plik

studenci.pl

CHARAKTERYSTYKA PSYCHOLOGICZNA ROZWOJU DZIECI W WIEKU

PRZEDSZKOLNYM ( OD 3 DO 6 )

Wiek przedszkolny obejmuje okres życia dziecka od 3 do 6 lat. Jego tradycyjna nazwa

wywodzi się stąd, że okres ten poprzedza podjęcie przez dziecko obowiązku szkolnego.
Każde   dziecko   rozwija   się   w   nieco   innym   tempie,   w   odmiennych   warunkach
środowiskowych,   każde   jest   odrębną   indywidualnością,   różni   się   od   swoich   rówieśników
rozmaitymi cechami fizycznymi i psychicznymi. Jednakże u wszystkich dzieci pomiędzy 3 a
6 rokiem życia  zachodzą  zmiany w psychice,  typowe    i charakterystyczne  wyłącznie  dla
wieku   przedszkolnego,   które   pozwalają   wyodrębnić   ten   okres   od   innych   okresów
rozwojowych.
Na wstępie należy zwrócić uwagę na to, iż wiek przedszkolny stanowi względnie jednolity
okres   rozwojowy   z   uwagi   na   dominującą   w   nim   zabawę,   na   sposób   poznawania
rzeczywistości   –   w   procesie   swobodnego   zdobywania   doświadczeń     i   mimowolnego,
okolicznościowego  uczenia się oraz na to, iż środowiskiem wychowawczym  jest głównie
rodzina oraz dopełniające jej funkcje przedszkole.

W wieku 3-6 lat u dzieci następuje dalszy rozrost organizmu dziecka, polegający na

zwiększeniu  wymiarów  i masy ciała.  Dziecko  coraz  wolniej  przybiera  na wadze  (2-3 kg
rocznie) natomiast dość szybko rośnie (5-7 cm rocznie).
W   budowie   ciała   dzieci   obserwuje   się   jeszcze   wyraźne   dysproporcje:   krótkie   kończyny,
zwłaszcza nogi w stosunku do dużej głowy i dość wydłużonego tułowia.
Natomiast rozwój ruchowy w tym wieku jest mniej gwałtowny i szybszy nią  w poprzednich
okresach i cechuje go względna harmonijność. Dziecko stopniowo doskonali zarówno swe
ruchy postawnolokomocyjne, jak też ruchy warunkujące sprawne wykonywanie czynności w
przedmiotach.
Zabawy dziecka w wieku przedszkolnym przybierają różnorakie i bogate formy. Do zabaw
indywidualnych i samotnych dzieci przechodzą w zabawy zespołowe.

Podstawą rozszerzania się orientacji dziecka w świecie zewnętrznym jest rozwój jego

procesów   poznawczych,   rozwój   spostrzeżeń,   pamięci   i   myślenia.   Dzięki   stopniowemu
doskonaleniu się funkcji poznawczych i czynności  umysłowych, dziecko osiąga pod koniec
wieku  przedszkolnego  wyższy jakościowo poziom  rozwoju psychicznego.  W wieku  5 lat
większość dzieci używa trafnych określeń przymiotników na oznaczenie kolorów.
W tym wieku wzrasta również wrażliwość słuchowa, tj. zwiększona wrażliwość na dźwięki
mowy ludzkiej, jak też słuchu muzycznego. Dzieci w tym wieku interesują się muzyką: lubią
jej słuchać i potrafią śpiewać proste piosenki.

Uwaga dzieci w tym wieku nie jest zbyt trwała, ani też przerzutna i podzielna.

Dziecko   zmienia   często  przedmioty  zainteresowania,  odrywa   się  od jednej   czynności   lub
zabawy, aby przejść do następnej. Przerywa rozpoczętą czynność, gdy zaczyna się nudzić.
Jego   uwaga   jest   przede   wszystkim   mimowolna,   skoncentrowana   na   bodźcach   silnych   i
atrakcyjnych,   a   nie   podtrzymywana   wysiłkiem   woli.   Pamięć   dzieci   w   wieku   3-6   lat   ma
charakter mimowolny. Dziecko nie stawia sobie jeszcze specjalnego zadania zapamiętywania
jakiegoś materiału w tym celu, aby go później odtworzyć. Pod koniec wieku przedszkolnego
obserwuje się jednak u dzieci zaczątki pamięci dowolnej, przy czym  chęć przypomnienia
sobie czegoś i to zazwyczaj w toku konkretnego działania, pojawia się na ogół wcześniej niż
zamiar zapamiętania i wyuczenia się na pamięć.

W ciągu okresu przedszkolnego dziecko stopniowo poszerza swój słownik i operuje

coraz sprawniej regułami fonetyki i gramatyki języka. W rezultacie, w wieku 6 lat, posługuje
się już swobodnie mową potoczną, zależną i niezależną i porozumiewa się bez trudu z innymi
ludźmi. Pod koniec wieku przedszkolnego mowa dziecka staje się mową kontekstową
(wiązaną, ścisłą).

studenci.pl

Dla dzieci w wieku przedszkolnym najbardziej typową formą myślenia jest myślenie

konkretno-wyobrażeniowe.
Myślenie dziecka w wieku przedszkolnym nie jest już czysto sytuacyjne, nie stanowi jednak
jeszcze   odrębnej,   samodzielnej   czynności   poznawczej.   Jest   podporządkowane   zadaniom
praktycznym.   Przejawia   się  w   rozwiązywaniu   problemów  podczas   zabaw    i  codziennych
zajęć. Jest to zatem myślenie synpraktyczne, związane z konkretnym celem, do jakiego służy
w działaniu. W trakcie działania dziecko wykorzystuje narastające wciąż doświadczenie i
uświadamia sobie poszczególne składniki działalności własnej i cudzej: cel, środki, sposoby,
warunki, motywy,  skutki   i konsekwencje czynności. Różnorodne czynności wykonywane
przez dzieci są zatem od początku czynnościami poznawczymi, w które włączają się procesy
myślowe. Dzięki temu zabawy i zajęcia dzieci, początkowo chaotyczne i bezplanowe, stają
się stopniowo działaniem celowym i zorganizowanym.

Wiek przedszkolny, w porównaniu z wcześniejszymi okresami rozwojowymi, cechuje

wzbogacenie się i duże zróżnicowanie życia uczuciowego. W tym wieku dziecko nie umie
maskować i tłumić swych przeżyć uczuciowych. Odzwierciedlają się one natychmiast w jego
zachowaniu   się,   uzewnętrzniają   w   ruchach   i   gestach,     w   okrzykach   i   słowach.   Wiele
czynności małego dziecka ma charakter ekspresyjny.  W tym wieku uczucia dzieci cechuje
afektywność i impulsywność. Emocje silne  i gwałtowne, choć krótkotrwałe, łatwo u dziecka
powstają i  wybuchają  na  zewnątrz.   Dziecko  wyraża   swą  radość  głośnym  śmiechem,  gdy
wpada w złość – krzyczy i tupie nogami. Dziecko niemal w jednej chwili potrafi przejść od
śmiechu do łez. Bywa pogodne i wesołe, to znów niespokojne i zatroskane. Czasami bawi się
samo lub  z innymi dziećmi zgodnie przez dłuższy czas, kiedy indziej żąda od dorosłych lub
starszego rodzeństwa, żeby się nim zajmować, grymasi i kaprysi. Tę zmienność  i nietrwałość
uczuć dziecka nazywamy labilnością uczuciową.

Uspołecznienie dziecka, tzn. przystosowanie form jego zachowania do wymagań

środowiska   społecznego,   stanowi   ważne   osiągnięcie   rozwojowe   okresu   przedszkolnego.
Dziecko, które w 3 roku życia jest jeszcze egocentryczne i ledwo uporało się z odróżnieniem
siebie od otoczenia – przechodzi w następnych latach ewolucję, staje się istotą społecznie
przystosowaną do otoczenia oraz przygotowane do włączenia się w najbliższej przyszłości w
szerszą społeczność klasy szkolnej.
Rozwój   społeczny   dziecka   obejmuje   wiele   problemów   psychologicznych.   Najczęstsze
kontakty społeczne są to kontakty w obrębie rodziny. Są to przede wszystkim kontakty   z
rodzicami   i   rodzeństwem.   We   współczesnej   dwupokoleniowej   rodzinie,   zwłaszcza     w
mieście, kontakty z dziadkami i innymi krewnymi są znacznie rzadsze niż   w poprzednich
pokoleniach.   Wzrasta   natomiast   rola   ojca,   który   przejmuje   wiele   obowiązków
wychowawczych   wobec   dziecka.   Dopiero   ok.   5   roku   życia   dystans   ów   zmniejsza   się,   a
wzajemne   stosunki   między   ojcem   a   dzieckiem,   niezależnie   od   płci,   stają   się   bardziej
swobodne, mimo że nadal są one oparte raczej na podziwie niż czułości. Zarówno chłopcy jak
i dziewczynki są bardziej posłuszni ojcu niż matce.
Oczywiście, wzajemne kontakty między dzieckiem a rodzicami zależą od wielu czynników,
tj.   postawy   rodzicielskie,   wiek   i   wykształcenie,   cechy   ich   osobowości   oraz   normy
wychowawcze charakterystyczne dla danej kultury.

Osobowość dziecka kształtuje się zgodnie z prawami rozwoju ontogenicznego oraz

zgodnie z własnym, indywidualnym rytmem rozwojowym, uzależnionym od swoistych
warunków wewnętrznych i zewnętrznych.
W latach przedszkolnych dziecko nawiązuje kontakty z otoczeniem, naśladuje w zabawie i w
innych działaniach wzory dorosłych, ich funkcje społeczne, sposoby pracy, posługiwanie się
narzędziami itp.
Osobowość dziecka kształtuje się również w toku nieskrępowanej, swobodnej działalności
pod wpływ4em czynnika aktywności własnej oraz w procesie okazyjnego, przypadkowego

studenci.pl

uczenia się, w sytuacjach życia codziennego, w których dziecko współdziała z dorosłymi i
rówieśnikami. To właśnie w okresie dzieciństwa kształtują się podstawowe nawyki i sposoby
zachowania się, podstawowe potrzeby w skalach uczuć, ważne wzory osobowościowe, z
którymi dziecko pragnęłoby się utożsamić.

Jednym z ważnych źródeł aktywności dziecka w wieku przedszkolnym są potrzeby,

które  skłaniają  je do  podejmowania   różnych   czynności,  a  więc  motywują  jego działanie.
Podobnie jak u dorosłych, potrzeba powstaje u dziecka w sytuacji zachowania równowagi
organizmu ze środowiskiem. Towarzyszy jej poczucie braku  i stan niezadowolenia. Dążenie
do zaspokojenia potrzeby staje się dla dziecka motywem do działania, którego celem jest
wyrównanie i przywrócenie naruszonej równowagi oraz usunięcie nieprzyjemnych emocji. W
toku   rozwoju   ontogenicznego   kształtują   się,   oprócz   pierwotnych   potrzeb   organicznych,
rozmaite potrzeby pochodne, o charakterze psychologicznym. Te właśnie potrzeby stanowią
istotne składniki osobowości, a zarazem warunek jej kształtowania się.
W okresie przedszkolnym potrzeby pozostają nadal silne i żywe, zmienia się jednak zakres
sytuacji, w których dana potrzeba jest przez dziecko odczuwana w związku z kształtowaniem
się nowych nastawień i oczekiwań jak również zmieniają się sposoby jej zaspokajania.

Wiek przedszkolny jest ważnym okresem dla kształtowania się zalążków charakteru.

Pod   koniec   wieku   przedszkolnego   dziecko   osiąga   zazwyczaj   taki   poziom   rozwoju
psychicznego, który umożliwia mu bardziej dowolne przyswajanie sobie określonych postaw
w stosunku do otaczającego świata i to zarówno behawioralnych, jak też emocjonalnych i
poznawczych  składników tych  postaw. Oczywiście, nie jest to jeszcze zbiór jednolitych i
trwałych   postaw,   gdyż   ten   ustala   się   dopiero   w   późniejszych   okresach   rozwojowych,
podobnie jak inne aspekty struktury osobowości.