395

Streszczenie

Wprowadzenie: brodawczak odwrócony jest łagod-

nym  nowotworem  najczęściej  rozwijającym  się  w 

błonie śluzowej nosa i zatok przynosowych. Loka-

lizacja brodawczaka w błonie śluzowej jamy ustnej 

jest rzadka.

Cel  pracy:  opisanie  objawów  i  zastosowanego  le-

czenia u dwóch pacjentów z brodawczakiem odwró-

conym w jamie ustnej. 

Materiał  i  metody:  na  podstawie  dostępnego  pi-

śmiennictwa i obserwacji własnych dotyczących le-

czonych chirurgicznie pacjentów omówiono diagno-

stykę i leczenie brodawczaków odwróconych błony 

śluzowej jamy ustnej.

Podsumowanie: leczeniem z wyboru jest radykalny 

zabieg chirurgiczny z uwagi na doniesienia o moż-

liwości transformacji złośliwej. Pacjenci po zabiegu 

wymagają wnikliwych i okresowych badań kontrol-

nych celem wykluczenia wznowy.

Brodawczak odwrócony jamy ustnej  

– opis dwóch przypadków 

Inverted papilloma of the oral cavity  

– two case reports 

Tomasz Piętka, Jan Przybysz, Grzegorz Krzymański

Z Kliniki Chirurgii Twarzowo-Szczękowej Wojskowego Instytutu Medycznego 

Kierownik: prof. dr hab. n. med G. Krzymański

Summary

Introduction: Inverted papilloma is a benign tumour 

most commonly developing in the nasal mucosa and 

the sinuses. Its presence in the oral mucosa is a rare 

occurrence. 

Aim  of  the  study:  To  describe  symptoms  and 

treatment  of  two  patients  presenting  with  inverted 

oral papilloma. 

Material  and  methods:  On  the  basis  of  available 

literature  and  own  observations  on  the  surgical 

treatment of patients both diagnostics and treatment 

of inverted oral papilloma were discussed. 

Conclusion:  Radical  surgery  is  the  treatment  of 

choice  due  to  reports  of  possible  transformations. 

Post-operative  patients  require  detailed,  periodic 

control examinations to exclude recurrence.

Wstęp 

Brodawczak odwrócony (łac. papilloma in-

versum)  jest  łagodnym  nowotworem  pocho-

dzenia nabłonkowego. Rozwija się najczęściej 

z nabłonka wyścielającego jamę nosa i zato-

ki  przynosowe  [3].  Brodawczaki  rozwijają-

ce się z błony śluzowej nosa i zatok przyno-

sowych określane są mianem brodawczaków 

Schneiderina [9], których jedną z postaci jest 

brodawczak odwrócony. Brodawczak odwró-

cony stanowi około 0,5-5% guzów występują-

cych w obrębie zatok przynosowych [3].

Jako  pierwszy  guz  opisał  Ward  w  1854  r. 

[cyt.  wg  9].  Z  uwagi  na  tendencje  rozrosto-

we i skłonność do wznów Billroth w 1855 r. 

KEYWORDS:  

 

inverted oral papilloma

HASŁA INDEKSOWE:  

 

brodawczak odwrócony jamy ustnej

Czas. Stomatol., 2008, 61, 6, 395-400

© 2008 Polish Dental Society

http://www.czas.stomat.net

T. Piętka i in. 

Czas. Stomatol.,

396

określił  go  mianem  raka  kosmkowego  (vil-

lous carcinoma) [cyt. wg 6, 12]. Nazwę bro-

dawczak odwrócony wprowadził Ringertz w 

1938 r. [6]. Podkreśla ona różnice w rozwoju 

guza w stosunku do typowych brodawczaków. 

W przeciwieństwie do egzofitycznego rozrostu

brodawczaków, nowotwór ten charakteryzuje 

się endofitycznym wzrostem. Pasma nabłonka

wnikają  w  łącznotkankowe  podścielisko  da-

jąc mikroskopowy obraz sopli lub wypustek 

[3, 11]. Guz wzrasta powoli niszcząc napotka-

ne struktury anatomiczne. Zniszczenie kości i 

brak wyraźnej granicy ogniska chorobowego 

są cechami świadczącymi o miejscowej złośli-

wości nowotworu [5, 6, 8, 11]. 

Nowotwór początkowo rozwija się bezobja-

wowo. Późniejsze objawy kliniczne nie są cha-

rakterystyczne i wiążą się z wielkością guza i 

jego lokalizacją. W diagnostyce guza podsta-

wową rolę odgrywa badanie histopatologicz-

ne, zaś w celu określenia rozległości procesu 

nowotworowego nieocenione usługi daje ba-

danie TK, a także MR [12, 13,15].

Etiologia  nowotworu  jest  niejasna  [12]. 

Istnieją  poparte  obserwacjami  klinicznymi 

przypuszczenia, że wiąże się z przewlekłym 

zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego 

(HPV) [4, 12]. Statystycznie częściej nowo-

twór występuje u palaczy tytoniu, alkoholików 

i  ludzi  zawodowo  narażonych  na  działanie 

szkodliwych dymów i pyłów [3]. Powstaniu 

nowotworu sprzyja przewlekły proces zapal-

ny – np. zatok przynosowych [3].

Lokalizacja nowotworu w obszarze jamy ust-

nej jest rzadka. W piśmiennictwie są pojedyn-

cze doniesienia o występowaniu brodawcza-

ka odwróconego w obrębie języka [14], błony 

śluzowej warg [11], ślinianki [1]. Nowotwory 

o tej samej nazwie występują również w ob-

rębie nabłonka dróg moczowych; moczowo-

du, pęcherza moczowego i cewki moczowej. 

Wyjątkowo rzadko opisywano obecność bro-

dawczaka odwróconego w innych narządach 

np. w nabłonku oskrzeli i pęcherzyków płuc-

nych [7]. Doniesienia dotyczące brodawcza-

ka  odwróconego  w  piśmiennictwie  stomato-

logicznym są nieliczne [2].

Cel pracy

Opisano  objawy  i  zastosowane  leczenie  u 

dwóch pacjentów z brodawczakiem odwróco-

nym w jamie ustnej.

Materiał i metody

W okresie ostatnich 7 lat leczono 6 chorych 

z brodawczakiem odwróconym jamy ustnej. W 

3 przypadkach były to niewielkie guzki języka, 

w 2 guzy podniebienia twardego i miękkiego, 

w 1 rak zatoki szczękowej, który powstał na 

podłożu brodawczaka odwróconego.

Omówiono leczenie dwóch chorych z rozpo-

znaniem brodawczaka odwróconego jamy ust-

nej. W pierwszym przypadku rozpoznano guz 

w początkowym stadium rozwoju. Natomiast 

w drugim przedstawiono problemy, które wy-

stąpiły po nieradykalnym usunięciu guza.

Obserwacja 1

Pacjentka  lat  48  zgłosiła  się  do  Kliniki 

Chirurgii Twarzowo-Szczękowej WIM w celu 

leczenia wygórowania na podniebieniu twar-

dym. Zmianę zauważyła przypadkowo przed 

miesiącem. Zgłosiła się do gabinetu stomato-

logicznego, gdzie lekarz stomatolog podejrze-

wając stan zapalny zlecił kurację antybiotyko-

wą (Dalacin C, Augmentin). W tym okresie nie 

miała dolegliwości bólowych. Z powodu bra-

ku efektów terapeutycznych została skierowa-

na do tutejszej kliniki.

W  badaniu  przedmiotowym  stwierdzono 

nieregularne wygórowanie w tylnej części pod-

niebienia twardego po stronie lewej, w pobliżu 

2008, 61, 6 

Brodawczak odwrócony jamy ustnej

397

wału podniebiennego (ryc. 1 a). Błona śluzowa 

nad guzem była zaczerwieniona i rozpulchnio-

na. Zęby sąsiadujące ze zmianą nie wykazy-

wały ruchomości. Reakcja miazgi na zimno, 

ciepło i opukiwanie była prawidłowa. Badanie 

pantomograficzne nie uwidoczniło zmian za-

palnych okołowierzchołkowych. Pobrano wy-

cinek z obrzeża zmiany do badania histopato-

logicznego. Wynik badania HP: papilloma in-

versum palati. 

Guz  wycięto  nożem  elektrycznym  z  mar-

ginesem  zdrowych  tkanek.  Cięcie  poprowa-

dzono do kości, usuwając guz wraz z okostną 

podniebienia. Przylegająca kość nie wykazy-

wała  makroskopowo  zmian  patologicznych. 

Ubytek tkanek pokryto opatrunkiem osłaniają-

cym. Po 7 dniach opatrunek usunięto pozosta-

wiając ranę odsłoniętą do gojenia przez ziar-

ninowanie (ryc. 1 b, c). Wynik badania histo-

patologicznego usuniętego guza – papilloma 

inversum potwierdził wstępne rozpoznanie. Po 

okresie 6 tygodni ubytek tkanek wypełnił się 

i pokrył nabłonkiem (ryc. 1 d). 

Obserwacja 2

Pacjent  lat  67  zgłosił  się  do  kliniki  z  po-

wodu kolejnej wznowy po usunięciu brodaw-

czaka odwróconego zatoki szczękowej lewej. 

Od  2002  roku,  3-krotnie,  w  dwuletnich  od-

stępach  był  leczony  chirurgicznie  w  innych 

ośrodkach.

W  badaniu  przedmiotowym  stwierdzono 

Ryc. 1. Obserwacja 1; a – brodawczak odwrócony podniebienia, b – 7 dni po usunięciu guza podniebienia,  

c – ubytek wypełniony tkanką ziarninową w trakcie nabłonkowania 6 tygodni po usunięciu guza, d – 3 mie-

siące po usunięciu guza.

T. Piętka i in. 

Czas. Stomatol.,

398

rozległy guz szczęki obejmujący podniebienie 

twarde i miękkie. Powierzchnia guza była nie-

równa, pobrużdżona, zaczerwieniona a w ba-

daniu palpacyjnym miękka i podkrwawiająca 

(ryc. 2 a). W badaniu TK uwidoczniono guz 

całkowicie wypełniający zatokę szczękową i 

jamę nosa po stronie lewej, niszczący podnie-

bienie twarde przekraczający jego linię środ-

kową, wnikający do oczodołu (ryc. 2 b).

Pacjent został zakwalifikowany do zabiegu

chirurgicznego. Z cięcia Diffenbacha-Webera-

Kochera po stronie lewej odpreparowano tkan-

ki policzka lewego stwierdzając znaczne znisz-

czenie utkania kostnego szczęki, dolnej ściany 

oczodołu i przegrody nosa. Za pomocą wierteł 

i dłuta usunięto guz w granicach nie zmienio-

nych tkanek, wykonując resekcję szczęki i czę-

ści  wyrostka  skrzydłowatego  kości  klinowej 

po stronie lewej wraz ze ścianami kostnymi 

dolnej połowy oczodołu i dolną częścią prze-

grody nosa. Dolną część oczodołu lewego od-

tworzono siatką tytanową umocowaną mikro-

śrubami (ryc. 2 c). 

Uzyskano  prawidłowe  ustawienie  gałki 

ocznej  a  wykonany  test  biernej  ruchomości 

nie  wykazał  ograniczeń.  Ubytek  podniebie-

nia miękkiego i twardego wypełniono dolnie 

uszypułowanym, płatem z mięśnia skroniowe-

go lewego. 

W  3  tygodniu  po  zabiegu  doszło  do  nie-

Ryc. 2. Obserwacja 2; a – brodawczak odwrócony szczęki niszczący podniebienie twarde i miękkie, b – ba-

danie TK głowy; rozległe zniszczenie utkania kostnego szczęki i kości jarzmowej po stronie lewej, c – zdjęcie 

śródoperacyjne, rekonstrukcja dolnej części oczodołu siatką tytanową, d – martwica szczytowej części płata 

mięśnia skroniowego.

2008, 61, 6 

Brodawczak odwrócony jamy ustnej

399

wielkiej martwicy w szczycie płata z mięśnia 

skroniowego (ryc. 2 d). Powstały ubytek pod-

niebienia po upływie 2 miesięcy został zaopa-

trzony obturatorem stanowiącym część prote-

zy zębowej. 

W okresie pooperacyjnym pacjent zgłaszał 

niewielkie  dwojenie  przy  patrzeniu  w  górę. 

Dwojenie to ustąpiło po 3 miesiacach od za-

biegu. Obecnie nie stwierdza się zaburzeń ru-

chomości gałek ocznych. Po upływie roku od 

zabiegu nie stwierdzono cech wznowy procesu 

nowotworowego.

Omówienie wyników i dyskusja

Brodawczak odwrócony jest rzadkim, łagod-

nym nowotworem wykazującym cechy miej-

scowej złośliwości [13]. Leczeniem z wyboru 

jest radykalny zabieg chirurgiczny. Nowotwór 

wymaga doszczętnego wycięcia z marginesem 

tkanek nie zmienionych. Częstość nawrotów 

brodawczaka  przytaczana  w  piśmiennictwie 

jest oceniana na 28%-78% [8, 9, 10]. Duża roz-

bieżność w wynikach spowodowana jest róż-

ną lokalizacją nowotworu i stosowaniem od-

miennych technik chirurgicznych. Najczęstsze 

wznowy występują w przypadku obwodowej 

lokalizacji rozległych guzów w obszarze za-

tok czołowych, bocznych ścian zatok szczę-

kowych  i  podstawy  czaszki  leczonych  z  za-

stosowaniem  technik  endoskopowych  [3,  8, 

11, 13]. 

Radykalne  usunięcie  brodawczaka  odwró-

conego jest istotne z uwagi na doniesienia kli-

niczne  o  możliwości  złośliwej  transformacji 

nowotworowej [3, 8, 11, 13]. W naszym mate-

riale w jednym przypadku po usunięciu rozle-

głego guza szczęki w jego obrębie stwierdzono 

obecność  raka  płaskonabłonkowego.  Celem 

uzupełnienia leczenia pacjenta skierowano na 

radioterapię.

Podsumowanie

Leczeniem z wyboru jest radykalny zabieg 

chirurgiczny  z  uwagi  na  doniesienia  o  moż-

liwości  transformacji  złośliwej  brodawczaka 

odwróconego.

Pacjenci po usunięciu brodawczaka odwró-

conego  wymagają  wnikliwych,  okresowych 

badań kontrolnych w celu wykluczenia wzno-

wy procesu nowotworowego [10, 15].

Piśmiennictwo

1.  Cabov T, Macan D, Manojlović S, Ozegović 

M,  Spicek  J,  Luksić  I:  Oral  inverted  ductal 

papilloma. Br Oral Maxillofac Surg 2004, 42, 

1: 75-77.

2.  Cieślik T, Herman J, Zajęcki W: Schneiderian 

papilloma  prawej  zatoki  szczękowej–  opis 

przypadku.  Czas  Stomatol  2005,  LVIII,  10: 

746-751.

3.  Eggers  G,  Mühling  J,  Hassfeld  S: 

Inverted  papilloma  of  paranasal  sinuses.  J 

Craniomaxillofac Surg 2007, 35, 1: 21-29.

4.  Haberland-Carrodeguas C, Fornatora M L, 

Reich R F, Freedman P D: Detection of hu-

man  papilloma  virus  in  oral  inverted  ductal 

papillomas. J Clin Pathol 2003, 56, 12: 910-

913.

5.  Jurgens P E: Inverted Ductal Papilloma of the 

Lower Lip: A Case Report. J Oral Maxillofac 

Surg 2004, 62, 9: 1158-1161.

6.  Krouse J: Endoscopic Treatment of Inverted 

papilloma:  Safety  and  Efficacy. Am J

Otolaryngol 2001, 22, 2: 87-99.

7.  Margaritora  S,  Cesario  A,  Galetta  D, 

Porziella V, Mulé A, Granone P: Pulmonary 

Inverted Schneiderian Papilloma. Ann Thorac 

Surg 2004, 77, 5: 1845-1846.

8.  Nachtigal  D,  Yoskovitch  A,  Frenkiel  S, 

Braverman  I,  Rochon  L:  Unique  characte-

ristic  of  malignant  Schneiderian  papilloma. 

Otolaryngol  Head  Neck  Surg  1999,  121,  6:

 

766-770.

T. Piętka i in. 

Czas. Stomatol.,

400

9.  Nicolai P, Tomenzoli D, Lambardi D, Maroldi 

R: Different endoscopic options in the treat-

ment of inverted papilloma. Head Neck Surg 

2006, 17: 80-86.

10.  Ozcan C, Görür K, Talas D: Recurrent inver-

ted papilloma of a pediatric patient: Clinico-

radiological  consideratıons.  Int  J  Pediatr 

Otorhinolaryngol 2005, 69, 6: 861-864.

11.  Pasquini E, Sciaretta V, Farneti G, Modugno 

G C, Ceroni R: Inverted papilloma; raport of 

89 cases. Am J Otolaryngol 2004, 25, 3: 178-

-185.

12.  Phyllis  P,  Har-El  G:  Management  of  inver-

ted papillomas of the nose and paranasal sinu-

ses. Am J Otolaryngol Head Neck Med Surg 

2006, 27: 233-237.

13.  Roobottom  C  A,  Jewell  F  M,  Kabala  J: 

Primary  and  Recurrent  Inverting  Papilloma: 
Appearances  with  Magnetic  Resonance 
Imaging. Clin Radiol 1995, 50, 7: 472-475.

14.  Smith  J  E,  Ducic  Y:  Inverting  papilloma  of 

the  base  of  tongue  with  malignant  transfor-
mation.  Otolaryngol  Head  Neck  Surg  2004, 
130: 142-144.

15.  Thaler E R Lanza D C, Tufano R P, Cunning 

M, Kennedy D W: Inverted papilloma: an en-
doscopic  approach.  Otolaryngol  Head  Neck 
Surg 1999, 2, 10: 87-94.

Otrzymano: dnia 12.V.2008 r.
Adres autorów: 

00-909 Warszawa 60, ul. Szaserów 

128
Tel./Fax: 022 8100151
e-mail: stomek1@poczta.onet.pl