Poradnik gospodarki odpadami ca³oœæ

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Spis Treści.

Podstawy prawne oraz zakres regulacji dotyczących odpadów.

Obowiązki przedsiębiorców wynikające z ustawy o odpadach.

2.1 Zakres regulacji ustawowych

2.2 Podstawowe rodzaje odpadów

2.2.1 Odpady komunalne

2.2.2 Odpady inne niŜ niebezpieczne

2.2.3 Odpady niebezpieczne

2.3 Wytwarzanie odpadów-wymagania związane z uzyskaniem decyzji

Administracyjnych

2.4 Gospodarowanie odpadami-zezwolenia

2.5 Zwolnienia w zakresie zagospodarowania odpadów

2.6 Ewidencja i sprawozdawczość w gospodarce odpadami

2.7 Zwolnienia w zakresie ewidencji odpadów

Zakres obowiązków wynikających z ustawy o obowiązkach

przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami
oraz o opłacie depozytowej i opłacie produktowej.

3.1 Przedsiębiorcy objęci obowiązkami

3.2 Podstawowe obowiązki przedsiębiorców wynikające z ustawy

3.3 Odzysk i recyklingu

3.4 Poziomy odzysku i recyklingu oraz stawki opłat

3.5 Sposoby realizacji obowiązków

3.6 Obowiązki sprawozdawcze

3.7 Opłata produktowa

3.8 Kontrola realizacji obowiązków

3.9 Związek z innymi ustawami

Obowiązki wynikające z ustawy o opakowaniach i odpadach

opakowaniowych.

4.1

Zakres regulacji ustawowych

4.2

Przedsiębiorcy objęci obowiązkami

4.3

Podstawowe definicje dotyczące opakowań

4.4

Wymagania wobec opakowań

4.5

Deklaracja zgodności z normami zharmonizowanymi

4.6

Znakowanie opakowań

4.7

Obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze

4.8

Postępowanie z opakowaniami środków niebezpiecznych

4.9

Zasady ustalania opakowań objętych systemem kaucji.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Załączniki.

Podstawy prawne oraz zakres regulacji dotyczących odpadów.

Polskie przepisy w zakresie gospodarowania odpadami w pełni odpowiadają wymaganiom Unii
Europejskiej, która zawarła je w kilkudziesięciu aktach prawnych róŜnej rangi wydanych w
formie dyrektyw, rozporządzeń, decyzji, zaleceń i rezolucji.

Regulacje Unii Europejskiej w zakresie gospodarki odpadami zawierają postanowienia ogólne
ustalające:

•

zakres podstawowych pojęć,

•

podstawowe instrumenty prawne w formie planów, pozwoleń i zezwoleń,

•

obowiązki związane z gospodarowaniem odpadami w zakresie spalania i składowania,

obowiązki w zakresie gospodarowania określonymi rodzajami odpadów np. odpadami

•

niebezpiecznymi, azbestem, olejami.

W  prawie  UE  podstawę  w  zakresie  gospodarki  odpadami  stanowią  postanowienia  aktów
prawnych,  które  zestawiono  w  załączniku  1.  Warto  takŜe  pamiętać,  Ŝe  od  1  maja  2004  przy
interpretacji polskich przepisów moŜe być powoływane  orzecznictwo Europejskiego Trybunału
Sprawiedliwości w Luksemburgu.

Przystąpienie  Polski  z  dniem  1  maja  2004    do  Unii  Europejskiej  nie  powoduje  rewolucyjnych
zmian w dotychczasowych przepisach dotyczących gospodarki odpadami, gdyŜ jak wspomniano
na  wstępie,  praktycznie  wszystkie  wytyczne  i  zalecenia  zawarte  w  dyrektywach,
rozporządzeniach  i  innych  aktach  prawnych  UE  z  tej  dziedziny,  znalazły  się  juŜ  w
znowelizowanym  w  2001  roku  polskim  prawodawstwie,  które  szerzej  zostanie  omówione  w
dalszej części opracowania.

W ustawodawstwie polskim zagadnienia dotyczące odpadów zawierają następujące akty prawne:

•

ustawa o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. opublikowana w Dz. U. z 2001 r. Nr 62,

poz. 628 i od tego czasu zmieniana 7- krotnie. W polskim systemie prawnym jest podstawową
ustawą dotyczącą odpadów. Reguluje całościowo zagadnienia związane z gospodarką odpadami
w zakresie: ich wytwarzania, odzysku, unieszkodliwiania, zbierania i transportu. Ustawę
uzupełniają 32 obowiązujące rozporządzenia wykonawcze.

•

Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2001 roku nr 62, poz. 627) reguluje tylko niektóre

zagadnienia  dotyczące  odpadów,  m.  in.  określa  wymagania  ogólne  dotyczące  pozwoleń  na
wytwarzanie odpadów  (art. 184), oraz reguluje zagadnienia związane z opłatami za korzystanie
ze środowiska, w tym takŜe za składowanie odpadów. We wszystkich sprawach szczegółowych
odsyła do ustawy o odpadach.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

•

ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz

o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. z 2001 roku nr 63 poz. 639). Zmieniana 5-
krotnie, uzupełniona 9 obowiązującymi rozporządzeniami wykonawczymi.

•

ustawa o opakowaniach o odpadach opakowaniowych (Dz. U. z 2001 roku nr 63 poz. 638).

Zmieniana 3-krotnie i uzupełniona 8 obowiązującymi rozporządzeniami wykonawczymi,

•

gospodarka odpadami komunalnymi uregulowana jest przepisami ustawy o utrzymaniu

porządku i czystości w gminach (Dz. U. z 1996 r. Nr 132, poz. 622 z późn. zm.).

•

ponadto szereg istotnych przepisów wprowadzających ustawę o odpadach oraz Prawo ochrony

rodowiska, a takŜe regulacje dotyczące okresu przejściowego oraz terminy ich obowiązywania,

zawiera tzw. ustawa wprowadzająca (Dz. U. Nr 100 z 2001, poz. 1085 z późn. zm.). Od dnia 30
czerwca 2004 r., zgodnie z art. 35 tej ustawy, tracą waŜność obowiązujące jeszcze decyzje w
zakresie gospodarki odpadami wydane na podstawie ustawy o odpadach z 1997 roku.

•

międzynarodowy obrót odpadami od wejścia polski do UE, regulowany jest ustawą z dnia 30

lipca 2004 r. o międzynarodowym obrocie odpadami (Dz. U. 191 poz. 1956 ), która określa ramy
instytucjonalne i organizacyjne do wykonywania zadań z zakresu międzynarodowego obrotu
odpadami wynikających z rozporządzeń UE.

NajwaŜniejsze obowiązki przedsiębiorców wynikające z powyŜszych przepisów zostaną szerzej
omówione w dalszej części opracowania.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

2. Obowiązki przedsiębiorców wynikające z ustawy o odpadach.

2.1 Zakres regulacji ustawowych.

Ustawa  z  27  kwietnia  2001  roku  o  odpadach  (Dz.  U.  nr  62,  poz.  628  z  późn.  zm.),  reguluje  w
zasadzie  wszystkie  podstawowe  sfery  działalność  w  zakresie  gospodarki  odpadami  a
mianowicie:

•

wytwarzanie odpadów i ich klasyfikację,

•

zagospodarowanie

odpadów

rozumiane

jako

odzysk,

unieszkodliwianie,

zbiórkę

i transport,

oraz określa:

•

wymagania szczegółowe dotyczące niektórych odpadów oraz sposobów postępowania z nimi,

•

zasady ewidencji i sprawozdawczości,

•

zasady tworzenia planów gospodarki odpadami.

Zasady ogólne postępowania z odpadami określone zostały w art. 5. Nakazują one:

•

zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ich ilość,

•

jeśli odpad powstał, naleŜy zapewnić odzysk zgodny z zasadami ochrony środowiska,

•

jeśli nie udało się dokonać odzysku naleŜy odpad unieszkodliwić zgodnie z zasadami ochrony

rodowiska.

Zasady te znajdują swoje odzwierciedlenie w dalszych zapisach ustawy i dotyczą
przedsiębiorców :

•

wytwórców odpadów,

•

posiadaczy odpadów.

KaŜdy  wytwórca  odpadu  jest  jego  posiadaczem,  ale  nie  kaŜdy  posiadacz  jest  jego  wytwórcą.
Posiadaczem odpadu jest zawsze ten, kto faktycznie nim włada (art.3 ust. 3 pkt. 13). Przekazując
odpady  innemu  posiadaczowi,  odpowiedzialność  za  prawidłowe  postępowanie  z  nimi  przenosi
się  na  następnego  posiadacza  (art.  25  ust.3),  pod  warunkiem,  Ŝe  posiada  on  odpowiednie
zezwolenie wynikające z ustawy (art. 25 ust.2).

2.2 Podstawowe rodzaje odpadów.

Dla ustalenia zakresu obowiązków najistotniejszy jest podział na odpady:

•

komunalne,

•

niebezpieczne,

•

inne niŜ niebezpieczne.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Ten podział decyduje o formie decyzji administracyjnej sankcjonującej wytwarzanie odpadów.
Ponadto w ustawie zawarto szczegółowe regulacje dotyczące niektórych rodzajów odpadów
klasyfikowanych jako niebezpieczne lub inne niŜ niebezpieczne. NaleŜą do nich:

•

odpady PCB (art. 38),

•

oleje odpadowe (art. 39),

•

odpady z produkcji dwutlenku tytanu (art. 40),

•

odpady baterii i akumulatorów (art. 41),

•

odpady medyczne i weterynaryjne (art. 42),

•

komunalne osady ściekowe (art. 43).

2.2.1 Odpady komunalne.

Wytwarzanie  odpadów  komunalnych,  związanych  z  normalnym  bytowaniem,  nie  jest
regulowane ustawą o odpadach a tym samym nie jest w zasadzie reglamentowane i ograniczane
administracyjnie.

Mówiąc o odpadach komunalnych – rozumie się przez to odpady powstające w gospodarstwach
domowych,  a  takŜe  odpady  (z  wyłączeniem  odpadów  niebezpiecznych)  pochodzące  od  innych
wytwórców, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających
w  gospodarstwach  domowych.  Tak  więc  o  zaliczeniu  do  odpadów  komunalnych  decyduje
charakter  i  skład,  typowy  dla  odpadów  powstających  w  związku  z  „normalnym”  bytowaniem.
Nie  jest  istotny  fakt  czy  odpady  takie  powstają  w  domu  czy  przedsiębiorstwie.  Wyjątkiem  są
odpady  niebezpieczne,  które  jeśli  powstają  w  gospodarstwie  domowym  to  są  traktowane  jako
komunalne.  Natomiast  takie  same  odpady  niebezpieczne  powstające  w  przedsiębiorstwach,
muszą  być  zbierane  selektywnie  i  traktowane  tak  jak  pozostałe  odpady  pochodzenia
przemysłowego. Odpady komunalne, zgodnie z katalogiem odpadów, klasyfikowane są w grupie
20.

Zasady  postępowania  z  odpadami  komunalnymi  zasadniczo  regulują  zapisy  ustawy  z  13
września  1996  roku  o  utrzymaniu  porządku  i  czystości  w  gminach  (Dz.  U.  nr  132    poz.  622  z
późn. zm.).

Za  odpady  komunalne  wytwarzanie  na  terenie  danej  nieruchomości  odpowiedzialny  jest  jej
właściciel,  który  ma  obowiązek  zbierania  powstałych  odpadów  zgodnie  z  wymaganiami
określonymi  w  uchwale  rady  gminy  (art.  5  ust.  1  pkt.  3  ustawy  o  utrzymaniu  czystości)  i
pozbywanie  się  ich  zgodnie  z  przepisami  tej  ustawy  oraz  przepisami  odrębnymi,  w  tym
przypadku w szczególności dotyczy to ustawy o odpadach.

Właściciele  nieruchomości  muszą  udokumentować  wykonanie  powyŜszego  obowiązku  przez
okazanie odpowiedniej umowy i dowodów płacenia za takie usługi. Umowa musi być zawarta z
przedsiębiorstwem posiadającym zezwolenie na odbieranie odpadów komunalnych.

Są  to  zasadniczo  jedyne  obowiązki  właściciela  nieruchomości  w  zakresie  zagospodarowania
odpadów  komunalnych,  gdyŜ  zgodnie  z  art.  17  ust.  5  ustawy  o  odpadach,  do  odpadów
komunalnych nie stosuje się przepisów zawartych w tym samym artykule 17 i nakładających na
wytwórcę  odpadów  obowiązek  uzyskania  pozwolenia,  decyzji  zatwierdzającej  program  lub
złoŜenia informacji.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Nie  musi  takŜe  prowadzić  ewidencji  wytworzonych  odpadów  komunalnych,  gdyŜ  w  tym
przypadku  ewidencję  prowadzą  podmioty  odbierające  te  odpady  i  posiadające  odpowiednie
zezwolenia wydane zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt. 1 ustawy o utrzymaniu czystości.
Ewidencję  odpadów  komunalnych  zgodnie  z  art.  36  ust.  2  ustawy  o  odpadach  prowadzą
podmioty, o których mowa w art. 7 ustawy o utrzymaniu czystości.

2.2.2 Odpady inne niŜ niebezpieczne.

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o odpadach, odpadem jest kaŜda substancja lub przedmiot
naleŜący do jednej z kategorii określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz:

•

pozbywa się,

•

zmierza się pozbyć lub

•

do pozbycia się jest zobowiązany.

Tak  więc  o  zaliczeniu  substancji  lub  przedmiotu  do  odpadów  decyduje  wola  posiadacza  lub
nakaz prawny.

NaleŜy  więc  przyjąć,  Ŝe  dowolny  przedmiot  lub  substancja  moŜe  stać  się  odpadem,  jeśli  taka
będzie wola posiadacza. JednakŜe są kategorie substancji i przedmiotów, które odpadem stają się
z  mocy  przepisów  i  wówczas  ich  posiadacz  zobowiązany  jest  do  odpowiedniego  z  nimi
postępowania, nawet jeśli jest to wbrew jego woli.

Rozstrzygnięcie  problemu  czy  coś  jest  odpadem  czy  nie,  moŜe  mieć  decydujące  znaczenie
określające  warunki  i  sposoby  działania  przedsiębiorstwa,  gdyŜ  wszelkie  postępowanie  z
odpadami jest ściśle reglamentowane.

Tak więc, jeśli przepis nie wymaga zakwalifikowania przedmiotów lub substancji do odpadów,
to nie naleŜy tego robić. MoŜna wtedy postępować z nimi zasadniczo bez ograniczeń, tak jak z
typowymi  surowcami  czy  materiałami.  W  przeciwnym  wypadku  praktycznie  kaŜde  działanie
związane  z  zagospodarowaniem  będzie  wymagało  uzyskania  zezwolenia.  Przede  wszystkim
przekazywanie  odpadu  innym  podmiotom  moŜliwe  jest  tylko  wówczas,  gdy  posiadają  one
stosowne  zezwolenia  w  zakresie  gospodarki  odpadami  (art.  25  ustawy  o  odpadach).  Nie  wolno
takŜe  przetwarzać  własnych  odpadów  (jeśli  zostały  juŜ  wykazane)  bez  zezwolenia.  Nawet
przewoŜenie własnych odpadów, za wyjątkiem sytuacji określonych przepisami ustawy, wymaga
zezwolenia.

Podstawowym kryterium zaliczenia do którejś z kategorii odpadów wymienionych w załączniku
1 do ustawy o odpadach, jest najczęściej:

•

niespełnianie wymagań jakościowych,

•

niespełnianie naleŜycie dotychczasowej funkcji,

•

zniszczenie lub zanieczyszczenie.

MoŜna przyjąć, Ŝe odpad przetworzony na wyrób przeznaczony do określonego wykorzystania,
spełniający wymagania odpowiednich norm oraz oczekiwania odbiorcy, nie jest juŜ odpadem, a
jego produkcja jest recyklingiem w rozumieniu ustawy o odpadach.
W  tej  sytuacji,  podstawowym  warunkiem  uznania  przedmiotu  lub  substancji  za
pełnowartościowy  produkt  jest  spełnianie  wymagań  norm  jakościowych.  Najlepiej  jeśli  są  to
normy powszechnie stosowane np. normy PN (Polska Norma) lub EN (Europejska Norma).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

2.2.3 Odpady niebezpieczne.

Ze  względu  na  zasadnicze  róŜnice  w  procedurach  postępowania  z  odpadami  niebezpiecznymi
oraz  innymi  niŜ  niebezpieczne,  podział  na  te  dwie  podstawowe  grupy  odpadów  jest  niezwykle
istotnym elementem całego systemu gospodarowania odpadami.
Według ustawy o odpadach, odpady niebezpieczne są to odpady:

•

naleŜące do kategorii lub rodzajów odpadów określonych na liście A załącznika nr 2 do

ustawy oraz posiadające co najmniej jedną z właściwości wymienionych w załączniku nr 4 do
ustawy lub

•

naleŜące do kategorii lub rodzajów odpadów określonych na liście B załącznika nr 2 do

ustawy  i  zawierające  którykolwiek  ze  składników  wymienionych  w  załączniku  nr  3  do  ustawy
oraz posiadające co najmniej jedną z właściwości wymienionych w załączniku nr 4 do ustawy.

O  zaliczeniu  danego  odpadu  do  niebezpiecznych  decyduje  spełnienie  ściśle  określonych
kryteriów.  W  praktyce  określenia,  do  której  grupy  naleŜy  zaliczyć  odpad,  dokonuje  się  na
podstawie  katalogu  odpadów  z  wyodrębnioną  listą  odpadów  niebezpiecznych  (Dz.  U.  z  2001
roku nr 112, poz. 1206). Odpady niebezpieczne są wyodrębnione poprzez oznaczenie za pomocą
wskaźnika „* ” przy symbolu kodu odpadu.

Zaliczenie  odpadu  do  kategorii  niebezpiecznych  na  podstawie  katalogu  ma  jedynie  charakter
pomocniczy,

umoŜliwiający

klasyfikację

odpadów

bez

konieczności

wykonywania

specjalistycznych i często kosztownych badań.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach w określonych przypadkach, jeśli odpad
zaklasyfikowany na podstawie katalogu jest ujęty na liście odpadów niebezpiecznych, pojawiają
się dwie moŜliwości postępowania:

•

akceptacja zaklasyfikowania odpadu jako niebezpiecznego i dalsze postępowanie

odpowiednie dla tej grupy odpadów,

•

negacja zaklasyfikowania wg katalogu i rozpoczęcie procedury mającej wykazać, Ŝe odpad

nie musi być traktowany jako niebezpieczny.
Procedura taka została określona w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie warunków,
w których uznaje się, Ŝe odpady są niebezpieczne (Dz. U. z 2004 roku nr 128 poz. 1347). Aby
badania były miarodajne muszą być wykonywane przez laboratoria akredytowane.

2.3 Wytwarzanie odpadów-wymagania związane z uzyskaniem decyzji
administracyjnych.

Aby ustalić zakres obowiązków, naleŜy jednoznacznie zdefiniować wytwórcę odpadów.
Wytwórcą odpadów, zgodnie z definicją zawartą w art.3 ust.3 pkt 22 ustawy o odpadach, jest:

•

kaŜdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów,

•

kaŜdy, kto przeprowadza wstępne przetwarzanie, mieszanie lub inne działanie

powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Ponadto  wytwórcą  odpadów  powstających  w  wyniku  świadczenia  usług  w  zakresie  budowy,
rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji
i  napraw  jest  podmiot,  który  świadczy  usługę,  chyba  Ŝe  umowa  o  świadczenie  usługi  stanowi
inaczej. Ten ostatni zapis jest szczególnie istotny, gdyŜ umoŜliwia ograniczenie ilości odpadów
wytwarzanych i wykazywanych w przedsiębiorstwie, gdy wytwarzającym jest podmiot, któremu
zlecono wykonanie prac, w wyniku których powstają odpady.

Prowadzenie działalności powodującej powstawanie odpadów jest reglamentowane i wymaga
uzyskania właściwej akceptacji administracyjnej w jednej z poniŜszych form:

•

pozwolenia na wytwarzanie odpadów,

•

decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami

•

informacji o wytwarzanych odpadach.

Rodzaj i zakres decyzji zaleŜy od ilości i rodzaju wytwarzanych odpadów (odpad niebezpieczny
czy inny niŜ niebezpieczny) oraz od tego czy powstają w związku z eksploatacją instalacji czy
nie. W sposób syntetyczny ilustruje to tabela 1.

Tabela 1

Rodzaj

decyzji

lub

informacji

Ilości odpadów niebezpiecznych wytwarzanych
w ciągu roku [Mg]

Pozwolenie

wytwarzanie odpadów

powyŜej 1 *

Decyzja

zatwierdzająca

program

gospodarki

odpadami niebezpiecznymi

powyŜej 0,1

Informacja

wytwarzanych odpadach i
sposobach
gospodarowania nimi

do 0,1

Ilości

odpadów

innych

niŜ

niebezpieczne

wytwarzanych w ciągu roku [Mg]

Pozwolenie

wytwarzanie odpadów

powyŜej 5 tys.*

Informacja

wytwarzanych odpadach
i

sposobach

gospodarowania nimi

powyŜej 5

Nie występuje obowiązek
uzyskania

decyzji

składania informacji

poniŜej 5

* jeśli odpady powstają w wyniku eksploatacji instalacji

Brak  decyzji  administracyjnej  dotyczącej  wytwarzania  odpadów  nie  uniemoŜliwia  prowadzenia
określonej  działalności  w  ogóle,  zmusza  jednakŜe  do  prowadzenia  jej  w  sposób  praktycznie
bezodpadowy.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

2.4 Gospodarowanie odpadami – zezwolenia.

Prowadzenie  kaŜdej  działalności  w  zakresie  gospodarowania  wymaga  zezwolenia.  Jest  to
nakaz  kategoryczny  i  bezwzględny.  Bez  zezwolenia,  za  wyjątkiem  sytuacji  określonych
przepisami, prowadzenie wymienionych wyŜej działań jest zabronione.
Postępowanie  prowadzące  do  uzyskania  odpowiedniego  zezwolenia  zostało  określone  w
ustawie:

•

dla zbierania i transportu odpadów - w art. 28,

•

dla odzysku lub unieszkodliwiania odpadów – w art. 26 i 27.

Ustawa zezwala na występowanie o wydanie jednego zezwolenia na wszystkie rodzaje
działalności, takŜe związane z wytwarzaniem odpadów. Musi być to jednak uwzględnione w
treści wniosku (art. 31 i 32).

2.5 Zwolnienia w zakresie zagospodarowania odpadów.

Posiadacz  odpadów,  zgodnie  z  art.  25,  moŜe  je  przekazywać  wyłącznie  podmiotom
posiadającym odpowiednie zezwolenie.
Wyjątkiem,  wynikającym  z  art.  33  ust.  2,  są  osoby  fizyczne  oraz  jednostki  organizacyjne
niebędące przedsiębiorcami, którym moŜna przekazywać odpady i które mogą wykorzystywać je
na  własne  potrzeby  bez  zezwolenia  na  prowadzenie  działalności  w  zakresie  odzysku.  Listę
rodzajów  odpadów  objętych  zwolnieniem  została  opublikowana  w  rozporządzeniu  Ministra
Ś

rodowiska (Dz.U. z 2002 roku, nr 74 poz. 683).

Na  podstawie  art.  33  ust.  4,  takŜe  zbieranie  i  transport  niektórych  rodzajów  odpadów  nie
wymaga zezwolenia. Rodzaje odpadów zwolnionych z obowiązku oraz podstawowe wymagania
jakie  muszą  być  spełnione  określa  rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  (Dz.U.  z  2002  roku  nr
188  poz.  1575).  Dotyczy  to  wyłącznie  sytuacji,  gdy  zbieranie  odpadów  odbywa  się  w
placówkach handlowych prowadzących sprzedaŜ wyrobów, po zuŜyciu których powstają odpady
określone w załączniku do rozporządzenia.

Nie  jest  to  jednak  zwolnienie  bezwarunkowe,  gdyŜ  posiadacz  odpadów  ma  obowiązek
zarejestrowania  takiej  działalności.  Zakres  informacji  podawanych  przy  rejestracji  oraz  sposób
rejestracji  został  określony  w  rozporządzeniu  Ministra  Środowiska  (Dz.U.  z  2001  roku  nr  152
poz. 1734).

2.6 Ewidencja i sprawozdawczość w gospodarce odpadami.

Szczególnym obowiązkiem posiadaczy odpadów jest obowiązek prowadzenia odpowiedniej ich
ilościowej i jakościowej ewidencji zgodnie z przyjętym katalogiem odpadów i listą odpadów
niebezpiecznych (art. 36).
W skład systemu ewidencji odpadów wchodzi:

•

karta przekazania odpadu,

•

karta ewidencji odpadu,

•

karta ewidencji komunalnych osadów ściekowych.

Wzory dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów określa rozporządzenie
Ministra Środowiska (Dz. U. z 2001 roku nr 152 poz. 1736).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Posiadacze odpadów prowadzący ewidencję odpadów obowiązani są do sporządzania rocznych
zestawień zbiorczych (art. 37 ust. 1):

•

zbiorcze zestawienie danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi

oraz o instalacjach i urządzeniach słuŜących do odzysku i unieszkodliwiania odpadów

•

zbiorcze zestawienie danych o komunalnych osadach ściekowych

Wzory zestawień określa rozporządzenie Ministra Środowiska (Dz. U. z 2001 roku nr 152 poz.
1737).

Ewidencja  w  przypadku  posiadacza  odpadów,  który  prowadzi  działalność  w  zakresie  odzysku
lub  unieszkodliwiania  odpadów  powinna  obejmować  sposoby  gospodarowania  odpadami,  a
takŜe  dane  o  ich  pochodzeniu.  Na  podstawie  zbiorczych  zestawień  danych  tworzona  jest  baza
danych  dotycząca  wytwarzania  i  gospodarowania  odpadami  wraz  z  rejestrem  udzielonych
zezwoleń.

2.7 Zwolnienia w zakresie ewidencji odpadów.

Z prowadzenia ewidencji zwolnione są:

•

Osoby fizyczne i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady

na potrzeby własne (na podst. art. 36 ust. 3).

•

Podmioty prowadzące działalność wyłącznie w zakresie transportu odpadów prowadzą

ewidencję tylko z zastosowaniem karty przekazania odpadu (art. 36 ust. 5).

•

Małe i średnie przedsiębiorstwa wytwarzające określone rodzaje odpadów nie mają

obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów (art. 36 ust. 13). Rodzaje i ilości odpadów
zwolnionych z obowiązku prowadzenia ewidencji określa rozporządzenie Ministra Środowiska
(Dz.U. z 2001 roku nr 152 poz. 1735)

•

Małe i średnie przedsiębiorstwa wytwarzające do 100 kg rocznie odpadów niebezpiecznych

oraz do 5 ton rocznie odpadów innych niŜ niebezpieczne, prowadzą ewidencję uproszczoną,
wyłącznie za pomocą karty przekazania odpadu (art. 36 ust. 13).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Zakres obowiązków wynikających z ustawy o obowiązkach

przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami
oraz o opłacie depozytowej i opłacie produktowej.

Podstawowym  celem  ustawy  z  11  maja  2001  o  obowiązkach  przedsiębiorców  w  zakresie
gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie depozytowej i opłacie produktowej (Dz. U.
nr  63,  poz.  639  z  późń.  zm.)  jest  wprowadzenie  w  Ŝycie  rozwiązań  powodujących  radykalne
zmniejszenie  ilości  odpadów  kierowanych  na  składowiska.  Zapisy  ustawy  zmuszają
przedsiębiorcę  do  odzyskiwania  odpadów  opakowaniowych  i  pouŜytkowych  określonych  w
ustawie i poddaniu ich odzyskowi i/lub recyklingowi.

3.1 Przedsiębiorcy objęci obowiązkami.

Ustawa dotyczy przedsiębiorców, którzy:

•

wprowadzają na rynek krajowy produkty w opakowaniach, których rodzaje określone są w

załączniku nr 1 do ustawy,

•

wprowadzają na rynek produkty określone w załączniku 2 i 3 do ustawy,

•

przedsiębiorców, którzy wprowadzają na rynek krajowy produkty, których częściami

składowymi są produkty wymienione w załącznikach 2 i 3,

•

przedsiębiorców prowadzących jednostkę handlu detalicznego o powierzchni powyŜej 500 m

i sprzedających produkty tam pakowane,

•

przedsiębiorców prowadzących sieć małych sklepów, których łączna powierzchnia przekracza

5 000 m

i sprzedających produkty tam pakowane.

Przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy są:

•

wytwórcy,

•

importerzy

•

dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia produktów oraz produktów w opakowaniach

wskazanych w załącznikach 1-3 ustawy.

3.2 Podstawowe obowiązki przedsiębiorców wynikające z ustawy.

•

zapewnienie odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pouŜytkowych (art.3 p.1) na

poziomie określonym przepisami,

•

zgłoszenie marszałkowi województwa (bez wezwania) faktu rozpoczęcia działalności

podlegającej zapisom ustawy w ciągu 30 dni ( art.9 ust.1 ). Likwidację takiej działalności naleŜy
zgłosić w ciągu 14 dni (art.9 ust.12). Brak takich zgłoszeń karany jest grzywną ( art.37 p.1 )

•

składanie rocznego sprawozdania o masie i ilości wprowadzonych na rynek określonych

ustawą produktów i ich opakowań oraz osiągniętych poziomach odzysku i recyklingu (art.10
ust.1), oraz rocznego sprawozdania o wysokości naleŜnej opłaty produktowej (art.15). Nie
złoŜenie sprawozdań zagroŜone jest karą grzywny ( art.37 p. 2 )

•

prowadzenie i przechowywanie przez 5 lat dodatkowej ewidencji umoŜliwiającej ustalenie

uzyskanych poziomów odzysku i recyklingu oraz obliczenie opłaty produktowej (art.11),

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

•

wpłacenie na odrębny rachunek bankowy urzędu marszałkowskiego naleŜnej opłaty

produktowej (art.12) do 31 marca  roku kalendarzowego następującego po roku, którego opłata
dotyczy (art.16).

Przedsiębiorca  wprowadzający  na  rynek  krajowy  akumulatory  ołowiowe  (kwasowe)  ma
obowiązek

•

dołączyć do produktu informację o warunkach i trybie zwrotu zuŜytego akumulatora oraz o

własnych punktach systemu zbiórki tego odpadu (art. 23 ust 1)

•

na własny koszt odebrać wszystkie zuŜyte akumulatory od sprzedawcy detalicznego (art. 23

ust 2) oraz z innych miejsc niŜ punkty sprzedaŜy detalicznej (art23 ust 5) i przekazać je do
recyklingu.

•

zwrócić pobraną opłatę depozytową, jeśli nie moŜe tego dokonać punkt sprzedaŜy, który

opłatę pobrał (art. 23 ust. 3)
.
Osobne obowiązki, związane głównie z opłatą depozytową, zostały nałoŜone na sprzedawcę
detalicznego takich akumulatorów. Został on zobowiązany do:

•

przyjęcia zuŜytego akumulatora przy sprzedaŜy nowego lub pobrania opłaty depozytowej

(art.20),

•

umieszczenia w sklepie odpowiednich informacji (art.21).

3.3 Odzysk i recykling.

Zgodnie  z  ustawą,  przedsiębiorców  obowiązuje  wykonanie  odzysku  i  recyklingu.  Nie  kaŜda
forma  odzysku  kwalifikowana  jest  jako  recykling,  co  ma  konsekwencje  przy  rozliczaniu  się  z
realizacji  obowiązków.  Aby  uniknąć  nieporozumień,  naleŜy  szczegółowo  przeanalizować
definicje zawarte w art. 2 ustawy.

3.4 Poziomy odzysku i recyklingu oraz stawki opłat.

Poziomy  odzysku  i  recyklingu  zostały  ściśle  określone  przepisami  zawartymi  bezpośrednio  w
ustawie  (zał.4)  oraz  w  rozporządzeniach  wykonawczych  (Rozporządzenie  Rady  Ministrów  w
sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pouŜytkowych -
Dz.U. z 2001 roku nr 69, poz. 719).

Stawki  opłaty  produktowej,  maksymalne  i  szczegółowe  określają  odpowiednie  przepisy.  Przy
rozliczaniu  obowiązków  za  rok  2004  obowiązują  stawki  określone  w  rozporządzeniu  Ministra
Ś

rodowiska - Dz. U. z 2003 nr 180, poz. 1768. Stawka opłaty depozytowej (za akumulatory

ołowiowe) wynosi 30 zł (art. 20 ust 3).

3.5 Sposoby realizacji obowiązków.

W świetle przepisów przedsiębiorca ma kilka moŜliwości wywiązania się z obowiązków:

•

starać się we własnym zakresie zebrać i poddać recyklingowi odpady pouŜytkowe.

Osiągnięcie wymaganych przepisami poziomów odzysku i recyklingu zwalnia z wnoszenia
opłaty. Ponosi jednak koszty związane ze zbiórką i recyklingiem. NaleŜy oczekiwać, Ŝe
obciąŜenia z tego tytułu będą rosły w kolejnych latach.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

•

wszystkie lub poszczególne czynności związane ze zbiórką i recyklingiem moŜe zlecić

wyspecjalizowanym firmom. Cała odpowiedzialność z wykonanie i rozliczenie obowiązków
nadal jednak spoczywa na przedsiębiorcy.

•

przekazać swoje obowiązki wynikające z ustawy tzw. organizacji odzysku, o której mowa w

art.4-8 ustawy. Oczywiście działalność taką organizacja prowadzi odpłatnie, ale z reguły opłaty
przekazywane organizacji są niŜsze niŜ opłaty produktowe, a takŜe niŜsze niŜ koszty ponoszone
przez przedsiębiorców w przypadku samodzielnego prowadzenia odzysku i recyklingu.

•

nie robić nic w zakresie odzysku i recyklingu i odprowadzać na konto urzędu

marszałkowskiego odpowiednie opłaty produktowe.

3.6 Obowiązki sprawozdawcze.

Przedsiębiorca  realizujący  obowiązek  odzysku  i  recyklingu  samodzielnie  lub  za  pomocą  osób
trzecich,  zobowiązany  jest  do    złoŜenia  sprawozdania  rocznego  o  wykonaniu  obowiązku  (art.10)
lub  wysokości  naleŜnej  opłaty  produktowej  (art.  15).  W  przypadku  przekazania  obowiązków
organizacji odzysku, sprawozdania przygotowuje i składa ta organizacja.

Sprawozdania składa się na specjalnym formularzu OŚ-OP 1, którego obowiązujący obecnie wzór
został opublikowany w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2003 r. (Dz. U. Nr
220,  poz.  2189).  Sposób  dokumentowania  realizacji  obowiązków  określa  art.  11  ustawy,
natomiast, sposób naliczania opłaty produktowej art. 12.

Przedsiębiorcy  lub  organizacje  odzysku,  które  będąc  do  tego  zobowiązane  nie  składają
marszałkowi  województwa  zawiadomienia  o  rozpoczęciu  lub  likwidacji  działalności,  nie
zawiadamiają  o  zmianach  lub  składają  nierzetelne  zawiadomienia,  a  takŜe  nie  składają
sprawozdań  wymaganych  ustawą,  podlegają  karze  grzywny  (art.37).  Orzekanie  kary  grzywny
następuje w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach wykroczeń (art.40).

3.7 Opłata produktowa.

Nie  uzyskanie  określonych  poziomów    odzysku  i  recyklingu  pociąga  za  sobą  obowiązek
wniesienia    na  konto  odpowiedniego  urzędu  marszałkowskiego  specjalnej  opłaty,  tzw.
produktowej.

Warto zwrócić uwagę, Ŝe nie wykonanie obowiązku odzysku i recyklingu wiąŜe się „jedynie” z
poniesieniem  opłaty  produktowej,  a  więc  jest  to  instrument  czysto  ekonomiczny  w  polityce
ekologicznej państwa. Opłatę produktową wlicza się w koszty działalności przedsiębiorstwa. Nie
przewiduje się dodatkowych kar administracyjnych lub innych.

Wykorzystanie oraz sposób dystrybucji tych środków zostały określone odpowiednimi zapisami
w  ustawie  (rozdz.  6).  Gdy  przedsiębiorca  lub  organizacja  pomimo  wystąpienia  takiego
obowiązku  nie  wpłaciła  w  terminie  opłaty  produktowej  lub  wpłaciła  w  niepełnej  wysokości,
marszałek  województwa,  po  stwierdzeniu  takiego  faktu,  wydaje  decyzję  określającą  wysokość
zaległości wraz z naleŜnymi odsetkami (art.17 ust.1).

Niewykonanie  tej  decyzji  wiąŜe  się  z  ustaleniem  dodatkowej  opłaty  produktowej  w  wysokości
50% opłaty nie wpłaconej (art.17 ust.2).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

4. Obowiązki wynikające z ustawy o opakowaniach i odpadach
opakowaniowych

4.1 Zakres regulacji ustawowych oraz podmioty objęte przepisami.

Ustawa z dnia 11 maja 2001 o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U. nr 63, poz.
638 z późniejszymi zmianami) określa:

•

podstawowe definicje dotyczące opakowań (art. 3),

•

wymagania wobec opakowań i materiałów opakowaniowych (art. 5),

•

sposoby znakowania opakowań (art. 6)

•

obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze (art.7)

•

postępowanie z opakowaniami środków niebezpiecznych (art.10,11,16,17)

•

organy nadzoru (art. 18)

•

obowiązki administracji (art. 19-20)

•

sankcje karne za działania zabronione (art. 21-29)

4.2 Przedsiębiorcy objęci obowiązkami.

Ponadto nakłada szereg szczegółowych obowiązków na poszczególnych uczestników łańcucha
logistycznego opakowań, w szczególności obowiązki te dotyczą:

•

producentów i importerów opakowań (art.5 ust.1, 4, 4a-4g, art.6 ust.1-4, art.7 ust.1, 3-5 ) oraz

eksporterów opakowań (art.7 ust.1,3-5),

•

producentów i importerów produktów w opakowaniach (art.5 ust.1, , 4, 4a-4g, art.6 ust.1-4,

art. 8, art.9 ust.1,2), eksporterów produktów w opakowaniach (art.7 ust.5, art.9 ust.3,5),

•

wszystkich sprzedawców produktów w opakowaniach (art.12),

•

jednostki handlu detalicznego :

sprzedające napoje konsumpcyjne i dysponujące powierzchnią handlową pow. 25 m

(art.13),

sprzedające produkty w opakowaniach wielokrotnego uŜytku (art.14 ),

jednostki handlu detalicznego powyŜej 2000m

pow. handlowej (art.15),

•

jednostki handlu hurtowego (art.14a)

•

producentów i importerów środków niebezpiecznych (art.10,11),

•

sprzedawców niebezpiecznych substancji chemicznych (art.16 ust.1-3),

•

uŜytkowników niebezpiecznych substancji chemicznych (art.17).

Jako  importerów  i  eksporterów  naleŜy  rozumieć  takŜe  odpowiednio:  dokonujących
wewnątrzwspólnotowego nabycia lub dostawy (importerów i eksporterów wewnątrzunijnych).

Wszystkie  te  obowiązki  nie  ograniczają  i  nie  zastępują  innych  obowiązków  obejmujących
opakowania, wynikających z odrębnych przepisów (art. 4).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

4.3 Podstawowe definicje dotyczące opakowań.

Opakowaniami w rozumieniu ustawy są wprowadzone do obrotu wyroby wykonane z
jakichkolwiek materiałów, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania
lub prezentacji wszelkich produktów, od surowców do towarów przetworzonych.

NaleŜy podkreślić podstawowe warunki objęcia opakowania zapisami ustawy

•

opakowania będące przedmiotem działalności gospodarczej na terenie kraju (art.2)

•

wprowadzenie do obrotu (art.3 ust.1) (nie dotyczy opakowań stosowanych wyłącznie

wewnątrz zakładu)

Opakowania obejmują następujące kategorie (art. 3 ust. 2):

•

opakowania jednostkowe, słuŜące do przekazywania produktu uŜytkownikowi w miejscu

zakupu, w tym przeznaczone do konsumpcji produktów naczynia jednorazowego uŜytku,

•

opakowania zbiorcze, zawierające wielokrotność opakowań jednostkowych produktów,

niezaleŜnie od tego, czy są one przekazywane uŜytkownikowi, czy teŜ słuŜą zaopatrywaniu
punktów sprzedaŜy i które moŜna zdjąć z produktu bez naruszenia jego cech,

•

opakowania transportowe, słuŜące do transportu produktów w opakowaniach jednostkowych

lub zbiorczych w celu zapobiegania ich uszkodzeniom, z wyłączeniem kontenerów do transportu
drogowego, kolejowego, wodnego lub lotniczego.

Pojęcie  opakowania  obejmuje  wszystkie  jego  elementy,  w  tym  elementy  łączące,  co  wynika  z
kryteriów zawartych w Dyrektywie 2004/12/EC. Elementy opakowania zostały zdefiniowane w
Polskiej Normie PN-EN 13193:2002 ”Opakowania- Opakowania a środowisko-Terminologia”.
Jednoznaczne ustalenie co jest opakowaniem w rozumieniu przepisów jest niezwykle istotne dla
prawidłowego  wywiązania  się  z  obowiązków  ustawowych,  w  tym  w  szczególności  z
obowiązków wynikających z ustawy o obowiązkach przedsiębiorców... omówionej odrębnie.

Odpady  opakowaniowe  -  rozumie  się  przez  to  wszystkie  opakowania,  w  tym  opakowania
wielokrotnego  uŜytku  wycofane  z  ponownego  uŜycia,  stanowiące  odpady  w  rozumieniu
przepisów o odpadach, z wyjątkiem odpadów powstających w procesie produkcji opakowań (art.
3  ust.  3  pkt  1).  Ustawa  o  odpadach    w  załączniku  nr  1  określa  kategorie  odpadów.  Odpady
opakowaniowe klasyfikowane są w kategorii Q 5 substancje lub przedmioty zanieczyszczone lub
zabrudzone w wyniku planowych działań (np. pozostałości z czyszczenia, materiały z opakowań
– odpady opakowaniowe, pojemniki).

W ujęciu ustawowym opakowanie staje się odpadem, niezaleŜnie od naszej woli, gdy z powodu
zanieczyszczenia lub uszkodzenia nie moŜe być wykorzystane ponownie.

Szczegółowej  klasyfikacji  odpadów  opakowaniowych  dokonuje  się  na  podstawie  katalogu
odpadów  (Dz.  U.    z  2001  roku  nr  112,  poz.  1206).  Podstawowym  kryterium  klasyfikacji  jest
rodzaj  materiału  z  którego  wykonano  opakowanie  lub  obecność  składników  niebezpiecznych,
bez względu na rodzaj materiału opakowaniowego.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Odpady opakowanie klasyfikuje się zgodnie z katalogiem odpadów wyłącznie w podgrupie 15
01:

15 01

Odpady opakowaniowe (włącznie z selektywnie gromadzonymi
komunalnymi odpadami opakowaniowymi)

Opakowania z papieru i tektury

Opakowania z tworzyw sztucznych

Opakowania z drewna

Opakowania z metali

Opakowania wielomateriałowe

Zmieszane odpady opakowaniowe

Opakowania ze szkła

Opakowania z tekstyliów

10*

Opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych
lub nimi zanieczyszczone (np. środkami ochrony roślin I i II klasy
toksyczności - bardzo toksyczne i toksyczne)

11*

Opakowania z metali zawierające niebezpieczne porowate elementy
wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest), włącznie z pustymi
pojemnikami ciśnieniowymi

4.4 Wymagania wobec opakowań.

Opakowania oraz materiały opakowaniowe powinny spełniać podstawowe kryteria wskazane w
art. 5 ust. 1

Opakowania wielokrotnego uŜytku powinny posiadać właściwości fizyczne i charakterystykę
pozwalającą na ich wykorzystanie w określonej ilości cykli, przy normalnych warunkach
zastosowania.

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

•

Odpady z opakowań wielokrotnego uŜytku powinny:

nadawać się do odzysku w warunkach pozwalających na spełnienie wymogów

bezpieczeństwa i higieny osób przy nich zatrudnionych,
2)

spełniać wymagania dla opakowań przydatnych do odzysku.

•

Ze względu na zalecaną metodę odzysku opakowania mogą być opakowaniami przydatnymi

do odzysku:
1)

przez recykling materiałowy,

w postaci energii,

przez kompostowanie,

przez biodegradację.

•

Opakowania przydatne do recyklingu materiałowego powinny być wytwarzane w sposób

pozwalający na recykling określonego procentu masy materiału zastosowanego do produkcji
opakowania zgodnie z odrębnymi przepisami.

•

Opakowania przydatne do odzysku energii powinny mieć minimalną wartość opałową dolną,

pozwalającą na optymalizację odzyskiwania energii.

•

Opakowania przydatne do kompostowania powinny posiadać taką zdolność do biodegradacji,

która nie będzie stanowiła przeszkody w selektywnej zbiórce lub procesie kompostowania, jakim
są poddawane te opakowania.

•

Opakowania przydatne do biodegradacji powinny posiadać taką zdolność rozkładu

fizycznego,  chemicznego,  termicznego  i  biologicznego,  która  zapewni  ostateczny  rozkład
otrzymanego kompostu na dwutlenek węgla, biomasę i wodę.

Przedsiębiorca  dokonuje  oceny  ekologicznej  oraz  potwierdza  zgodność  z  przepisami    przez
deklarację.
W

przypadku

zgodności

opakowania

lub

odpadu

opakowaniowego

normami

zharmonizowanymi, o których mowa w przepisach o systemie oceny zgodności, wymagania
określone wyŜej uwaŜa się za spełnione.

4.5 Deklaracja zgodności z normami zharmonizowanymi.

W Polsce podstawą prawną do dokonania oceny jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie
oceny  zgodności  (Dz.  U.  Nr  166,  poz.  1360),  a  sposób  wykonania  deklaracji  zawarty  jest  w
normie PN-EN 45014:2000 Ogólne kryteria deklaracji zgodności składanej przez dostawcę.
Opakowania  wprowadzane  na  rynek  powinny  być  przydatne  przynajmniej  do  jednej  z  form
odzysku  wymienionych  w  odpowiednich  normach.  Wymagania  ekologiczne  są  w  zasadzie  w
pełni spełnione w przypadku stosowania następujących norm :

•

PN-EN 13193:2002 Opakowania. Opakowania a środowisko. Terminologia.

•

PN-EN

13427:2002

Opakowania-

Wymagania

dotyczące

stosowania

norm

europejskich w zakresie opakowań i odpadów opakowaniowych

•

PN-EN

13428:2002

Opakowania-

Wymagania

dotyczące

wytwarzania

składu – Zapobieganie przez redukcję u źródła

•

PN-EN 13429:2002 Opakowania- Wielokrotne uŜycie

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

•

PN-EN 13430:2002 Opakowania- Wymagania dotyczące opakowań przydatnych do odzysku

przez recykling materiałowy

•

PN-EN 13431:2002 Opakowania- Wymagania dotyczące opakowań przydatnych do odzysku

w postaci energii, w tym określenie minimalnej wartości opałowej dolnej

•

PN-EN 13432:2002 Opakowania- Wymagania dotyczące opakowań przydatnych do odzysku

przez kompostowanie i biodegradację – Program badań i kryteria oceny do ostatecznej akceptacji
opakowań

4.6 Znakowanie opakowań.

Przedsiębiorca wprowadzający opakowania do obrotu moŜe je znakować (art. 6). Znakowanie to
ma za zadanie:

•

ułatwiać identyfikację rodzaju materiału opakowaniowego,

•

wskazywać na moŜliwość wielokrotnego uŜycia,

•

przydatność opakowania do recyklingu.

Od  momentu  wejścia  Polski  do  Unii  Europejskiej,  znakowanie  jest  dobrowolne,  jednakŜe  jeśli
przedsiębiorca  na  nie  się  zdecyduje,  musi  stosować  zasady  określone  w  przepisach.  W
przeciwnym razie podlega karze grzywny(art. 21a).
Obowiązujące  wzory  oznakowania  opakowań  zostały  określone  w  rozporządzeniu  Ministra
Ś

rodowiska

z dnia 23 kwietnia 2004 r.

w sprawie określenia wzorów oznakowania opakowań (Dz.

U. nr 94, poz. 927).
NaleŜy podkreślić, Ŝe są to jedyne oznakowania wynikające z ustaw tzw. „odpadowych”.

4.7 Obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze.

Ustawa wprowadza (art. 7), obowiązek składania rocznych sprawozdań o masie

•

wytworzonych,

•

przywiezionych z zagranicy

•

wywiezionych za granicę opakowań, według rodzaju materiałów, z jakich zostały wykonane, z

wyszczególnieniem  opakowań  wielokrotnego  uŜytku,  oraz  o  przestrzeganiu  ograniczeń
dotyczących zawartości metali cięŜkich (zgodnie z art. 5, ust. 1, pkt 4).

Sprawozdanie składa się właściwemu marszałkowi województwa  (art. 7  ust 1), do 31 marca za
rok  poprzedni.  Sprawozdania  naleŜy  składać  na  formularzach  określonych  rozporządzeniem.
Obecnie obowiązują wzory wskazane w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 31 grudnia 2004
roku (Dz. U.  z 2005 roku nr 4, poz. 30).
Obowiązują trzy typy formularzy: OPAK-1, OPAK-2, oraz OPAK-3, które składają wszyscy:

•

producenci opakowań- OPAK-1

•

importerzy lub dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia opakowań – OPAK-2

•

eksporterzy lub dokonujący wewnątrzwspólnotowej dostawy opakowań oraz eksporterzy lub

dokonujący wewnątrzwspólnotowej dostawy produktów w opakowaniach – OPAK-3
Jest to obowiązek sprawozdawczy, którego celem jest zbilansowanie opakowań wprowadzonych
na teren kraju. Dokumenty na podstawie, których sporządza się sprawozdania powinny być
przechowywane przez 5 lat (art. 7 ust. 3).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

NaleŜy zwrócić uwagę, Ŝe obowiązek składania powyŜszych sprawozdań maja takŜe producenci
produktów  w  opakowaniach,  wytwarzających  opakowania  na  potrzeby  własne,  np.  producenci
napojów  w  woreczkach  zgrzewanych  z  folii,  pakujących  towary  na  palecie  za  pomocą  folii
termokurczliwej lub folii typu „strech”, wykonujących przekładki z arkuszy tektury, itp.
Obowiązek ten jest niezaleŜny od obowiązku składania sprawozdania wynikającego z ustawy o
obowiązkach przedsiębiorców.

4.8 Postępowanie z opakowaniami środków niebezpiecznych.

Ustawa o opakowaniach (art. 10), nakłada na wszystkich uczestników łancucha logistycznego
opakowań po środkach niebezpiecznych, szereg wzajemnie uzupełniających się obowiązków,
które dotyczą :

•

zagospodarowania zuŜytych opakowań,

•

naliczania i pobierania kaucji.

W zakresie zagospodarowania zuŜytych opakowań:

a) uŜytkownik środków niebezpiecznych:
–  zwrot opakowania sprzedawcy (art. 17),
b) sprzedawca:
–  przyjęcie opakowania od uŜytkownika i przekazanie producentowi (art. 16 ust. 3)
–  uzyskanie zezwolenia na zbieranie lub transport odpadów (art. 16 ust. 4)
c) producent lub importer środków niebezpiecznych:
–  odebranie na własny koszt opakowania od sprzedawcy (art. 10 ust. 3)
–  przyjęcie opakowania od uŜytkownika, jeśli przekazanie sprzedawcy było niemoŜliwe (art. 10
ust. 4)
–

uzyskanie zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie zagospodarowania odpadów (art.

11 ust. 1). Zezwolenie nie jest potrzebne gdy działania w powyŜszym zakresie zostanie zlecone
wyspecjalizowanemu podmiotowi (art. 11 ust. 2).

W zakresie kaucji:

a) uŜytkownik
–  opłacenie  kaucji  przy  zakupie  środków  niebezpiecznych,  którą  uŜytkownik  odzyskuje    po
zwróceniu opakowania sprzedawcy (art. 16, ust. 3) lub producentowi (importerowi) (art. 10 ust.
4)
b) sprzedawca
–  pobranie kaucji w wysokości ustalonej przez producenta (art. 16 ust. 1)
–  zwrot kaucji po przyjęciu opakowania od uŜytkownika (art. 16 ust. 3)
c) producent
–  ustalenie kaucji w wysokości określonej przepisami (art. 10 ust. 1)
–

zwrot kaucji uŜytkownikowi, jeśli wykonanie tego przez sprzedawcę jest niemoŜliwe (art. 10

ust. 4).

Wysokość kaucji ustala się na opakowane jednostkowe (art. 10 ust. 1), tzn. mające bezpośredni
kontakt z substancją niebezpieczną. Nie ustala się kaucji na opakowania zbiorcze, np. karton, w
którym  umieszczono  butelki  z  substancją  niebezpieczną.  Wysokość  kaucji  nie  moŜe  być  niŜsza
niŜ 10% i nie wyŜsza niŜ 30% ceny substancji zawartej w takim opakowaniu (art. 10 ust. 1).

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

Na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia (Dz. U. z 2004 roku nr 202, poz. 2078) niektóre
opakowania objęte są innymi stawkami. Są to:

1.

opakowania odczynników chemicznych stosowanych w diagnostyce medycznej

•

kaucja wynosi 2 zł, bez względu na pojemność,

opakowania odczynników chemicznych stosowanych w analizach laboratoryjnych (innych niŜ

medyczne)

•

do 1000cm

lub 1000g - 2 zł

•

powyŜej 1000 cm

lub g do 10 000 cm

lub g - 5 zł

•

powyŜej 10 000 cm

lub g - 10 zł

opakowania preparaty zawierające powyŜej 0,5% metali szlachetnych

•

do 150 cm

lub g - 2zł

•

powyŜej150 cm

lub g do 1000 cm

lub g - 5zł

•

powyŜej 1000 cm

lub g - 10 zł

opakowania jednostkowe środków ochrony roślin będących środkami niebezpiecznymi

•

do 500 cm

lub g - 1 zł

•

powyŜej 500 cm

lub g do 1000 cm

lub g - 2 zł

•

powyŜej 1000 cm

lub g do 5000 cm

lub g - 5 zł

•

powyŜej 5000 cm

lub g - 10 zł

Aby zastosować takie stawki, naleŜy ustalić:

•

czy opakowanie moŜna zaliczyć do którejś z grup (na podstawie przeznaczenia np. na

etykiecie lub deklaracji klienta),

•

pojemność nominalną opakowania w cm

lub zawartość netto wyraŜoną w gramach ,

•

cenę zawartości opakowania ( dla ustalenia czy wskazana w rozporządzeniu kaucja jest

wyŜsza niŜ 30 % ceny, jeśli tak, to obowiązuje kaucja stanowiąca 30 % ceny).

Opakowania objęte systemem kaucji nie podlegają obowiązkowi odzysku i recyklingu. Z
obowiązku

kaucjonowania

zwolnione

są

opakowania

rodków

niebezpiecznych

wykorzystywanych do prowadzenia badań naukowych lub dydaktyki (art. 10 ust. 2).
O  zwolnieniu  tym  będzie  decydowała  deklaracja  (oświadczenie)  odbiorcy.  Ustawodawca  nie
określił  jednak  Ŝadnego  wzoru  takiego  oświadczenia.  NaleŜy  takŜe  przyjąć,  Ŝe  zwolnienie
dotyczy tylko samej kaucji i nie zwalnia z obowiązku zagospodarowania opakowań, wskazanego
powyŜej.

4.9 Zasady ustalania opakowań objętych systemem kaucji.

Systemem kaucji objęte są opakowania środków niebezpiecznych, którymi wg ustawy są
substancje chemiczne:
- bardzo toksyczne

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

- toksyczne
- rakotwórcze
- mutagenne
- szkodliwe dla środowiska

Ponadto ustawa do opakowań objętych kaucją zalicza opakowania środków ochrony roślin, które
podlegają ustawie o ochronie roślin uprawnych, ale tylko dwóch kategorii:
-

preparatów bardzo toksycznych

preparatów toksycznych.

Zgodnie  z  rozporządzeniem  z  2  września  2003  w  sprawie  kryteriów  i  sposobu  klasyfikacji
substancji  i  preparatów  chemicznych  (Dz.  U.  171  poz.  1666),  substancje  klasyfikowane  jako
bardzo  toksyczne,  toksyczne,  rakotwórcze,  mutagenne  i  szkodliwe  dla  środowiska  mają
następujące oznakowanie:

Substancje bardzo toksyczne: symbol T+ oraz jedno z oznaczeń: R26, R27, R28, R39 lub
oznaczenia łączone R39/26, R39/27, R39/28, R39/26/27, R39/26/28, R39/27/28 i R39/26/27/28.

Substancje toksyczne: symbol T oraz jedno z oznaczeń: R23, R24, R25 i R39, lub oznaczenia
łączone R39/23, R39/24, R39/25, R39/23/24, R39/23/25, R39/24/25, R39/23/24/25,

R48 lub oznaczenia łączone R48/23, R48/24, R48/25, R48/23/24, R48/23/25, R48/24/25,
R48/23/24/25.

Substancje rakotwórcze: symbol T i jedno z oznaczeń R45, R49 dla kategorii 1 i 2 lub symbol
Xn i oznaczenie R40 dla kategorii 3.

Substancje  mutagenne:  symbol  T  i  oznaczenie  R46  dla  kategorii  1  i  2    lub  symbol  Xn  i
oznaczenie R68 dla kategorii 3.
Substancje niebezpieczne dla środowiska:
wodnego-symbol N i oznaczenie R50, R51, R52, R53,
dla  innych  elementów  biosfery  –  symbol  N  i  oznaczenia  R54,  R55,  R56,  R57,  R58,  R59  lub
oznaczenia łączone R50/53, R51/53, R52/53.
Jeśli  występuje  wyłącznie  zwrot  R52,  R53  i  w  niektórych  przypadkach  R59,  wówczas  nie
przypisuje się dodatkowo symbolu N.

Nieco inne przepisy dotyczą środków ochrony  roślin, które podlegają ustawie o ochronie roślin
uprawnych (Dz. U. z 1995 nr 90 poz. 446 z późn. zm.).

Na  opakowaniu  musi  być  wymieniona  klasa  toksyczności,  przy  czym  stosowane  są  symbole
analogiczne  jak  w  przypadku  omówionych  wcześniej  substancji  niebezpiecznych.  Wykaz
dopuszczonych  do  obrotu  środków,  wraz  z  klasą  toksyczności  publikowany  jest  w  Monitorze
Polskim. Klasyfikacji dokonują wyznaczone w ustawie, wyspecjalizowane jednostki badawcze, a
pełny rejestr środków ochrony roślin dopuszczonych do obrotu i stosowania, jest zamieszczony
w witrynie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (www.minrol.gov.pl).

W przypadku substancji chemicznych, istotną wskazówką pozwalającą podjąć właściwą decyzję
jest  oznakowanie  uwidocznione  na  opakowaniu.  Na  podstawie  ustawy  o  substancjach  i
preparatach  chemicznych  (Dz.  U.  z  2001  nr  11  poz.  84  z  późn.  zm.),  kaŜda  substancja
niebezpieczna  lub  preparat  zawierający  substancję  niebezpieczną  i  wprowadzany  do  obrotu    na
terytorium  Rzeczypospolitej  Polskiej,  musi  być  sklasyfikowany  pod  względem  stwarzanych
przez  nie  zagroŜeń  dla  zdrowia  człowieka  lub  dla  środowiska,  z  określeniem  kategorii

Poradnik gospodarki odpadami i opakowaniami dla przedsiębiorców.

Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku SA, www.psr.pl

5. Załącznik 1.

Przepisy Unii Europejskiej związane z gospodarką odpadami

W zakresie zagadnień ogólnych:
ｦ

Dyrektywa Rady 75/442/EWG ze zm. z dnia 15 lipca 1975r w sprawie odpadów , określana

jako dyrektywa ramowa. Dyrektywa ustanawia podstawowe zasady gospodarowania odpadami w
zakresie
-  zdefiniowania pojęcia odpadu
-  wyznacza zakres dozwolonego postępowania z odpadami
-  wskazuje zakres wymaganych pozwoleń
-  wprowadza obowiązek planowania w zakresie gospodarki odpadami
ｦ

Dyrektywa Rady 91/689/EWG ze zm. z dnia 12 grudnia 1991r w sprawie odpadów

niebezpiecznych
ｦ

Decyzja Komisji 76/431/EWG ze zm. z dnia 21 kwietnia 1976r ustanawiająca Komitet

Gospodarowania Odpadami

ｦ

Decyzja Komisji 2000/532/WE z dnia 3 maja 2000 r określana jako Europejski Katalog

Odpadów.

W zakresie składowania odpadów:
ｦ

Dyrektywa Rady 199/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r w sprawie składowania odpadów

W zakresie spalania odpadów:
ｦ

Dyrektywa Rady 89/369/EWG z dnia 8 czerwca 1989r w sprawie zapobiegania

zanieczyszczeniu powietrza przez nowe zakłady spalania odpadów komunalnych
ｦ

Dyrektywa Rady 89/429/EWG z dnia 21 czerwca 1989r w sprawie zmniejszania

zanieczyszczenia powietrza przez istniejące zakłady spalania odpadów komunalnych
ｦ

Dyrektywa Rady 94/67/WE z dnia 16 grudnia 1994r w sprawie spalania odpadów

niebezpiecznych
ｦ

Dyrektywa Rady i Parlamentu 2000/76/WE z dnia 4 grudnia 2000r w sprawie spalania

odpadów

W zakresie odpadów szczególnych
ｦ

Dyrektywa Rady 75/439/EWG ze zm. z dnia 16 czerwca 1975r, w sprawie usuwania olejów

odpadowych
ｦ

Dyrektywa Rady 78/176/EWG ze zm. z dnia 20 lutego 1978r w sprawie odpadów z przemysłu

dwutlenku tytanu
ｦ

Dyrektywa Rady 86/278/EWG ze zm. z dnia 12 czerwca 1986r, w sprawie ochrony

rodowiska, a w szczególności gleby przystosowaniu osadów ściekowych w rolnictwie

ｦ

Dyrektywa Rady 91/157/EWG ze zm. z dnia 18 marca 1991r w sprawie baterii i

akumulatorów zawierających szkodliwe substancje
ｦ

Dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego 94/62/WE z dnia 20 grudnia 1994r, w sprawie

opakowań i odpadów opakowaniowych .
ｦ

Dyrektywa Rady 96/59/WE z dnia 16 września 1996,r w sprawie usuwania polichlorowanych

bifenyli i polichlorownych trifenyli (PCB i PCT)
ｦ

Dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego 2000/53/WE z dnia 18 września 2000,r w

sprawie końca Ŝycia samochodów.