50
7/2006
51
7/2006
technologie i bezpieczeństwo
ocena ryzyka zawodowego
Ocena ryzyka zawodowego ratownika na basenie i kąpielsku otwartym została wykonana
metodą RISK SCORE. Metoda RISK SCORE jest metodą trójparametrową, w której szacuje
się skutki zdarzenia S, ekspozycję na zagrożenie E i prawdopodobieństwo wystąpienia
zdarzenia P. Parametry S i E szacowane są na 6 poziomach, prawdopodobieństwo
wystąpienia zdarzenia P szacowane jest na 7 poziomach. Parametrom przypisuje się liczby
mające charakter wag oceniających ich znaczenie.
Ratownik
Iwona Romanowska-Słomka
Charakterystyka stanowiska
Ratownik w okresie od jesieni do wiosny pracuje na krytym basenie, w lecie na otwartym kąpielisku (jezioro). Na basenie uczy pływania
dzieci i dorosłych, obserwuje pływających, interweniuje w przypadku naruszenia przepisów obowiązujących na basenie oraz w przypadku
zagrożenia życia osób przebywających w wodzie. Udziela pierwszej pomocy. Ratownik przebywa cały czas obok basenu, obserwując kąpią-
cych, sprawdza temperaturę wody i powietrza. Ucząc pływania dzieci, przebywa z nimi w wodzie. Obowiązkiem ratownika jest udzielanie
pierwszej pomocy oraz utrzymywanie własnej, bardzo dobrej kondycji fizycznej. Na kąpielisku otwartym ratownik przebywa na wieży
obserwacyjnej lub w łodzi. Na basenie na kąpielisku nie ma trampoliny. Ratownik dba o sprzęt do ratowania i nauki pływania, po skończo-
nej pracy sprawdza i chowa sprzęt. Ratownik nie obsługuje urządzeń uzdatniających wodę. Podczas ratowania ludzi i udzielania pierwszej
pomocy ma kontakt z czynnikami biologicznymi.
Karta informacji o zagrożeniach na stanowisku ratownika
Zagrożenia biologiczne
Zagrożenie
Źródło zagrożenia (przyczyna)
Możliwe skutki zagrożenia
Środki ochrony przed
zagrożeniami
Grupa ryzyka
Droga zakażenia
Przechowywanie dokumentów
Wirus Flaviviridae
(kleszczowe zapalenie
mózgu)
Zadrzewiony teren kąpieliska
Zapalenie mózgu, gorączka
Tępienie kleszczy, repelenty
gr. 3, szczepienie
Ukłucie kleszczy
Nie
Borrelia spp
Zadrzewiony teren kąpieliska
Gorączki nawracające, borelioza
Szybkie usuwanie kleszczy,
repelenty, badania profilaktyczne
gr. 2, brak szczepień
Ukłucie kleszczy
Nie
Staphylococcus aureus
(gronkowiec złocisty)
Ludzie, pył
Zakażenia ropne, stany zapalne
dróg oddechowych i innych
narządów, zatrucia pokarmowe,
posocznica, alergia skórna
Przestrzeganie zasad higieny
gr. 2, brak szczepień
Powietrzno-pyłowa, powietrzno-
-kropelkowa, bezpośrednia (skaleczenia)
Nie
Clostridium tetani
Laseczka tężca T
Gleba
Tężec, działanie toksyczne
Szczepienia, szybkie opatrywanie
ran, podawanie anatoksyny
tężcowej po skaleczeniach
gr. 2, szczepienie
Bezpośrednia (przyranna)
Nie
Wirus zapalenia wątroby
typu C
Ludzie
Zapalenie wątroby, częsta postać
przewlekła, marskość, rak wątroby
Środki ochrony indywidualnej *
gr. 3, brak szczepień
Bezpośrednia (skaleczenie), przez krew i
inne płyny ustrojowe człowieka
Tak
Wirus zapalenia wątroby
typu B
Ludzie
Zapalenie wątroby, częsta postać
przewlekła, marskość, rak wątroby
Środki ochrony indywidualnej *
gr. 3, szczepienia
Bezpośrednia (skaleczenie), przez krew i
inne płyny ustrojowe człowieka
Tak
Mykobakterium
tuberculosis/ prątek gruźlicy
ludzkiej
Ludzie
Gruźlica płuc, rzadziej innych
narządów
Szczepienia BCG, środki ochrony
indywidualnej, okresowe badania
gr. 3, szczepienia
Powietrzno-kropelkowa
Tak
Ludzki wirus upośledzenia
odporności typu HIV-1,
HIV-2 (Retroviridae)
Ludzie
AIDS – zespół nabytego obniżenia
odporności komórkowej, postępu-
jąca neuropatia, infekcje towarzy-
szące, śmierć; rak – nowotwory
Środki ochrony indywidualnej *
gr. 3, brak szczepień
Bezpośrednia (przez krew)
Tak
50
7/2006
51
7/2006
Legionella spp
Woda, zwłaszcza ciepła
Zapalenie płuc (legioneloza),
rzadziej gorączka grypopodobna
Dezynfekcja wody
gr. 2, brak szczepień
Powietrzno-kropelkowa, bezpośrednia
Nie
Zakażenie grzybicą candida
albicans
Ludzie, wilgotne środowisko
Kandydoza paznokci, skóry
Stosowanie mydeł i zasypek
z dodatkiem środków przeciw-
grzybiczych, środki ochrony indy-
widualnej
gr. 2, brak szczepień
Wymuszony kontakt z wodą
Nie
* rękawice podczas tamowania krwotoków, usuwania wymiocin, maseczki do sztucznego oddychania usta-usta.
Zagrożenie
Źródło zagrożenia (przyczyna)
Możliwe skutki zagrożenia
Środki ochrony przed zagrożeniami
Zagrożenia fizyczne, chemiczne i psychofizyczne
Upadek na tym samym
poziomie
Nierówne śliskie powierzchnie
Potłuczenia, złamania
Wzmożona uwaga, odpowiednie obu-
wie
Upadek na niższy poziom
(z wieży obserwacyjnej)
Wchodzenie, pobyt na wieży
Potłuczenia, złamania, wstrząśnie-
nie mózgu
Wzmożona uwaga
Uderzenie o nieruchome
przedmioty
Sprzęt na basanie
Potłuczenia, złamania
Wzmożona uwaga
Kontakt z szorstkimi,
ostrymi powierzchniami
Przedmioty znajdujące się w piasku,
trawie, wodzie
Skaleczenia stóp, rąk
Wzmożona uwaga, odpowiednie obu-
wie
Zmienne warunki atmos-
feryczne (wysokie tempe-
ratury)
Praca na otwartym kąpielisku
Omdlenia, udary, oparzenia słonecz-
ne, nowotwory skóry
Odpowiednie ubranie, osłona przed
słońcem, stosowanie kremów ochron-
nych, napoje
Przeciążenie narządu
wzroku
Słońce, promieniowanie o dużym
natężeniu, promieniowanie ultrafiole-
towe
Choroby oczu
Odpowiednie okulary, nakrycie głowy
z daszkiem
Agresja ludzi
Ludzie pod wpływem alkoholu, pro-
wadzenie akcji ratowniczej
Potłuczenia, złamania, guzy, siniaki
Szkolenia, wzmożona uwaga
Wciągnięcie pod wodę
Prowadzenie akcji ratowniczej
Zachłyśnięcie wodą, śmierć przez
utopienie
Szkolenia, wzmożona uwaga
Stres
Wytężona uwaga, odpowiedzialność
Nerwice, psychozy, zaburzenia snu,
choroby układu pokarmowego
Szkolenia w kierunku odreagowania
stresu
Przeciążenie układu ruchu Prowadzenie akcji ratowniczej
Choroby układu ruchu
Szkolenia
Ukłucia owadów
Osy, pszczoły itp. na terenie kąpieliska Alergia, obrzęk (zagrażający życiu)
świąd
Uwaga
Substancje i preparaty
chemiczne drażniące
Środki do dezynfekcji i pielęgnacji
wody (metodą chlorową, środki do
obniżania pH) znajdujące się w wo-
dzie
Podrażnienia oczu, skóry
Przestrzeganie dawkowania środków
uzdatniających, okulary do pływania.
Substancje i preparaty
chemiczne uczulające
Środki do pielęgnacji wody (metodą
chlorową, środki do obniżania pH)
znajdujące się w wodzie
Uczulenia
Przestrzeganie dawkowania środków
uzdatniających
Zadziałanie sił przyrody
Wyładowania atmosferyczne
Porażenie, śmierć
Unikanie przebywania w czasie burzy
na dworze
Wartościowanie ryzyka
Szacowanie szkód i prawdopodobieństwa szkód oraz wartościowanie ryzyka wykonano metodą RISK SCORE. W metodzie RISK
SCORE wartościowanie ryzyka opisuje wyrażenie:
R = S × E × P gdzie: S – możliwe skutki, E – ekspozycja na zagrożenie, P – praw-
dopodobieństwo wystąpienia zdarzenia.
Karta informacji o ryzyku zawodowym na stanowisku ratownika
Zagrożenie
Możliwe skutki
Ekspozycja
Prawdopodobieństwo zdarzenia
Ryzyko
Zagrożenia biologiczne
Wirus Flaviviridae
(kleszczowe zapalenie
mózgu)
S = 3
Średnie
E = 2
P = 0,5
R = 3
Akceptowalne
Absencja
Okazyjna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Borrelia spp
S = 3
Średnie
E = 2
P = 0,5
R = 3
Akceptowalne
Absencja
Okazyjna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Staphylococcus aureus
(gronkowiec złocisty)
S = 3
Średnie
E = 6
P = 0,5
R = 9
Akceptowalne
Absencja
Codzienna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Clostridium tetani
Laseczka tężca
S = 15
Bardzo duże
E = 2
P = 0,5
R = 15
Akceptowalne
Jedna ofiara śmiertelna
Okazyjna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Wirus zapalenia wątroby
typu C
S = 15
Bardzo duże
E = 2
P = 0,5
R = 15
Akceptowalne
Jedna ofiara śmiertelna
Okazyjna *
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
52
Wirus zapalenia wątroby
typu B
S = 7
Duże
E = 2
P = 0,5
R = 7
Akceptowalne
Ciężkie uszkodzenie ciała Okazyjna*
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Mykobakterium
tuberculosis/ prątek gruźlicy
ludzkiej
S = 7
Duże
E = 6
P = 0,5
R = 21
Małe
Ciężkie uszkodzenie ciała Codzienna
Tylko sporadycznie możliwe
Potrzebna kontrola
Ludzki wirus upośledzenia
odporności typu HIV-1, HIV-2
S = 15
Bardzo duże E = 2*
P = 0,5
R = 15
Akceptowalne
Jedna ofiara śmiertelna
Okazyjna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Legionella spp
S = 3
Średnie
E = 6
P = 0,5
R = 9
Akceptowalne
Absencja
Codzienna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Zakażenie grzybicą candida
albicans
S = 3
Średnie
E = 6
P = 0,5
R = 9
Akceptowalne
Absencja
Codzienna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Zagrożenia fizyczne, chemiczne i psychofizyczne
Upadek na tym samym
poziomie
S = 3
Średnie
E = 6
P = 1
R = 18
Akceptowalne
Absencja
Codzienna
Mało prawdopodobne, możliwe
Wskazana kontrola
Upadek na niższy poziom (z
wieży obserwacyjnej)
S = 7
Duże
E = 3
P = 1
R = 21
Małe
Ciężkie uszkodzenie ciała Sporadyczna
Mało prawdopodobne, możliwe
Potrzebna kontrola
Uderzenie o nieruchome
przedmioty
S = 1
Bardzo małe E = 6
P = 3
R = 18
Akceptowalne
Udzielenie pierwszej
pomocy
Codzienna
Praktycznie możliwe
Wskazana kontrola
Kontakt z szorstkimi, ostrymi
powierzchniami, ostrza,
szkło
S = 1
Bardzo małe E = 3
P = 3
R = 9
Akceptowalne
Udzielenie pierwszej
pomocy
Sporadyczna
Praktycznie możliwe
Wskazana kontrola
Zmienne warunki
atmosferyczne (wysokie
temperatury)
S = 3
Średnie
E = 3
P = 1
R = 9
Akceptowalne
Absencja
Sporadyczna
Mało prawdopodobne, możliwe
Wskazana kontrola
Przeciążenie narządu wzroku S = 7
Duże
E = 3
P = 1
R = 21
Małe
Ciężkie uszkodzenie ciała Sporadyczna
Mało prawdopodobne, możliwe
Potrzebna kontrola
Agresja ludzi
S = 1
Bardzo małe E = 6
P = 1
R = 6
Akceptowalne
Udzielenie pierwszej
pomocy
Codzienna
Mało prawdopodobne, możliwe
Wskazana kontrola
Wciągnięcie pod wodę
S = 15
Bardzo duże E = 6
P = 0,5
R = 45
Małe
Jedna ofiara śmiertelna
Codzienna
Tylko sporadycznie możliwe
Potrzebna kontrola
Stres
S = 7
Duże
E = 6
P = 1
R = 42
Małe
Ciężkie uszkodzenie ciała Codzienna
Mało prawdopodobne, możliwe
Potrzebna kontrola
Przeciążenie
S = 7
Duże
E = 3
P = 1
R = 21
Małe
Ciężkie uszkodzenie ciała Sporadyczna
Mało prawdopodobne, możliwe
Potrzebna kontrola
Ukłucia owadów
S = 3
Średnie
E = 3
P = 1
R = 9
Akceptowalne
Absencja
Sporadyczna
Mało prawdopodobne, możliwe
Wskazana kontrola
Substancje i preparaty
chemiczne drażniące
S = 3
Średnie
E = 3
P = 1
R = 9
Akceptowalne
Absencja
Sporadyczna
Mało prawdopodobne, możliwe
Wskazana kontrola
Substancje i preparaty
chemiczne uczulające
S = 7
Duże
E = 3
P = 0,5
R = 10,5
Akceptowalne
Ciężkie uszkodzenie ciała Sporadyczna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Zadziałanie sił przyrody
S = 15
Bardzo duże E = 2
P = 0,5
R = 15
Akceptowalne
Jedna ofiara śmiertelna
Okazyjna
Tylko sporadycznie możliwe
Wskazana kontrola
Uwagi
Ryzyko zawodowe jest ściśle związane z
środowiskiem pracy. Dla takich samych
stanowisk, ale w różnych warunkach pracy
zagrożenia i poziom ryzyka mogą być różne.
Szacując stopień szkód zagrożenia przyjmuje
się możliwe największe skutki. W szacowaniu
prawdopodobieństwa skutków należy wziąć
pod uwagę warunki pracy, zdarzenia, jakie
miały miejsce w „przeszłości”, zachowania
pracownika itp. Po wiedzę można sięgnąć do
danych statystycznych, obserwacji itd.
Przykłady:
Ryzyko związane z ludzkim wirusem
upośledzenia odporności typu HIV-1, HIV-2
(Retroviridae). Źródłem zagrożenia może być
kontakt z krwią chorego podczas akcji
ratowniczej.
Możliwe skutki S = 15 – jedna ofiara śmiertelna.
Ekspozycja E = 2 – okazyjna.
Prawdopodobieństwo zdarzenia P = 0,5 – tylko
sporadycznie możliwe – nie było takiego
zdarzenia.
Poziom ryzyka R = 15 – akceptowalne,
wskazana kontrola, aby ryzyko pozostało na
tym samym poziomie.
Ryzyko związane ze stresem. Źródłem
zagrożenia jest odpowiedzialność za ludzi.
Możliwe skutki S = 7 – ciężkie uszkodzenie
ciała.
Ekspozycja E = 6 – codzienna.
Prawdopodobieństwo zdarzenia P = 1 – mało
prawdopodobne – w ciągu 10 lat były trzy
takie zdarzenia.
Poziom ryzyka R = 42 – małe, potrzebna
kontrola, aby ryzyko pozostało na tym samym
poziomie.
n
dr inż. Iwona Romanowska-Słomka
Pracownik naukowy w Akademii Rolniczej
we Wrocławiu
7/2006
* okazyjna – tylko podczas tamowania krwotoków, usuwania wymiocin, sztucznego oddychania usta-usta