zakończenia montażu nawierzchni i odbioru końcowego grobu murowanego nie

może przekroczyć terminu wynikającego z umowy oddającej w użytkowanie grunt pod
budowę grobu murowanego.

13. Przy robotach związanych z ustawieniem nagrobka konieczne jest przekazanie terenu,

poprzedzone uzyskaniem przez dysponenta grobu - pisemnej zgody na ustawienie
nagrobka.

14. Zezwolenie uprawnia wykonawcę do dokonania opłaty za czynności formalno - prawne

i terenowe, stanowiącej podstawę wjazdu na cmentarz i rozpoczęcia prac przy nagrobku.

15. Wymagane jest dokonywanie opłat do każdej lokalizacji oddzielnie.
16. Po wniesieniu opłaty za czynności formalno - prawne i terenowe wykonawca robót

winien zakończyć montaż nagrobka najpóźniej w przeciągu 1-go miesiąca (faktura
uprawnia do 3-ch wjazdów).

17. Określa się maksymalne wymiary nagrobków dla każdego cmentarza. Przykładowo,

na cmentarzach  Rakowickim  i  Podgórskim  w  Krakowie  dopuszcza  się  ustawienie
nagrobków  o  wymiarach  nie  większych  jak  2  m  x  0,80  m  dokładnie  w  miejscu,
w którym  znajduje  się  mogiła  ziemna,  przy  zachowaniu  odległości  między  grobami
0,35m.

18. Po wykonaniu montażu nagrobka wykonawca ma obowiązek zgłosić go do odbioru.
19. Brak uwag inspektora nadzoru jest podstawą do dokonania zapisu w książce kwatery,

w której znajduje się nagrobek.

20. Niedozwolone jest składowanie na terenie cmentarzy materiałów i urządzeń

budowlanych, ziemi, odpadów, narzędzi oraz pozostawienie środków transportowych.

21. Po wykonaniu robót teren należy uporządkować, doprowadzić wraz z otoczeniem

do pierwotnego stanu oraz naprawić ewentualnie powstałe szkody. Zabrania się
korzystania z ujęć wody z terenu cmentarza do celów technologicznych.

22. Niedozwolone jest poruszanie się po cmentarzu samochodami osobowymi należącymi

do właścicieli lub pracowników zakładów kamieniarskich.

23. Wwożenie na cmentarz nawierzchni i elementów nagrobka może się odbywać

na samochodach o ładowności i gabarytach nie większych niż samochód typu "Star".

24. Niedozwolone jest parkowanie samochodów wykonawców na terenie cmentarzy

komunalnych za wyjątkiem postoju do montażu nagrobka i nawierzchni grobu
murowanego.

25. Prowadzenie prac nie może zakłócać ceremonii pogrzebowych.
26. Prace wykonywane na cmentarzach zabytkowych muszą posiadać pisemną zgodę

konserwatora zabytków.

27. Drobne prace kamieniarskie mogą być wykonywane w ramach ważnej faktury (bez

oddzielnej  zgody  na  wjazd),  uprawniającej  do  prowadzenia  innych  prac  w  danym  dniu
i na  danym  cmentarzu.  Na  fakturze  winien  być  odnotowany  przez  właściciela  zakładu
kamieniarskiego  (z  imienna  pieczątką)  rodzaj  wykonywanej  pracy  z  lokalizacją  grobu.
Przez drobne prace kamieniarskie rozumie się:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a. zdjęcie i osadzenie akcesoriów (wazon, fotografia, lampa, krzyżyk na attyce i tym

podobne),

b.  wykucie liter,
c.  wyciągnięcie klinów i uzupełnienie spoin,
d.  rozszalowanie fundamentu nagrobka i wylewek,
e.  czyszczenie  elementów  nowo  zamontowanych  nagrobków  i  nawierzchni,

rozmontowanie i ponowny montaż tabliczek napisowych,

f. prostowanie nagrobka bez jego rozbiórki i prac betoniarskich.

Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za straty i szkody wynikłe z nienależytego

wykonywania robót budowlanych i kamieniarskich.

Wykonawca robót budowlanych i kamieniarskich musi stosować przepisy dotyczące

wykonywania tych robót, obowiązujące na konkretnym cmentarzu.

Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy związane z wykonywaniem robót na cmentarzu

Podczas wykonywania prac kamieniarskich i budowlanych na cmentarzu obowiązują

przepisy

bezpieczeństwa

higieny

pracy,

omówione

dotychczas,

związane

z transportowaniem, i obróbką materiału kamiennego oraz wykonywaniem podstawowych
robót budowlanych: murarskich, betoniarskich, zbrojarskich, ciesielskich, tynkarskich.

Konieczne jest zwrócenie uwagi na bezpieczne posługiwanie się narzędziami

i urządzeniami mechanicznymi, transportowanie materiałów, prawidłowe zabezpieczenie
miejsca robót oraz ochronę bezpieczeństwa osób postronnych.

Szczególnie ważne jest prawidłowe zabezpieczenie, w szczelnym opakowaniu

napotkanych w czasie kopania szczątków ludzkich oraz resztek trumien.

Wszyscy pracownicy powinni być wyposażeni w:

−

ubrania robocze zimowe i letnie, obuwie gumowe z cholewami oraz trzewiki
na gumowych podeszwach,

−

rękawice ochronne,

−

okulary ochronne,

−

maski ochronne.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. W jaki sposób powinien być zorganizowany zakład kamieniarski?
2. Jakie przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązują podczas pracy w zakładzie

kamieniarskim?

3.  Co jest warunkiem przystąpienia do prac budowlanych i kamieniarskich na cmentarzu?
4.  Jakie roboty związane z budową nagrobków wymagają zezwolenia?
5.  Jakie  informacje  powinny  być  zawarte  w  protokole  wytyczenia,  umożliwiającym

przekazanie wykonawcy grobu?

6. Jakie zasady organizacji robót budowlanych i kamieniarskich obowiązują na cmentarzu?
7. Jakie prace kamieniarskie nie wymagają oddzielnego zezwolenia?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Spośród przedstawionych przez nauczyciela środków ochrony indywidualnej i odzieży

ochronnej, dobierz środki konieczne przy wykonywaniu obróbki kamienia w zakładzie
kamieniarskim.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  określić, jakie zagrożenia dla zdrowia występują przy wykonywaniu obróbki kamienia,
2)  obejrzeć przedstawione środki ochrony indywidualnej,
3)  wybrać środki konieczne przy wykonywaniu obróbki kamienia,
4)  sporządzić notatkę,
5)  uzasadnić swój wybór.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zestaw różnych środków ochrony indywidualnej,

−

instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy, dotycząca wykonywania obróbki kamienia

w zakładzie kamieniarskim.

Ćwiczenie 2

Sporządź opis robót związanych z wykonaniem nagrobka, na podstawie jego projektu

oraz planu sytuacyjnego fragmentu cmentarza, gdzie będzie zlokalizowany nagrobek.
W opisie umieść te informacje, które będą potrzebne do sporządzenia protokołu wytyczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować, jakie informacje potrzebne są do sporządzenia protokołu przekazania,
2)  przeanalizować projekt nagrobka,
3)  przeanalizować plan sytuacyjny fragmentu cmentarza,
4)  zapoznać się z przykładowymi protokołami wytyczenia,
5)  odszukać potrzebne informacje,
6)  sporządzić notatkę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

projekt wykonawczy nagrobka,

−

plan sytuacyjny fragmentu cmentarza,

−

przykładowe protokoły wytyczenia.

Ćwiczenie 3

Z instrukcji prowadzenia robót budowlanych na cmentarzu, wyszukaj informacje, które

określają zasady:

−

zabezpieczenia miejsca robót,

−

transportu materiałów,

−

przygotowania zaprawy i mieszanki betonowej,

−

składowania materiałów, urządzeń, odpadów,

−

uporządkowania terenu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować instrukcję prowadzenia robót budowlanych na cmentarzu,
2)  odszukać potrzebne informacje,
3)  sporządzić notatkę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

instrukcja prowadzenia robót budowlanych na cmentarzu.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dobrać środki ochrony indywidualnej konieczne przy wykonywaniu obróbki

kamienia?



2) wskazać co jest warunkiem przystąpienia do prac budowlanych

i kamieniarskich na cmentarzu?



3) określić jakie roboty związane z budową nagrobków wymagają zezwolenia?



4) wskazać jakie informacje powinny być zawarte w protokole wytyczenia,

umożliwiającym przekazanie wykonawcy grobu?



5) określić zasady wykonywania robót budowlanych na cmentarzu?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Wymiary i formy nagrobków

4.2.1. Materiał nauczania

Formy nagrobków zależą od wielu czynników, powinny jednak przede wszystkim

harmonizować z otoczeniem, zwłaszcza w przypadku cmentarzy zabytkowych. Oczywiście
pewne znaczenie maja także lokalne mody oraz indywidualne upodobania klientów, jednakże
formy te powinny także zachowywać zasady prawidłowego konstruowania nagrobków.
Dobrze ukształtowany nagrobek ma:

−

harmonijne wymiary i piękną formę,

−

fakturę kamienia dostosowaną do materiału i powagi cmentarza,

−

odpowiedni krój liter napisów, wykonanych trwałą techniką,

−

odpowiednie symbole plastyczne i ornamenty.

Części składowe nagrobka:
Nagrobek składa się z cokołu, obramowania węgarków, płyty nakrywowej, płyty na attykę
zwanej bazą oraz płyty pionowej – attyki.

Rys. 5. Części składowe nagrobka [opracowanie własne]

Wymiary i proporcje wymiarowe nagrobków

Proporcje nagrobka są dobrze wyważone wówczas, gdy główne wymiary:

wysokość, szerokość i grubość są do siebie w pewnym określonym stosunku.
Główna wysokość nagrobka pionowego znajduje się między jego najmniejszą a największą
wysokością. Podobnie określa się główną szerokość i grubość płyty nagrobka.

Rys. 6. Wymiary główne nagrobka: h – wysokość główna, b – szerokość główna [6, s. 330]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stosunek wymiarów lica pionowej płyty nagrobkowej powinien być następujący
(wysokość : szerokość):

−

w odniesieniu do nagrobka o prostokątnym rzucie poziomym - (1,5:1)÷(2,5:1)

dla grobu podwójnego,

−

w odniesieniu do pozostałych nagrobków (2:1)÷ (2,5:1),

−

w odniesieniu do nagrobka o kwadratowym rzucie poziomym - (2,5:1)÷(3,5:1).

Rys. 7. Zasada wymiaru głównego: a)płyty kamienne o tych samych proporcjach wymiarów głównych,

b : h ~b

~ 1:2, b)kamienie nagrobkowe o tych samych proporcjach wymiarów głównych, ale o odmiennych

formach [6, s. 331]

Stosunek szerokości do grubości pionowych płyt nagrobkowych, które mają mieć piękne

proporcje, powinien wynosić w odniesieniu do prostokątnego rzutu poziomego 3:1 do 2:1.
Im wyższy jest nagrobek, tym powinien być grubszy.

Wewnątrz wyodrębnionego fragmentu cmentarza wymiary główne nagrobków powinny

być dobrze ze sobą zharmonizowane, aby ich łączne, przestrzenne oddziaływanie było
wyważone.
Formy nagrobków

Nagrobek powinien mieć formę jasną, spokojną i dzięki temu możliwie ponadczasową.

Wybierając formę nagrobka należy wziąć pod uwagę następujące zagadnienia:

−

na cmentarzach stosuje się elementy kamienne możliwie wąskie, masywne i mające

odpowiednią formę przy oglądaniu ze wszystkich stron,

−

im mniejszy nagrobek, tym skromniejsza powinna być jego forma, ponieważ szybciej

można go objąć spojrzeniem,

−

tak zwane modne formy (asymetryczne, niekształtne płyty kamienne, kamienie o kształcie

nerkowym itp.) nie zawsze są odpowiednie.

Wraz z postępującą mechanizacją i automatyzacją procesów technologicznych coraz

bardziej zyskuje  na  znaczeniu  prefabrykacja  nagrobków  na  skałę  przemysłową.  Dzięki  temu
zmieniają  się  równocześnie  tradycyjne  metody  obróbki,  a  także  forma  nagrobków.  Udział
nagrobków  o  prostych  formach  podstawowych  i  maszynowo  obrobionej  powierzchni  stale
rośnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 8. Przykładowe formy nagrobków: a) łuk płaski, b) daszek, c) łuk wypukło - wklęsły, d) półkole,

e) zaokrąglenie, f) łuk koszowy [6, s. 332]

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są zasady kształtowania form nagrobków?
2.  Jakie są rodzaje form nagrobkowych?
3.  Z jakich części składa się nagrobek?
4.  Jakie powinny być wymiary i proporcje nagrobków?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj szkice trzech zróżnicowanych form nagrobkowych i nazwij ich części

składowe. W swojej pracy wykorzystaj dostępne katalogi oraz prezentacje internetowe firm
kamieniarskich - producentów nagrobków.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować w literaturze zasady kształtowania formy nagrobków,
2)  obejrzeć katalogi producentów nagrobków,
3)  wyszukać w Internecie strony firm kamieniarskich i obejrzeć prezentacje produkowanych

nagrobków,

4) wykonać szkice,
5) zaprezentować swoją pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura dotycząca zasad kształtowania form nagrobków,

−

katalogi firm kamieniarskich,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przybory rysunkowe.

Ćwiczenie 2

Na miejscowym cmentarzu wyszukaj przykłady nagrobków o zróżnicowanych formach

i sporządź ich opisy, szkice oraz fotografie.

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować w literaturze zasady kształtowania formy nagrobków,
2)  wyszukać na cmentarzu przykłady różnych form nagrobkowych,
3)  wykonać szkice, opisy i fotografie wybranych  nagrobków,
4)  zaprezentować swoją pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura dotycząca zasad kształtowania form nagrobków,

−

aparat fotograficzny,

−

przybory rysunkowe.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić jakie są zasady kształtowania form nagrobków?



2) rozróżnić różne formy nagrobków?



3) wskazać z jakich części składa się nagrobek?



4) określić jakie powinny być wymiary i proporcje nagrobków?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Nagrobki z kamienia naturalnego i lastryka

4.3.1. Materiał nauczania

Nagrobki wykonuje się z kamienia naturalnego oraz lastryka, a w niektórych

przypadkach z materiałów łączonych, to jest niektóre elementy z kamienia naturalnego,
a niektóre z lastryka.
Budowę nagrobka rozpoczyna się od wykonania fundamentu betonowego, na którym montuje
się kolejno elementy cokołu, obramowania, płyty nakrywczej oraz płyty – bazy pod attykę.
Na końcu montuje się płytę pionową – attykę.

Fundament nagrobka – wykonuje się w formie płyty monolitycznej żelbetowej

lub z elementów prefabrykowanych o grubości do 10 cm i szerokości większej o około 15 cm
od wymiarów nagrobka. Płyta fundamentowa powinna być zbrojona siatką z prętów

10(AIII) – w rozstawie 15 cm x 15 cm.

W przypadku nagrobka budowanego na komorze grzebalnej (piwnicy grobowej) – ściany
żelbetowe tej komory są fundamentem nagrobka.
Piwnica grobowa – jest to komora żelbetowa o wymiarach w rzucie 2.45 m x 1.20 m lub 2.65
m x 1.40 m i głębokości 4.5 m, grubość ścianek piwnicy 0.15 m do 0.25 m. Piwnicę grobową
należy wykonać zgodnie z projektem konstrukcyjnym.

Elementy nagrobka
Poszczególne elementy nagrobka mogą być wykonane z kamienia naturalnego lub z

lastryka (jako prefabrykaty). W zależności od formy nagrobka występują wszystkie
wymienione elementy lub tylko niektóre z nich. Nagrobki o formie tradycyjnej składają się z
cokołu, płyty nakrywkowej i attyki, a nagrobki typu sarkofag nie posiadają attyki.
Attyki zawierające tablice napisowe mogą być obecnie ukształtowane w różny sposób.

Rys. 9. Przykładowe attyki [www.granit-paczos.pl]

Rys. 10. Tablica napisowa na nagrobku bez attyki [www.granit-paczos.pl]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Montaż nagrobków
Elementy nagrobka, po wykonaniu w warsztacie kamieniarskim, przewozi się na miejsce
wbudowania i tam składa (montuje).
Zasady łączenia elementów nagrobka:

−

elementy łączy się za pomocą zaprawy cementowej o proporcji składników 1 : 3,

−

nie należy wykonywać połączeń na sztywne kotwy z uwagi na ewentualną konieczność

rozbiórki w przypadku następnego pochówku,

−

drobne elementy osadza się na podlewce wykonanej z cementu i wody bez kruszywa,

−

do montażu attyki stosuje się kleje montażowe typu ceresit (CX – 15). i żywice

epoksydowe oraz dodatkowo połączenie wzmacnia się dyblami mosiężnymi (aby zapobiec
przewróceniu attyki). Z uwagi na możliwość korozji materiału, nie należy stosować
łączników stalowych.

Nagrobki z elementów kamiennych
Dobranie materiału na element
Każdy kamień odporny na działanie czynników atmosferycznych, z wyjątkiem białych płyt
marmurowych, nadaje się na nagrobki.
Wyszukanie materiału na element jest pierwszą z czynności jakie należy wykonać
przed przystąpieniem do właściwej pracy nad elementem kamiennym.
Podczas wyszukiwania materiału na element należy pamiętać, aby:

−

materiał kamienny miał odpowiedni kolor,

−

naturalny przebieg warstw skalnych w materiale był zgodny z przeznaczeniem elementu,

−

materiałowi można było nadać określone wymiary i był on bez wad.

Wady kamienia

−

Wady kamienia wykrywa się przez dokładne oglądanie i próbę dźwiękową. Materiał

bez wad po uderzeniu pobijakiem dźwięczy czysto, a ton utrzymuje się przez pewien
czas.

−

Jeżeli skała ma wady takie jak: soczewki gliny i piasku, zwietrzałe miejsca,

to nie dźwięczy długo, a uderzona podbijakiem wydaje dźwięk pękniętego wazonu
glinianego.

−

W przypadku płyt, elementów z miękkich kamieni takie jak piaskowce, aby sprawdzić

czy nie ma pęknięć, wewnętrznych sztychów należy kamień dobrze namoczyć wodą
i pozwolić wyschnąć. W trakcie schnięcia gdy występują sztychy woda z nich będzie
odprowadzona na skutek parowania wody i ewentualne pęknięcia będą widoczne.

−

Każdy sztych eliminuje kamień z dalszej obróbki!

Obróbka kamienia
Kamienie  miękkie są  łatwe do obróbki i można  je w dowolny sposób kształtować. Kamienie
twarde są szczególnie trwałe, jednak ich obróbka jest trudniejsza i kosztowniejsza, co zmusza
do oszczędnej formy plastycznej.
Obróbka elementów kamiennych nagrobków to: cięcie, frezowanie, szlifowanie, polerowanie,
wiercenie otworów, wykonanie profili. Szczegółowe zasady wykonywania zostały omówione
w jednostkach  modułowych  „Obróbka  ręczna  kamienia”  oraz  „Obróbka  mechaniczna
kamienia”.
Do  wykończenia  powierzchni  elementów  nagrobkowych  z  kamieni  miękkich  i  średnio
twardych (piaskowiec, wapień muszlowy, marmur i podobne) stosuje się faktury:

−

grotowaną,

−

groszkowana lub gradzinowaną,

−

prążkowaną lub dłutowaną,

−

szlifowaną.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do wykończenia powierzchni elementów nagrobkowych z kamieni twardych (granit, sjenit,
diabaz itp.) stosuje się faktury:

−

groszkowaną,

−

zdzieraną, szlifowaną piaskiem stalowym,

−

matowo szlifowaną,

−

półpolerowaną lub polerowaną (tylko przy wypukłych napisach).

Kamienie  zawierające  kwarcyt  mogą  być  obrabiane  palnikiem  termicznym.  Barwa  kamieni
twardych  zmienia  się  wraz  ze  stopniem  obróbki,  od  ciemnoszarego  koloru  faktury
groszkowanej  do  głębokiej  czerni  po  wypolerowaniu.  Ciemne  kamienie  wypolerowane
na wysoki  połysk  wyglądają  na  jeszcze  ciemniejsze.  Nie  może  się  jednak  na  nich  tworzyć
pożądana patyna oraz powstają duże refleksy słońca oraz lamp.
Nagrobki z lastryka

Lastryko jest to kamień sztuczny o widocznym na zewnątrz układzie ziaren. Dzięki

szlifowaniu i polerowaniu powierzchni ziarna te są widoczne w przekroju. Tym większe
dajemy ziarna, im z większej będziemy na nie odległości patrzeć. W miarę zwiększania się
ziaren dochodzi się do nowej faktury powierzchni zwanej mozaiką.

Zasady wykonywania lastryka oraz konglomeratu kamiennego omówione zostały w jednostce

modułowej „Wykonywanie podstawowych robót betoniarsko-zbrojarskich”.
Elementy prefabrykowane nagrobków z lastryka wykonuje się w formach drewnianych
i stalowych.

Elementy produkowane w małych ilościach wytwarza się w formach drewnianych,

produkowane zaś masowo – w formach metalowych.

Formy drewniane są najtańsze i najłatwiejsze do wykonania. Do produkcji większej

liczby  elementów  i  kiedy  wymaga  się  większej  dokładności  ich  wykonywania,  formy
drewniane obija się od wewnątrz blacha. Formy drewniane nie  mogą być użyte do produkcji
elementów,  których  dojrzewanie  przyspiesza  się  przez  nagrzewanie,  gdyż  forma  taka  paczy
się.

Formy do produkcji elementów drobnych są przeważnie przenośne (pojedyncze

lub bateryjne). Mają one zwykle własny podkład, połączony z formą na stałe lub rozkładany,
aby po  zdjęciu  boków  formy  zabetonowany  element  mógł  pozostać  na  podkładzie  na  czas
twardnienia betonu.
Większe  liczby  elementów  produkuje  się  w  formach  metalowych,  z  których  otrzymuje  się
elementy o powierzchniach gładszych i dokładniejszych wymiarach.
Najbardziej rozpowszechnione są  formy poziome, które składają się z dna  i  boków lub tylko
boków, jeżeli element ten jest formowany w miejscu dojrzewania na gładkim pokładzie.

Formy powinny być wytrzymałe i sztywne, aby nie zmieniały kształtu pod ciśnieniem

mieszanki betonowej. Stykając się z betonem powierzchnia form powinna być równa i gładka
dla  łatwego  rozformowania  elementu.  Każda  forma  powinna  się  łatwo  składać  i  rozbierać,
być  szczelna  w  takim  stopniu,  aby  nie  wyciekało  z  niej  mleczko  cementowe  w  czasie
wibrowania betonu. Kształt formy zależy od kształtu elementu.
Wszystkie  roboty  związane  z  wykonywaniem  nagrobków  (betoniarskie,  zbrojarskie,
ciesielskie,  murarskie,  kamieniarskie)  wykonuje  się  stosując  materiały,  narzędzia  i  sprzęt,
które poznałeś wcześniej i nauczyłeś się bezpiecznie nimi posługiwać.
Przykłady nagrobków z kamienia

W Polsce istnieje bardzo wiele firm kamieniarskich wykonujących nagrobki z kamienia

oraz  lastryka.  Wykonywane  są  różne  formy  nagrobków:  proste  lub  bardzo  ozdobne,
w zależności  od  indywidualnych  upodobań  inwestorów  oraz  miejscowej  tradycji,  a czasem
nawet mody.
W  niektórych  przypadkach  wykonuje  się  nagrobki,  których  kształt  i  formę  tworzą  artyści.
Także często stosuje się rzeźby nagrobne, które zawsze są dziełem artystów rzeźbiarzy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób wykonuje się fundamenty pod nagrobki?
2.  W jaki sposób wykonuje się poszczególne elementy nagrobków z kamienia?
3.  W jaki sposób wykonuje się elementy nagrobków z lastryka?
4.  W jaki sposób wykonuje się montaż nagrobków?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj projekt prostego nagrobka wzorując się na załączonych w poradniku

przykładach. Dobierz materiał z jakiego powinien być wykonany. W swojej pracy
wykorzystaj także dostępne katalogi oraz prezentacje internetowe firm kamieniarskich -
producentów nagrobków.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

nagrobków,

4)  dobrać formę, wymiary i materiał nagrobka,
5)  wykonać szkice projektowe,
6)  wykonać rysunki robocze nagrobka,
7)  zaprezentować swoją pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura dotycząca zasad kształtowania form nagrobków,

−

katalogi firm kamieniarskich,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przybory rysunkowe.

Ćwiczenie 2

Wykonaj poziome i pionowe elementy nagrobka z kamienia naturalnego, zgodnie

z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować dokumentację projektową nagrobka,
2)  przeanalizować zasady wykonywania elementów kamiennych,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  dobrać potrzebne środki ochrony indywidualnej,
5)  dobrać potrzebne narzędzia i sprzęt,
6)  dobrać potrzebne elementy kamienne,
7)  wykonać obróbkę elementów kamiennych zgodnie z wymaganiami co do wymiarów,

formy i wykończenia powierzchni,

8) sprawdzić jakość wykonanej pracy i usunąć usterki,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9) uporządkować i zlikwidować stanowisko robocze po wykonanej pracy,
10) zaprezentować wykonane zadanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja projektowa nagrobka,

−

literatura dotyczącą zasad wykonywania elementów kamiennych,

−

materiały: elementy kamienne,

−

narzędzia, sprzęt i środki ochrony indywidualnej,

−

przyrządy pomiarowe.

Ćwiczenie 3

Wykonaj poziome i pionowe elementy nagrobka z lastryka, zgodnie z dokumentacją.

Do wykonania elementów wykorzystaj przygotowane wcześniej formy elementów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować dokumentację projektową nagrobka,
2)  przeanalizować zasady wykonywania elementów lastrykowych,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  wykorzystać przygotowane formy elementów,
5)  dobrać potrzebne środki ochrony indywidualnej,
6)  dobrać potrzebne narzędzia i sprzęt,
7)  dobrać potrzebne materiały: składniki mieszanki lastrykowej,
8)  ułożyć w formach mieszankę lastrykową,
9)  wykonać pielęgnację mieszanki lastrykowej,
10) sprawdzić jakość wykonanej pracy i usunąć usterki,
11) uporządkować i zlikwidować stanowisko robocze po wykonanej pracy,
12) zaprezentować wykonane zadanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja projektowa elementów nagrobka,

−

literatura dotyczącą zasad wykonywania elementów lastrykowych,

−

formy elementów,

−

materiały: składniki mieszanki lastrykowej,

−

narzędzia, sprzęt i środki ochrony indywidualnej,

−

przyrządy pomiarowe.

Ćwiczenie 4

Wykonaj montaż elementów nagrobka, zgodnie z dokumentacją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować dokumentację techniczną,
2)  przeanalizować zasady wykonywania montażu nagrobków,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  dobrać potrzebne środki ochrony indywidualnej,
5)  dobrać potrzebne narzędzia i sprzęt,
6)  dobrać potrzebne elementy nagrobka, składniki zaprawy, klej oraz kotwy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7)  przygotować zaprawę lub klej,
8)  ułożyć elementy nagrobka zgodnie z zasadą dokumentacją,
9)  sprawdzić jakość wykonanej pracy i usunąć usterki,
10) uporządkować i zlikwidować stanowisko robocze po wykonanej pracy,
11) zaprezentować wykonaną pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna,

−

literatura dotyczącą zasad wykonywania nagrobków,

−

materiały: elementy nagrobka, składniki zaprawy, klej, elementy kotwiące,

−

narzędzia, sprzęt i środki ochrony indywidualnej,

−

przyrządy pomiarowe.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zorganizować i zlikwidować stanowisko pracy



2) wykonać projekt prostego nagrobka?



3) wykonać elementy nagrobka z kamienia?



4) wykonać elementy nagrobka z lastryka?



5) zmontować w całość elementy nagrobka?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Elementy ozdobne nagrobków

4.4.1. Materiał nauczania

Nagrobki wyposażone są zawsze w elementy dodatkowe takie jak: krzyże, tablice

napisowe, litery, wazony oraz motywy i elementy ozdobne: płaskorzeźby, figury .

Osadzenie nagrobkowych elementów ozdobnych
Osadzenie liter metalowych na kotwach (sztycach) - kolejność wykonania robót:

1. Przygotowanie szablonu

−

w celu wykonania szablonu należy zaopatrzyć się w cienki arkusz styropianu grubość

około 10 mm (dostępne w sprzedaży ekrany izolacyjne zagrzejnikowe) oraz w arkusze
papieru bristolu.

−

następnie arkusze należy pociąć na pasy o wysokości osadzanych liter i długości

odstępów pomiędzy słowami w napisie. Odstęp między słowami równa się szerokości
jednej litery.

−

wycięte paski brystolu i styropianu należy połączyć z sobą za pomocą kleju

montażowego. Na tak przygotowanym szablonie należy rozmieścić napis wciskając litery
z kotwami w styropian. Po wyjęciu liter z szablonu styropianowego pozostaną
zaznaczone otwory po kotwach liter, które należy przenieść i zaznaczyć na bristolu.

2. Zamontowanie szablonu i wyznaczenie usytuowania otworów

−

wykonany szablon należy przymocować taśmą klejącą do płyty kamiennej attyki,

pilastra,

−

przenieść otwory z szablonu na kamień za pomocą punktaka (po usunięciu szablonu

pozostaje ślad pod kotwy),

−

po usunięciu szablonu, ostrym punktakiem należy pogłębić otwory.

3. Wykonanie otworów

−

w wyznaczonych punktach należy wywiercić otwory na grubość nieco głębszą od

długości kotwy. Dystans ten jest niezbędny do wypełnienia otworu klejem montażowym
(w przypadku kotew o średnicy 3 mm, należy zastosować wiertło widiowe do kamienia
o średnicy 4 mm),

−

po wywierceniu otworów należy dokładnie je przedmuchać, aby pozbyć się

ewentualnych zanieczyszczeń.

4. Osadzenie elementów

−

w przygotowanych otworach w materiale kamiennym osadzić litery za pomocą
wybranego kleju montażowego, stosując się ściśle do zaleceń producenta.

Osadzenie liter metalowych bez kotew montażowych

−

na attyce, pilastrze lub płycie kamiennej należy wyznaczyć, za pomocą taśmy klejącej,

linię poziomą układu liter z zaznaczeniem grubości liter i odstępów między wyrazami,

−

na tak wykonanym szablonie należy przykleić litery bezpośrednio do kamienia

za pomocą kleju błyskawicznego montażowego, stosując się ściśle do zaleceń
producenta,

−

przed klejeniem należy odtłuścić kamień i ewentualnie litery, aby zwiększyć

przyczepność materiału,

−

w trakcie klejenia liter można użyć pomocniczo taśmy klejącej, która uniemożliwi

ewentualne przesunięcia liter w pierwszej fazie klejenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 29. Przykładowe rodzaje liter stosowanych na nagrobkach [www.kamieniarstwo.info.pl]

Napisy na kamieniach nagrobnych wykonuje się także jako wykute w kamieniu.

Rys. 30. Przykłady napisów wykutych w kamieniu [www.granit-paczos.pl]

Zasady projektowania i wykonywania napisów na nagrobkach omówiono szczegółowo

w programie jednostki modułowej „Projektowanie, wykonywanie napisów i ornamentów
w kamieniu”.

Montaż krzyży oraz innych symboli religijnych
Montaż krzyży oraz innych symboli religijnych wykonanych z metalu wykonuje się

w sposób analogiczny do  montażu  liter z wyjątkiem krzyży i tablic epitafijnych wykonanych
ze  szkła  czarnego.  Tablice  takie  należy  kleić  do  lastryka  za  pomocą  zaczynu  cementowego
(cement+ woda).  Należy  zadbać  o  właściwe  przygotowanie  podłoży  przez  oczyszczenie,
odpylenie i namoczenie.

Zdjęcia nagrobkowe należy przyklejać do kamienia naturalnego i sztucznego za pomocą

klejów sylikonowych. W trakcie klejenia należy stosować taśmę klejącą, która uniemożliwi
ewentualne przesunięcie elementu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 33. Przykłady nagrobkowych elementów dekoracyjnych [www.kamieniarstwo.info.pl]

Symbole religijne, napisy oraz elementy dekoracyjne mogą być także wykute

bezpośrednio  w kamieniu.  Na  fotografiach  poniżej  przedstawiono  wybrane  przykłady
nagrobków  z  kwatery  żołnierzy  poległych  w  II  wojnie  światowej  (Cmentarz  Rakowicki
w Krakowie),  z umieszczonymi  na  nich  symbolami  religijnymi  różnych  wyznań  oraz
napisami w różnych językach.

Rys. 34. Nagrobki żołnierzy na Cmentarzu rakowickim [fotografia własna]

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie elementy ozdobne stosowane są na nagrobkach?
2.  W jaki sposób osadza się litery metalowe na nagrobkach?
3.  W jaki sposób osadza się inne elementy ozdobne na nagrobkach?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj projekt kamiennego kwiatonu nagrobkowego. Dobierz materiał z jakiego

powinien być wykonany. W swojej pracy wykorzystaj dostępne katalogi oraz prezentacje
internetowe firm kamieniarskich - producentów nagrobków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) obejrzeć katalogi producentów elementów ozdobnych nagrobków,
2) wyszukać w Internecie strony firm kamieniarskich i obejrzeć prezentacje produkowanych

elementów ozdobnych,

3)  dobrać formę, wymiary i materiał kwiatonu,
4)  wykonać szkice projektowe kwiatonu,
5)  wykonać rysunki robocze,
6)  zaprezentować swoją pracę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalogi firm kamieniarskich,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przybory rysunkowe.

Ćwiczenie 2

Wykonaj kamienny kwiaton nagrobkowy, zgodnie z własnym projektem.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować dokumentację projektową kwiatonu nagrobkowego,
2)  przeanalizować zasady wykonywania elementów kamiennych,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  dobrać potrzebne środki ochrony indywidualnej,
5)  dobrać potrzebne narzędzia i sprzęt,
6)  dobrać potrzebne elementy kamienne,
7)  wykonać obróbkę elementów kamiennych zgodnie z wymaganiami co do wymiarów,

formy i wykończenia powierzchni,

8) sprawdzić jakość wykonanej pracy i usunąć usterki,
9) uporządkować i zlikwidować stanowisko robocze po wykonanej pracy,
10) zaprezentować wykonane zadanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja projektowa kwiatonu nagrobkowego,

−

literatura dotyczącą zasad wykonywania elementów kamiennych,

−

materiały: elementy kamienne,

−

narzędzia, sprzęt i środki ochrony indywidualnej,

−

przyrządy pomiarowe.

Ćwiczenie 3

Wykonaj osadzenie napisu z liter metalowych na attyce nagrobka.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przeanalizować projekt napisu na nagrobku,
2)  przeanalizować zasady osadzania liter metalowych,
3)  zorganizować stanowisko pracy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  dobrać potrzebne środki ochrony indywidualnej,
5)  dobrać potrzebne narzędzia i sprzęt,
6)  dobrać potrzebne materiały: składniki mieszanki lastrykowej,
7)  przygotować szablon,
8)  wyznaczyć usytuowanie otworów montażowych,
9)  wykonać otwory do mocowania kotew,
10) przygotować klej montażowy,
11) osadzić litery zgodnie z treścią napisu,
12) sprawdzić jakość wykonanej pracy i usunąć usterki,
13) uporządkować i zlikwidować stanowisko robocze po wykonanej pracy,
14) zaprezentować wykonane zadanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

projekt napisu,

−

literatura dotyczącą zasad osadzania liter metalowych,

−

materiały: litery, klej montażowy, materiały do wykonania szablonu: styropian, brystol,

taśma klejąca,

−

narzędzia, sprzęt i środki ochrony indywidualnej,

−

przyrządy pomiarowe.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróżnić elementy ozdobne stosowane na nagrobkach?



2) zaprojektować proste elementy ozdobne nagrobków?



3) wykonać kwiaton nagrobkowy?



4) osadzić elementy ozdobne nagrobków?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Konserwacja, naprawa i renowacja nagrobków

4.5.1. Materiał nauczania

Wady i uszkodzenia elementów z kamienia

Szczegółowe zasady wykonywania napraw elementów kamiennych, stosowania

odpowiednich  środków  i  zabiegów  naprawczych  oraz  renowacyjnych  omówione  zostały
dokładnie  w  jednostce  modułowej  „Wykonywanie  konserwacji,  napraw  i  renowacji
kamienia”.  Wykonując  naprawę  lub  renowację  kamiennego  elementu  nagrobka  musisz
wykorzystać zdobyte wcześniej umiejętności i zastosować odpowiednie działania i środki.

Elementy kamienne nagrobków ulegają uszkodzeniu lub zniszczeniu na skutek działania
szkodliwych czynników zewnętrznych.

Czynnikami powodującymi uszkodzenia kamienia są:

–  zanieczyszczenie powierzchni - przez brud, pyły, tłuszcze itp.,
–  korozja biologiczna - niszczenie elementu przez organizmy żywe (grzyby, glony, owady),
–  wykwity solne – czyli wykrystalizowane na powierzchni sole mineralne,
–  uszkodzenia mechaniczne.
Powodują one:
–  przebarwienia i plamy,
–  rysy i pęknięcia powierzchni,
–  łuszczenie się warstwy powierzchniowej,
–  ubytki powstałe na skutek uszkodzeń mechanicznych.
Wady powierzchniowe można usuwać przez mechaniczne i chemiczne czyszczenie, pęknięcia
i ubytki należy uzupełnić odpowiednimi materiałami.

Zabrudzone powierzchnie kamienne można czyścić mechanicznie lub chemicznie,

zależnie od stopnia zabrudzenia.

Przy oczyszczaniu powierzchni kamienia można stosować:

–  czyszczenie ręczne przy użyciu szczotek,
–  czyszczenie przy użyciu narzędzi zmechanizowanych,
–  natrysk zimną lub gorącą wodą,
–  czyszczenie strumieniem wody lub pary pod ciśnieniem,
–  metodę strumieniowo-ścierną (piaskowanie).
Naprawa uszkodzeń elementów z kamienia

Sposób naprawy elementów z kamienia zależy od rodzaju uszkodzeń. Można stosować:

–  wypełnianie ubytków kitem lub specjalną zaprawą,
–  uzupełnienie ubytków łatkami (flekowanie) z kamienia naturalnego,
–  sklejanie i uzupełnianie brakujących części kamieniami sztucznymi,
–  wymianę uszkodzonych elementów kamiennych na takie same, ale bardziej trwałe,
–  szlifowanie uszkodzeń powierzchniowych,
–  impregnacja wodoodporna elementów z kamienia i wzmacniająca kamień.
Naprawy  elementów  nagrobków  z  kamienia  nie  zawsze  mogą  być  wykonywane  na  miejscu
wbudowania, z uwagi na brak możliwości zastosowania niektórych urządzeń. Stąd też istnieje
często  konieczność  demontażu  elementów  i  wykonanie  ich  napraw  i  renowacji  w  zakładzie
kamieniarskim.
Należy pamiętać, że naprawy i renowacje nagrobków zabytkowych muszą być wykonywane
pod nadzorem służb konserwatorskich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie uszkodzenia mogą wystąpić w kamiennych elementach nagrobków?
2. W jaki sposób wykonuje się naprawy elementów kamiennych?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na cmentarzu w swojej miejscowości odszukaj trzy przykłady nagrobków z kamienia,

w których można zauważyć różne uszkodzenia i wady. Obejrzyj je dokładnie i opisz
uszkodzenia. Sporządź fotografie nagrobków, ich opis, inwentaryzację stwierdzonych wad
i uszkodzeń oraz zaproponuj sposoby wykonania naprawy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  wyszukać przykładowe nagrobki,
2)  ocenić stan zachowania elementów kamiennych wybranych nagrobków,
3)  sporządzić opis poszczególnych nagrobków wraz ze szczegółową inwentaryzacją wad

i uszkodzeń,

4)  ustalić zakres prac naprawczych,
5)  zaproponować dla każdego nagrobka sposób naprawy stwierdzonych uszkodzeń,
6)  sporządzić notatkę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  literatura dotycząca zasad wykonywania napraw elementów kamiennych,
–  aparat fotograficzny,
–  szkicownik.

Ćwiczenie 2

Wykonaj naprawę zniszczonej płyty nagrobkowej z granitu. Opisz uszkodzenia i obierz

sposób naprawy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać oględzin płyty,
2)  opisać uszkodzenia elementu,
3)  przeanalizować i przypomnieć sobie zasady naprawiania elementów kamiennych,
4)  dobrać sposób naprawy elementu,
5)  zorganizować stanowisko pracy,
6)  dobrać środki ochrony indywidualnej,
7)  przygotować powierzchnię elementu,
8)  przygotować narzędzia do wykonania pracy,
9)  wykonać naprawę elementu,
10) ocenić jakość wykonanej pracy i usunąć ewentualne usterki,
11) uporządkować i zlikwidować stanowisko robocze po wykonanej pracy,
12) zaprezentować wykonaną pracę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Rozliczanie robót nagrobkowych

4.6.1. Materiał nauczania

W celu dokonania rozliczeń za wykonane roboty należy obliczyć ilość robót. Obliczenie

ilości robót przed ich wykonaniem nazywa się przedmiarem, a po ich wykonaniu – obmiarem.

Przedmiar robót jest to obliczenie ilości robót, w celu sporządzenia kosztorysu..

Przedmiar wykonuje się na podstawie dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych
wykonania i odbioru danych robót oraz specjalistycznych ekspertyz. Przedmiar robót wchodzi
w skład dokumentacji projektowej.

Obmiar robót jest to obmiar z natury, czyli mierzenie ilości robót na podstawie stanu

rzeczywistego,  po  wykonaniu  wszystkich  prac.  Ilości  wykonanych  robót  zapisuje  się
w księdze obmiarów, którą prowadzi kierownik budowy lub wyznaczona przez  niego osoba.
Zapisy  powinny  być  dokonywane  bezpośrednio  po  zakończeniu  roboty  i  powinny  zawierać
szkice,  wymiary  i wyliczenia  wykonanych  prac.  Roboty  ulegające  zakryciu  podczas
późniejszych prac, jak na przykład przygotowanie podłoża do konserwacji kamienia, powinny
być obmierzone, odebrane i wpisane do książki obmiarów przed ich zakryciem.

Lp.

Opis robót, obliczenie ilości

Jednostka

miary

Ilość

Rys. 35. Druk – przedmiar robót

Przy wykonywaniu przedmiaru i obmiaru można korzystać z „Katalogów Nakładów

Rzeczowych”  (KNR),  w  których  zawarte  są  opisy  robót,  zasady  przedmiarowania,  warunki
techniczne  wykonania  i  odbioru  robót oraz  normy  nakładów  rzeczowych  na  jednostkę  danej
pracy.  Można  korzystać  również  z  Katalogów  Scalonych  Nakładów  Rzeczowych  (KSNR)
i Kosztorysowych Norm Nakładów Rzeczowych (KNNR).

Katalogi Nakładów Rzeczowych – zawierające opis i nakłady rzeczowe na poszczególne

rodzaje robót:

−

Konstrukcje betonowe i żelbetowe monolityczne – KNR Nr 2-02, tom I,

−

Zbiorniki (dotyczy piwnic grobowych) - KNR Nr 2-02, tom II,

−

Roboty kamieniarskie - KNR Nr 2-02, tom II,

−

Roboty remontowe - KNR Nr 4-01.

Ponadto przy renowacji nagrobków można stosować katalogi Konserwatorskie PKZ:

Roboty kamieniarskie KNBK nr 16.

W KNR podane są nakłady rzeczowe na robociznę, materiały i sprzęt przy wykonywaniu

poszczególnych rodzajów robót, z wyszczególnieniem czynności, które występują w procesie
technologicznym.

Dla każdego rodzaju robót, w katalogach podane są jednostki, dla jakich ustalono normy

nakładów rzeczowych i w takich jednostkach należy obliczać ilości robót, wykonując
przedmiar lub obmiar robót.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W  przypadku  robót  związanych  z  wykonywaniem  nagrobków,  bardzo  często  stosuje  się
kalkulację indywidualną, opartą o cenniki branżowe.
Rozliczenie robót odbywa się w dwóch zakresach:
1.  W zakresie naliczenia kosztów robocizny za wykonane roboty.
2.  W zakresie naliczenia wszystkich kosztów w celu wyliczenia ceny sprzedaży.

Naliczanie kosztów robocizny odbywa się, w oparciu o katalogi cen robocizny, obejmuje

wyłącznie  koszty  pracy  i  związane  jest  z  nakładem  pracy  potrzebnym  do  wykonania
określonych  robót.  Wartość  robocizny  naliczana  jest  przez  przemnożenie  ilości  godzin
potrzebnych  na  wykonanie  pracy  przez  ustaloną  stawkę  godzinową  pracownika
wykonującego te prace. Koszt montażu ustala się dla 1 elementu.
Naliczenie kosztów wykonania robót obejmuje koszt:

−

robocizny,

−

materiałów,

−

energii,

−

narzędzi.

Drugim elementem kosztów są koszty materiałowe, czyli koszt zużytych narzędzi,

energii elektrycznej i sprężonego powietrza oraz materiałów. W przypadku robót związanych
z wykonywaniem nagrobków, koszt materiałów, który zależy przede wszystkim od rodzaju
kamienia, jest bardzo znaczący w kształtowaniu ceny wyrobu.
Każda firma przygotowuje swoją ofertę, zawierającą ceny materiałów i gotowych wyrobów.
Poniżej podano przykładową ofertę firmy:

OFERTA NA SEZON 2006

[www. faron.w.interia.pl]

PRZYSTĘPNE ORAZ KONKURENCYJNE CENY

(CENY ZAWIERAJĄ PODATEK VAT 22%)

GRUBOŚĆ ELEMENTÓW

RODZAJ KAMIENIA

5 cm/m

3 cm/m

STRZEGOM

350zł/m

250zł/m

KOŚMIN

400zł/m

270zł/m

PRZEDBORÓW

450zł/m

300zł/m

KAPUSTIN

520zł/m

380zł/m

OCEAN GREEN

520zł/m

380zł/m

TOŁKOWSKI

550zł/m

400zł/m

IMPALA

580zł/m

450zł/m

VANGA

720zł/m

450zł/m

BOHUS (JASNY; CZERWONY)

550zł/m

400zł/m

BALTIC GREEN

650zł/m

450zł/m

ORION

750zł/m

550zł/m

GNEJS

750zł/m

500zł/m

OLIV GREEN

800zł/m

600zł/m

SZWED GREEN

800zł/m

600zł/m

LABRADOR

850zł/m

600zł/m

VERDEBACHIA

850zł/m

600zł/m

NIGHT BLACK (CZARNY)

900zł/m

700zł/m

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KASHMIR GOLD

900zł/m

650zł/m

SZWED (płyty > 1m)
SZWED (płyty < 1m)

1300zł/m

950zł/m

800zł/m

ŚCIANY PROFILOWANE WEDŁUG WZORÓW GOTOWYCH LUB POMYSŁU
KLIENTA W CENACH:

SZWED

900 zł/m

IMPALA

800 zł/m

PRZEDBORÓW 600 zł/m

W SPRZEDAŻY POSIADAMY SZEROKI ASORTYMENT WAZONÓW W CENACH:

STRZEGOM

45 zł

KOŚMIN

45 zł

PRZEDBORÓW 50 zł

IMPALA

80 zł

SZWED

90 zł

Przed zawarciem umowy na wykonanie określonych robót, klient jest informowany

o cenie wyrobu oraz pozostałych kosztach (montaż, transport, wykucie klub osadzenie liter,
mocowanie elementów dekoracyjnych).

Firma powinna posiadać katalog gotowych wyrobów, w którym należy przedstawić dany

produkt oraz jego cenę. Katalogi takie powinny być dostępne dla klientów w różnych
formach prezentacji (katalog dostępny w zakładzie oraz w Internecie).
Poniżej przedstawiono przykład prezentacji nagrobka na stronie internetowej firmy
kamieniarskiej.

nr 4

BalticGreen wym.200x100, cena 3.200,-

Rys. 36. Przykładowa prezentacja gotowego produktu [ww.woznak.comweb.pl]

W przypadku wykonywania robót remontowych lub renowacyjnych, cenę ustala się

na podstawie szczegółowej kalkulacji kosztów, która musi uwzględniać wiele czynników

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

takich jak: stan techniczny elementu, wymagany zakres naprawy, dopasowanie użytych
materiałów do istniejących w obiekcie (często trudno dostępnych), zabezpieczenie elementów
nie podlegających naprawie, w razie konieczności demontaż i ponowny montaż elementów
oraz ich transport do zakładu kamieniarskiego oraz na miejsce wbudowania.

Przed przystąpieniem do wykonania robót należy wykonać zapotrzebowanie na

materiały, które sporządza się na podstawie przedmiaru robót. Przy składaniu zamówienia na
materiały należy uwzględnić ubytki i odpady.

Po wykonaniu robót wykonawca zobowiązuje się do dokonania rozliczenia materiałów,

które wykonuje się na podstawie obmiaru robót.

4.6.2.Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Na czym polega przedmiar robót?
2.  W jaki sposób wykonuje się obmiar robót?
3.  Z jakich katalogów należy korzystać przy rozliczaniu robót związanych z wykonywaniem

nagrobków?

4.  W jaki sposób oblicza się wynagrodzenie za wykonaną pracę?
5.  W jaki sposób należy przedstawić ofertę produktów firmy?
6.  W jaki sposób sporządza się zapotrzebowanie materiałów?
7.  W jaki sposób należy rozliczyć materiały?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj przedmiar robót oraz zapotrzebowanie materiałów potrzebnych do wykonania

nagrobka na podstawie dokumentacji budowlanej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  określić zasady wykonywania przedmiaru,
2)  przeanalizować dokumentacją budowlaną nagrobka,
3)  wykonać przedmiar robót,
4)  sporządzić zapotrzebowanie materiałów.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja budowlana nagrobka,

−

literatura,

−

kalkulator.

Ćwiczenie 2

Określ szacunkowo koszt materiałów potrzebnych do wykonania nagrobka, korzystając z

przedmiaru robót z ćwiczenia 1 oraz z przykładowych cenników materiałów i wyrobów
dostępnych w katalogach oraz w Internecie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przeanalizować cenniki materiałów i wyrobów,
2) obliczyć koszt materiałów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przykładowe cenniki materiałow i wyrobów kamieniarskich,

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przedmiar robót związanych z wykonaniem nagrobka,

−

dokumentacja budowlana nagrobka,

−

kalkulator

Ćwiczenie 3

Oblicz wynagrodzenia za osadzenie napisu na attyce nagrobka, jeżeli cena za osadzenie

1 litery wynosi 30 zł. W obliczeniach uwzględnij podatek VAT, który wynosi 22%. Napis,
który należy wykonać brzmi: Ś.P. JAN KOWALSKI.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  obliczyć ilość liter składających się na napis,
2)  obliczyć koszt wykonania napisu z uwzględnieniem podatku VAT,
3)  sporządzić notatkę.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kalkulator.

4.6.4.

Sprawdzian

postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wykonać przedmiar robót?



2) wykonać obmiar robót?



3) określić szacunkowo ilość materiału niezbędnego do wykonania robót

związanych z wykonaniem nagrobka oraz sporządzić zapotrzebowanie
materiałowe?



4) sporządzić rozliczenie materiałowe wykonanej pracy?



5) obliczyć wynagrodzenie za wykonaną pracę?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

estaw zadań testowych

1. Jakie środki ochrony indywidualnej powinien posiadać pracownik przy obróbce

mechanicznej kamienia:
a) buty gumowe,
b) maskę ochronną,
c) szelki bezpieczeństwa,
d) linkę bezpieczeństwa.

2. Jakie środki ochrony indywidualnej należy stosować jako ochronę przed hałasem:

a)  rękawice ochronne,
b)  okulary ochronne,
c)  maskę ochronną,
d)  hełm ochronny.

3. Warunkiem przystąpienia do wykonania prac kamieniarskich na cmentarzu jest:

a)  przekazanie wykonawcy terenu budowy,
b)  zorganizowanie składowiska.
c)  zabezpieczenie terenu robót,
d)  zgromadzenie materiałów,

4. Które z poniżej wymienionych robót związanych z wykonywaniem nagrobków nie

wymagają zezwolenia:
a) wykucie liter,
b) wykonanie piwnicy,
c) renowacja płyty nakrywczej,
d) wykonanie montażu nagrobka.

5. Element pionowy nagrobka to:

a) płyta nakrywcza,
b) attyka,
c) cokół,
d) baza.

6. Kształty nagrobków powinny być:

a) nieregularne,
b) kwadratowe,
c) prostokątne,
d) dowolne.

7. Płyta fundamentowa nagrobka powinna mieć grubość około:

a)  10 cm,
b)  30 cm,
c)  50 cm,
d)  100 cm.

8. Wymiary nagrobka w rzucie powinny wynosić:

a)  2,45 m x 1,20 m,
b)  3,10 m x 1,50 m,
c)  3,50 m x 2,00 m,
d)  4,00 m x 2,00 m.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Połączenia elementów nagrobków należy wykonywać przy pomocy:

a) sztywnych kotew,
b) zaprawy cementowej,
c) łączników stalowych,
d) betonu o dużej wytrzymałości.

10. Prawidłowo dobrany materiał kamienny na wykonanie elementów nagrobka powinien

posiadać:

a) naturalny przebieg warstw skalnych w materiale zgodny z przeznaczeniem elementu,
b) bardzo wysoką wytrzymałość,
c) odpowiednią wilgotność,
d) bardzo dużą wielkość.

11. Wady wewnętrzne kamienia wykrywa się przez:

a) próbę twardości,
b) próbę dźwiękową,
c) ocenę kolorystyki,
d) oględziny elementu.

12. Do wykończenia powierzchni elementu nagrobka wykonanego z kamieni miękkich

nie stosuje się faktury:

a) gradzinowanej,
b) groszkowanej,
c) grotowanej,
d) zdzieranej.

13. Które z wymienionych poniżej elementów nie są zaliczane do dodatkowego ozdobnego

wyposażenia nagrobków:

a) symbole religijne,
b) tablice napisowe,
c) kwiatony,
d) attyki.

14. Do osadzania metalowych liter z kotwami wykonuje się w kamieniu otwory o głębokości:

a) mniejszej od długości kotwy,
b) większej od długości kotwy,
c) nie wykonuje się otworów,
d) równej długości kotwy.

15. Która z poniższych metod nie jest stosowana przy naprawie uszkodzeń mechanicznych

elementów nagrobków kamiennych:
a)  wypełnianie ubytków kitem,
b)  impregnacja wodoodporna,
c)  uzupełnienie ubytków łatkami,
d)  wymiana uszkodzonych elementów.

16. Obmiar robót jest to:

a) obliczenie kosztu wykonanych robót,
b) mierzenie ilości robót na podstawie stanu rzeczywistego,
c) obliczenie ilości robót na podstawie dokumentacji budowlanej,
d) obliczenie ilości robot na podstawie katalogu nakładów rzeczowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ................................................................................................

Kształtowanie formy architektonicznej, wykonywanie i renowacja nagrobków

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Francuz W.M., Sokołowski R.: Bezpieczeństwo i higiena pracy na budowie. KWP Bud-

Ergon OW PZiTB, Warszawa 1998

2. Praca zbiorowa. Nowy poradnik majstra budowlanego. Arkady, Warszawa 2003
3. Praca zbiorowa.: Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Poradnik

projektanta, kierownika budowy i inspektora nadzoru, Verlag Dashofer, Warszawa 2006

4.  Szymański E.: Materiały budowlane. WSiP, Warszawa 2005
5.  Wasilewski Z.: BHP na placu budowy. Arkady, Warszawa 1989
6.  Wilcke H.., Thuning W, - Kamieniarstwo. WSiP, Warszawa 1997
7.  Wolski Z. - Sztukatorstwo. WSiP, Warszawa 1988

Katalogi:
8.  Katalogi Nakładów Rzeczowych KNR, WACETOB – PZITB, Warszawa 2000

−

KNR NR 2-01 – Budowle i roboty ziemne

−

KNR NR 2-02 – Konstrukcje budowlane, tom I i II

−

KNR NR 4-01 – Roboty remontowe budowlane

9. Kwartalnik –SEKOCENBUD- informacja o stawkach robocizny kosztorysowej

oraz najmu sprzętu budowlanego oraz cenach materiałów budowlanych

Akty prawne:
10. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6.02.2003 r. w sprawie bhp podczas

wykonywania robót budowlanych (Dz.U.Nr47 poz.401).

Czasopisma:
Atlas Budowlany, Murator, Materiały Budowlane, Świat Kamienia.

Strony internetowe producentów i wykonawców nagrobków.

Wykaz literatury należy aktualizować w miarę ukazywania się nowych pozycji
wydawniczych.