Microsoft Word - Metrologia prawna.Prawo o miarach.doc

METROLOGIA PRAWNA, PRAWO O MIARACH

Prof. dr hab. inŜ. Michał LISOWSKI

michal.lisowski@pwr.wroc.pl

Uwaga: poniŜsze materiały maja charakter autorski na prawach rękopisu. Ich udostępnianie
bez zgody autora, a takŜe rozpowszechnianie jest prawnie zabronione.

Metrologia zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi pomiarów. MoŜna w niej

wyróŜnić metrologię:

•  naukową,
•  przemysłową
•  laboratoryjną i
•  prawną

Metrologia naukowa obejmująca prace badawcze i rozwojowe zajmuje się:

- tworzeniem i utrzymaniem wzorców jednostek miar wielkości fizycznych,
- przekazywaniem jednostek miar,
- porównaniami wzorców oraz powiązaniami z wzorcami wyników i wskazań,
- tworzeniem nowych metod pomiarowych, przyrządów i systemów pomiarowych,
- analizą metrologiczną.

Metrologia przemysłowa zajmuje się wszystkimi usługami metrologicznymi, które są

związane z procesami produkcyjnymi w przemyśle.

Metrologia laboratoryjna zajmuje się pomiarami w laboratoriach badawczych i

wzorcujących w których wykonuje się wzorcownie przyrządów pomiarowych i badania typu
(pełne) przyrządów pomiarowych.

Metrologia prawna obejmuje:

-  określenie  wymagań  dla  przyrządów  pomiarowych  w  dziedzinach  waŜnych  m.in.  dla
ochrony zdrowia, Ŝycia i środowiska, bezpieczeństwa, porządku prawnego, praw konsumenta,
- stworzenie infrastruktury zapewniającej sprawdzanie tych wymagań,
- nadzór nad przestrzeganiem przepisów prawnych dotyczących miar.
- zatwierdzanie typu przyrządów pomiarowych dla producenta lub upowaŜnionego
przedstawiciela,
- wzajemnym uznawaniem wyników pomiarów.

W kaŜdym kraju istnieje jakaś państwowa instytucja metrologiczna odpowiedzialna za

zapewnienie  jednolitości  miar  i  nadzorowanie  nad  przestrzeganiem  przepisów  prawnych
dotyczących  miar.  W  Polsce  jest  to  Główny  Urząd  Miar  (GUM).  Krajowe  organizacje
metrologiczne  współpracują  ze  sobą  i  są  członkami  międzynarodowych  organizacji
metrologicznych.

Międzynarodowe organizacje metrologiczne rozpatrują i ustalają kwestie dotyczące

metrologii, która rozwija się wraz z nauką i słuŜy potrzebom przemysłu, handlu, laboratoriów
badawczych  i  wielu  innych  dziedzin  Ŝycia.  Międzynarodowe  organizacje  metrologiczne
określają  sposoby  postępowania  i  koordynują  starania  państw  członkowskich,  aby  zapewnić
wzajemne  zaufanie  do  wyników  pomiarów  i  wystawianych  certyfikatów  dzięki  stosowaniu
wspólnych  jednostek  miar  i  wspólnych  procedur  pomiarowych  oraz  wspólnych  regulacji
prawnych.  Podejmują  działania  prowadzące  do  wzajemnego  uznawania  wzorców  jednostek
miar  oraz  deklarowanego  poziomu  zdolności  w  zakresie  usług  metrologicznych  i
potwierdzenia kompetencji laboratoriów w róŜnych krajach.

PrzynaleŜność do międzynarodowych organizacji metrologicznych umoŜliwia

współuczestniczenie w stanowieniu przepisów, aktywny udział we wzorcowaniach i

porównaniach międzynarodowych, uczestnictwo we wspólnych programach rozwoju,
doskonalenie państwowych wzorców jednostek.

Konieczność

uczestnictwa

międzynarodowej

współpracy

metrologicznej

podyktowana  jest  szeregiem  waŜnych  względów,  zwłaszcza  gospodarczych,  społecznych  i
naukowych. Współpraca międzynarodowa w zakresie metrologii przyczyniła się do rozwoju
gospodarki  i  czyni  współpracę  gospodarczą  bardziej  efektywną,  przede  wszystkim  mniej
kosztochłonną.

Prawo o miarach

W Polsce podstawowe przepisy dotyczące metrologii prawnej zawarte są w Ustawie z

dnia 11 maja 2001 r. „Prawo o miarach” (Dz.U. 2001 Nr 63 poz. 636) z późniejszymi
zmianami.

Celem ustawy jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów

wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 2
Ustawa reguluje zagadnienia:
1) legalnych jednostek miar i państwowych wzorców jednostek miar,
2) prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych,
3) kompetencji i zadań organów administracji rządowej właściwych w sprawach miar,
4) sprawowania nadzoru nad wykonywaniem przepisów ustawy.

Art. 2a.
Przyrządy  pomiarowe  wprowadzone  do  obrotu  w  państwach  członkowskich  Unii
Europejskiej,  zgodnie  z  przepisami  obowiązującymi  w  tych  państwach,  dopuszcza  się  do
obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawna kontrola metrologiczna - działanie zmierzające do wykazania, Ŝe przyrząd
pomiarowy spełnia wymagania określone we właściwych przepisach.
Badanie typu - zespół czynności mających na celu wykazanie, czy przyrząd pomiarowy
danego typu spełnia wymagania, i stanowiących podstawę zatwierdzenia typu;
Zatwierdzenie typu - potwierdzenie, w drodze decyzji, Ŝe typ przyrządu pomiarowego
spełnia wymagania;
Legalizacja - zespół czynności obejmujących sprawdzenie, stwierdzenie i poświadczenie
dowodem legalizacji, Ŝe przyrząd pomiarowy spełnia wymagania;
Wzorcowanie - czynności ustalające relację między wartościami wielkości mierzonej
wskazanymi przez przyrząd pomiarowy a odpowiednimi wartościami wielkości fizycznych,
realizowanymi przez wzorzec jednostki miary;

Art. 8.
1. Prawnej kontroli metrologicznej podlegają przyrządy pomiarowe, stosowane:
1) w ochronie zdrowia, Ŝycia i środowiska,
2) w ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego,
3) w ochronie praw konsumenta,
4) przy pobieraniu opłat, podatków i niepodatkowych naleŜności budŜetowych oraz ustalaniu
opustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a takŜe przy pobieraniu i ustalaniu
podobnych naleŜności i świadczeń,
5) przy dokonywaniu kontroli celnej,
6) w obrocie

- i są określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 6.

2. Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych wykonywana jest poprzez:
1) zatwierdzenie typu przyrządu pomiarowego na podstawie badania typu – przed
prowadzeniem typu przyrządu pomiarowego do obrotu lub
2) legalizację pierwotną albo legalizację jednostkową - przed wprowadzeniem danego
egzemplarza przyrządu pomiarowego do obrotu lub uŜytkowania, a takŜe
3) legalizację ponowną - w stosunku do przyrządów pomiarowych wprowadzonych o obrotu
lub uŜytkowania.

2a. Przyrządy pomiarowe wprowadzone do obrotu lub do uŜytkowania po dokonaniu oceny
zgodności z zasadniczymi wymaganiami, na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o
systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2087, z późn. zm.1)), które są
stosowane w dziedzinach, o których mowa w ust. 1, i zostały określone w przepisach
wydanych na podstawie ust. 6, podlegają w uŜytkowaniu prawnej kontroli metrologicznej.

3. Legalizacja jednostkowa jest legalizacją pierwotną przyrządu pomiarowego w wykonaniu
jednostkowym, skonstruowanego dla określonego, szczególnego zastosowania.
4. (...).
5. Zakres prawnej kontroli metrologicznej w zaleŜności od rodzaju przyrządu
pomiarowego moŜe obejmować:
   1) zatwierdzenie typu i legalizację pierwotną albo legalizację jednostkową oraz legalizację

ponowną;

   2) zatwierdzenie typu i legalizację pierwotną albo legalizację jednostkową;
   3) wyłącznie zatwierdzenie typu;
   4) legalizację pierwotną albo legalizację jednostkową i legalizację ponowną;
   5) wyłącznie legalizację ponowną, w przypadku przyrządów Pomiarowych, o których mowa

w ust. 2a.

6. Minister właściwy do spraw gospodarki określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje
przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakres tej
kontroli w stosunku do danego rodzaju przyrządów, mając na względzie (...)

Art. 8a.
1. Przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej mogą być
wprowadzane do obrotu i uŜytkowania oraz uŜytkowane tylko wówczas, jeŜeli posiadają
odpowiednio waŜną decyzję zatwierdzenia typu lub waŜną legalizację.
2. Za równowaŜne zatwierdzeniu typu i legalizacji pierwotnej Prezes Głównego Urzędu Miar,
zwany dalej „Prezesem”, moŜe uznać, w drodze decyzji, odpowiednie dokumenty
potwierdzające dokonanie prawnej kontroli metrologicznej przyrządu pomiarowego przez
właściwe zagraniczne instytucje metrologiczne.

Art. 8b.
1. Prawna kontrola metrologiczna przyrządów pomiarowych jest wykonywana przez organy
administracji miar oraz, w zakresie udzielonych upowaŜnień, przez upowaŜnione podmioty.
2. Postępowania w sprawach zatwierdzenia typu przyrządów pomiarowych prowadzi Prezes
(GUM). (...)

W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dn. 27.12 2007 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 13) podano
wykaz przyrządów podlegających prawnej kontroli metrologicznej.

Art. 20.
2. Okręgowe i Obwodowe Urzędy Miar mogą wykonywać inne prace metrologiczne, zgodnie
z kompetencjami i moŜliwościami technicznymi, w tym wzorcowanie i ekspertyzy
przyrządów pomiarowych.

WYMAGANIA PCA

dotyczące zapewnienia spójności pomiarowej zawarte są w dokumencie DA-06

(Wydanie 3 z dn. 20.06.2007 r.)

Są one zgodne z dokumentami ILAC-P10:2002 „ILAC Policy on Trace-ability of

Measurement Results” oraz EA-4/07 „Traceability of Me-asuring and Test Equipment to
National Standards”. Wymagania i zalecenia te odnoszą się do laboratoriów oraz jednostek
kontrolujących akredytowanych przez PCA, natomiast akredytowane jednostki certyfikujące
wyroby oraz systemy zarządzania powinny wymagać od swoich klientów przestrzegania
przedstawionych tych zasad.

Spójność pomiarowa charakteryzowana jest przez sześć podstawowych elementów:
a) nieprzerwany łańcuch porównań,
b) niepewność pomiaru,
c) dokumentacja,
d) kompetencje,
e) odniesienie do jednostek SI,
f) odstępy czasu między wzorcowaniami.

Wzorcowanie wyposaŜenia pomiarowego przez kompetentne organizacje jest

podstawą zapewnienia spójności pomiarowej.

WyposaŜenie pomiarowe stosowane do wzorcowań, badań i kontroli, mające istotny

wpływ na niepewność pomiaru związaną z wynikami tych działań, powinno być wzorcowane
przez akredytowane laboratoria wzorcujące lub przez krajowy instytut metrologiczny (w
Polsce – Główny Urząd Miar).

Akredytowane laboratoria badawcze mogą korzystać równieŜ w uzasadnionych

przypadkach z wzorcowań przeprowadzanych w Okręgowych lub Obwodowych Urzędach
Miar nie mających akredytacji.

Potwierdzeniem przeprowadzonego wzorcowania jest świadectwo wzorcowania.

Uwaga: PCA nie akceptuje świadectw legalizacji jako potwierdzenia spójności pomiarowej,
natomiast świadectwa uwierzytelnienia są akceptowane do czasu upływu terminu ich
waŜności.

Świadectwa wzorcowania wydawane przez akredytowane laboratoria wzorcujące są

dowodem zachowania spójności pomiarowej pod warunkiem, Ŝe zawierają znak akredytacji.

Wzorcowania wewnętrzne

Akredytacja dla wzorcowań wewnętrznych nie zawsze jest konieczna, jednakŜe, mając

na względzie zapewnienie spójności pomiarowej naleŜy spełnić co najmniej następujące
warunki:
a) procedury wzorcowania muszą być udokumentowane, wyniki wzorcowania muszą być

przechowywane przez ustalony czas,

b) kompetencje personelu muszą być udokumentowane;