GENEZA I DEFINICJA RACHUNKOWOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW

 

 

Przepływy finansowe i ich kształtowanie w przedsiębiorstwie 

Przedsiębiorstwo to: 

1.

  zespół ludzi uprawiających w sposób systematyczny działalność zarobkową [Lange, 

1959], 

2.

  wyodrębniona pod względem prawnym i ekonomicznym organizacja, działająca na 

własny  rachunek  i  we  własnym  imieniu,  w  celu  osiągnięcia  korzyści  materialnych 

(zysku)  i  ponoszącą  ryzyko  i odpowiedzialność  zgodnie  z przepisami  prawa 

i stosunkami rynkowymi [Lichtarski, 1999].  

Działalność  gospodarcza  polega  na  systematycznym,  profesjonalnym  uczestnictwie 

w grze rynkowej poprzez zbieranie informacji i informowanie pozostałych uczestników, 

oferowanie, zbywanie i nabywanie określonych dóbr i usług. Gospodarka ta opiera się o 

przekształcanie zasobów, które pozostają w dyspozycji firmy: 

1.

  kapitał, 

2.

  praca, 

3.

  ziemia, 

4.

  technologia. 

Próba klasyfikacji celów przedsiębiorstwa 

 

Cele 

ekonomiczne 

Cele techniczno 

- produkcyjne 

Cele społeczne 

Cele regionalne 

i ekologiczne 

• długo- i 

krótkoterminowy 
zysk, 

• poprawa pozycji 

na rynku, 

• wzrost 

produktywności, 

• innowacyjność 

• maksymalizacja 

produkcji, 

• poprawa 

jakości, 

• reprodukcja 

zasobów 
kapitałowych 

• zaspokajanie 

potrzeb rynku, 

• wzrost zarobków 

załogi, 

• poprawa 

warunków pracy, 

• wzrost satysfakcji 

pracowników 

• rozwój 

infrastruktury, 

•  aktywizacja 

regionu, 

• ochrona i 

odnowa 
środowiska, 

• racjonalne 

wykorzystanie 
zasobów  

Cel główny przedsiębiorstwa: 

przetrwanie i rozwój 

 

W tradycyjnej nauce o zarządzaniu proces zarządzania obejmuje: 

1.

  planowanie – kierownicy obmyślają swoje cele i działania, które z reguły oparte są 

na jakiejś metodzie, planie czy logice, 

2.

  organizowanie – kierownicy koordynują ludzkie i materialne zasoby organizacji, 

3.

  przewodzenie – określa w jaki sposób kierownicy kierują podwładnymi i wpływają 

na nich, doprowadzając do tego, by wykonywali potrzebne zadania, 

4.

  kontrolowanie  –  oznacza,  że  kierownicy  starają  się  zapewnić,  by  przedsiębiorstwo 

zmierzało do swych celów. 

Obejmuje ono między innymi: 

1.

  zarządzanie marketingowe, 

2.

  zarządzanie innowacyjne i inwestycyjne, 

3.

  zarządzanie finansami, 

4.

  zarządzanie zasobami ludzkimi. 

 

Na  finanse  przedsiębiorstwa  składają  się  wszelkie  zjawiska  ekonomiczne  związane 

z pozyskiwaniem,  gromadzeniem  i  wydatkowaniem  środków  pieniężnych  na  cele 

działalności gospodarczej firmy.  

Sekwencje procesu zarządzania (uproszczenie) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wytyczanie celów i ich pomiar 

Badanie równych wariantów 

działania, ich pomiar i 

prezentacja 

Wybór wariantu działania 

Implementacja  

Porównanie faktycznych 

dokonań z planem i budżetami 

Działania korygujące 

Planowanie 

Kontrola 

(a) 

(b) 

 

Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwie 

 

 

Obszar  decyzji  dotyczący  kierunków  inwestowania  w  aktywa  nazywa  się 

budżetowaniem  kapitałowym.  Nabywane  składniki  majątkowe  nazywane  są  aktywami 

przedsiębiorstwa. 

Pozyskiwanie  odpowiednich  środków  pieniężnych  nazywa  się  budową  struktury 

finansowej przedsiębiorstwa, a ustalone źródła finansowania - pasywami firmy. 

Zarządzanie  kapitałem  obrotowym  to  codzienne  czynności  gwarantujące  firmie 

posiadanie  wystarczających  zasobów  do  kontynuowania  działalności.  Polega  ono  w 

szczególności  na  ustalaniu  właściwych  poziomów  poszczególnych  składników  aktywów 

obrotowych  w stosunku  do  krótkoterminowego  zadłużenia  przedsiębiorstwa.  Ma  za 

zadanie  zapewnić  wystarczający  ich  poziom  do  kontynuowania  produkcji,  sprzedaży, 

ale również umożliwić spłatę bieżących zobowiązań. 

 

 

Majątek 

przedsiębiorstwa 

(AKTYWA) 

 

Majątek trwały 

(uzbrojenie i 

inwestycje 

długoterminowe) 

 
 

Majątek obrotowy 

(materiały, towary i 

produkty, należności i 

gotówka) 

Źródła finansowania 

składników 

majątkowych 

(PASYWA) 

 

Kapitały własne 

(udziały właścicieli, 

zyski zakumulowane i 

bieżące) 

 
 

Kapitały obce 

(rynki finansowe i 

kapitałowe, kredyty i 

zobowiązania bieżące) 

A. Inwestycje w aktywa 

 

B. Środki pieniężne z 

aktywów firmy 

D. Dywidendy 

i spłaty zadłużenia 

E. Reinwestycje w aktywa 

C. Daniny 

publiczne 

Rząd i inne podmioty zainteresowane 

działalnością firmy 

Przemiany składników aktywów obrotowych 

 

 

 

Cele finansowe działalności przedsiębiorstwa: 

1.

  zysk – cel krótkoterminowy, 

2.

  wolne środki pieniężne (nadwyżka finansowa) – cel średnioterminowy, 

3.

  maksymalizacja wartości przedsiębiorstwa – cel długoterminowy. 

 

Źródła informacji finansowych dzielą się na: 

1.

  ewidencyjne (wewnętrzne), 

2.

  pozaewidencyjne (zewnętrzne). 

Do materiałów źródłowych pozaewidencyjnych można zaliczyć: 

•  dane  postulowane,  a  zwłaszcza  plany  finansowe  (biznesplany)  i  inne  plany 

gospodarcze,  krótko-  i  długoterminowe;  kalkulacje  wstępne  i  kosztorysy,  normy 

kosztów itp., 

•  wyniki  i  inne  materiały  z  przeprowadzonych  kontroli  i  rewizji,  zarówno  przez 

organa wewnętrzne jak i zewnętrzne, 

•  uzyskiwane  materiały  i  informacje  dotyczące  przedsiębiorstwa  z  jego  otoczenia  np. 

konkurencja, dane statystyczne, podatkowe itp. 

•  źródła  prawne,  a  zwłaszcza  Krajowy  Rejestr  Sądowy,  gdzie  można  znaleźć 

sprawozdania finansowe zarejestrowanych tam przedsiębiorstw. 

Gotówka 

Materiały 

i towary 

Należności 

Produkty 

Zakup 

materiałów 

i

 

towarów 

Wpłata 

należności 

od klientów 

Sprzedaż 

produktów 

Proces 

produkcyjny 

Sprzedaż towarów 

 

Materiały  ewidencyjne  są  tworzone  w  ramach  prowadzonych  w  przedsiębiorstwie 

urządzeń ewidencji operatywnej, techniczno-ekonomicznej, statystycznej i finansowej: 

1.

  dokumentacja  pierwotna  lub  wtórna,  stanowiąca  podstawę  zapisów  z  urządzeń 

ewidencyjnych  (np.  dowody  zakupu,  sprzedaży,  dokumenty  magazynowe  i  kasowe, 

wyciągi bankowe itp.), 

2.

  zapisy  dokonane  w  analitycznych  i  syntetycznych  urządzeniach  ewidencyjnych 

(konta, rejestry, taśmy perforowane, nośniki elektroniczne itp.), 

3.

  sprawozdawczość opartą na powyższych zapisach i stanowiącą uogólnienie ich treści. 

 

Istota, definicja i podział rachunkowości 

 

Definicje rachunkowości: 

1.

  rachunkowość  to  system  ciągłego  w  czasie  ujmowania,  grupowania,  prezentowania 

i interpretowania,  wyrażonych  w  pieniądzu  i  bilansujących  się  ogólnych  i 

szczegółowych danych liczbowych o działalności gospodarczej i sytuacji majątkowej 

jednostki gospodarującej [Skrzywan, 1969], 

2.

  rachunkowość  to  system  obejmujący  metody,  plany  oraz  procedury  używane  do 

identyfikacji,  analizy,  prezentacji  oraz  komunikacji  szeroko  pojętych  informacji 

dotyczących finansów przedsiębiorstwa [Ainsworth, Deines, Plumlee, Larson, 1997], 

3.

  rachunkowość  to  system  ewidencji  gospodarczej  odzwierciedlający  w  formie 

pieniężnej  zjawiska  i  procesy  gospodarcze  zachodzące  w  danej  jednostce, 

pozwalający  na  przedstawienie  jej  sytuacji  majątkowej,  finansowej  i  wyniku 

finansowego [Gierusz B., 2002], 

4.

  rachunkowość to sztuka zapisywania, klasyfikacji oraz podsumowywania w sposób 

znamienny  i  w  kategoriach  pieniężnych  operacji  i  zdarzeń,  które  przynajmniej 

częściowo  mają  charakter  finansowy,  a  także  sztuka  interpretacji  tych  czynności  i 

rezultatów [Nobes, 1992], 

5.

  rachunkowość  to  system  zamkniętej,  udokumentowanej  ewidencji  gospodarczej 

odzwierciedlającej  w  formie  pieniężnej  zjawiska  i  procesy  gospodarcze  zachodzące 

w jednostce gospodarczej oraz jej stan majątkowy [Moss, Zysnarska, 2004]. 

 

Rachunkowość: 

•  jest  systemem  całościowym  i  zwartym  zbiorem  (układem)  metod,  zasad  i  reguł 

postępowania, który umożliwia osiąganie celu dla którego jest wdrażany, 

•  nie 

ogranicza  się  jedynie  do  rejestracji,  służy  również  przetwarzaniu 

zaewidencjonowanych  zjawisk  oraz  prezentacji  kierownictwu  jednostki  wniosków 

w odpowiedniej formie, 

•  nie  może  być  rozpatrywana  zawężająco  do  samego  przedsiębiorstwa;  jej  zakres 

wykracza  poza  działalność  samej  jednostki  gospodarczej,  obejmując  również  jej 

otoczenie  poprzez  identyfikowanie  środków  potrzebnych  do  prowadzenia 

działalności oraz źródeł ich finansowania. 

Przedmiot i zakres rachunkowości można podzielić na trzy grupy

:

 

1.

  księgowość  -  się  stosowane  metody  pomiaru  przepływów  finansowych  w 

przedsiębiorstwie oraz sposoby rejestracji wyników tych pomiarów, 

2.

  kalkulację  (rachunek  kosztów)  -  szacowania  kosztów  ponoszonych  przez 

przedsiębiorstwo oraz powiązanie kosztu z odpowiednimi przychodami, 

3.

  sprawozdawczość finansową - sposoby i metody prezentacji zgromadzonych danych, 

w  sposób  umożliwiający  czytelnikom  sprawozdań  odpowiednie  zrozumienie 

przekazywanej informacji. 

 

System rachunkowości w przedsiębiorstwie w ujęciu dynamicznym 

 

Dokumenty księgowe 

Urządzenia ewidencyjne 

Operacje arytmetyczne 

i logiczne 

Zestawienie informacji 

(sprawozdawczość 

finansowa) 

Gromadzenie danych 

Przetwarzanie 

danych 

Prezentacja 

informacji 

W ujęciu statycznym, rachunkowość mierzy i bada: 

1. majątek przedsiębiorstwa oraz źródła jego finansowania (pochodzenia), 

2. procesy gospodarcze czyli przychody i koszty wpływające na 

3. wynik finansowy (zysk lub strata). 

 

Rachunkowość posługuje się następującymi metodami: 

1.

  metoda podmiotowa, 

2.

  metoda bilansowa, 

3.

  metoda momentów i okresów sprawozdawczych, 

4.

  metoda grupowania, 

5.

  metoda wycen. 

 

Do cech specyficznych w rachunkowości zalicza się: 

• 

wszystkie  zdarzenia  gospodarcze  będące  przedmiotem  ewidencji,  wymagają 

odpowiedniego udokumentowania,  

• 

rachunkowość  dokonuje  oceny  zdarzeń  gospodarczych;  głównym  miernikiem  jest 

pieniądz,  

• 

zdarzenia gospodarcze ujmuje się w sposób usystematyzowany chronologicznie oraz 

przedmiotowo, 

• 

ewidencja  zdarzeń  gospodarczych  dokonywana  jest  metodą  „bilansową”  tzn. 

zgodnie z ich dwoistą treścią ekonomiczną, 

• 

rachunkowość cechuje kompletność i ciągłość ewidencji;  

• 

dostarczane  dane  liczbowe  cechuje  rzetelność  czyli  zgodność  ich  treści  ze  stanem 

faktycznym jednostki; 

• 

rachunkowość podlega znacznemu sformalizowaniu. 

 

Podstawowe funkcje rachunkowości: 

• 

informacyjna - tworzenie określonych zbiorów danych wykorzystywanych przez ich 

odbiorców  do  oceny  działalności  jednostki  gospodarującej  oraz  jej  części 

składowych (komórek, działów itp.),  

• 

kontrolna  -  dokumentowanie  wszystkich  bez  wyjątku  operacji  gospodarczych, 

sprawdzanie  zgodności  przebiegu  określonych  działań  z  regułami  prowadzenia 

działalności gospodarczej i planowanymi zamierzeniami;  

• 

sprawozdawczą  -  sporządzanie  różnego  rodzaju  sprawozdań;  mogą  być  one 

sporządzane wg różnych reguł, w sposób systematyczny lub  doraźny;  

• 

analityczna  -  dane  liczbowe  zawarte  w  sprawozdaniach  służą  wyciąganiu 

werbalnych wniosków i podejmowaniu decyzji przez odbiorców tychże sprawozdań, 

• 

statystyczna  -  polega  na  dostarczaniu  danych  umożliwiających  skompletowanie 

informacji o charakterze makroekonomicznym;  

• 

dowodowa  -  archiwowanie  wszystkich  dokumentów  księgowych  przez  określony 

przepisami prawa okres. 

 

Rozwój i kształtowanie się rachunkowości na świecie 

 

1.

  Pierwsze  zapisy  uznawane  za  tworzenie  podstaw  przyszłej  księgowości  były 

dokonywane już w starożytności (w Babilonii, Grecji, Egipcie, Rzymie). 

2.

  Począwszy od XI wieku rozwijały się stosunki handlowe miast włoskich. Wymagało 

to zapisywania w księgach nazwisk dłużników i należnych od nich kwot pieniężnych 

wraz z podaniem terminu spłaty należności. W księgach tych rejestrowano również 

fakt uregulowania należności przez dłużników.  

3.

  W końcu XIII wieku pojawiają się konta rzeczowe służące do ewidencji składników 

majątku  (towarów,  materiałów,  kasy).  Około  1400  roku  księga  kupiecka  stanowiła 

pierwotną formę księgowości pojedynczej, umożliwiając kupcowi orientację w stanie 

rozrachunków  z  kontrahentami  i  w  najważniejszych  rzeczowych  składnikach 

majątku.  

4.

  W  XIV  wieku  pojawiła  się  w  miastach  północno-włoskich  księgowość  podwójna 

nazywana wówczas systemem weneckim, albo systemem księgowości prowadzonej w 

dwóch księgach.  

5.

  Pierwszą  książkę  na  temat  rachunkowości  pt.  Summa  de  aritmetica,  geometria, 

proportioni  et  proportionalita

  (Zasady  arytmetyki,  geometrii,  proporcji  i 

proporcjonalności)  opublikował  Luca  Pacioli  (1447-1517),  znany  także  jako  Fra 

Luca di Borgo San Sepolcro. Jego dzieło zostało opublikowane 10 listopada 1494 r., 

zaledwie dwadzieścia pięć lat po tym, jak wynaleziono druk.  

6.

  Kolejnym  krokiem  milowym  w    rozwoju  rachunkowości  był  wydany  w  1673  roku 

francuski kodeks handlowy, który nałożył na kupców obowiązek prowadzenia ksiąg 

handlowych. 

7.

  Wiek XIX przynosi w życiu gospodarczym społeczeństw szereg decydujących zmian. 

Obrót gospodarczy zaczyna być ściśle regulowany przepisami prawa. Wkrótce także 

obowiązek  ujawniania  sprawozdań  w  określonej  formie  został  usankcjonowany 

kodeksowo.  

8.

  W  drugiej  połowie  XIXw.  rachunkowość  zaczęła  być  systematycznie 

wykorzystywana 

do 

podejmowania 

decyzji 

menedżerskich 

(postępująca 

industrializacja  i  rewolucja  przemysłowa).  Tak  zrodziła  się  rachunkowość 

zarządcza. 

9.

  Czwarty  etap  rozwoju  rachunkowości  przypada  na  wiek  XX.  Rachunkowość 

powinna  nie  tylko  monitorować  efekty  działania  gospodarki  w  tym  zakresie,  ale 

również  wywodzić  wnioski  co  do  ich  racjonalizowania.  Mówi  się,  że  rachunkowość 

powinna  wpisywać  się  w  realizowane  zadania  zrównoważonego  wzrostu 

ekologicznego społeczeństw. 

10.

 Druga  połowa  wieku  XX.  to  dynamiczny  rozwój  narzędzi  rachunkowości 

spowodowany  głównie  rewolucją  informatyczną.  Rolą  księgowego  staje  się 

kreowanie  polityki  rachunkowości  w  przedsiębiorstwie,  które  obejmuje  budowę 

struktury  systemów  ewidencyjnych,  tworzenie  algorytmów  przetwarzania  danych 

oraz  opracowywanie  składników  sprawozdawczości  finansowej.  Rachunkowość  w 

takim wydaniu, często nazywa się kreatywną.  

 

Podział kompetencyjny rachunkowości: 

1.

  rachunkowości finansowa – zajmującej się dostarczaniem informacji ekonomicznych 

przede  wszystkim  dla  otoczenia  przedsiębiorstwa,  a  więc  akcjonariuszy,  urzędów 

państwowych, instytucji finansowych oraz potencjalnych inwestorów, 

2.

  rachunkowość zarządcza – koncentrującej się na dostarczaniu informacji dla celów 

zarządzania  przedsiębiorstwem,  czyli  przeznaczonych  głównie  dla  kierownictwa 

jednostki  w  celu  zapewnienia  podejmowania  możliwie  racjonalnych  decyzji 

kierowniczych. 

 

Rachunkowość finansowa a zarządcza 

Kryterium 

Rachunkowość finansowa 

Rachunkowość zarządcza 

Użytkownicy 

Zewnętrzni partnerzy, 

inwestorzy, rząd, organizacje 

menedżerów, zarząd i 

pracownicy 

Kierownictwo firmy na różnych 

szczeblach zarządzania 

Wymagania prawne 

Standardy międzynarodowe, 

dyrektywy, ustawa o 

rachunkowości, prawo 

podatkowe. Przepisy są 

obligatoryjne dla wszystkich 

podmiotów. 

Nie jest ograniczana przepisami. 

Przyjęte zasady 

Stosuje jednolite zasady 

nadrzędne w celu zapewnienia 

porównywalności i kontroli. 

Reguły i narzędzia są 

konstruowane wg potrzeb 

przedsiębiorstwa, stosowanych 

dobrowolnie przez jednostkę. 

Użyteczność 

Mierzy i obserwuje zjawiska 
ekonomiczne kompleksowo i 

kompletnie.  

Informacje relewantne. Tylko 

pomiary i raporty przydatne przy 

podejmowaniu decyzji. 

Główny podział 

czasowy 

Odwzorowuje zdarzenia 

przeszłe. 

Orientacja na przyszłość: plany 

na równi z oceną stanów 

rzeczywistych (przeszłych). 

Częstotliwość 

Obowiązuje stała, 

systematycznie stosowana 

periodyzacja – najczęściej 

miesiąc i rok. 

Dotyczyć może różnych okresów: 

lat, miesięcy, dni czy nawet 

godzin. 

Zakres 

Sprawozdania dotyczą firmy 

lub grupy kapitałowej jako 

całości. Są ujawniane stosownie 

do wymogów prawa. 

Sprawozdania wewnętrzne mogą 

dotyczyć każdego obszaru 

działalności, również wydziałów, 

działów czy stanowisk pracy oraz 

obejmować informacje dotyczące 

np. tylko kosztów, produkcji czy 

sprzedaży. 

Przedmiot i metody 

Ostro zakreślone. Mniej 

wykorzystuje się uboczne 

dyscypliny. 

Nieostro zakreślone. Decyzje i 

zastosowanie interdyscyplinarne. 

Metoda wyceny 

Przeważająca wg kosztu 

historycznego. 

Równolegle stosowane są różne 

metody wyceny w celu 

dokonywania szeregu różnych 

porównań. 

Dokładność 

Dokładna, wiarygodna, 

prawidłowa. 

Zorientowana na istotność. Może 

opierać się o szacunki. 

Szczegółowość 

Sprawozdania syntetyczne. 

Sprawozdania szczegółowe. 

Kontrola 

Podstawowe źródło kontroli 

wewnętrznej i finansowej. 

Sprawozdania podlegają 

weryfikacji przez podmioty 

zewnętrzne. 

Służy kontroli efektywności 

działań firmy, a także 

wyodrębnionych ośrodków 

odpowiedzialności na podstawie 

różnych kryteriów i mierników. 

 

 

 

 

 

Podstawy prawne rachunkowości w Polsce 

 

Najważniejsze organizacje standaryzujących rachunkowość: 

1.

  Rada  Standardów  Rachunkowości  Finansowej  (FASB)  –  USA  i  kraje 

współpracujące, 

2.

  Międzyrządowa  Grupa  Robocza  Ekspertów  Międzynarodowych  Standardów 

Rachunkowości i Sprawozdań (ISAR) – działająca przy ONZ, 

3.

  Międzynarodowa Federacja Księgowych (IFAC) – ciało samorządne i niezależne, 

4.

  Komitet  Międzynarodowych  Standardów  Rachunkowości  (IASC)  –  powstał  jako 

instytucja prywatna powołana przez księgowych z dziewięciu krajów europejskich, 

5.

  Komisja i inne ciała stanowiące Unii Europejskiej. 

Od 1 stycznia 2005r. w całej UE obowiązują MSR-y. 

 

W  Polsce  rachunkowość  regulowana  jest  przez  ustawę  z  dnia  24  września  1994r.  o 

rachunkowości.  Do  2008r.  przeszła  ona  liczne  modyfikacje  i  aktualizacje,  których 

największe  miały  miejsce  w  2000, 2002  i  w  2005r.  Ostatnie  zmiany  wprowadzono  do 

ustawy w lipcu 2008r. 

 

W  obecnym  stanie  prawnym,  wśród  polskich  przedsiębiorstw  można  wyróżnić  cztery 

podstawowe grupy: 

1.

  podmioty, dla których prawem w zakresie rachunkowości są MSR, 

2.

  podmioty,  dla  których  prawem  w  zakresie  rachunkowości  jest  ustawa  z  dnia  29 

września 1994r. o rachunkowości, 

3.

  podmioty,  które  mogą  wybrać  źródło  prawa  rachunkowego  pomiędzy  ustawą  a 

MSR, 

4.

  podmioty, które nie stosują zasad rachunkowości podwójnego zapisu. 

 

W  2001r.  powołano  Krajowy  Komitet  Standardów  Rachunkowości.  Komitet  wydał 

i opublikował 4 Krajowe Standardy Rachunkowości: 

1.

  Rachunek przepływów pieniężnych, 

2.

  Podatek dochodowy, 

3.

  Niezakończone usługi budowlane, 

4.

  Utrata wartości aktywów. 

Podmioty zobligowane do prowadzenia rachunkowości podwójnego zapisu: 

1.

  spółki handlowe (osobowe i kapitałowe, w tym również w organizacji) oraz ich spółki 

cywilnych,  z  zastrzeżeniem  pkt  2,  a  także  innych  osób  prawnych,  z  wyjątkiem 

Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego, 

2.

  osoby  fizyczne,  spółki  cywilne  osób  fizycznych,  spółki  jawne  osób  fizycznych  oraz 

spółki  partnerskie  jeżeli  ich  przychody  netto  ze  sprzedaży  towarów,  produktów  i 

operacji  finansowych  za  poprzedni  rok  obrotowy  wyniosły  co  najmniej 

równowartość w walucie polskiej 1 200 tys. EURO, 

3.

  jednostki  organizacyjne  działające  na  podstawie  Prawa  bankowego,  przepisów  o 

obrocie  papierami  wartościowymi,  przepisów  o  funduszach  inwestycyjnych, 

przepisów  o działalności  ubezpieczeniowej  lub  przepisów  o  organizacji  i 

funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, bez względu na wielkość przychodów, 

4.

  gminy, powiaty, województwa i ich związki, a także państwowe, gminne, powiatowe 

i wojewódzkie: 

a)

  jednostki budżetowe, 

b)

  gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych, 

c)

  zakłady budżetowe, 

d)

  fundusze celowe niemające osobowości prawnej, 

5.

  jednostki  organizacyjne  niemające  osobowości  prawnej,  z  wyjątkiem  spółek,  o 

których mowa w pkt 1 i 2, 

6.

  zagraniczne  osoby  prawne,  zagraniczne  jednostki  nieposiadające  osobowości 

prawnej 

oraz 

zagraniczne 

osoby 

fizyczne, 

prowadzące 

na 

terytorium 

Rzeczypospolitej  Polskiej  działalność  osobiście,  przez  osobę  upoważnioną,  przy 

pomocy  pracowników  –  w odniesieniu  do  działalności  prowadzonej  na  terytorium 

Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na wielkość przychodów, 

7.

 

jednostki  niewymienione  w  pkt.  1-6,  jeżeli  otrzymują  one  na  realizację  zadań 

zleconych dotacje lub subwencje z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu 

terytorialnego  lub  funduszów  celowych  -  od  początku  roku  obrotowego,  w  którym 

dotacje lub subwencje zostały im przyznane.

 

 

System i polityka rachunkowości w przedsiębiorstwie 

 

Rachunkowość jako system informacyjny w przedsiębiorstwie składa się z: 

1.

  opis przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, 

2.

  księgi rachunkowe : 

a)

  dziennik, 

b)

  księga główna, 

c)

  księgi pomocnicze, 

d)

  zestawienie  obrotów  i  sald  księgi  głównej  oraz  zestawienie  sald  kont  ksiąg 

pomocniczych, 

e)

  wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz), 

3.

  inwentaryzacja, 

4.

  wycena aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego, 

5.

  sprawozdawczość finansowa, 

6.

  weryfikacja sprawozdań finansowych, 

7.

  gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych . 

 

Polityka rachunkowości obowiązkowo powinna zawierać: 

1.

  określenie  roku  obrachunkowego  i  wchodzących  w  jego  skład  okresów 

sprawozdawczych, 

2.

  określenie  metod  wyceny  aktywów  i  pasywów  oraz  ustalenia  wyniku  finansowego 

w zakresie w jakim ustawa pozostawia jednostce prawo wyboru, 

3.

  opis sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych, w tym co najmniej: 

•  zakładowy plan kont, 

•  wykaz ksiąg rachunkowych – zbiorów danych tworzących księgi rachunkowe, 

•  opis systemu przetwarzania danych, 

4.

  charakterystykę metod służących ochronie danych (zbiorów, dowodów księgowych, 

ksiąg rachunkowych i innych dokumentów z nimi związanych). 

 

Zakładowy plan kont powinien obejmować następujące zagadnienia: 

•  wykaz kont księgi głównej, 

•  przyjęte zasady klasyfikacji zdarzeń gospodarczych, 

•   zasady prowadzenia ksiąg pomocniczych.  

Zasady rachunkowości 

 

Podział zasad rachunkowości 

Zasady uniwersalne 

Zasady nadrzędne 

Zasady podrzędne 

1.Zasada podwójnego 

(dwustronnego) 
zapisu, 

2.Zasada periodyzacji, 

1.

 Zasada prawdziwego  

i rzetelnego obrazu, 

2.

 Zasada kontynuacji 

działania, 

3. Zasada ciągłości, 
4. Zasada memoriału, 
5. Zasada współmierności, 
6. Zasada ostrożności, 
7. Zasada istotności, 
8. Zasada przewagi treści 

nad formą, 

1.

 Zasada porównywalności 

sprawozdań, 

2.

 Zasada kompletności, 

3.

 Zasada dokumentacji, 

4.

 Zasada jasności, 

5.

 Zasada bezstronności, 

6.

 Zasada zakazu kompensaty, 

7.

 Zasada kosztu 

historycznego, 

 

 

Zasada  podwójnego  zapisu  (art.  15  UOR)  wynika  z  metody  bilansowej  polegającej  na 

rozpatrywaniu  każdego  zdarzenia  gospodarczego  w  dwóch  kontekstach:  wpływu  na 

majątek jednostki oraz na źródła jego finansowania.  

 

Zasada  periodyzacji  (art.  10  UOR)  przewiduje  chronologiczne  uporządkowanie 

prowadzonej  ewidencji  w  celu  umożliwienia  sporządzania  okresowych  sprawozdań 

finansowych.  

 

Zasada  jasnego  i rzetelnego  obrazu  (art.  4  UOR)  -  rachunkowość  ma  zapewnić  przez 

zastosowanie  prawidłowej  ewidencji  operacji  gospodarczych,  przetwarzania  i 

ujawniania  danych,  rzetelny  i  wiarygodny  obraz  stanu  majątkowego  i  sytuacji 

finansowej konkretnego podmiotu gospodarczego. 

 

Zasada  kontynuacji  działania  (art.  5  ust.  2  UOR)  zakłada,  że  jednostka  będzie 

kontynuowała  swoją  działalność  w  dającej  się  przewidzieć  przyszłości  w  nie 

zmniejszonym  zakresie,  bez  postawienia  jej  w  stan  upadłości  czy  likwidacji,  chyba  że 

jest to niezgodne ze stanem faktycznym.  

 

Zasada ciągłości oznacza konieczność przestrzegania założonej polityki rachunkowości, 

systematycznie  i  ciągle  stosując  wypracowane  zasady  wyceny  i  ustalania  wyniku 

finansowego.  Zgodnie  z  nią,  sprawozdanie  zamykające  pierwszy  z okresów 

sprawozdawczych stanowi bazę otwarcia kolejnego okresu.  

 

Zasada  memoriału  (art.  6  ust.  1  UOR)  polega  na  ujęciu  w  danym  okresie 

sprawozdawczym  wszystkich  operacji  gospodarczych  (przychodów  i  kosztów)  w 

momencie ich wystąpienia, bez względu na termin zapłaty.  

 

Zasada  współmierności  (art.  6  ust.  2  UOR)  polega  na  uznawaniu  w  danym  okresie 

sprawozdawczym  tylko  tych  kosztów,  które  warunkują  powstanie  bieżących 

przychodów. Na osiągnięty więc wynik, wywierają wpływ jedynie zrealizowane w danym 

okresie przychody i współmierna z nimi część kosztów.  

 

Zasada  ostrożności  zwana  niekiedy  zasadą  ostrożnej  wyceny  (art.  7  ust.1  UOR)  polega 

na  zachowaniu  rozwagi  przy  wycenie  składników  majątkowych  i  ich  źródeł 

finansowania.  Ostrożność  ta  wynika  z  uznania  niepewności  działania  podmiotu  w 

zmiennym otoczeniu, w którym firma może być narażona na ryzyko.  

 

Zasada  istotności  (art.  4  ust.  4  UOR)  definiuje  możliwość  stosowania  w polityce 

rachunkowej jednostki, wszelkich możliwych uproszczeń, które nie wywierają istotnego 

wpływu na rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji finansowej. Można to sprowadzić do 

założenia,  że  w  sprawozdaniu  finansowym  powinny  być  zaprezentowane  tylko 

informacje,  które  mają  ważne  znaczenie  dla  przedsiębiorstwa  i  dla  skuteczności 

procesów decyzyjnych.  

 

Zasada 

przewagi 

treści 

(ekonomicznej) 

nad 

formą 

(prawną) 

polega 

na 

ewidencjonowaniu operacji gospodarczych oraz prezentowaniu informacji zgodnie z ich 

faktycznym  przebiegiem,  bez  względu  na  sposób  udokumentowania  lub  nawet  wobec 

jego braku.  

 

Zasada  porównywalności  sprawozdań  finansowych  wynika  bezpośrednio  z  nadrzędnej 

zasady  ciągłości.  Zasada  ta  zmierza  do  tego,  by  użytkownicy  sprawozdań  mieli 

możliwość ich porównania w poszczególnych okresach sprawozdawczych.  

Wymogiem zasady kompletności (art. 20 ust. 1 UOR) jest konieczność ewidencji każdej, 

bez  wyjątku,  przeprowadzonej  operacji  gospodarczej.  W  księgach  przedsiębiorstwa 

powinny zostać one zarejestrowane w ujęciu chronologicznym i systematycznym.  

 

Zasada dokumentacji (art. 20 ust. 2 UOR) mówi, że każde zdarzenie mogące mieć wpływ 

na sytuację finansową, przedsiębiorstwo powinno właściwie dokumentować.  

 

Zasada  jasności  (przejrzystości  lub  zrozumiałości)  -  sprawozdania  finansowe  powinny 

być  zrozumiałe  dla  ich  użytkowników.  Ich  poszczególne  składniki  i  pozycje  powinny 

wynikać  z  prawidłowo  i rzetelnie  prowadzonej  ewidencji  rachunkowej,  a  pomiar 

poszczególnych  zdarzeń  gospodarczych  powinien  odbywać  się  zgodnie  z  ich  treścią 

ekonomiczną.  

 

Zasada  bezstronności  polega  na  unikaniu  subiektywnego  selekcjonowania  danych  czy 

też  ich  grupowania,  które  w  sposób  istotny  wpływałoby  na  zniekształcenia 

prezentowanej sprawozdaniem sytuacji.  

 

Zasada  zakazu  kompensaty  (art.  7  ust.  3  UOR)  mówi,  że  wartość  poszczególnych 

składników aktywów i pasywów, przychodów i kosztów z nimi związanych, jak też strat 

i zysków nadzwyczajnych ustala się odrębnie. 

 

Zasada  kosztu  historycznego  (art..  7  ust.  1  UOR)  polega  na  tym,  że  poszczególne 

składniki  aktywów  i  pasywów  wycenia  się,  stosując  rzeczywiście  poniesione  na  ich 

nabycie  (wytworzenie)  ceny  (koszty).  Wyjątki  od  tej  zasady  muszą  wynikać 

bezpośrednio  z  przepisów  prawa  i  powinny  być  właściwie  objaśnione  w polityce 

rachunkowości obowiązującej w przedsiębiorstwie.