ĆWICZENIE NR 5 

 
 

Rafinacja ołowiu metodą ługową (Harrisa) 

 

 

I. Cel ćwiczenia: 

Celem ćwiczenia jest zapoznanie się procesem rafinacji ołowiu metodą ługową (Harrisa). 

 

II. Wykonanie ćwiczenia: 

 

UWAGA  !!!  Wszelkie  operacje  umieszczania  ołowiu  w  piecu,  dozowania  soli  rafinujących 

oraz odlewania metalu należy prowadzić w obecności prowadzącego. 

 

a)  wykonać pomiar twardości na próbce czystego ołowiu o masie ok. 200g  

b)  próbkę  umieścić  w  piecu  nagrzanym  do  temperatury  450

o

C  i  stopić  wraz  z 

dodatkiem  cyny  i  antymonu  w  ilości  2%  każdego  z  metali  w  stosunku  do  masy 

ołowiu 

c)  po  stopieniu  otrzymany  „surowy  ołów”  odlać  do  uprzednio  wygrzanej  stalowej 

kokilki 

d)  przygotować powierzchnię wlewka i wykonać pomiar twardości 

e)  wlewek ponownie stopić i dodać sole obliczone wg następujących proporcji: 

 

 

NaNO

3

: 

52 % w stosunku do Sn 

 

 

 

62 % w stosunku do Sb 

 

NaOH:  

192 % w stosunku do Sn 

 

 

 

159 % w stosunku do Sb 

 

 

NaCl dodaje się dla upłynnienia stopu soli w ilości 1/2 ilości NaOH. 

 

           f) sole przed dodaniem do ołowiu należy ze sobą zmieszać 

           g) w czasie rafinacji należy mieszać ołów tak, aby ułatwić jego kontakt z solami        

Katedra Fizykochemii i Metalurgii Metali 

Nieżelaznych 

Laboratorium, paw. A-2, p. 304. 

 

           h) rafinację kończy się po zgęstnieniu soli 

           i)  po rafinacji próbkę ołowiu odlać do kokilki, przygotować powierzchnię i wykonać  

               pomiar  twardości   

 

II. Opracowanie sprawozdania: 

 

1. Karta tytułowa ćwiczenia.  

2. Podpisana przez prowadzących karta wyników pomiarowych. 

3. Wprowadzenie teoretyczne. 

4. Część eksperymentalna. 

4.1. Metodyka pomiaru.  

4.2. Obserwacje własne. 

5.Obliczenia. 

5.1. Do obliczeń twardości należy wykorzystać równanie: 

                             

]

[

1854

2

2

mm

KG

C

P

HV 

 

gdzie: P = 200g, C = średnica odcisku [μm] 

5.2. Obliczenia stechiometryczne ilości soli wg reakcji: 

 

       5 Sn + 4 NaNO

3

 + 6 NaOH = 5 Na

2

SnO

3

 + 3 H

2

O + 2 N

2

 

       2 Sb + 2 NaNO

3

 + 4 NaOH = 2 Na

3

SbO

4

 + 2 H

2

O + N

2 

 

6. Przedyskutować otrzymane wyniki i przedstawić wnioski.  

7. Stosowana literatura. 

 

Obowiązująca literatura:  

1.  Wykład Prof. M. Kucharski „ Procesy metalurgii ekstrakcyjnej ” 

      2.   S.Chodkowski: Metalurgia metali nieżelaznych 
 
      3.   Z. Szczygieł: Metalurgia ogólna metali nieżelaznych 

 

Główne zagadnienia: 

1.  Proces odmiedziowania ołowiu 

2.  Rafinacja metodą ługową (Harrisa) 

3.  Odsrebrzanie i odcynkowanie ołowiu 

KARTA WYNIKOWA 

 

Numer zespołu: 

 

Zespół: 

 

 

Data wykonania ćwiczenia: 

 

 

Średnica odcisku, 

μm 

Średnia, μm 

Twardość,  

HV 

Czysty ołów 

 

 

 

 

 

Ołów „surowy” 

 

 

 

 

 

Ołów po rafinacji 

 

 

 

 

 

 

 

Masa 

ołowiu, 

g 

Masa 

zanieczyszczeń, 

g 

Masa soli rafinujących, g 

NaOH  Suma 

NaCl 

Suma  NaNO

3 

Suma 

 

Sb 

 

 

 

 

 

 

 

     Sn