Instrumenty kształtowania podaży i popytu na pieniądz (rezerwy 
obowiązkowe, refinansowanie banków, stopa procentowa, operacje  
otwartego rynku)

Polityka pieniężna jest to całokształt rozwiązań i działań podejmowanych w
gospodarce narodowej w celu:

•

Zaopatrzenia w środki pieniężne i kredyt jednostki gospodarujące,

•

Regulowania wielkości podaży pieniądza.

Podaż pieniądza jest realizowana przez banki, przy czym  pierwotna kreacja
(podaż)   pieniądza   przebiega   w   banku   centralnym,   który   udziela   kredytów
bankom   komercyjnym.   Te   banki,   udzielając   kredytów   swym   klientom,
dokonują wtórnej kreacji pieniądza.

O wielkości podaży pieniądza decyduje wtórna kreacja pieniądza przez banki
komercyjne. Ale bank centralny czuwa nad sumą podaży ( kreacji) pieniądza i
oddziałuje  na jej rozmiary instrumentami polityki pieniężnej.

Kształtowanie podaży pieniądza przez bank centralny ma na celu utrzymanie
równowagi na rynku kredytowym i niedopuszczenie do nadmiaru pieniądza, co
mogłoby wpływać niekorzystnie na stabilność cen. Podaż pieniądza stanowi
istotny   czynnik   wpływający   na   kształtowanie   globalnego   popytu.   Wzrost
podaży   pieniądza   powoduje   wzrost   globalnego   popytu,   a   tym   samym   ma
wpływ   na   wzrost   produktu   krajowego   brutto.   Realny   wzrost   następuje
zwłaszcza wówczas gdy w gospodarce występuje przymusowe bezrobocie i nie
wykorzystane   są   zdolności   produkcyjne.   W   tej   sytuacji   aktywna   polityka
pieniężna będzie sprzyjać ożywieniu gospodarczemu.

Popyt na pieniądz jest związany przede wszystkim z funkcjami jakie on pełni w
gospodarce   rynkowej.   W   szczególności   zaś   zapotrzebowanie   to   wynika   z
udziału pieniądza w transakcjach kupna i sprzedaży oraz z tego iż stanowi on
dla   przedsiębiorstw   i   poszczególnych   członków   społeczeństwa   jeden   ze
składników ich majątku.
Zgodnie z klasyczną ekonomią polityczną wielkość popytu jest powiązana z
relacją   pomiędzy   dochodem   narodowym   a   wielkością   pieniądza   jednostek
gospodarujących.

W   celu   realizacji   polityki   pieniężnej   NBP   został   wyposażony   w   szereg
instrumentów.   Instrumenty   te   oddziaływują   na   funkcjonowanie   banków   w
sposób bezpośredni i pośredni.

•

Instrumenty   bezpośrednie   wiążą   się   z   oddziaływaniem   na   podaż   z
pieniądza  i kredytu oraz na poziom stóp procentowych, poprzez odgórne
narzucanie ograniczeń i zakazów.  Do najszerzej wykorzystywanych przez
NBP   instrumentów   zaliczyć   można:   pułapy   kredytowe,   wymagania

1

dotyczące   płynności,   ograniczenia   w   strukturze   aktywów   i   pasywów
banku,   rezerwa   obowiązkowa,   kredyt   refinansowy   wraz   z   jego
pochodnymi. Instrumenty bezpośrednie cechuje z reguły selektywność ich
oddziaływania. Pozwalają one stosunkowo skutecznie kontrolować podaż i
kierunki  przepływu  pieniądza.  Podstawową  ich  wadą  jest  jednak to, że
opieranie   się   na   tego   rodzaju   instrumentach   wiąże   się   z   ryzykiem
nieefektywnej alokacji środków, wynikającej z braku zobiektywizowanych
informacji zawartych w parametrach rynkowych.

•

Instrumenty   pośrednie   –   są   wolne   od  tego   rodzaju  ryzyka.   Najbardziej
klasyczne z nich to operacje otwartego rynku. 

Rezerwy obowiązkowe

Wprowadzenie stopy rezerwy obowiązkowej ma na celu:
1. Stworzenie   instrumentu   umożliwiającego   regulowanie   potencjału

kredytowego banków operacyjnych,

2. Ustalenie dodatkowego zabezpieczenia płynności banków operacyjnych.

Tak   więc   zdolność   kreowania   pieniądza   bankowego   przez   banki   zależy  od
poziomu   posiadanych   przez   nie   rezerw   w   pieniądzu   banku   centralnego   w
stosunku do poziomu minimalnej rezerwy. I tak:

•

Podwyższenie   stopy   minimalnej   rezerwy   ogranicza   zdolność   ekspansji
kredytowej banków,

•

Zmniejszenie   stopy   minimalnej   rezerwy   zwiększa   możliwość   kreacji
kredytu przez banki.

Ten instrument kształtowania podaży pieniądza jest szczególnie użyteczny w
warunkach dużej nadpłynności finansowej systemu bankowego.
Rezerwy   obowiązkowe   gromadzą   banki   w   NBP.   Rezerwę   obowiązkową
stanowi   wyrażona   w   procentach   część   środków   pieniężnych   w   złotych   i
walutach   obcych   zgromadzonych   na   rachunkach   bankowych,   środków
uzyskanych   ze   sprzedaży   papierów   wartościowych   oraz   innych   środków
przyjętych   przez   bank   podlegających   zwrotowi,   z   wyjątkiem   środków
przyjętych od innego banku krajowego, a także środków przyjętych od banku
zagranicznego  na podstawie umów zawartych  przed dniem wejścia w życie
ustawy lub środków pozyskanych z zagranicy na co najmniej 2 lata. Kwota
rezerwy obowiązkowej nie podlega oprocentowaniu.

Banki  spółdzielcze utrzymują rezerwy obowiązkowe w banku, w którym  są
zrzeszone, a banki regionalne zrzeszone w BGŻ S.A. – na rachunku w tym
banku,   w   kwocie   odpowiadającej   rezerwom   zrzeszonych   w   nich   banków
spółdzielczych   i   własnym   rezerwom   obowiązkowym.   Kwoty   rezerw
obowiązkowych   banków   regionalnych     BGŻ   S.A   odprowadza   na   swój

2

rachunek   w   NBP.   Banki   Zrzeszające   banki   spółdzielcze   działające   poza
strukturą BGŻ S.A rezerwy obowiązkowe własne i banków spółdzielczych w
nich zrzeszonych utrzymują na swoim rachunku w NBP. 
Wysokość   rezerwy   może   być   różnicowana   ze   względu   na   umowny   okres
przechowywania   środków   pieniężnych   oraz   rodzaj   waluty.   Suma   rezerw
obowiązkowych nie może przekroczyć:

•

30% sumy środków pieniężnych od wkładów na żądanie,

•

20% sumy środków od wkładów terminowych.

Stopa ta ustalana jest na podstawie stanów średniomiesięcznych. Wyższa stopa
obowiązkowej rezerwy jest na ogół ustalana od wkładów a vista z uwagi na
wyższe ryzyko dla banku komercyjnego.

Dla banków  komercyjnych  rezerwy obowiązkowe  wiążą  się z obciążeniem
finansowym,   wynikającym   z   dezaktywizacji   części   depozytów
unieruchamianych   w   postaci   rezerw   obowiązkowych,   które   nie   mogą   być
wykorzystane   np.   na   cele   kredytowe.   Ewidentnie   zmniejsza   to   dochody
banków komercyjnych, tym bardziej że ze względu na rosnącą konkurencję,
częstokroć   nie   jest   możliwe   rekompensowanie   negatywnych   skutków
dochodowych   na   drodze   zmniejszenia   oprocentowania   depozytów
przyjmowanych przez banki, bądź podwyższanie oprocentowania kredytów.

Zarząd   NBP   może   zwolnić   bank   z   obowiązku   utrzymywania   rezerwy
obowiązkowej   w   okresie   realizacji   programu   postępowania   naprawczego.
Zarząd   NBP   ustala   zasady   i   tryb   naliczania   i   utrzymywania   rezerw
obowiązkowych w NBP, w tym rodzaje rachunków bankowych, których nie
dotyczy   obowiązek   utrzymywania   rezerw,   a   ponadto   będzie   mógł   określać
wysokość zapasu gotówki w złotych, którego utrzymanie w kasach bankowych
będzie równoznaczne z utrzymywaniem rezerw w NBP.

W razie  naruszenia obowiązku utrzymywania  rezerwy obowiązkowej,  bank
uiszcza   na   rzecz   NBP   odsetki   od   różnicy   pomiędzy   kwotą,   która   podlega
utrzymaniu   na   rachunkach   a   kwotą   faktycznie   na   tych   rachunkach
utrzymywaną.  Stawkę odsetek  tych  uchwala  Zarząd  NBP  w wysokości  nie
większej   niż   dwukrotna   wysokość   stopy   oprocentowania   kredytu
lombardowego.  Zarząd NBP  może wyrazić  zgodę na nieuiszczanie odsetek
przez bank w stanie zawieszenia, likwidacji albo upadłości.

Ilościowe ograniczenie podaży pieniądza    polega na ustalaniu przez bank
centralny limitów (plafonów), czyli pułapów akcji kredytowej poszczególnych
banków.   Stosowanie   ograniczeń   ilościowych   łączono   często   z   polityką
obowiązkowych rezerw. Jednak administracyjne narzędzia polityki pieniężnej

3

http://notatek.pl/instrumenty-ksztaltowania-podazy-i-popyt
u-na-pieniadz?notatka