Temat 2:

„Dobór przyrządów do pomiaru 

wielkości geometrycznych.

Technika mierzenia”

Miernictwo i systemy pomiarowe w 
budowie maszyn

Kryteria racjonalnego doboru

przyrządu pomiarowego

rodzaj mierzonego wymiaru

sposób ustalenia i zamocowania mierzonego przedmiotu

sposób odbierania informacji o mierzonym wymiarze

możliwość opracowania (komputerowego) wyników pomiaru

możliwość bezpośredniego przekazywania wyników pomiaru

do systemu SPC

wartość mierzonego wymiaru

optymalna niepewność pomiaru

z

w

m

p

Rodzaj mierzonego wymiaru

zewnętrzny

wewnętrzny

mieszany

pośredni

Sposób ustalenia i mocowania przedmiotu

właściwości konstrukcyjno-

technologiczne przedmiotu

masa przedmiotu

kształt przedmiotu

właściwości konstrukcyjno-

metrologiczne przyrządu

czynniki 

wpływające

Technika odbierania informacji

o mierzonym przedmiocie

technika stykowa

technika bezstykowa

technika stykowo-optyczna

Technika stykowa

styk punktowy

styk liniowy

styk powierzchniowy

z naciskiem lub 
bez nacisku 
pomiarowego

styk końcówki pomiarowej 

z przedmiotem mierzonym

Pomiar siły dynamometrem 
sprężynowym

Pomiar temperatury 
termometrem spirytusowym

Pomiar przyspieszenia 
akcelerometrem

Pomiar długości czujnikiem 
zegarowym

re

a

li

z

o

w

a

n

a

 z

a

s

a

d

a

 p

o

m

ia

ro

w

a

zjawisko liniowej zależności 
odkształcenia elementu 
sprężystego od wartości siły 
obciążającej

rozszerzalność cieplna cieczy, tzn. 
zależność przyrostu objętości 
cieczy od przyrostu jej temperatury

II prawo dynamiki, tzn. zależność
oporu bezwładności stałej masy od 
przyspieszenia

przełożenie mechaniczne (za 
pomocą przekładni zębatej) między 
końcówką pomiarową a wskazówką

Zasada pomiarowa

Każdy  pomiar  opiera  się na  pewnej

zasadzie

— czyli  zjawisku  fizycznym  wykorzystanym  do 

przeprowadzenia  pomiaru.  W  konstrukcji  każdego  przyrządu  pomiarowego  jest  zrealizowana 

określona zasada pomiarowa.

Metoda pomiarowa 

-

sposób porównania wartości mierzonej wielkości z jednostką miary.

METODY POMIAROWE

bezpośrednia

pośrednia

bezpośredniego porównania

różnicowa

wychyleniowa

podstawowa

różnicowa wychyleniowa

różnicowa koincydencyjna

różnicowa zerowa

złożona

Metoda  pomiarowa  bezpośrednia

- wartość wielkości  uzyskuje  się bez  potrzeby 

mierzenia  innych  wielkości  funkcyjnie  z  nią powiązanych  i  bez  wykonania 

specjalnych  obliczeń.  Może  natomiast  zajść

potrzeba  obliczenia  poprawek 

wynikających  z  wielkości  wpływowych  lub  z  tzw.  stałej  przyrządu (np.  mnożenie 

każdego wyniku pomiaru przez pewien stały współczynnik).

Przykłady:

Pomiar średnicy wałka mikrometrem.

Pomiar chropowatości powierzchni profilometrem.

Pomiar 

prędkości 

samochodu 

prędkościomierzem 

stanowiącym 

wyposażenie pojazdu.

Metoda  pomiarowa  pośrednia

- polega  na  mierzeniu  (bezpośrednim)  pewnej 

liczby  wielkości  pomocniczych,  a  następnie  — na  podstawie  wyników  tych 

pomiarów — obliczeniu wielkości poszukiwanej

Przykłady:

Pomiar promienia  łuku przez  zmierzenie  bezpośrednie jego  strzałki i cięciwy,  a 

następnie  wykonanie  odpowiednich  obliczeń

opartych  na  zależnościach 

geometrycznych.

Pomiar kalorymetryczny ciepła właściwego przez pomiar masy ciała i przyrostu 

temperatury.

Szczególnym 

przypadkiem 

metody 

pośredniej 

jest 

metoda 

pomiarowa 

podstawowa  (bezwzględna)

, oparta  na  pomiarach  wielkości  występujących  w 

definicji danej wielkości.

Przykłady:

Pomiar prędkości w ruchu jednostajnym przez pomiar drogi i czasu.

Pomiar ciśnienia przez pomiar siły i powierzchni, na którą działa siła.

Metoda  pomiarowa  złożona

,  wg  której  wyznacza  się jednocześnie  wartości 

więcej    niż jednej    mierzonych    wielkości,  poprzez  rozwiązanie  pewnego  układu 

równań, w których występują wyniki innych (pomocniczych) pomiarów.