1

Dr inż. arch. kraj. Piotr Latocha, SGGW 

 
 
 

Rośliny okrywowe na terenach zurbanizowanych  

 

 
 
 

Wprowadzenie 

 

W ostatnich latach szczególnie intensywnie rozwijają się nasze miasta. Powstaje coraz więcej 

nowych budynków, budowane są liczne parkingi. Wszystko to odbywa się kosztem resztek 

terenów zieleni. Bardzo ważnym staje się więc podnoszenie jakości pozostałych jeszcze skrawków 

zieleni i gdzie tylko można tworzenie nowych. Często niestety ich jakość budzi wiele zastrzeżeń 

(wydeptane lub zaschnięte trawniki, zdziczałe, pełne  śmieci zarośla, itp.) Należy przełamać 

stereotyp iż poza drzewami i dużymi krzewami są tylko powierzchnie trawiaste. Ze względu na 

konieczną  intensywną  pielęgnację trawniki powinny być zakładane głównie na większych 

obszarach ( np. w parkach i większych skwerach)  gdzie łatwiej jest wprowadzić mechanizację 

prac pielęgnacyjnych. Wszelkie niewielkie obszary „zieleni”, zarówno towarzyszące ciągom 

pieszym jak i komunikacji, powinny być zagospodarowywane roślinnością trwałą, nie wymagającą 

nadmiernej pielęgnacji. Rolę taką doskonale mogą spełniać rośliny okrywowe, które przy 

odpowiednim dopasowaniu gatunków do konkretnych warunków i potrzeb zapewniają trwały i z 

czasem samoutrzymujący się układ. Niezmiernie ważnym jest także fakt iż większość roślin 

okrywowych jest odporniejsza od trawników na okresową suszę i zanieczyszczenia powietrza oraz 

charakteryzują się    większą zmiennością w ciągu roku niż trawniki (kwitnienie, przebarwianie),  

przez co stają się bardzo atrakcyjne. 

 

Gdzie należy stosować rośliny okrywowe w mieście: 

 

•  Na obszarach towarzyszących komunikacji (wysepki, pasy między jezdniami) 
• Na 

skarpach 

•  W miejscach silnie ocienionych pod drzewami 
• Wokół drzew sadzonych w chodniku, w dużych pojemnikach 
•  W zieleni dachowej jako podstawowy składnik kompozycji (zieleń ekstensywna i intensywna 

niska – miąższość substratu 8-25 cm) 

 
 

 

2

Stosując rośliny okrywowe aby uzyskać spodziewany efekt należy przestrzegać kilka 

podstawowych zasad: 

 

1. Dobrze dopasować  gatunek do istniejących warunków siedliskowych. Najczęściej spotykamy 

trzy typy siedlisk określanych głównie przez warunki świetlne, ale także przez wilgotność i 

zasobność gleby: 

•  Miejsca cieniste pod drzewami to obszary trudne do obsadzenia. Obszary te są często 

latem i zimą mało estetyczne. Z dużej palety roślin okrywowych możemy jednak wybrać 

gatunki,  które w sposób zadowalający są tu w stanie stworzyć zielone okrywy. Na większych 

ocienionych obszarach  dobrze rośnie konwalia (Convallaria), gajowiec (Lamiastrum), 

pragnia (Waldsteinia), trzmielina (Euonymus), bluszcz (Hedera), pachysandra (Pachysandra) 

czy barwinek (Vinca).  

•  Miejsca półcieniste na skraju drzew lub pod luźno rosnącymi drzewami mogą stanowić 

optymalne siedlisko dla wielu roślin okrywowych. Przy wystarczająco zasobnej glebie 

doskonale będą rosły bodziszek korzeniasty (Geranium macchorrizum), epimedium 

(Epimedium), które doskonale dają się komponować z tawułkami (Astilbe), Prymulami czy 

paprociami. W półcieniu, przy wystarczającej wilgotności podłoża doskonale rośnie także 

niska, jedynie 15 cm tawułka (Astilbe chinensis) kwitnąca purpurowo- różowo od sierpnia do 

września. Roślinami dobrze komponującymi się z nią  są np. funkie (Hosta), tojeść 

(Lysimachia) czy paprocie. Na większych obszarach doskonale rosną także dąbrówka 

rozłogowa (Ajuga reptans), rdest pokrewny (Polygonum affine),  żywokost (Symphytum), 

pragnia (Waldsteinia) czy turzyce (Carex). Z krzewów można polecić tawuły (Spiraea), 

tawulca pogiętego odm. kędzierzawą  (Stephanandra incisa ‘Crispa’) czy śnieguliczkę 

Chenault’a  (Symphoricarpos x chenaultii ‘Hancock’). 

•  Obszar nasłoneczniony stwarza największe możliwości. Możemy wprowadzać tu zarówno 

liczne byliny jak i krzewy. W miejscach o dobrze zdrenowanej glebie można sadzić różne 

gatunki bylin jak rozchodniki (Sedum), lawendę, nawrot czerwonobłękitny (Buglossoides 

purpurocaerulea

), krzewy liściaste jak np. pięciorniki (Potentilla) oraz krzewy iglaste jak liczne 

niskie gatunki jałowców (np. J. horizontalis,  J. sabina ‘Tamariscifolia’) czy karłowe odmiany 

kosodrzewiny (P. mugo ‘Mops’, ssp. pumilio). Na glebach dostatecznie wilgotnych dobrze 

rosną odmiany zimozielonej irgi (np. Cotoneaster  ‘Coral Beauty’, ‘Skogsholmen’), tawulec 

pogięty odm. kędzierzawa (Stephanandra incisa ‘Crispa’), czy niskie odmiany tawuły 

japońskiej (Spiraea japonica ‘Little Princess’, ‘Golden Princess’, ‘Goldmund’). Z bylin np. 

rdest pokrewny (Polygonum affine) czy przywrotnik miękkowłosy (Alchemilla mollis). Odrębną 

grupą roślin okrywowych wymagających pełnego oświetlenia i dostatecznie wilgotnej i 

zasobnej gleby są róże okrywowe wyróżniające się spośród innych roślin obfitością 

kwitnienia. Spośród wielu odmian jako najbardziej przydatne w naszych warunkach należy 

 

3

uznać: różową ‘The Fairy’ (wys. 60cm) i czerwoną  ‘Chimo’ (wys. 80  cm). Róże wymagają 

szczególnie starannego przygotowania podłoża (usunięcia chwastów trwałych) ze względu 

na utrudnioną dalszą pielęgnację (kolce).  

2. Dopasować wysokość roślin okrywowych do powierzchni obsadzanej w myśl zasady że na 

mniejszych obszarach sadzimy niższe rośliny a na większych wyższe. 

3. Chcąc uzyskać bariery (np. przy ulicach) stosować rośliny kolczaste lub cierniste (np. róża, 

pigwowiec) 

4. Rozstawę dobierać do siły wzrostu roślin (silnie rosnące rzadziej, słabiej rosnące gęściej) i 

warunków siedliskowych (żyzności podłoża). Dobierać zalecaną rozstawę dla poszczególnych 

gatunków. 

5. Na większych obszarach zaleca się tworzenie kompozycji wielogatunkowych sadząc je 

grupami z zachowaniem zasady podobieństwa wysokości, siły wzrostu oraz pokroju lub 

wyraźnych kontrastów. 

6.  Pod drzewami sadzić rośliny płytko korzeniące się. W parkach powinny być to głównie byliny 

lub pnącza. Przy ulicach krzewy które dodatkowo powinny spełniać funkcje ochronną w 

stosunku do drzew. 

7. Rośliny iglaste sadzić głównie w miejscach reprezentacyjnych (mniej narażonych na kradzieże, 

niszczenie przez psy, itp.). Niestety ulubieni przez wielu czworonodzy mają w swojej naturze 

zapisaną potrzebę oznaczania swojego „terytorium” przy pomocy moczu. Zawarty w nim 

mocznik powoduje silne uszkodzenie wielu roślin, głównie iglastych i zimozielonych  co 

ostatecznie prowadzi do  ich zamierania. Pewnym rozwiązaniem może być wygradzanie 

obszarów obsadzonych roślinami choć nie zawsze daje to zadowalające rezultaty. 

8.  Do sadzenia stosować zawsze materiał roślinny dobrej jakości (najlepiej z pojemników). 

9. Dobrze przygotować teren i wykonać obsadzenia 

• Najważniejszą czynnością decydującą o ostatecznym efekcie jest dobre oczyszczenie 

podłoża z chwastów trwałych w tym głównie perzu, powoju czy ostu. W przypadku ciężkiej 

gleby można dodać piasku w celu jej rozluźnienia lub odwrotnie. Wzbogacanie substancją 

organiczną należy stosować z ostrożnością gdyż może to prowadzić to nadmiernego wzrostu 

chwastów.  

• Rośliny przed samym sadzeniem rozstawiamy na wyznaczonym do sadzenia terenie po 

czym sadzimy zgodnie ze sztuką ogrodniczą. Po posadzeniu rośliny dobrze podlewamy i  

całą powierzchnie ściółkujemy korą sosnową lub innym wybranym materiałem. (np.  

trocinami, matą szkółkarską itp.) co poprawia warunki wzrostu i ogranicza zachwaszczenie. 

•  Podstawowymi zabiegami pielęgnacyjnymi jest odchwaszczanie i podlewanie, które 

prowadzimy w miarę potrzeby aż do uzyskania pełnego pokrycia gruntu przez rośliny czyli 

przez dwa maksymalnie trzy lata. Później rośliny  nie powinny wymagać pielęgnacji i 

samodzielnie ograniczać wzrost chwastów oraz ochraniać glebę. Korzystnie na rozwój roślin 

 

4

wpływa nawożenie szczególnie w okresie wiosennym i wczesnoletnim nawozami 

wieloskładnikowymi o zwiększonej zawartości azotu zwłaszcza gdy ściółkujemy zbyt świeżą 

korą. 

 
Zalety i problemy stosowania roślin okrywowych w warunkach miejskich 

 

Zalety: 

•  Odporniejsze od trawników na niekorzystne warunki siedliskowe, okresową suszę i 

zanieczyszczenia 

• Rosną zadowalająco przy niedużej miąższości podłoża 
•  Wraz z upływem czasu wymagają znacznie mniej pielęgnacji niż trawniki przez co 

ograniczają nakłady na  utrzymanie  zieleni  

•  Odporniejsze na zniszczenie niż trawniki (bariera psychiczna przed niszczeniem roślin 

większa niż trawników) 

•  Znacznie atrakcyjniejsze niż monotonne trawniki – zmienność w ciągu roku, bogactwo 

pokrojów, barwy, faktury dają duże możliwości projektowe) 

• Duże znaczenie ekologiczne – siedlisko dla mikrofauny, działanie fitosanitarne 

(oczyszczające powietrze z zanieczyszczeń) 

• Ograniczają erozje gleby na skarpach  
• Hamują degradację gleb miejskich poprzez ułatwienie napowietrzania i zwiększanie retencji 

wodnej (dzięki systemowi korzeniowemu) 

 

Problemy: 

•  Nieodpowiednie przygotowanie terenu pod sadzenie roślin (pozostawienie chwastów 

trwałych lub ich organów podziemnych) co może zwiększyć późniejsze nakłady 

pielęgnacyjne  

• Konieczność systematycznej pielęgnacji w pierwszych dwóch-trzech latach po posadzeniu 

zanim rośliny osiągną pełne pokrycie 

• Możliwość kradzieży roślin w pierwszym roku po sadzeniu 

 

Jednym z podstawowych elementów decydujących o szerszej możliwości stosowania roślin 

okrywowych jest czynnik ekonomiczny czyli koszty zakładania i utrzymania obsadzeń roślinami 

okrywowymi, które często porównywane są z  trawnikami.  

 

Czy rośliny okrywowe są droższe od trawników? 

 

 

5

Przy porównywaniu ekonomicznej strony oby tych form zieleni należy brać pod uwagę zarówno 

koszty związane z ich założeniem jak i koszt dalszej, właściwej pielęgnacji w określonym okresie 

czasu. Tak samo jak nie ma jednej ceny na założenie trawnika bo zależy ona od typu trawnika i 

istniejących warunków glebowych tak i nie ma jednej ceny założenia obsadzenia z roślin 

okrywowych, która determinowana jest głównie przez zastosowany materiał roślinny i jego ilość na 

jednostkę powierzchni. Warunkiem sukcesu jest także właściwe, zgodne ze sztuką ogrodniczą 

postępowanie związane z ich zakładaniem.      

Wyniki badań zarówno zagranicznych jak i krajowych wykazały iż  średnio rzecz biorąc koszt 

założenia takiej samej powierzchni roślin okrywowych jest prawie zawsze wyższy od trawnika choć 

różnice te mogą być nie duże (np. przy Symphoricarpos x chenaultii ‘Hancock’, Cotoneaster ‘Coral 

Beauty’ - 1,5 szt/m

2 

), ale dalsza prawidłowa pielęgnacja jest w przypadku trawników droższa niż w 

przypadku roślin okrywowych (biorąc pod uwagę okres 20 lat), a koszty te zrównują się po około 6-

10 latach (Fintel A i B 1981). 

Czy w Polskich warunkach transformacji tego typu porównania są możliwe? Czy możliwe jest 

dokładne wyliczenie kosztów założenia obsadzenia roślinami okrywowymi albo rocznej pielęgnacji 

trawnika? Jest to niewątpliwie trudne, ponieważ koszt ten determinowany jest w każdym 

przypadku przez szereg cech zależnych od: rodzaju podłoża i kosztów jego przygotowania, 

zaprojektowanego gatunku roślin i ich ilości, rodzaju materiału  ściółkującego a w przypadku 

trawnika przez jego rodzaj. Próbę skalkulowania kosztów wykonano w oparciu o KNR 2-01. Stawki  

cen zaczerpnięto z katalogu Secocenbud. Koszt pielęgnacji trawnika wykonano w oparciu o deficyt 

opadów dla Polski centralnej (300 mm/rok). Do wyliczenia kosztów ich zakładania i pielęgnacji 

wykorzystano informacje ze źródeł akademickich (Wysocki 2000). Uzyskane wyniki pokazują na 

podobne zależności jakie można znaleźć w literaturze niemieckiej (Fintel B 1981). Może więc się 

zawsze zdarzyć,  że w podobnych warunkach  przy zastosowaniu jednej rośliny okrywowej koszt 

będzie porównywalny z trawnikami a przy zastosowaniu innej znacznie wyższy. Zawsze jednak 

dalsza pielęgnacja liczona w okresie 20 lat jest droższa w przypadku trawników niż roślin 

okrywowych choć wydatki te są rozłożone w czasie i przez to mniej dokuczliwe dla inwestora. Nie 

zawsze jednak liczy się jedynie koszt. Dlatego nie zawsze porównywanie strony ekonomicznej 

może być jedynym kryterium. Należy zaznaczyć,  że w wielu sytuacjach gdzie poleca się 

stosowanie roślin okrywowych trawnik nie jest w ogóle w stanie rosnąć zadowalająco lub jego 

pielęgnacja staje się ekwilibrystyką dlatego takie porównania nie zawsze są miarodajne czy wręcz 

celowe. Trawniki i rośliny okrywowe nie powinny w ogóle być traktowane konkurencyjnie względem 

siebie ale uzupełniająco, alternatywnie. 

 

 

 

 

 

 

Literatura 
 

1. 

Fintel F. 1981A: Bodendeckende Gehölze für Straßenbepflanzung – unter besonderer Berücksichtigung ihrer 
Eignung als Rasenersatz an Straßen  teil I.  Neue Landschaft, 26/11. s. 757 – 763 

 

6

2. 

Fintel F. 1981B: Bodendeckende Gehölze für Straßenbepflanzung – unter besonderer Berücksichtigung ihrer 
Eignung als Rasenersatz an Straßen teil II. Neue Landschaft, 27/12. s. 820 – 826. 

3. 

Kolb W. 1981: Pflegeaufwand bei bodendeckenden Stauden und Gehölzen – Lehrstuhl für Wirtschaftslehre des 
Gartenbaues, Technische Universität München – Dissertation. 

4. 

Secocenbud 1999: Informacja o stawkach robocizny kosztorysowej oraz cenach najmu sprzętu budowlanego w I 
kwartale 1999. 4 

5. 

Wysocki 2000: Informacje ustne 

 

7 

 

   

Zestawienie kosztów założenia i utrzymania trawnika gazonowego i liściastych oraz iglastych krzewów 

okrywowych w różnych wariantach rozstawy i pielęgnacji w okresie 

20 lat - obszar 100 m2

0

2000

4000

6000

8000

10000

12000

14000

16000

18000

20000

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

Lata

Koszt PLN (wg

 cen 

1999/2000)

Trawnik 20 razy koszony, nawożenie 240 kg NPK/ha, nawadnianie 300mm deficyt opadów

Liściaste krzewy okrywowe 1,5 szt/m2, odchwaszczanie systematyczne przez 20 lat

Liściaste krzewy okrywowe 4 szt/m2, odchwaszczanie systematyczne przez 20 lat 

Liściaste krzewy okrywowe 4 szt/m2, odchwaszczanie przez pierwsze 3 lata, po 12 latach cięcie odmładzające (maszynowo) i odchwaszczanie przez kolejne 3 sezony

Iglaste krzewy okrywowe 3 szt/m2, odchwaszczanie systematyczne przez 20 lat

 

8 

 
Podstawowy dobór krzewów i bylin okrywowych dla różnych warunków siedliskowych.

  

 
 

 
 

A. miejsca w pełni nasłonecznione 

 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

Krzewy liściaste 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
GATUNEK, ODMIANA 

Nazwa polska 

Wyso- 

kość 

Ulistnienie Kolor 

kwiatów  Pora 

kwitnienia

Gleba 

1

/ Wilgotność 

2

/ Gęstość 

szt/m

2

 

Walory 

ozdobne 

Berberis thunbergii 

berberys 
Thunberga 

100-

150 

sezonowe 

żółte V 

przeciętna

świeża-

sucha 

3 owoce, 

liście 

jesienią 

 B. t.  'Green Carpet' 

odm. 

80 

sezonowe 

żółte V 

przeciętna

świeża-

sucha 

3 pokrój, 

liście 

jesienią 

Chaenomeles 

x superba   

'Colour Trail' 

pigwowiec 
pośredni odm. 

60 sezonowe  jasno- 

różowe 

IV-V przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

owoce 

Ch. 

x s. 'Low'n White' 

odm. 

60 

sezonowe  jasno-zielone 

IV-V 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

owoce 

Ch. 

x s. 'Pink Trail' 

odm. 

60 

sezonowe  pomarańczo

wo- różowe 

IV-V przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

owoce 

Ch. 

x s. 'Texas Scarlet' 

odm. 

60 

sezonowe  karminowo- 

czerwone 

IV-V przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

owoce 

Cornus sericea

  'Kelseyi' 

dereń rozłogowy 
odm. 

70 sezonowe 

- 

-  przeciętna

świeża-

sucha 

3 pokrój, 

pędy zimą 

Cotoneaster

  'Coral Beauty'  irga odm. 

60 

  

zimozielone

/ sezonowe

białe V-VI 

przeciętna

świeża 3 

liście, 

kwiaty, 

owoce 

C. 

 'Skogholm' 

Irga odm. 

100  zimozielone

/ sezonowe

białe V-VI 

przeciętna

świeża 2 

liście, 

kwiaty, 

 

9 

owoce 

C.

 'Ursynów' 

Irga odm. 

50 

zimozielone

/ sezonowe

białe V-VI 

przeciętna

świeża 3 

liście, 

kwiaty, 

owoce 

C. dammeri 

var. radicans 

Irga Dammera 
odm. rozesłana 

20 zimozielone

/ sezonowe

białe V-VI 

przeciętna

świeża 5 

liście, 

kwiaty, 

owoce 

C.d.

 'Eichholz' 

Irga Dammera 
odm. 

25 zimozielone

/ sezonowe

białe V-VI 

przeciętna

świeża 4 

liście, 

kwiaty, 

owoce 

Cotoneaster horizontalis 

irga pozioma 

60 

sezonowe  białoróżowe V-VI przeciętna

świeża 3 

liście, 

kwiaty, 

owoce 

Euonymus fortunei var. 
radicans 

trzmielina 
Fortune’a odm. 
położona 

30 zimozielone

b.z. 

-  przeciętna 

– 

próchnicz

na 

świeża-

wilgotna 

8 liście 

E. f

  'Emerald'n Gold' 

odm. 

50 

zimozielone 

żółto-

zielone 

b.z. - 

przeciętna 

– 

próchnicz

na 

świeża-

wilgotna 

8 

żółtopstre, 

zimozielone 

liście 

E. f

  'Emerald Gaiety' 

odm. 

30 

zimozielone 

biało-

zielone 

b.z. - 

przeciętna 

– 

próchnicz

na 

świeża-

wilgotna 

8 białopstre, 

zimozielone 

liście 

Forsythia 

'Courtasol'               

(syn. 'Maree d'Or') 

forsycja odm. 

60 

sezonowe  ciemnożółte IV 

 zasobna- 

przeciętna

świeża 4(5) 

kwiaty 

Gaulteria procumbens 

golteria płożąca 20 

zimozielone jasnoróżowe VII-VIII  żyzna, 

kwaśna 

świeża-

wilgotna 

12 liście, 

owoce 

Gaulteria  shallon 

golteria szallon 

30 

zimozielone

białe VII-VIII 

żyzna, 

kwaśna 

świeża-

wilgotna 

8 liście, 

owoce 

Ligustrum vulgare

 'Lodense'  ligustr pospolity 

odm. 

(50)10

0 

sezonowe białe VI-VII 

przeciętna

świeża-

sucha 

2 liście 

Potentilla fruticosa

  

'Goldteppich' 

odm. 70 

sezonowe 

żółte VI-X 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

4 obfite 

kwiaty 

 

10

P. f.  

var. mandschurica 

odm. mandżurska 45 sezonowe  białe VI-X 

przeciętna

- słaba 

swieża- 

sucha 

4 obfite 

kwiaty 

Rosa

 'Heideroslein Nozomi'  róża odm. 

30 

sezonowe 

różowe VI-VII 

przeciętna

świeża 3 

pokrój, 

kwiaty 

Rosa 

x mariae-graebneriae 

'Hannover' 

róża Graebner’a 
odm. 

100 sezonowe  różowe VI 

przeciętna

-słaba 

świeża-

sucha 

2 kwiaty, 

owoce 

Rosa

 'Intercher' (syn. 

‘Chimo’) 

róża odm. 

60 

sezonowe 

czerwone 

VI-X 

przeciętna

świeża 2 

kwiaty 

Rosa

 'The Fairy' 

róża odm. 

60 

sezonowe  różowe pełne VI-X przeciętna

świeża 2 

kwiaty 

Rubus crataegifolius

 

'Prelude' 

jerzyna głogolistna 
odm. 

60 sezonowe  białe VI-VII 

przeciętna

świeża 3 

przebarwie

nie 

jesienne 

Spiraea albiflora 

tawuła 
białokwiatowa 

60 sezonowe  białe VII 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty 

Spiraea betulifolia 

tawuła 
brzozolistna 

100 sezonowe  białe VI-VII 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

przebarwie

nie liści 

jesienią 

S. b.

 'Tor' 

odm. 

70 

sezonowe 

białe VI-VII 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

przebarwie

nie liści 

jesienią 

Spiraea densiflora 

tawuła 
gęstokwiatowa 

50 sezonowe  różowe VII 

przeciętna

świeża 6 

kwiaty 

Spiraea japonica 

'Dart's Red'  tawuła japońska 

odm. 

90 sezonowe 

ciemnoróżow

e 

VI-VII przeciętna

świeża 4 

kwiaty 

S. j.

 'Little Princess' 

odm. 

80 

sezonowe 

różowe VI-VII 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty 

S. j.

 'Golden Princess' 

odm. 

50 

sezonowe 

różowe VI-VII 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty, 

żółte liście 

latem 

 

11

Spiraea decumbens 

tawuła rozesłana 30 sezonowe  białe VI-VII 

przeciętna

świeża 4 

kwiaty 

Stephanandra incisa 

'Crispa'  tawulec pogięty 

odm. 

50 sezonowe  białe VI-VII 

przeciętna

świeża 3 

pokrój 

Symphoricarpos 

x chenaultii 

'Hancock' 

śnieguliczka 
Chenault’a odm 

(50)90

sezonowe różowe VI-VII 

przeciętna

świeża 2 

pokrój, 

liście długo 

zielone 

 

 

 
Krzewy iglaste 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Juniperus communis 
'Hornibrookii' 

jałowiec pospolity 
odm. 

30 zielone 

igły

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

3 pokrój, 

ulistnienie 

J. c.

  'Repanda' 

odm. 

50 

zielone igły

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

2 pokrój, 

ulistnienie 

Juniperus horizontalis 

jałowiec płożący 30  łuski b.z.  - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

3 pokrój, 

ulistnienie 

J. h.

  'Glauca' 

odm. 

30 

łuski 

niebiesko-

zielone 

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

3 pokrój, 

ulistnienie 

Juniperus sabina

 

'Tamariscifolia' 

odm.  

50 

drobne 

zielone igły

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

2 pokrój, 

ulistnienie 

Juniperus 

x 'Blue Carpet' 

jałowiec  odm. 

50 

srebrzysto- 

niebieskie 

igły 

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża 2 

pokrój, 

ulistnienie 

Microbiota decussata 

mikrobiota 
syberyjska 

100 zielone 

łuski 

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża 1(2) 

pokrój, 

ulistnienie 

Pinus mugo 

 'Pumilio' 

odm. 

70 

krótkie, 

ciemnozielo

ne igły 

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

3 pokrój, 

ulistnienie 

 
 
 

 

12

Byliny 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alchemilla mollis 

przywrotnik 
miękkowłosy 

30 sezonowe 

szarozielone

jasnożółte VI-VII  żyzna 

świeża 6 

pokrój, 

kwiaty 

Alyssum argenteum 

smagliczka 
srebrzysta 

30 drobne, 

srebrzyste 

żółte VI-VII 

przeciętna

sucha 12 

kwiaty 

Buglossoides 
purpurocaerulea 

nawrot czerwono-
błękitny 

30-50 lancetowate 

szarozielone

czerwono- 

niebieskie 

V-VI przeciętna

świeża- 

sucha 

8 kwiaty 

Cerastium tomentosum  
var. columnae  

rogownica 
kutnerowata odm. 
kolumnowa  

10 sezonowe 

srebrzyste 

białe V-VI 

przeciętna

świeża- 

sucha 

12 kwiaty 

Ceratostigma 
plumbaginoides 

ceratostigma 
zawciągowata 

20 sezonowe 

zielone 

niebieskie VIII-X przeciętna

, żyzna 

świeża 16 

kwiaty 

Dianthus gratianopolitanus 

goździk siny 

20 

wąskie, sine

różowe VI 

przeciętna

świeża- 

sucha 

9 kwiaty 

Dryas octopetala 

dębik 
ośmiopłatkowy 

10 zimozielone 

"dębowate" 

białe V-VI 

żyzna sucha-

świeża 

12 kwiaty, 

owoce 

Euphorbia epithymoides 

wilczomlecz pstry 

30 

wąskie podsadki 

żółto-

pomarańczo

we 

IV-V przeciętna

świeża 8 

kwiaty 

Festuca ovina 

kostrzewa owcza 

20 

niebiesko-

zielone 

b.z. - 

przeciętna

sucha 12 

pokrój 

Geranium platypetalum  

bodziszek 
wielkopłatkowy 

40-70

sezonowe niebiesko-

fioletowe 

V-VI przeciętna

świeża 9 

kwiaty 

Geranium sanguineum 

bodziszek 
czerwony 

20 sezonowe 

karminowo-

czerwone 

VI-VII przeciętna

świeża -

sucha 

12 kwiaty 

Iberis sempervirens 

ubiorek 
wieczniezielony 

20-30 zimozielone

białe IV-VI 

żyzna-

próchnicz

na 

świeża 12 

kwiaty 

Lavandula angustifolia 

lawenda 
wąskolistna 

40 sezonowe 

srebrzyste 

niebiesko-

fioletowe 

VII-VIII przeciętna

sucha 10 

kwiaty 

Nepeta 

x fassenii 

kocimiętka 
Fassena 

30 sezonowe 

szarozielone

niebiesko-

fioletowe 

VI-IX 

żyzna-

próchnicz

na 

sucha 12 

kwiaty 

 

13

Phlox subulata 

płomyk szydlasty 

15 

sez. 

zależnie od 

odmiany 

V-VI 

żyzna 

świeża 16 

kwiaty 

Polygonum affine 

rdest pokrewny 

20 

sezonowe 

różowe VII-IX 

przeciętna

świeża 12 

liście, 

kwiaty 

Potentilla alba 

pięciornik biały 20 

pięciolistkowe

białe V 

przeciętna

świeża- 

wilgotna 

12 kwiaty 

Potentilla reptans 

pięciornik 
rozłogowy 

20 

pięciolistkowe

żółte VII-VIII 

przeciętna

świeża 16 

kwiaty 

Salvia nemorosa 

szałwia omszona 

30 

eliptyczno- 

podłużne 

fioletowe VI-VII 

przeciętna

świeża-

sucha 

9 kwiaty 

Sedum spurium  
 

'Album Superbum' 

rozchodnik 
kaukaski odm. 

15 sezonowe  białe VII-VIII 

przeciętna

sucha 12 

liście, 

kwiaty 

Teuricum chamaedrys 

ożanka właściwa 10-40

sezonowe 

szarozielone

purpurowo-

różowe 

VII-IX 

żyzna sucha 12 

liście, 

kwiaty 

Thymus serphyllum 

nacierzanka 
piaskowa 

5 drobne różowe VII-IX 

przeciętna

sucha 18 

kwiaty 

1

/ Gleba: 

Żyzna- bogata w składniki pokarmowe o dobrej strukturze. 
Próchniczna- z dużą zawartością próchnicy. 
Przeciętna- przepuszczalna, piaszczysto gliniasta o niewielkiej ilości próchnicy i poziomie składników pokarmowych wymaganych przez większość roślin ogrodniczych. 
Słaba- uboga w składniki pokarmowe o złej strukturze (bardzo lekka lub zdegradowana). 
 

2

/ Wilgotność: 

Sucha- okresowy brak wilgoci, słaba sorbcyjność, częste przesuszenie strefy korzeniowej. 
Świeża- optymalna zawartość wilgoci, dobra sorbcyjność, woda gruntowa poza zasięgiem systemu korzeniowego. 
Wilgotna- duża zawartość wilgoci oraz sorbcyjność, woda gruntowa przynajmniej okresowo w zasięgu systemu korzeniowego.

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

 

14

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

B. Półcień, luźne zadrzewienia 

 

 

 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

Krzewy liściaste 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

GATUNEK, ODMIANA 

Nazwa polska 

Wyso- 

kość 

Ulistnienie Kolor 

kwiatów  Pora 

kwitnienia

Gleba 

1

/ Wilgotność 

2

/ Gęstość 

szt/m

2

 

Walory 

ozdobne 

Euonymus fortunei 

'Emerald 

Gaiety' 

trzmielina 
Fornune'a odm. 

30 zimozielone 

biało- ziel. 

b.z. - 

przeciętna

– 

próchniczn

a 

świeża-

wilgotna 

8 białopstre 

zimozielone 

liście 

E. f.

 'Gracilis' 

odm. 

30 

zimozielone 

biało- ziel. 

b.z. - 

przeciętna

– 

próchniczn

a 

świeża-

wilgotna 

8 białopstre 

zimozielone 

liście 

Pyracantha coccinea 

'Red 

Cushion' 

ognik szkarłatny 
odm. 

60 zimozielone, 

drobne 

białe V 

przeciętna- 

próchniczn

a 

świeża 4 

kwiaty, 

liście, 

owoce 

Rubus crataegifolius

 

'Prelude' 

jerzyna głogolistna 
odm. 

60 sezonowe  białe VI-VII 

przeciętna

świeża 3 

przebarwie

nie 

jesienne 

 

15

Stephanandra incisa  
'Crispa' 

tawulec pogięty 
odm. 

50 sezonowe  białe VI-VII 

przeciętna

świeża 3 

pokrój 

Symphoricarpos 

x chenaultii 

'Hancock' 

śnieguliczka 
Chenault’a  odm. 

(50)9

0 

sezonowe różowe VI-VII 

przeciętna

świeża 2 

pokrój, 

liście długo 

zielone 

 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Krzewy iglaste 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Juniperus communis

 

'Hornibrookii' 

jałowiec pospolity 
odm. 

30 zielone 

igły b.z. 

- 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

3 pokrój 

J. c.

 'Repanda' 

odm. 

50 

zielone igły b.z. 

- 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

2 pokrój 

Juniperus sabina

  

'Tamariscifolia' 

odm.   

50 

drobne 

zielone igły 

b.z. - 

przeciętna

- słaba 

świeża- 

sucha 

2 pokrój 

Taxus baccata

 'Repandens'  cis pospolity 

odm. 

50 igły b.z. - 

przeciętna

- żyzna 

świeża- 

wilgotna 

2 pokrój 

 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Byliny 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ajuga reptans

 

'Atropurpurea' 

dąbrówka 
rozłogowa odm.  

10 zielono-

purpurowe 

niebieskie V-VII 

przeciętna

-żyzna 

świeża-

wilgotna 

12 ulistnienie, 

kwiaty 

Alchemilla mollis 

przywrotnik 
ostroklapowy 

30 okrągławe 

płytko 

klapowane 

żółtozielone VI-VIII przeciętna

świeża 6 

kwiaty 

Anemone nemorosa 

zawilec gajowy 

15 

3-5 listkowe

białe IV 

przeciętna

świeża 12 

roślina 

efemeroidal

na kwiaty 

 

16

Bergenia cordifolia 

bergenia 
sercowata 

40 skórzaste, 

okazałe, 

zimozielone

różowe, 

czerwone, 

białe 

IV-V 

żyzna 

świeża 7 ulistnienie 

Brunnera macrophylla 

brunera 
wielkolistna 

30 ciemnozielon

e 

ciemno-

niebieskie 

IV-V przeciętna

- żyzna 

świeża 5 

kwiaty 

Caltha palustris 

knieć błotna 30 

sercowate 

żółte IV-V 

przeciętna

wilgotna 9 

kwiaty 

Cardamine trifolia 

rzeżucha 
trójlistkowa 

20 ciemno-

zielone 

białoróżowe IV-V  żyzna wilgotna 16  ulistnienie 

Carex digitata 

turzyca palczasta

20 

ciemno-

zielone 

b.z. - 

żyzna-

próchnicz

na 

świeża 7 

pokrój, 

ulistnienie 

Carex plantaginea 

turzyca 
babkowata 

40 zielone  b.z. 

-  żyzna-

próchnicz

na 

świeża 7 

pokrój, 

ulistnienie 

Cruciata laevipes 

przytulia 
krzyżowa 

40 częściowo 

zimozielone, 

eliptyczne 

żółte V-VI 

przeciętna

świeża 7 

pokrój, 

ulistnienie 

Epimedium grandiflorum 

epimedium 
wielkokwiatowe 

20-30 złożone różowe V-VI 

przeciętna

świeża-

wilgotna 

12 ulistnienie 

Epimedium perralderianum

 

'Frohnleiten' 

epimedium  
Perralderian’a 
odm. 

25 sezonowe, 

złożone 

brązowożółte IV-V  żyzna-

próchnicz

na 

świeża-

wilgotna 

12 ulistnienie 

Epimedium 

x versicolor 

epimedium pstre 

35 

sezonowe, 

złożone 

żółte IV-V 

żyzna-

próchnicz

na 

świeża-

wilgotna 

10 ulistnienie 

Geranium macrorrhizum

 

'Spessart' 

bodziszek 
korzeniasty odm.

40 zimozielone 

jasnoróżowe VI-VII przeciętna

świeża 9 ulistnienie, 

kwiaty 

Geranium platypetalum 

bodziszek 
wielkopłatkowy 

40-70 wcinane, 

okazałe 

niebieskie 

okazałe 

VI  

przeciętna

świeża 9 ulistnienie, 

kwiaty 

Glechoma hederacea 

bluszczyk 
kurdybanek 

10-35 okrągławe, 

karbowane 

niebiesko- 

fioletowe 

IV-V 

żyzna-

próchnicz

na 

świeża 12 ulistnienie 

Hosta plantaginea 

funkia babkowata

60 

jasnozielone

białe VII-VIII 

żyzna 

świeża 5 ulistnienie, 

kwiaty 

 

17

Hosta sieboldiana 

'Elegans'  funkia sina odm. 

50 

okazałe, sine

fioletowo-

białawe 

VI-VIII 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 7 ulistnienie, 

kwiaty 

Lamium maculatum 

jasnota plamista 

20-60 

jajowato-

trójkątne, 

zaostrzone 

czerwonawe V-VII  Żyzna-

próchnicz

na 

świeża 12 ulistnienie 

Lysimachia numularia 

tojeść rozesłana 5  zielone 

żółte V-VII 

żyzna 

świeża 16 ulistnienie 

Metteuccia struthiopteris 

pióropusznik 
strusi 

80 pierzaste 

okazałe 

- - 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 5 ulistnienie 

Omphalodes verna 

ułudka wiosenna 

20 

sezonowe 

niebieskie 

IV-V 

żyzna-

próchnicz

na 

świeża 9 

kwiaty 

Prunella grandiflora 

głowienka 
wielkokwiatowa 

15 zielone  lilowy VII-IX 

żyzna 

świeża 12 

kwiaty 

Pulmonaria angustifolia 

miodunka 
wąskolistna 

20 zielone niebieskie 

IV-V 

żyzna-

próchnicz

na 

świeża 12 

kwiaty 

Stachys grandiflora 
‘Superba' 

czyściec 
wielkokwiatowy 
odm. 

40 zielone 

purpurowo-

różowe 

VII-VIII przeciętna

świeża 9 ulistnienie, 

kwiaty 

Symphytum grandiflorum 

żywokost 
wielkokwiatowy 

25 lancetowate, 

zielone 

kremowe IV-V 

przeciętna

świeża 7 ulistnienie, 

kwiaty 

Waldsteinia geoides 

pragnia 
kuklikowata 

25 3-5 

klapowe, 

okrągławe 

żółte IV-V 

żyzna 

świeża 16 ulistnienie, 

kwiaty 

Waldsteinia ternata 

pragnia 
syberyjska 

15 zimozielone

żółte IV-V 

żyzna 

świeża 16 ulistnienie, 

kwiaty 

1

/ Gleba: 

Żyzna- bogata w składniki pokarmowe o dobrej strukturze. 
Próchniczna- z dużą zawartością próchnicy. 
Przeciętna- przepuszczalna, piaszczysto gliniasta o niewielkiej ilości próchnicy i poziomie składników pokarmowych wymaganych przez większość roślin ogrodniczych. 
Słaba- uboga w składniki pokarmowe o złej strukturze (bardzo lekka lub zdegradowana). 
 

2

/ Wilgotność: 

Sucha- okresowy brak wilgoci, słaba sorbcyjność, częste przesuszenie strefy korzeniowej. 

 

18

Świeża- optymalna zawartość wilgoci, dobra sorbcyjność, woda gruntowa poza zasięgiem systemu korzeniowego. 
Wilgotna- duża zawartość wilgoci oraz sorbcyjność, woda gruntowa przynajmniej okresowo w zasięgu systemu korzeniowego.

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

C. Miejsca silnie ocienione 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
Krzewy liściaste 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
GATUNEK, ODMIANA 

Nazwa polska 

Wyso- 

kość 

Ulistnienie Kolor 

kwiatów  Pora 

kwitnienia

Gleba 

1

/ Wilgotność 

2

/ Gęstość 

szt/m

2

 

Walory 

ozdobne 

Euonymus fortunei  var. 
radicans 

trzmielina 
Fortune'a odm. 
położona 

30 zimozielone

b.z. 

-  przeciętna

świeża 8 

zimozielone 

ulistnienie 

E.f.

 'Minimus' 

odm. 

10 

zimozielone

b.z. 

- 

przeciętna

świeża 10 

zimozielone 

ulistnienie 

Hedera helix 

bluszcz pospolity 

20 

zimozielone żółto-zielone IX-X  żyzna 

świeża 4 

zimozielone 

ulistnienie 

Pachysandra terminalis 

runianka japońska

25 zimozielone

białe IV-V 

żyzna 

świeża 12 

zimozielone 

ulistnienie 

P.t.

 'Green Carpet' 

odm. 

15 

zimozielone

białe IV-V 

żyzna 

świeża 14 

zimozielone 

ulistnienie 

 

19

Vinca minor 

barwinek pospolity

10 

zimozielone

niebieskie 

IV-V 

żyzna- 

próchnicz

na 

świeża 12 

zimozielone 

ulistnienie, 

kwiaty 

Vinca major 

barwinek większy 25 zimozielone

niebieskie  IV-V  żyzna- 

próchnicz

na 

świeża 9 

zimozielone 

ulistnienie, 

kwiaty 

 
 
 
Byliny 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anemone nemorosa 

zawilec gajowy 

20 

3-5 listkowe

białe IV 

przeciętna

świeża 12 

roślina 

efemeroidal

na  kwiaty 

Asarum europaeum 

kopytnik pospolity 

15 

zimozielone

brunatne 

IV-V 

żyzna- 

próchnicz

na 

świeża 14 ulistnienie 

Brunnera macrophylla 

brunera 
wielkolistna 

30 ciemno-

zielone 

ciemno-

niebieskie 

IV-V przeciętna

- żyzna 

świeża 5 

kwiaty, 

ulistnienie 

Carex morrowii

 ‘Variegata' 

turzyca Morrow’a 
odm. 

30 zielono-

żółte 

b.z. - 

żyzna- 

próchnicz

na 

świeża 7 

pokrój, 

ulistnienie 

Convalaria majalis 

konwalia majowa 

20 

l

ancetowate

białe V 

żyzna 

świeża-

wilgotna 

9 kwiaty, 

ulistnienie 

Corydalis cava 

kokorycz pusta 

20 

wcinane 

purpurowo-

lilowe, 

żółtawe 

IV 

żyzna wilgotna 12 

roślina 

efemeroidal

na 

ulistnienie 

Dryopteris filix-mas 

narecznica 
samcza 

80 pierzaste 

okazałe 

- - 

żyzna- 

próchnicz

na 

wilgotna  

pokrój, 

ulistnienie 

Galium odoratum 

marzanka wonna 

30 

drobne w 

okółkach 

białe V-VI 

żyzna- 

próchnicz

na 

wilgotna 16 

kwiaty, 

ulistnienie 

 

20

Hosta lancifolia 

funkia 
lancetolistna 

25 zielone fioletowe 

VII-VIII 

żyzna 

świeża 7 

kwiaty, 

ulistnienie 

Hosta plantaginea 

funkia babkowata 

60 

jasnozielone 

sezonowe 

białe VII-VIII 

żyzna 

świeża 5 

kwiaty, 

ulistnienie 

Hosta sieboldiana

 'Elegans'  funkia sina odm.  

50 

okazałe, 

sine 

fioletowo-

białawe 

VI-VIII 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 7 

kwiaty, 

ulistnienie 

Lamiastrum galeobdolon

 

'Florentinum' 

gajowiec żółty 
odm.  

20 białopstre 

żółte V-VI 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 7  białopstre 

liście, 

kwiaty 

Luzula sylvatica 

kosmatka 
olbrzymia 

40-60 

częściowo 

zimozielone, 

okazałe 

niepozorne V  żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 7 ulistnienie 

Majanthemum bifolium 

konwalijka 
dwulistna 

15 sercowato-

jajowate 

białe V 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 16 ulistnienie 

Matteuccia struthiopteris 

pióropusznik strusi 50-120

pierzaste 

okazałe 

- - 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 5 ulistnienie 

Mercurialis perennis 

szczyr trwały 20-30 

eliptyczne, 

zaostrzone

niepozorne IV-V  żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 12 ulistnienie 

Polygonatum odoratum 

kokoryczka wonna 20-60  eliptyczno-

jajowate 

białe V-VI 

żyzna-

próchnicz

na 

wilgotna 9 ulistnienie 

Tiarella cordifolia 

tiarella sercolistna

20 

sezonowe 

białe IV-V 

żyzna 

świeża 16 ulistnienie 

 

1

/ Gleba 

2

/ Wilgotność: Oznaczenia jak poprzednio