Higienistka_stomatologiczna_322[03].Z2.05

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawy profilaktyki

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Profilaktyka szczegółowa

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i umiejętności dotyczących

wykonywania podstawowych zabiegów profilaktyczno-leczniczych.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne, umiejętności jakie powinieneś posiadać przed przystąpieniem do
realizacji programu jednostki modułowej,

–

cele kształcenia, umiejętności jakie opanujesz podczas realizacji programu jednostki
modułowej,

–

materiał nauczania, w którym zawarte są niezbędne treści teoretyczne,

–

pytania sprawdzające, które umoŜliwią ocenę przygotowania do wykonania ćwiczeń,

–

wiczenia, które zawierają polecenie, sposób wykonania oraz wykaz materiałów do

wykonania ćwiczenia. Pomogą one ukształtować umiejętności praktyczne i zweryfikować
nabytą wiedzę teoretyczną,

–

sprawdzian postępów, który pomoŜe ocenić poziom umiejętności po wykonaniu ćwiczeń,

–

sprawdzian osiągnięć, po zrealizowaniu programu jednostki modułowej, który pozwoli
ocenić poziom nabytych umiejętności w procesie kształcenia,

–

wykaz literatury.

Schemat układu jednostek modułowych

322[03].Z2

Profilaktyka i leczenie chorób narządu Ŝucia

322[03].Z2.01

Organizacja pracy w gabinecie

stomatologicznym

322[03].Z2.02

Prowadzenie dekontaminacji

w gabinecie stomatologicznym

322[03].Z2.03

Zapobieganie próchnicy zębów

322[03].Z2.04

Zapobieganie chorobom błony

luzowej jamy ustnej i przyzębia

322[03].Z2.05

Wykonywanie podstawowych

zabiegów profilaktyczno-

-leczniczych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

charakteryzować anatomię i fizjologię narządu Ŝucia,

−

rozpoznawać zmiany patologiczne występujące w jamie ustnej,

−

wykonywać badania jamy ustnej,

−

przeprowadzać wywiad podmiotowy,

−

interpretować podstawowe wskaźniki dotyczące badań jamy ustnej,

−

rozróŜniać podstawowe materiały uŜywane w gabinecie stomatologicznym,

−

rozróŜniać podstawowe urządzenia i narzędzia wykorzystywane w gabinecie
stomatologicznym,

−

stosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy przeciwpoŜarowe oraz ochrony
ś

rodowiska,

−

stosować zasady działania aseptycznego i antyseptycznego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozróŜnić stany chorobowe narządu Ŝucia,

−

dokonać oceny stanu zdrowotnego układu stomatognatycznego i zaplanować działania
terapeutyczne,

−

scharakteryzować metody leczenia i rehabilitacji stomatologicznej,

−

opracować plan leczenia i rehabilitacji we współpracy z lekarzem dentystą,

−

zastosować zasady profilaktyki Ŝywieniowej chorób narządu Ŝucia,

−

zaplanować Ŝywienie osób z niedoborami pokarmowymi,

−

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii,

−

przygotować pacjentów do wykonywania zabiegów stomatologicznych,

−

przygotować

produkty

lecznicze

materiały

stomatologiczne

zabiegów

stomatologicznych,

−

zastosować środki ochrony indywidualnej,

−

przygotować formówki do pracy,

−

przygotować materiały stosowane w profilaktyce przeciwpróchnicowej,

−

przygotować materiały do wypełnień,

−

przygotować materiały uŜytkowane w protetyce i ortodoncji,

−

przygotować masy wyciskowe i ocenić wyciski na łyŜkach wyciskowych,

−

przygotować środki lecznicze na zlecenie lekarza dentysty,

−

wykonać czynności i zabiegi higieniczne oraz profilaktyczno-lecznicze na zlecenie i pod
nadzorem lekarza dentysty, zgodnie z zasadami aseptyki i antyseptyki,

−

wykonać fizykoterapeutyczne zabiegi stomatologiczne na zlecenie i pod nadzorem
lekarza dentysty,

−

przeprowadzić ćwiczenia z zakresu profilaktyki i terapii ortodontycznej na zlecenie
lekarza dentysty,

−

scharakteryzować metody pracy higienistki stomatologicznej z lekarzem dentystą,

−

wykonać czynności związane z asystowaniem lekarzowi dentyście podczas wykonywania
zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych,

−

wykonać zabiegi stomatologiczne z uŜyciem specjalistycznej aparatury,

−

zabezpieczyć substancje i materiały skaŜone oraz odpadki po przeprowadzonych
zabiegach stomatologicznych,

−

zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska,

−

zastosować zasady komunikowania się z pacjentem i współpracownikami,

−

uniknąć zachowań ujemnie wpływających na przebieg leczenia pacjenta,

−

zastosować zasady etyki podczas wykonywania zabiegów stomatologicznych,

−

sporządzić dokumentację dotyczącą wykonywanych zabiegów stomatologicznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Podstawy profilaktyki

4.1.1. Materiał nauczania

Higienistka stomatologiczna wchodzi w skład zespołu stomatologicznego. Do jej zadań

naleŜą:

−

podstawowe działania profilaktyczno-lecznicze,

−

edukacja i promocja zdrowia,

−

oznaczanie wskaźników (higieny, próchnicy, periodontopatii),

−

przygotowanie i organizacja pracy gabinetu,

−

przygotowanie pacjenta do zabiegów,

−

czynna asysta przy zabiegach,

−

wykonywanie zabiegów profilaktycznych,

−

wykonywanie zabiegów leczniczych pod nadzorem stomatologa,

−

wykorzystywanie aparatury diagnostycznej i leczniczej,

−

wykonywanie ćwiczeń ortodontycznych,

−

działanie aseptyczne i antyseptyczne w gabinecie,

−

prowadzenie dokumentacji medycznej.

Higienistka pracuje pod nadzorem lekarza stomatologa. Po wykonaniu badania ustala

z  nim  plan  profilaktyki  i  leczenia.  Często  jest  pierwszą  osobą,  z  którą  pacjent  styka  się
w poradni, dlatego bardzo waŜny jest sposób komunikowania z nim. Pacjenci stomatologiczni
naleŜą do grupy trudnych ze względu na panujący pogląd, Ŝe leczenie stomatologiczne musi
boleć.  Uspokojenie  i  naleŜyta  uwaga  pozwala  na  zniwelowanie  obaw  i  zdobycie  zaufania.
Wyczucie,  takt  i  zrozumienie  prowadzą  do  dobrych  stosunków  pacjent-zespół
stomatologiczny.  Pacjenci  łatwiej  podejmują  współpracę,  a  to  prowadzi  to  do  lepszych
wyników  terapeutycznych.  WaŜna  jest  równieŜ  tajemnica  zawodowa,  która  obowiązuje  nie
tylko lekarza, ale cały personel.

Praca lekarza i higienistki jako zespołu jest ściśle ze sobą związana. W gabinecie

przygotowanym na przyjęcie pacjenta obowiązują podstawowe zasady bhp oraz zasady
aseptyki i antyseptyki. Lekarz oraz higienistka muszą być ubrani w odzieŜ ochronną (fartuch,
rękawiczki, maseczki).

Pacjent powinien mieć przygotowaną serwetę ochronną, płyn do płukania jamy ustnej,

odpowiednio ustawiony fotel dentystyczny. Ustawienie powinno zapewniać wygodną pozycję
lekarza  i  asysty  w  czasie  wszystkich  czynności  diagnostyczno-leczniczych.  Rozmieszczenie
przedmiotów dodatkowych, aparatów i urządzeń powinno umoŜliwiać bezproblemowe, łatwe
sterowanie.  Wszystkie  narzędzia  i  materiały  powinny  być  umieszczone  na  stoliku
materiałowo-narzędziowym  w  zasięgu  ruchów  operatora  i  pomocy  zgodnie  z  zasadami
ergonomii.  Przygotowanie  do  pracy  całego  otoczenia  pola  zabiegowego  wymaga  działań
aseptycznych i antyseptycznych.

Asystowanie lekarzowi polega na pomocy w zakresie podawania narzędzi i leków,

odsysaniu  płynów  i  resztek  z  jamy  ustnej,  uŜywania  aparatury  specjalistycznej,  zapisywaniu
danych  z  wywiadu  oraz  uzgadnianiu  zabiegów  profilaktycznych  i  leczniczych.  Narzędzia
muszą  być  podawane  zdecydowanym  ruchem  i  solidnym  chwytem,  co  ma  zapobiegać
przypadkowemu  upadkowi.  Leki  i  wypełnienia  podawane  są  lekarzowi  i  przez  niego
zakładane lub na jego polecenie aplikowane przez higienistkę. Dobrze wyszkolona asysta wie,
kiedy i jakiego narzędzia będzie uŜywał lekarz do danej procedury diagnostyczno-leczniczej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Po badaniu ustalany jest plan działań. Leczenie przeprowadza lekarz, a higienistka pod jego
nadzorem wykonuje zadania profilaktyczne.

Na zlecenie lekarza asysta przygotowuje równieŜ leki do wstrzyknięć. Jeśli uŜywamy

strzykawki  typu  „Carpula”  to  musi  być  ona  sterylna,  igła  jednorazową  a  ampułka  świeŜo
wyjęta z opakowania. W przypadku standardowych strzykawek i igieł uŜywamy tylko sprzętu
jednorazowego.  Prawidłowe  napełnienie  strzykawki  lekiem  wymusza  usunięcie  powietrza
z  ampułki.  Po  nabraniu  usuwamy  powietrze  takŜe  ze  środka  strzykawki  i  tuŜ  przed  iniekcją
zmieniamy igłę na nową.

Leki do leczenia zachowawczego muszą być tak przygotowane i podane, aby lekarz mógł

nabrać precyzyjnie potrzebną ilość bez strat i niepotrzebnych ruchów.

Badania epidemiologiczne określają zakres potrzeb i sposobów leczniczych w grupach

dyspanseryjnych.

Wykonywanie zabiegów profilaktyczno-leczniczych w gabinecie stomatologicznym jest

jedną  z  metod  promocji  i  ochrony  zdrowia.  Dokładne  badanie  jamy  ustnej  pozwala  ustalić
plan  zabiegów  profilaktycznych.  Działania  te  muszą  zapewnić  najbardziej  optymalne
funkcjonowanie  całego  układu  stomatognatycznego,  dlatego  musimy  rozwijać  je  na  trzech
wzajemnie uzupełniających się płaszczyznach:

−

pierwszej – zapobiegawczej,

−

drugiej – leczniczej,

−

trzeciej – rehabilitacyjnej.

Tabela 1. Płaszczyzny działań zabiegów profilaktycznych [opracowanie własne]
Działania zapobiegawcze

Działania lecznicze

Działania rehabilitacyjne

Edukacja i promocja zdrowia.
Badania okresowe.
Higiena jamy ustnej.
OdŜywianie.
Fluorowanie.
Uszczelnianie bruzd.

Edukacja związana z wczesnymi
objawami choroby.
Badania okresowe.
Zabiegi higieniczne.
Remineralizacja.
Zabiegi lecznicze wczesnych zmian
w jamie ustnej.

Rehabilitacja narządu Ŝucia.
Zahamowanie postępu choroby.
Kontrola i utrzymanie osiągniętego
stanu rehabilitacyjnego.

Regularnie przeprowadzane badania okresowe pozwalają na szybkie reagowanie

i wykrywanie wczesnych zmian, które mogą zostać zahamowane działaniem profilaktycznym.
Higienistka stomatologiczna uczestniczy w wyodrębnianiu grup wysokiego ryzyka chorób
jamy ustnej oraz rozpowszechnianiu metod zapobiegania masowego, grupowego
i indywidualnego.

W celu oceny stanu narządu Ŝucia konieczne jest sprawdzenie:

−

higieny jamy ustnej,

−

przyzębia,

−

błony śluzowej,

−

zębów (ubytki próchnicowe i niepróchnicowe, wypełnienia, bruzdy, starcie patologiczne,
abrazje),

−

braków zębowych,

−

warunków zgryzowych,

−

uzupełnień protetycznych.

W zaleŜności od wieku pacjenta priorytetem profilaktycznym będzie:

−

u dzieci i młodzieŜy: próchnica i zaburzenia zgryzowe,

−

u dorosłych: próchnica i choroby przyzębia,

−

u ludzi starszych: choroby błony śluzowej, rehabilitacja protetyczna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Edukacja i promocja zdrowia są elementami zapobiegawczymi. Promocja zdrowia są to

działania zmierzające do podniesienia świadomości ludzi w celu utrzymania zdrowia.

Edukacja będąca elementem promocji zdrowia jest działalnością oświatową, dzięki której

wzrasta poziom wiedzy na temat zdrowia. Higienistka powinna udzielać odpowiednich
informacji, motywować do utrzymania zdrowia oraz pomagać wdraŜać właściwe zachowania
prozdrowotne.

Higiena jamy ustnej

Przy złej higienie wszystkie działania lecznicze będą mało skuteczne. Będzie pojawiała

się  próchnica  wtórna,  złe  gojenie  ran,  stany  zapalne  dziąseł,  przykry  zapach  z  ust.  Pacjenta
naleŜy  zmotywować  do  utrzymania  prawidłowej  higieny,  dzięki  której  zachowa  jamę  ustną
w  dobrym  zdrowiu.  Działania  takie  osiągniemy,  np.  przez  informacje  o  powstawaniu
czynników  szkodliwych  i  róŜnicach  pomiędzy  stanem  prawidłowym  a  patologicznym.
Pomocą  słuŜą  tu  kamery  wewnątrzustne,  dzięki  którym  pacjent  moŜe  zobaczyć  wszystkie
niepokojące zmiany. Nagradzanie w przypadku poprawy stanu zdrowotnego jamy ustnej jest
bardzo  skuteczną  metodą  w  przypadku  dzieci.  InstruktaŜ  i  kontrola  zabiegów
higienizacyjnych  w  połączeniu  z  profilaktyką  profesjonalną  powodują  szybkie  uzyskanie
poprawy higieny a co za tym idzie zdrowia.

Do oceny higieny stosujemy róŜne wskaźniki:

−

fuksynowy,

−

O.H.I.,

−

P.I. zwany teŜ wskaźnikiem płytki bakteryjnej.

InstruktaŜ higieny powinna przeprowadzić higienistka. Do podstawowych przyborów

higienicznych  naleŜą  szczoteczki  do  zębów.  Dzielimy  je  na  ręczne  i  elektryczne  oraz
w zaleŜności od twardości włosia na: bardzo miękkie, miękkie, średnie, twarde. Szczoteczki
dla  najmłodszych  muszą  mieć  małą  główkę,  aby  dzieci  mogły  skutecznie  oczyszczać  zęby.
Oczyszczanie zębów za pomocą szczoteczek ręcznych moŜe odbywać się róŜnymi metodami.
Dla  dzieci  zaleca  się  metodę  Fonesa,  a  dla  dorosłych  Chartersa,  Stillmana,  Bassa  i  roll.  Bez
względu  na  metodę  czas  potrzebny  na  prawidłowe  wymycie  zębów  powinien  wynieść
ok. 3 minut. Szczoteczki naleŜy wymieniać, co 2–3 miesiące.

Zęby myjemy pastami i proszkami, a ich działanie uzupełniamy płukankami. Mają one za

zadanie  oczyścić  zęby  mechanicznie  (działanie  ścierne  i  pieniące).  W  zaleŜności  od  doboru
dodatkowych składników działają: p/próchnicowo, p/zapalnie, znoszą nadwraŜliwość, hamują
powstawanie  płytki  bakteryjnej.  Do  utrzymania  w  czystości  przestrzeni  międzyzębowych
stosuje  się  akcesoria  dodatkowe:  specjalne  szczoteczki,  skrobaczki  do  języka,  nitki
dentystyczne, wykałaczki oraz irygatory.

Tabela 2. Metody szczotkowania zębów [opracowanie własne]

Metoda

Zalecana dla

Sposób wykonania

Fonesa

dzieci

małe ruchy okręŜne przy lekko otwartych ustach

roll

dorosłych i starszych dzieci

ruch obrotowo-wymiatający

Chartersa

dorośli – masowanie dziąseł

małe drgająco-okręŜne ruchy przy ułoŜeniu włosia
w kierunku brzegu siecznego lub powierzchni Ŝującej,
częściowo na dziąśle częściowo na zębie, w okolicy szyjki
pod kątem 45º

Stillmana

dorośli przy lekkich obnaŜeniach
i nadwraŜliwości

włosie pod kątem 45º skierowane w kierunku wierzchołka
korzenia, ruch wymiatający, z jednoczesną lekką wibracją
poprzeczną

Bassa

dzieci i młodzieŜ

włosie pod kątem 45º skierowane w kierunku wierzchołka
korzenia, ruchy drobne, drgające, z jednoczesnym
wnikaniem włosia do kieszonki dziąsłowej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

OdŜywianie jest waŜnym elementem naszego zdrowia. W skład pokarmów wchodzą:

−

cukry (węglowodany ) – główne źródło energii,

−

tłuszcze – zapasowy materiał energetyczny,

−

białka – podstawowy element budowy komórek (stosunek białek zwierzęcych
i roślinnych powinien wynosić 1:1),

−

sole mineralne i witaminy – funkcje budulcowe i regulujące procesy chemiczne.

W kaŜdym wieku naleŜy do organizmu wprowadzać odpowiednie składniki pokarmowe.

JuŜ  w  Ŝyciu  płodowym  niezbędne  jest  dostarczanie  białek,  cukrów,  tłuszczów,  witamin
i minerałów.  Dzięki  nim  organizm  moŜe  się  odpowiednio  rozwijać,  a  kości  i  zęby
mineralizować.  Aby  osiągnąć  stan  zdrowia  skład  diety  musi  być  zrównowaŜony.  W  okresie
ciąŜy,  karmienia  i  wczesnego  dzieciństwa  organizm  jest  najbardziej  naraŜony  na  niedobory.
W  okresie  niemowlęcym  istotne  jest  karmienie  piersią.  Mleko  matki  jest  pokarmem
najbardziej  swoistym,  pełnowartościowym,  łatwo  wchłanialnym  i  przyswajalnym.  Zawiera
równieŜ  przeciwciała  odpornościowe,  a  sam  akt  ssania  naturalnie  wspomaga  rozwój  twarzy
i narządu  Ŝucia.  Higienistka  stomatologiczna  oceniając  stan  jamy  ustnej  powinna  zwrócić
uwagę  na  sposób  odŜywiania,  na  zmiany  sugerujące  nadmiar  lub  niedobór  róŜnych
składników.  WaŜny  jest  nie  tylko  skład  jakościowy,  lecz  równieŜ  sposób  przygotowania,
konsystencja  i  ilość  posiłków.  Wskazane  jest  5  posiłków  dziennie.  Zmiany  nawyków
Ŝ

ywieniowych powinny prowadzić do zmniejszenia podaŜy cukrów, w celu ograniczenia

intensywności  próchnicy.  Nie  naleŜy  podjadać  między  posiłkami  zwłaszcza  słodyczy
i pokarmów kwaśnych – zwiększa się zakwaszenie środowiska jamy ustnej. Pokarmy twarde
wpływają  pozytywnie  na  rozwój  szczęk  i  przyzębia,  zwiększają  ukrwienie  (masaŜ  dziąseł)
i wydzielanie  śliny.  Ślina  ma  właściwości  buforowe,  czyli  takie,  dzięki  którym  utrzymuje
wartości  pH  w  granicach  6–7,2;  pełni  funkcje  trawienne  (enzym  amylolityczny),  funkcje
obronne, wydalnicze, regulujące, nawilŜa błony śluzowe.

Tabela 3. Przykładowe zmiany patologiczne zaleŜne od diety [opracowanie własne]

Próchnica

Nadmiar węglowodanów
Niedobór witaminy D
Niedobór fluoru

Zmiany dziąseł

Niedobór witaminy C
Niedobór witaminy B

Zaburzenia ortodontyczne

Pokarmy miękkie, papkowate

Rys. 1. Ilość i jakość pokarmów w diecie [opracowanie własne]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykładowy jadłospis:

niadanie I: płatki śniadaniowe, kanapka z wędliną lub serem, pomidor, mleko lub kakao.

niadanie II: kanapka z wędliną i sałatą, jabłko.

Obiad: zupa jarzynowa, filet rybny, surówka z marchewki.

Podwieczorek: jabłko lub gruszka.

Kolacja: ryŜ z owocami.

Wszystkie posiłki muszą być odpowiednio zróŜnicowane w zaleŜności od wieku. Dzieci

powinny spoŜywać: mleko i jego przetwory, chude mięso i ryby, jaja, świeŜe owoce
i warzywa oraz otrzymywać jedzenie o twardszej konsystencji w celu prawidłowego rozwoju
szczęk i uzębienia.

Fluorkowanie jest metodą nieinwazyjną działającą zapobiegawczo. Polega na podawaniu

fluoru w celu wbudowania go w szkliwo, a tym samym zwiększenia mineralizacji. MoŜe być
endogenne i egzogenne.

Endogenne – wprowadzanie fluoru do organizmu przez fluorkowaną wodę, środki

spoŜywcze oraz tabletki. Przed podaniem tabletek istotne jest sprawdzenie stęŜenia fluoru
w wodzie pitnej na danym terenie (informacje w stacjach sanitarno-epidemiologicznych).

Przy śladowym (do 0,3 mg F/l) stęŜeniu zaleca się podawanie:

−

od 6-go m-ca do 1 r.Ŝ. 1 tabl./dz.(0,25 mg),

−

1–3 lat 2 tabl./dz . (0,50 mg),

−

3–6 lat 3 tabl./dz. (0,75 mg),

−

6–16 lat 4 tabl./dz. (1,0 mg).

Egzogenne kontaktowe jest stosowane w warunkach domowych (pasty do zębów, gumy

do Ŝucia, płukanki, nitki) oraz profesjonalne (wcieranie, pędzlowanie, okłady, jonoforeza).

Tabela 4. Fluoryzacja egzogenna profesjonalna [opracowanie własne]

Wcieranie

Pędzlowanie

Okłady

Jonoforeza

Roztwory i Ŝele
organiczne i nieorganiczne

Lakiery fluorowe

ele organiczne

i nieorganiczne

Roztwory i Ŝele
nieorganiczne

4–5 razy w roku
w odstępach
2 tygodniowych

2–4 razy na rok

4–5 razy w roku
w odstępach
2 tygodniowych

4–5 razy w roku co 1–2
tygodnie, przez 5–15
minut przy natęŜeniu
prądu 1–3 A

Uszczelnianie bruzd

Jest metodą mechanicznej ochrony przed czynnikami próchnicotwórczymi. Laki

szczelinowe mogą łączyć właściwości fizyczne (uszczelnianie) i chemiczne (fluoryzacja
kontaktowa). Stosujemy je w zębach bocznych na powierzchniach Ŝujących oraz w przednich
w zagłębieniach anatomicznych. Zęby muszą być zdrowe kwalifikowane najpóźniej
4 miesiące od wyrŜnięcia, bez śladów próchnicy w miejscu aplikacji laku.

Wykonanie lakowania:

Ząb zabezpieczamy od dostępu śliny.

Czyścimy pumeksem z wodą.

Płuczemy.

Osuszamy.

Wytrawiamy szkliwo.

Płuczemy.

Osuszamy.

Nakładamy lak. Jeśli jest światłoutwardzalny to polimeryzujemy go lampą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

W jaki sposób naleŜy przygotować stanowisko pracy do działań profilaktycznych?

Do czego słuŜą badania okresowe?

W jaki sposób oceniamy stan narządu Ŝucia?

W jaki sposób motywujemy pacjenta do dbałości o higienę jamy ustnej?

Jakie są metody szczotkowania zębów?

Jakie są dodatkowe sposoby utrzymania czystości w jamie ustnej?

Jakie są zalecenia Ŝywieniowe przy profilaktyce próchnicy?

Czego dotyczy profilaktyka fluorkowa?

W jaki sposób przeprowadzamy lakowanie bruzd?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaplanuj i przeprowadź instruktaŜ higieny jamy ustnej u pacjenta w wieku 3 lat i u osoby

dorosłej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy,

zgromadzić narzędzia i materiały potrzebne do wykonania instruktaŜu,

zastosować przepisy bhp i zadbać o ochronę osobistą,

przeprowadzić instruktaŜ na fantomie szczęki,

zapisać w karcie zdrowia pacjenta zaproponowany sposób higieny:

Dziecko 3 lata

Osoba dorosła

Szczoteczka

Pasta

Metoda

Przybory
dodatkowe

przedstawić i scharakteryzować róŜnice w higienie jamy ustnej pacjenta w wieku 3 lat
i osoby dorosłej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

karta zdrowia pacjenta,

−

odzieŜ ochronna,

−

fantom szczęki,

−

irygator,

−

szczoteczka do zębów,

−

nitki i wykałaczki dentystyczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj zabieg lakowania bruzd na fantomie uzębienia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy,

zgromadzić narzędzia i materiały potrzebne do wykonania zabiegu,

zastosować przepisy bhp i zadbać o ochronę osobistą,

zaplanować tok postępowania,

wykonać zabieg lakowania,

zaprezentować wykonany zabieg,

uzupełnić kartę pacjenta.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

karta zdrowia pacjenta,

−

odzieŜ ochronna,

−

unit stomatologiczny,

−

fantom szczęki,

−

szczoteczka na mikrosilnik,

−

wytrawiacz,

−

lak szczelinowy,

−

lampa do utwardzania wypełnień.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) przygotować stanowisko pracy do działań profilaktycznych?

2) ocenić stan narządu Ŝucia?

3) scharakteryzować metody szczotkowania zębów?

4) scharakteryzować dodatkowe sposoby utrzymania czystości w jamie

ustnej?

5) scharakteryzować metodę motywacji pacjenta do zwiększenia higieny?

6) zaproponować jadłospis w profilaktyce próchnicy?

7) scharakteryzować profilaktykę fluorkową endogenną?

8) scharakteryzować profilaktykę fluorkową egzogenną?

9) scharakteryzować sposób lakowania bruzd?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Profilaktyka szczegółowa

4.2.1. Materiał nauczania

Leczenie jest częścią profilaktyki, dzięki której moŜemy zapobiegać dalszemu rozwojowi

zmian patologicznych. Przez edukację zdrowotną, regularne badania okresowe oraz
odpowiednią higienizację jamy ustnej moŜemy szybko zidentyfikować nieprawidłowości
i leczyć je mało inwazyjnymi metodami.

Próchnica początkowa, stany nadwraŜliwości świadczące o obnaŜeniu zębów mogą być

eliminowane  przez  uŜywanie  lakierów,  Ŝeli  i  płukanek  z  fluorem.  Prowadzą  one  do
remineralizacji  plam  próchnicowych  i  zamykania  kanalików  zębinowych.  Preparaty  do
znoszenia  nadwraŜliwości  zawierają  oprócz  fluoru:  związki  wapnia,  szczawiany,
chlorheksydynę, stront, cynk i inne.

WraŜliwość zębiny moŜna takŜe zmniejszyć przez uŜycie lasera biostymulacyjnego lub

jonoforezy.

U małych dzieci, które trudno jest namówić do współpracy stosujemy metodę

impregnacji  azotanem  srebra.  Jest  to  zabieg  nieestetyczny,  prowadzący  do  czarnego
zabarwienia  zębów.  Azotan  strącony  formaliną  lub  eugenolem  zamyka  kanaliki  i  powoduje
zmniejszenie przewodnictwa zębiny, zniesienie dolegliwości bólowych.

Granica pomiędzy zapobieganiem, leczeniem i rehabilitacją jest bardzo płynna. Szybko

dostrzeŜone  stany  chorobowe  leczymy  zachowawczo.  Dotyczy  to  zmian  próchnicowych,
periodontologicznych,  ortodontycznych  czy  onkologicznych.  W  leczeniu  zachowawczym
zębów  stosuje  się  róŜne  metody  opracowywania  ubytków.  Standardem  jest  uŜycie  wiertarek
(wolno i szybkoobrotowych). Nowoczesnymi sposobami usuwania próchnicy są:

−

abrazja powietrzna,

−

uŜycie lasera duŜej mocy do twardych tkanek zęba,

−

uŜycie specjalnego Ŝelu i narzędzi ręcznych,

−

ozonoterapia.

Materiały wypełnieniowe

Tabela 5. Podział materiałów wypełnieniowych [opracowanie własne]

Wypełnienia

Czasowe

Podkładowe

Stałe

Fleczer
Tlenek cynku z eugenolem

Cementy fosforanowe
Cementy polikarboksylowe
Cementy tlenkowo-eugenolowe
Cementy glassjonomerowe
Cementy wodorotlenkowo-
wapniowe

Cementy glassjonomerowe,
Cementy krzemowe
Amalgamaty
Materiały kompozytowe
Kompomery

W zaleŜności od rodzaju próchnicy i klasy ubytku stosujemy róŜne opatrunki

i wypełnienia.
Czasowe – opatrunki

Fleczer – zarabiamy do konsystencji gęstej śmietany i uŜywamy do czasowego

zamknięcia ubytku.

Tlenek cynku – sporządzamy przez stopniowe mieszanie w małych porcjach proszku

i eugenolu do uzyskania konsystencji kitu. Tlenek moŜe być stosowany jako wypełnienie
czasowe lub jako podkład (z wyłączeniem wypełnień stałych kompozytowych i krzemowych,
poniewaŜ zaburza ich wiązanie).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podkładowe

Stosujemy jako zabezpieczenie miazgi przed szkodliwym działaniem wypełnień stałych.

Przygotowanie ich do uŜycia musi być zgodne z zaleceniami producenta w zakresie proporcji,
sposobu i czasu zarabiania.

Zaliczamy tu: cementy fosforanowe, polikarboksylowe, tlenkowo-eugenolowe,

glassjonomerowe i wodorotlenkowo-wapniowe.

Cementy fosforanowe – zarabiamy na matowej płytce szklanej, metalową szpatułką.
Cementy polikarboksylowe – przygotowujemy je na płytkach papierowych, łopatkami

metalowymi lub z tworzywa. Ze względu na duŜą adhezję do instrumentów naleŜy je szybko
wytrzeć i umyć, aby nie dopuścić do zaschnięcia.

Cementy wodorotlenkowe zarabiamy zgodnie z zasadami aseptyki jałową szpatułką i na

jałowej płytce:

−

nietwardniejące stosujemy jako wkładki lecznicze bezpośrednio na miazgę, (działanie
odontotropowe), silnie alkalizują środowisko.

−

twardniejące: w endodoncji i jako podkłady.

Cementy glassjonomerowe – zarabiamy jednorazowymi szpatułkami na papierowych

płytkach. Mogą być one zakładane jako podkłady lub wypełnienia stałe w zębach mlecznych.
Posiadają działanie kariostatyczne.

Wypełnienia stałe

NaleŜą tu: cementy glassjonomerowe, krzemowe, amalgamaty, materiały kompozytowe

i kompomery.

Wypełnienia krzemowe – zarabiamy na gładkiej stronie płytki, łopatką z tworzywa.
Amalgamaty – najstarsze wypełnienia stomatologiczne. Składają się z rtęci i srebra. Do

przygotowania stosujemy metodę utrząsania w specjalnych urządzeniach zwanych
wstrząsarkami. Zakładamy do nich kapsułkę, ustawiamy czas i włączamy w celu
wymieszania. TakŜe inne wypełnienia mogą być kapsułkowane i zarabiane we trząsarkach.

Materiały kompozytowe są obecnie najczęściej stosowaną grupą wypełnień. Mogą być:

−

chemoutwardzalne – łączymy bazę i katalizator (mieszanie łopatką z tworzywa na
papierowej płytce),

−

wiatłoutwardzalne (polimeryzacja następuje po naświetleniu specjalną lampą).

Zarówno w jednej jak i drugiej grupie stosujemy systemy łączące. Po wytrawieniu

szkliwa lub szkliwa i zębiny (w izolacji od śliny koferdamem), nakładamy Ŝywicę (światło –
lub chemoutwardzalną) a następnie wypełniamy.

Kompomery są nową grupą materiałów. Łączą zalety materiałów złoŜonych

i glassjonomerów. Uwalniają fluor.

Narzędzia pomocnicze do wypełnień

Do odbudowy i odpowiedniego ukształtowania anatomicznego wypełnianego zęba naleŜy

zastosować formówki. Są to narzędzia (pamiętać o sterylizacji), na które zakładamy metalowe
lub  celuloidowe  paseczki  (dostępne  są  proste  lub  profilowane).  W  celu  uŜycia  naleŜy
paseczek  zamocować  na  odpowiednią  kształtkę  (pierścieniowa,  jednościenna).  Tak
przygotowane  narzędzie  zakładamy  na  ząb  i  napinamy  pasek  formując  powierzchnię.
Następnie lekarz zakłada wypełnienie. Po związaniu odbudowa zęba musi zostać dopasowana
do  zgryzu.  W  tym  celu  higienistka  odpowiednim  zestawem  narzędzi:  sprawdza  szczelność
wypełnienia  okolicy  przyszyjkowej  oraz  kalką  zwarciową  powierzchnię  Ŝującą.  Jeśli  na
wypełnieniu pojawi się odcisk kalki lub brzeg dodziąsłowy wymaga korekty, to naleŜy dane
miejsce spiłować i wygładzić.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Profilaktyka i leczenie chorób przyzębia

Oprócz motywacji do higieny domowej pacjent powinien zgodnie z potrzebami, zostać

skierowany  na  wykonanie  profesjonalnych  zabiegów  profilaktycznych  i  leczniczych.  NaleŜy
do  nich  oczyszczanie  zębów  ze  złogów  miękkich,  kamienia  nad-  i  poddziąsłowego,
przebarwień  i  nalotów.  Higienistka  stomatologiczna  z  odpowiednimi  uprawnieniami
przeprowadza

skaling

narzędziami

ręcznymi,

aparatami

ultradzwiękowymi

lub

pneumatycznymi.

Tabela 6. Profesjonalne narzędzia do ręcznego usuwania złogów nazębnych [opracowanie własne]

Narzędzia

Sposób uŜycia

Lemiesze
Motyczki
Sierpy
Pilniczki
Kirety

−

uchwyt pisarski trzema palcami,

−

podparcie ręki podczas zabiegu (na zębie pacjenta bądź drugiej
ręce operatora),

−

odpowiedni ruch narzędzia i kąt ustawienia ostrza (ostrze nie
powinno traumatyzować dziąsła).

Aparaty ultradzwiękowe (skalery)

Usuwanie złogów przy ich uŜyciu polega na wykorzystaniu zjawiska kawitacji. Pod

wpływem drgań kamień odpada od powierzchni zęba. Aparaty te mają w swoim wyposaŜeniu
róŜne końcówki (do powierzchni międzyzębowych, wklęsłych, płaskich). UŜywamy je bardzo
delikatnie, bez ucisku. Kąt pomiędzy końcówką a powierzchnią zęba powinien wynosić
ok. 15

. Jeśli jednak zostaną one uŜyte nieprawidłowo mogą spowodować uszkodzenia tkanek

zęba.

Piaskarka

Do usuwania nalotów moŜna wykorzystać piaskarkę pamiętając, aby końcówka nie była

skierowana w stronę kieszonki dziąsłowej. Przy zabiegu piaskowania obowiązkowo uŜywamy
ssaka w celu szybkiego odessania piasku, wody i brudu.

Po usunięciu złogów naleŜy zęby wypolerować. Do tego celu uŜywamy szczoteczek

i gumeczek na kątnicę. Przy małych obrotach mikrosilnika i uŜyciu odpowiednich past
polerskich wygładzamy korony i szyjki zębów.

Zabiegi moŜemy wykonać na jednej lub kilku wizytach. Następnie zęby zabezpieczamy

przed nadwraŜliwością stosując lakiery i Ŝele fluorkowe oraz zalecając pacjentowi stosowanie
odpowiednich past.

Zgryz urazowy

Zgryz urazowy moŜe być przyczyną zmian w przyzębiu. W celu lokalizacji węzłów

urazowych sprawdzamy zgryz kalką zwarciową. Zęby, które mają przedwczesny kontakt
szlifujemy. Do tego celu potrzebujemy: zestawu narzędzi diagnostycznych, kamieni
karborundowych, krąŜków ściernych i gumek na mikrosilnik.

Jeśli mikrourazy trwają dłuŜszy okres czasu dochodzi do zmian w aparacie

zawieszeniowym zęba i jego ruchomości. Przy rozchwianiu zęby naleŜy ustabilizować.
Uzyskujemy to przez szynowanie lub ligaturowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Schemat szynowania zębów [opracowanie własne]

Poza szynowaniem moŜna zęby unieruchamiać ligaturami. Do tego celu potrzebne są

narzędzia diagnostyczne, kleszcze i szczypczyki do drutu, gaziki i ligatura druciana
(najczęściej drut stalowy 0,2–0,4 mm). Unieruchamianie jest stosowane w stanach
pourazowych zębów, po zabiegach chirurgicznych oraz w leczeniu periodontopatii.

Podstawowe zabiegi lecznicze w chorobach przyzębia:

−

skaling naddziąsłowy,

−

skaling poddziąsłowy,

−

polerowanie szyjek i korzeni zębów,

−

znoszenie wraŜliwości zębów,

−

korekta wypełnień i węzłów urazowych,

−

unieruchamianie zębów,

−

chemioterapia miejscowa,

−

antybiotykoterapia ogólna.

Choroby przyzębia i próchnica prowadzą do utraty zębów. W przypadku stwierdzenia

braków zębowych naleŜy zmobilizować pacjenta do protezowania w celu przywrócenia pełnej
funkcjonalności  narządu  Ŝucia.  W  gabinecie  wykonujemy  wyciski  i  modele  diagnostyczne,
które  następnie  posłuŜą  do  zaplanowania  uzupełnienia  protetycznego.  Protezy  dzielimy  na
stałe i ruchome.

Do stałych zaliczamy:

−

korony, licówki, wkłady, nakłady i mosty.

Do ruchomych:

−

protezy akrylowe i szkieletowe.

Wyciski wykonujemy na specjalnych łyŜkach, które powinny objąć swym zasięgiem całe

pole protetyczne (łyŜki wielorazowe muszą być wysterylizowane). W zaleŜności od
zaprojektowanej pracy wykonujemy je róŜnymi masami:

−

alginatami do jednowarstwowych,

−

polisulfidowymi, silikonowymi, polieterowymi do dwuwarstwowych.
Prawidłowy wycisk charakteryzuje się: dokładnym odwzorowaniem brzegów dziąseł

i pobrzeŜy jamy ustnej, brakiem pęcherzyków powietrza, całkowitym i równomiernym
związaniem masy.

Szynowanie

Zdejmowane

−

szynoproteza

−

szyna
Elbrechta

Stałe

−

kompozytowe

−

drut
i

kompozyt

Czasowe

Stałe

−

zewnątrzzębowe

−

wewnątrzzębowe

Trwałe

Zdejmowane

−

zgryzowe

−

do utrzymania
opatrunku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Masy alginatowe zarabiamy czystą łopatką w gumowej lub silikonowej misce

w odpowiednich zalecanych przez producenta proporcjach, do uzyskania homogennej
struktury.

Masy do wycisków dwuwarstwowych zarabiamy przez połączenie bazy i katalizatora.

Działania ortodontyczne

Procedury protetyczne (wyciski, modele diagnostyczne) są teŜ przydatne w ortodoncji: do

oceny warunków zgryzowych, wykonania zakładanych aparatów korekcyjnych oraz do
wykonania tzw. utrzymywaczy przestrzeni przy wczesnej utracie zębów mlecznych.

Do działań profilaktycznych naleŜą takŜe zabiegi zapobiegawcze i lecznicze wad zgryzu.

Higienistka po wstępnym badaniu wyodrębnia grupę wymagającą opieki ortodontycznej.
Dzieci z cięŜkimi wadami kieruje do poradni specjalistycznej, resztę obejmuje opieką
w gabinecie stomatologicznym wykonując proste zabiegi profilaktyczne.

NaleŜą tu czynne i bierne ćwiczenia mięśniowe.

Czynne to świadome napinanie i rozluźnianie mięśni.

Bierne polegają na zwiększaniu napięcia mięśniowego za pomocą aparatów i stosowaniu

masaŜu.

Przy uŜyciu prostych przyrządów: płytki przedsionkowej, łopatki drewnianej, procy

bródkowej czy utrzymywacza przestrzeni higienistka moŜe rehabilitować lub zapobiegać
nieskomplikowanym wadom zgryzu.

Czynne:

−

wiczenie mięśnia okręŜnego ust przez: gwizdanie, trzymanie monety

wargami, trzymanie krąŜka Friela,

−

wiczenie polegające na wypełnieniu przedsionka jamy ustnej powietrzem

i przemieszczanie go przy zwartych wargach ze strony prawej na lewą,

−

dociskanie siekaczy dolnych do górnych w ustawieniu zgryzu prostego
(przy zgryzie głębokim),

−

wiczenia języka w profilaktyce zgryzu otwartego (kląskanie językiem

o podniebienie),

−

w zaburzeniach dotylnych: wysuwanie Ŝuchwy, dmuchanie piórka nad
głową, nagryzanie na wargę górną,

−

w zmianach doprzednich: cofanie Ŝuchwy, nagryzanie patyczka,

−

w zmianach poprzecznych: przemieszczanie Ŝuchwy w stronę przeciwną
zaburzenia.

Bierne:

−

masaŜ ( masaŜ wargi górnej),

−

odpowiednie ułoŜenie do snu,

−

odpowiednia pozycja do karmienia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 7. Przyrządy do rehabilitacji wad zgryzu [opracowanie własne]

Płytka przedsionkowa

Zalecana w przypadku trudnych nawyków i ich skutków (protruzja siekaczy
górnych, przedni zgryz otwarty), oddychaniu przez usta. SłuŜy teŜ do ćwiczeń
mięśnia okręŜnego ust.

Łopatka drewniana

Zasada działania dźwigni. Stosowana przy odwrotnym zagryzie siekaczy górnych,
przez 10 min. dziennie.

Proca bródkowa

Aparat do leczenia niektórych postaci do przednich wad zgryzu. Składa się
z czepca i wyciągu zakładanego na bródkę. Wyciąg jest częścią aktywną działającą
cofająco na bródkę.

Utrzymywacz przestrzeni Wypełnienie przestrzeni po przedwcześnie utraconym zębie mlecznym: ruchome –

płytą akrylową bądź stałe – pierścień osadzony na zębie filarowym
z przylutowanym, dogiętym drutem ortodontycznym.

Rys. 3. Płytka przedsionkowa – schemat: a) z boku, b) z góry [1]

Rys. 4. Łopatka drewniana – schemat działania dźwigni [1]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 8. Zabiegi fizykoterapeutyczne [opracowanie własne]

Termoterapia

Leczenie ciepłem, które powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych:

−

okłady borowinowe,

−

okłady parafinowe.

Oziębianie

Suche i wilgotne okłady lub zimne płukanki, powodujące skurcz naczyń
krwionośnych.

Hydroterapia

Płukanki, natryski, kąpiele i okłady wodne powodujące pobudzenie przemian
komórkowych, wzrost ukrwienia miejscowego oraz wzrost odporności miejscowej.

Aerozoloterapia

Wziewania i inhalacje z mgły leczniczej leku.

Fototerapia

Promieniowanie podczerwone – rozszerzenie naczyń krwionośnych, zmniejszenie
napięcia mięśniowego.
Promieniowanie widzialne – działanie podobne do podczerwonego, lecz o mniejszej
penetracji.
Promieniowanie nadfioletowe – wykorzystane w lampie kwarcowej, przyspiesza
zdrowienie przez lepszą przemianę materii, zwiększenie ukrwienia.

Laseroterapia

Promieniowanie elektromagnetyczne wykorzystane do:

−

biostymulacji,

−

bezkrwawych i bezkontaktowych zabiegów chirurgicznych,

−

mikrochirurgii kontaktowej i endodondcji,

−

bezkontaktowego i bezbolesnego opracowania twardych tkanek zęba.

Elektroterapia

Wykorzystuje pole elektryczne w celu przemieszczenia i zmiany stęŜenia jonów
w tkankach.
Galwanizacja.
Jonoforeza np.fluorkowa.
Elektrosterylizacja.
Elektroanestezja.
Diadynamoterapia.
Darsonwalizacja.
Elektrochirurgia (elektrotomia, elektrokoagulacja, elektrofulguracja).
Ultradzwięki.

Elektrodiagnostyka

Badanie prądem faradycznym pobudliwości miazgi zęba.
Endoskopia.
Negatoskopia.
Endometria – ocena długości kanału korzeniowego i odległości narzędzia
endodontycznego od wierzchołka korzenia.

Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy

Wszystkie urządzenia i aparaty w gabinecie muszą posiadać waŜne atesty, instrukcje

obsługi, niektóre równieŜ plany postępowania awaryjnego. NaleŜy przestrzegać wszystkich
zaleceń bezpiecznego stosowania zabiegów fizykoterapii, aby uchronić pacjenta i personel
przed:

promieniowaniem

elektromagnetycznym,

optycznym,

poraŜeniem

prądem,

poparzeniem.

Dokumentacja medyczna

Wszystkie informacje zgromadzone w procesie badania i leczenia powinny zostać

zapisane  w  karcie  zdrowia  pacjenta.  SpostrzeŜenia  i  zalecenia,  plan  profilaktyki,  badania
kontrolne  umieszczone  w  dokumentacji  gabinetu.  Programy  komputerowe  pozwalają  na
szybką  obsługę  badań  dyspanseryjnych  i  baz  danych  tezaurusów,  dlatego  waŜna  jest
umiejętność posługiwania się komputerem i obsługa programów do prowadzenia gabinetu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są narzędzia i urządzenia słuŜące do usuwania złogów nazębnych?

W jaki sposób usuwa się złogi nazębne?

Co to jest piaskarka?

Jakie są podstawowe zabiegi lecznicze stosowane w chorobach przyzębia?

Jakie są czynne i bierne ćwiczenia mięśniowe?

Jakie są proste przyrządy ortodontyczne?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj i zaprezentuj na fantomie zabieg usuwania złogów nazębnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy,

zgromadzić narzędzia i materiały potrzebne do wykonania zabiegu,

zastosować przepisy bhp i zadbać o ochronę osobistą,

zaplanować tok postępowania,

przygotować i wypełnić tabelę:

narzędzia do ręcznego

usuwania złogów

narzędzia do

ultradzwiękowego usuwania

złogów

piaskarki

scharakteryzować i zaprezentować na fantomie sposób usuwania złogów nazębnych
róŜnymi metodami.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wzór tabeli,

−

odzieŜ ochronna,

−

fantom szczęki,

−

narzędzia ręczne do usuwania złogów,

−

skaler ultradźwiękowy,

−

piaskarka,

−

końcówka ssaka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj i zaprezentuj proste akcesoria ortodontyczne stosowane do korekty

zgryzu. Podpisz rysunki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy,

zgromadzić narzędzia i materiały potrzebne do wykonania ćwiczenia,

zaplanować tok postępowania,

przygotować i uzupełnić tabelę,

Przyrząd
ortodontyczny

Przykład zastosowania

rozpoznać akcesoria ortodontyczne na rysunkach,

podpisać rysunki,

zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunki do ćwiczenia 2

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rysunki narzędzi i urządzeń do usuwania złogów nazębnych,

−

tabela do uzupełnienia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować narzędzia i urządzenia słuŜące do usuwania złogów

nazębnych?

2) scharakteryzować sposób usuwania złogów nazębnych?

3) scharakteryzować działanie piaskarki?

4) scharakteryzować podstawowe zabiegi lecznicze stosowane

w chorobach przyzębia?

5) scharakteryzować czynne i bierne ćwiczenia mięśniowe?

6) zastosować proste przyrządy ortodontyczne?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Zestaw zawiera 20 zadań.

Do kaŜdego zadania przyporządkowane są 4 moŜliwe odpowiedzi, jedna odpowiedź jest
prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi stawiając znak X. W przypadku
pomyłki zakreśl błędną odpowiedź kółkiem i zaznacz x odpowiedź prawidłową.

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź otrzymujesz 1 punkt, za złą odpowiedź lub jej brak 0
punktów.

Rozwiązuj zadania samodzielnie.

Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Dokładne badanie zębów i błony śluzowej jest

niezbędne do oceny stanu zdrowotnego układu stomatognatycznego.

niepotrzebne do wykonania uzupełnienia protetycznego.

zbędne do oceny stanu zdrowotnego układu stomatognatycznego.

niezbędne dla potrzeb edukacyjnych.

2. Działania profilaktyczno-lecznicze i czynna asysta przy zabiegach

naleŜą do zadań higienistki stomatologicznej.

nie naleŜą do zadań higienistki stomatologicznej.

stosowane są tylko u dorosłych.

stosowane są tylko u dzieci.

3. Przygotowanie leków

naleŜy do obowiązków lekarza.

naleŜy do obowiązków higienistki stomatologicznej na zlecenie lekarza.

jest procedurą epidemiologiczną.

jest zbędne poniewaŜ wszystkie dostępne są w postaci gotowej.

4. WdraŜanie właściwych zachowań prozdrowotnych jest

elementem promocji zdrowia.

czynnością związaną z asystowaniem lekarzowi.

działaniem zmierzającym do spadku świadomości ludzi.

konieczne do oceny stanu zdrowia jamy ustnej.

5. Poprawę higieny osiągniemy przez

wymianę uzupełnień protetycznych.

profilaktykę profesjonalną.

fluoryzację.

uszczelnienie bruzd.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Szczoteczki międzyzębowe i irygatory naleŜą do

podstawowych akcesoriów higienicznych.

dodatkowych akcesoriów higienicznych.

narzędzi do usuwania kamienia nazębnego.

narzędzi do oceny ubytków próchnicowych.

7. Włosie szczoteczki skierowane do wierzchołka korzenia, drobne ruchy drgające

z wnikaniem włosia do kieszonki dziąsłowej są charakterystyczne dla szczotkowania
zębów metodą

roll.

Fonesa.

Stillmana.

Bassa.

8. Dzieci powinny spoŜywać

duŜo potraw tłustych, które zwiększają wchłanianie witamin.

duŜo pokarmów słodkich, gdyŜ cukier jest źródłem energii.

pokarmy twarde dla lepszego rozwoju szczęk.

pokarmy mielone, aby nie obciąŜać zębów.

9. Za pomocą jonoforezy moŜemy przeprowadzić fluoryzację

endogenną wprowadzając do organizmu jony fluoru.

profesjonalną.

egzogenną stosowaną w domu.

stosowaną do lakowanie bruzd.

10. Działanie odontotropowe mają cementy

fosforanowe.

polikarboksylowe.

wodorotlenkowe.

glassjonomerowe

11. Do wypełnień czasowych (opatrunkowych) naleŜy

tlenek cynku z eugenolem.

amalgamat.

kompozyt chemoutwardzalny.

glassjonomer.

12. Do usuwania profesjonalnego przebarwień i nalotów nazębnych uŜywamy

motyczek.

lemieszy.

piaskarki.

nakładaczy.

13. Piaskarka

nie powinna być skierowana w kierunku kieszonki dziąsłowej.

powinna być skierowana w kierunku kieszonki dziąsłowej.

słuŜy do usuwania kamienia naddziąsłowego.

słuŜy do usuwania kamienia poddziąsłowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Do trwałych szyn naleŜy

szyna z drutu i kompozytu.

szyna kompozytowa.

szyna zgryzowa.

szynoproteza.

15. Do podstawowych zabiegów leczniczych w chorobach przyzębia naleŜy

skaling naddziąsłowy.

wypełnianie ubytków próchnicowych.

bioterapia.

protezowanie pacjenta.

16. Do stałych uzupełnień protetycznych naleŜą

protezy akrylowe.

protezy szkieletowe.

korony i mosty.

utrzymywacze przestrzeni.

17. Prawidłowy wycisk nie powinien

być wykonany z masy, która niecałkowicie wiąŜe.

posiadać w swojej strukturze pęcherzyków powietrza.

dokładnie odwzorowywać brzegów dziąseł.

obejmować całego pola protetycznego.

18. Do ortodontycznych ćwiczeń biernych zaliczamy

nagryzanie patyczka.

kląskanie językiem o podniebienie.

dociskanie siekaczy dolnych do górnych w ustawieniu zgryzu prostego.

odpowiednie ułoŜenie do snu.

19. Zasada działania dźwigni została wykorzystana w działaniu

płytki przedsionkowej.

procy bródowej.

utrzymywacza przestrzeni.

łopatki drewnianej.

20. Do elektroterapii nie zaliczamy

fototerapii.

diadynamoterapi.

galwanizacji.

jonoforezy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko .........................................................................................

Wykonywanie podstawowych zabiegów profilaktyczno-leczniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

Gajda Z.: Wybrane zagadnienia ortodoncji w praktyce lekarza stomatologa. PZWL,
Warszawa 1997

Jańczuk Z.: Podręcznik dla asystentek i higienistek stomatologicznych. PZWL,
Warszawa 1999

Jańczuk Z.: Profilaktyka profesjonalna w stomatologii. PZWL, Warszawa 2004

Jańczuk Z., Banach J.: Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. PZWL,
Warszawa 1995

Jańczuk Z.: Zarys kliniczny stomatologii zachowawczej. PZWL, Warszawa 1981

Łopatyńska-Kawko J.: Zarys ortopedii szczękowej tom II. Collegium Medicum UJ,
Kraków 1996

Stawiński K.: Podręcznik dla pielęgniarek i higienistek stomatologicznych. PZWL,
Warszawa 1984