KOSZTY

Przedsi

biorstwo musi nieustannie

rozwa

takie kwestie, jak:

• podj

ąć

okre

lonych działa

, czy nie,

• kiedy działania rozpocz

ąć

• jaka b

dzie efektywno

ść

zamierzonych

działa

• jaki b

dzie okres zwrotu poniesionych

kosztów.

NIE MA DZIAŁA

BEZ KOSZTÓW

• Koszty stanowi

zawsze punkt wyj

cia my

lenia

ekonomicznego dlatego,

e ka

de działanie

podmiotów jest zwi

zane z ponoszeniem kosztów.

• Nie ma działa

bez kosztów.

• Koszty nale

Ŝą

do podstawowych kryteriów wyboru

decyzji.

• Ranga kosztów jako elementu decyzyjnego wynika

e wprawdzie nie mo

na unikn

ąć

ponoszenia

kosztów w zwi

zku z podejmowan

działalno

, lecz

na i nale

y je minimalizowa

ZASADA RACJONALNEGO

GOSPODAROWANIA

Zgodnie z zasad

racjonalnego gospodarowania

minimalizacja kosztów mo

e by

realizowana

poprzez:

• osi

ganie zało

onego celu przy jak najmniejszych

kosztach,

• maksymalizacj

efektu przy zało

onych do

poniesienia kosztach.
Zasada ta zakłada tak

e konieczno

ść

kształtowania

odpowiedniej relacji kosztów do przychodów:

- przychody ze sprzeda

y s

sze od kosztów

- dynamika przychodów jest silniejsza od dynamiki

kosztów.

PIERWOTNO

ŚĆ

KOSZTÓW

Cech

szczególn

kosztów jest ich pierwotno

ść

wzgl

dem przychodów, co oznacza

• aby podj

ąć

jak

kolwiek działalno

ść

gospodarcz

przedsi

biorstwo musi najpierw ponie

ść

koszty,

• potem konieczne jest sprzedanie wyprodukowanego

wyrobu, towaru lub usługi w celu zrealizowania
przychodu,

• osi

gni

cie zysku wymaga, aby ł

czne przychody

były wy

sze od poniesionych kosztów.

KOSZTY EKONOMICZNE

SKŁADAJ

• kosztów

jawnych,

wydatków

niezb

dnych w celu uzyskania zasobu,

produktu lub usługi – explicite

• kosztów ukrytych - niewykorzystanych

liwo

ci wykonania, pozyskania czego

innego lub zastosowania posiadanych
zasobów do innego celu – implicite

Koszty jawne

Koszty ukryte

czesne

360 zł

podręczniki

100 zł

utracony czas

600 zł

460 zł

600 zł

Koszt ekonomiczny = 1060 zł

PODZIAŁ KOSZTÓW

Za kryterium podziału kosztów przyjmiemy
reakcje na zmian

wielko

ci produkcji:

- Koszty stałe

- Koszty zmienne

Przy czym zarówno koszt stały jak i zmienny
mo

e by

kosztem jednostkowym

(przeci

tnym) lub kosztem całkowitym.

KOSZTY STAŁE - TFC

Koszty stałe - s

to takie koszty w

przedsi

biorstwie, które nie ulegaj

zmianie wraz ze zmian

wielko

produkcji.

Do kosztów stałych przedsi

biorstw najcz

ęś

ciej

nale

Ŝą

• koszty zakupu ziemi,
• koszty wyposa

enia kapitałowego (amortyzacja),

• opłaty za dzier

maj

tku,

• składki ubezpieczeniowe,
• wynagrodzenia zarz

du itp.

KOSZTY ZMIENNE - TVC

• Koszty zmienne – obejmuj

takie koszty

w przedsi

biorstwie, które zmieniaj

wraz ze zmian

wielko

ci produkcji, np.

koszty energii, paliwa, koszty pracy
(płace) niektórych grup pracowników.

• Koszty stałe (TFC) to takie koszty, które

nie zmieniaj

pod wpływem zmian

wielko

ci produkcji.

• Koszty zmienne (TVC) to takie koszty,

które zmieniaj

lad za zmianami

wielko

ci produkcji.

Rozpatruj

c podział kosztów na stałe i zmienne

nale

y uwzgl

dni

nast

puj

ce kwestie:

• czas,

• przedział wielko

ci produkcji,

• sposób uj

cia kosztów (całkowite czy

jednostkowe).

Podział na koszty stałe i zmienne zmienia si

wraz

ze zmian

horyzontu czasowego. W bardzo

krótkim okresie wszystkie koszty s

w zasadzie

stałe. Natomiast w długim okresie wszystkie koszty
podlegaj

zmianom a wi

c s

zmienne.

KOSZTY CAŁKOWITE - TC

• Koszty całkowite przedsi

biorstwa

(total cost - TC)
– stanowi

sum

całkowitych kosztów stałych

(total fixed cost – TFC) i całkowitych kosztów

zmiennych (total variable cost – TVC

)

TC = TVC + TFC

KOSZTY PRZECI

TNE

Koszty przeci

tne

• Jednostkowy koszt przeci

tny oblicza si

poprzez

odniesienie kosztów całkowitych okre

lonej

produkcji przez ilo

ść

jednostek produkcji, np.

przeci

tny koszt jednostkowy przewozu jednego

pasa

era w przedsi

biorstwie transportowym

okre

la si

poprzez podzielenie kosztów

całkowitych przewozu pasa

erów w danym

przedsi

biorstwie przez liczb

przewiezionych

pasa

erów w danym okresie czasu.

KOSZTY PRZECI

TNE

ród kosztów przeci

tnych wyró

niamy:

• ATC – przeci

tny koszt całkowity = TC/X

• AVC – przeci

tny koszt zmienny = TVC/X

• AFC – przeci

tny koszt stały = TFC/X

Koszty przeci

tne

= koszty ca

kowite podzielone

przez wielko

ść

produkcji

Koszty przeci

tne

= koszty ca

kowite przypadaj

na jednostk

produkcji

KOSZT KRA

COWY - MC

KOSZT KRA

COWY - MC

Koszt kra

cowy (marginalny)

• Koszt kra

cowy jest to jednostkowy koszt dodatkowej

partii produkcji, która uruchomiona została w
przedsi

biorstwie (uruchomienie obsługi nowej relacji

przewozowej, uruchomienie nowego kursu,
wykonanie konkretnej usługi na rzecz klienta).

• Koszt kra

cowy okre

la si

poprzez relacj

przyrostu kosztów całkowitych, zwi

zanych z

podj

ciem produkcji, do przyrostu produkcji.

• Koszt kra

cowy to przyrost kosztów całkowitych

spowodowany zwi

kszeniem produkcji o

jednostk

Koszty zmienne i koszty kra

cowe

Koszty zmienne i koszty kra

cowe

• Uwaga: poniewa

koszty stałe nie

zmieniaj

pod wpływem zmian

wielko

ci produkcji, koszty kra

cowe

zwi

zane s

tylko ze zmienn

ęś

kosztów całkowitych.

KOSZT KRA

COWY - MC

MC =

∆

TC /

∆

MC =

∆

TVC /

∆

MC = P

/ MPP

∆

– zmiana liczona jako X

– X

– cena czynnika produkcji (tu cena pracy)

X – wielko

ść

produkcji

MPP

– produkcyjno

ść

kra

cowa (tu produkcyjno

ść

pracy)

constans !

ZNACZENIE KOSZTÓW

PRODUKCJI

Koszty produkcji obok ceny sprzeda

produktu, stanowi

istotny parametr w

podejmowaniu racjonalnych decyzji przez
producenta. Znajomo

ść

ich kszta

towania

w krótkim i d

ugim okresie umo

liwia

wyznaczenie

optymalnych

rozmiarów

produkcji

optymalnej

wielko

przedsi

biorstwa w ró

nych strukturach

rynkowych – od rynku konkurencyjnego do
rynku monopolu.

KOSZTY CAŁKOWITE

TFC

TVC

Variable Cost

(Fixed Cost)

(Total Cost)

TC
TFC

TVC b

dzie wysoko

czerwonego odcinka. Wynika to z
prostego rachunku

TC – TFC = TVC

KOSZTY PRZECI

TNE

KOSZTY PRZECI

TNE

ATC

AVC

MC
ATC
AVC
AFC

Pionowa odległo

ść

dzy

krzywymi ATC i AVC to AFC.
Wynika to z prostego rachunku
ATC – AVC= AFC

Koszty – uwagi do rysunku

• Warto zauwa

zmniejszanie si

ró

nicy mi

dzy

ATC a AVC. Wynika to z faktu,

e maleje znaczenie

kosztu stałego, tzn. maleje AFC, który jest
oczywi

cie elementem składowym kosztu

całkowitego.

• Krzywa MC przecina krzywe kosztów przeci

tnych

w okre

lonych punktach odpowiadaj

cych

najni

szym warto

ciom kosztów przeci

tnych. Nie

jest to przypadek. Je

eli koszt kra

cowy jest wy

szy

przeci

tny oznacza to,

e dodatkowa

wyprodukowana jednostka jest dro

sza ni

wynosi

koszt

redni, a je

li tak, to automatycznie podnosi to

koszt przeci

tny (ATC i AVC ro

nie).

AVC

ATC

TVC

TFC

Zale

ść

dzy

kosztami całkowitymi a
kosztami przeci

tnymi.

Kształt krzywych kosztów

• Poniewa

koszty kra

cowe i koszty

przeci

tne s

pochodnymi kosztów

całkowitych, za ich kształtem b

sta

same zasady.

• W krótkim okresie za kształtem krzywych

kosztów kryj

jednak inne zasady ni

długim okresie.

Krzywe kosztów w krótkim okresie

• Za kształtem krzywych kosztów

w krótkim okresie kryje si

prawo

malej

cych przychodów z czynnika

wytwórczego (prawo malej

cego

produktu kra

cowego czynnika

wytwórczego).

Prawo malej

cych przychodów

kra

cowych z produkcji

Prawo malej

cych przychodów

kra

cowych z produkcji

• Je

eli ilo

ść

jednego czynnika wytwórczego

jest stała a ilo

ść

drugiego zwi

ksza si

wówczas – od pewnego poziomu
nakładów zmiennego czynnika
wytwórczego – produkcja ro

nie, ale

da kolejna jego jednostka powoduje

mniejszy przyrost produkcji (kra

cowa

produkcyjno

ść

tego czynnika jest coraz

mniejsza).

Krzywe kosztów w długim okresie

• Za kształtem krzywych kosztów w długim

okresie kryj

korzy

ci i niekorzy

ci skali

działania (produkcji).

Korzy

ci i niekorzy

ci skali

działania

Korzy

ci i niekorzy

ci skali

dzia

ania

Korzy

ci skali produkcji (rosn

ce utargi ze skali)

• kiedy długookresowe koszty przeci

tne spadaj

wraz ze wzrostem rozmiarów produkcji

• gdy długookresowe koszty przeci

tne s

stałe

przy wzro

cie produkcji

Niekorzy

ci skali (malej

ce utargi ze skali)

• kiedy długookresowe koszty przeci

tne rosn

wraz ze wzrostem produkcji.

Przyczyny wyst

powania korzy

i niekorzy

ci skali produkcji

Przyczyny wyst

powania korzy

i niekorzy

ci skali produkcji

KORZY

CI SKALI PRODUKCJI

•

Niepodzielno

ść

procesu produkcji – konieczno

ść

ponoszenia przez przedsi

biorstwo okre

lonego

minimum nakładów niezb

dnego do prowadzenia

działalno

ci i niezale

nego od rozmiarów produkcji

(koszt stały).

•

Specjalizacja pracy – korzy

ci osi

gane w wyniku

podziału pracy (specjalizacji) – A. Smith.

•

Specjalizacja technologiczna – produkcja na
du

Ŝą

skal

jest na ogół niezb

dna, aby móc

zastosowa

lepsze maszyny i uzyska

ksz

produktywno

ść

(ekonomia skali) na jednostk

produkcji.

Przyczyny wyst

powania korzy

i niekorzy

ci skali produkcji

Przyczyny wyst

powania korzy

i niekorzy

ci skali produkcji

NIEKORZY

CI SKALI PRODUKCJI

•

Mened

erskie niekorzy

ci skali – produkcja na

wielk

skal

wymaga tworzenia wielu szczebli

zarz

dzania – firma staje si

zbiurokratyzowana,

powstaj

problemy koordynacji pracy

poszczególnych działów i z tego powodu mo

wyst

wzrost kosztów przeci

tnych.

•

Czynniki geograficzne – pierwszy zakład jest
zlokalizowany w najdogodniejszym miejscu z
punktu widzenia minimalizacji kosztów transportu,
to nast

pny zakład b

dzie zlokalizowany ju

mniej

korzystnie.

FUNKCJE KOSZTÓW

Funkcje kosztów

1. Koszt całkowity:

TC = X

+ 7X + 12

2. Koszt całkowity zmienny:

TVC = X

+ 7X

3. Koszt całkowity stały:

TFC = 12

4. Koszt przeci

tny całkowity:

ATC = TC/X = X + 7+ 12/X

5. Koszt kra

cowy:

MC =

∆

TC/

∆

X = TC`= 2X + 7

PRZYCHODY

• Przychody s

to wszystkie

rodki pieni

ęŜ

uzyskane ze sprzeda

y produktów.

• TR – przychód całkowity
• Przychód całkowity obliczamy jako iloczyn ceny i

ilo

ci produktu.

TR = P • X

PRZYCHÓD KRA

COWY MR

I PRZYCHÓD PRZCI

TNY AR

PRZYCHÓD KRA

COWY MR

I PRZYCHÓD PRZCI

TNY AR

• Przychód kra

cowy to przychód uzyskany

z ostatniej jednostki produktu.

• Przychód przeci

tny to przychód

przypadaj

cy na jednostk

produktu.

MR =

∆

TR /

∆

AR = TR / X

∆

TR = TR

– TR

;

∆

X = X

– X

WYNIK EKONOMICZNY WE

• Wynik ekonomiczny powstaje w wyniku

ró

nicy przychodów i kosztów.

• Wynik ekonomiczny mo

e by

zyskiem lub

strat

WE = TR - TC

WYNIK EKONOMICZNY

• Zysk jest warto

dodatni

, strata

warto

ujemn

Istniej

dwa rodzaje zysku:

TR > TC to zysk ekonomiczny

TR = TC to zysk normalny

WYNIK EKONOMICZNY

Istniej

trzy rodzaje straty:

TR > TVC to strata z mo

liwo

kontynuacji produkcji

TR = TVC to strata na granicy

zwana te

punktem zamkni

cia

TR < TVC to strata bez mo

liwo

kontynuacji produkcji

Zyski i straty mo

na te

rozpatrywa

w wymiarze

jednostkowym (w przeliczeniu na jednostk

produktu)

P > ATC to zysk ekonomiczny

P = ATC to zysk normalny

P > AVC to strata z mo

liwo

kontynuacji

produkcji

P = AVC to strata na granicy zwana te

punktem zamkni

cia

P < AVC to strata bez mo

liwo

ci kontynuacji

produkcji