Synagoga:



Każda  współczesna  gmina   żydowska   skupia  się   wokół  synagogi.  służyła   za   miejsce  zebrań wspólnoty  żyd.,  miejsce 
nauczania i miejsce modlitwy; z czasem ta ostatnia funkcja wysunęła się na pierwsze miejsce; od średniowiecza s. jest też 
siedzibą władz gminy żyd. i sądu rabinackie

 Dwa rodzaje:

1)

bet ha-kneset

 

  – (dom zgromadzenia) właściwa bożnica, przeznaczona do modlitw i innych obrzędów. Ławki, na 

środku podium – bima, przy ścianie zwróconej do Jerozolimy za zasłona-parochet jest arka do przechowywania 
zwojów tory - aron ha-kodesz. Nad tym wisi lampka Ner Tamid – wieczne światło. U ortodoksów oddzielna sala 
dla kobiet, mechica – segregacja płci

2)

bet ha-midrasz

 

   – (dom egzegezy) studiuje się pismo, regularne zgromadzenia. Dobrze wyposażony w ksiązki i 

sprzęty do grupowej nauki



Wedle Halachy ha-kneset:
- najwyższa budowla w okolicy
- nie wolno w nim jeść pic spać



W każdym kraju i obrządku wygląda trochę inaczej 



sztibł lub klojz

 

   W życiu religijnym Żydów, szczególnie chasydów, dużą rolę odgrywały domy modlitwy tak nazywane.  

Przerobione pomieszczenia mieszkalne, w których ustawiano Aron-haKodesz i prowizoryczną bimę. Zazwyczaj zamiast w 
ławkach wierni siedzieli przy stołach. Nabożeństwo prowadzili często ludzie świeccy.

Dom żydowski:



Każde drzwi musza mieć mezuze – zwój pergaminu z modlitwa Szma, przytwierdzony do pionowej futryny. W futerale 
przybity don gwoździem.  Wychodząc  z domu dotyka  się ja palcami  i podnosi do ust. Jako talizman uważany przez  
kabalistów. 



Na ścianie ku Jerozolimie umieszcza się znak. U zachodnich nazywa się to Mizrach (dosłownie wschód), złożony z liter 
hebrajskich udekorowanych. 



Halacha zada by kawałek ściany był nie pomalowany itp. Na pamiątkę zburzenia świątyni

Rodzina:



Podstawowa komórka społeczną, główny ośrodek żydowskiego rytuału. 



Mężczyzna głową rodziny, sprawuje władzę w kwestiach religijnych jak i domowych



Midrasz

 

  uważa za żonę idealna taka która spełnia wole męża



Wedle Majmonidesa

 

 : skromna, nie okazywać płochości wobec męża, mąż ma szanować żonę bardziej niż siebie, winien  

rozmawiać z nią łagodnie, nie gniewnie. Zona ma obowiązek szanować męża i bać się go



Obecnie zmienia się to wraz ze wzrostem roli kobiety w świecie, stary model u ortodoksów.

 Domena dom i wychowanie dzieci

Zasady żywienia:



„koszer”  תורשכ  to po hebrajsku: nadający się, stosowny, dobry, legalny lub zgodny z przepisami. żydowskiego. Źródło 
słowa „koszerny” wywodzi się od żydowskich zasad żywienia przedstawionych w Piśmie Świętym.

 są to rozsądne reguły higieniczne, korzystne do stosowania w warunkach ciepłego klimatu, gdzie żywność szybko się 

psuje. Stosowanie tych reguł chroniło i chroni przed możliwością zatrucia pokarmowego.



Zwierzęta, które są parzystokopytne i zarazem przeżuwaczami. Zając nie, ponieważ przeżuwa, ale nie ma rozdzielonego  
kopyta - będzie dla was nieczysty;    wieprz nie, ponieważ ma rozdzielone kopyto, ale nie przeżuwa - będzie dla was  
nieczysty.

 Ryby, tylko te które mają zarówno łuski i płetwy. Mięczaki i skorupiaki oraz ryby drapieżne są zakazane.
 Spośród ptaków będziecie mieli w obrzydzeniu i nie będziecie ich jedli, bo są obrzydliwością, następujące: orzeł, kondor, 

sęp, wszelkie gatunki sokołów

 Zakazane 

 

 

- owady oprócz: szarańczy zwykłej, żarłocznej, pasikoników i skoczków
- Padlina – dotknięcie jej powoduje nieczystość
- Płazy i gady – „cokolwiek pełza na brzuchu…”

 Produkty pochodzenia zwierzęcego

 

 

- Miód jest dozwolony ponieważ składa się z nektaru i pyłków kwiatowych
- Jaja tylko zwierząt koszernych
- Kawior zakazany, ponieważ jesiotr nie ma łusek
- Tran – tylko z ryb koszernych
- Mleko – tylko ze zwierząt koszernych



Potrawy   koszerne   dzieli   się   na   mięsne   i   mleczne   oraz   neutralne,   tzn.   te,   które   nie   są   ani   mięsne,   ani   mleczne.   Do  
produktów   neutralnych   zalicza   się   niektóre   gatunki   chleba,   niektóre   gatunki   ciast   i   ciasteczek,   jajka,   ryby,   ziarna, 
makarony, ryż, kasze, jarzyny, owoce (pochodzące z co najmniej 3-letnich drzew) i soki. Jarzyny i ziarna powinny być  
dokładnie  sprawdzone,  czy nie są robaczywe.  Wszystkie  produkty neutralne zachowują  swoją  neutralność tak długo, 
dopóki nie zostaną zmieszane z mięsnymi lub mlecznymi

 Ortodoksyjni Żydzi używają osobnych zestawów naczyń i sztućców do produktów mięsnych i mlecznych
 Każde zwierzę i ptak muszą być zabite według zasad żydowskiego prawa uboju (szechita). Głównym celem szechity jest 

uśmiercanie zwierzęcia tak, aby maksymalnie ograniczyć jego cierpienie.  Szochet jednym precyzyjnym ruchem przecina 
szyję, nerwy, tętnicę szyjną, tchawicę i przełyk. Zwierzę w ciągu 2 sek traci przytomność. Dodatkowo, z tego samego  
powodu, długość noża musi być co najmniej dwukrotnie większa od grubości szyi zwierzęcia. 

 Ponadto zabijane zwierzę i ptak muszą być wolne od symptomów siedemdziesięciu różnych rodzajów ran, chorób lub 

zniekształceń, aby być uznane za koszerne. 



KREW Chodzi o to aby ze zwierzęcia wypłynęło jak najwięcej krwi. Krew jest symbolem życia, nośnikiem duszy. Należy  
ją wylać na ziemię. 

Kahal – gmina żydowska, jej siedziba synagoga.



Posiada pewna liczbę pracowników do spełniania funkcji liturgicznych i rytualnych. Człowieka „orkiestra” – kol-bo-nik. 



W   skład   wchodzili   wybieralni   urzędnicy,   najważniejsi   to  parnasim  [‘seniorzy’],   reprezentujący   gminę   na   zewnątrz, 
kontrolujący zbieranie podatków od członków gminy oraz dysponujący jej funduszami. 



Każdego miesiąca na czele gminy stał inny spośród seniorów, zw. parnas ha-chodesz [‘senior miesiąca’]; 



Kolejnymi   w   hierarchii   k.   byli   pomocnicy   seniorów,   jednocześnie   kontrolujący   ich   działalność   zw.  towim  [‘dobrzy 
mężowie’]; 

 W skład wchodzili ponadto tzw. kahalnicy, zw. też kierownikami, sprawujący nadzór nad działalnością poszczególnych  

instytucji k



Tradycyjnie funkcjonariuszy gminy nazywani są kelei kodesz czyli święte naczynia:

  rabin- głównym zajęcie nauczanie. Znawca tory i mógł decydować w kwestiach prawa żydowskiego. Śródki dawniej 
czerpał z innego zawodu. dziś wypłaca się im pobór  w ramach rekompensaty za to ze nie może wykonywać innej pracy.  
Utrzymywany przez kongregacje. 
Rabinem zostaje się po świeceniach z rak innego rabina zwanych Smicha. Nazywa się tak również najstarszego urzędnika 
synagogi bez święceń. W Wielkiej Brytanii żyd sprawujący funkcje rabina bez święceń nazywa się wielebnym. W USA Rabi  
u sefardejczykow chacham (mędrzec)
W większych gminach spotyka się sąd Bejt Din zajmujący się kwestiami rozwodów i konwersji jak i problemy halachiczne. 
Czasem nadzór nad rytualnym ubojem czy kwestie kaszrutu.
  Kantor  – żyd specjalnie zatrudniany w większych gminach do prowadzenia nabożeństw. Nazywany jest  chazanem. 
Współcześnie jego styl wytworem emancypacji żydów europejskich w XIX wieku. Połączone elementy muzyczne żydów  
chasydzkich i orientalnych. 
Idealnie  kantor  winien   być:  skromny,  wolny  od grzechu,  dobra  reputacja   i  mile   widziany,  dobry  glos  (wedle   Halachy 
ważniejsze jednak jego pobożność i wiedza)
  rzeźnik   rytualny   –   inaczej   szochet.     W   Mniejszych   gminach   zajmuje   się   również   obrzezaniem.   Ze   względu   na 
odpowiedzialność   musi   cieszyć   się   zaufaniem   mający   dyplom   mistrzowski   w   uboju   rytualnym.   Obowiązkiem   badanie  
zabitego zwierzęcia pod katem oznak chorób.


 

  Drugorzędni funkcjonariusze:

 

 

 woźny



posługacz w bożnicy zwany szamaszem – utrzymuje porządek w synagodze



pomocnik kantora

 

  – chazan szeni – czyta fragm. Tory i prowadzi modlitwy w dni powszednie



mohel – wykonujący rytualne obrzezanie



melamed – naucza w szkółce religijnej przy synagodze (chedera)



sofer – pisarz przepisujący zwoje Tory, pisze pergaminy do Mezuzy

 zarząd synagogi:

 wybieralny organ społeczny



u ortodoksów  składa się z prezesa zwanego Rosz ha-Kahał i członków Gabajów

 wybierany spośród mężczyzn danej gminy



kobiety zrzeszają  się   w odrębnych  organizacjach  –  bractwach   kobiecych  zajmujących  się   zbieraniem   pieniędzy, 
żywności.



W Bardziej postępowych kobiety bardziej aktywne i bywają zatrudniane jako rabini czy kantorzy. 



Jako nie uwzględnianie kobiet podaje zasadę halachiczna, że panującym monarcha król nie królowa