292_Motorniczy

Spis tre

1. Dane identyfikacyjne zawodu ...................................................

1.1. Kod, nazwa zawodu i usytuowanie zawodu w klasyfika-

cjach.................................................................................

1.2. Notka metodologiczna i autorzy.......................................

2. Opis zawodu................................................................................

2.1. Synteza zawodu ..............................................................

2.2. Opis pracy i sposobu jej wykonywania, obszary wyst

powania zawodu .............................................................

2.3.

rodowisko pracy (warunki pracy, maszyny i narz

dzia

pracy, zagro

enia, organizacja pracy) ............................

2.4. Wymagania psychofizyczne, zdrowotne, w tym prze-

ciwwskazania do wykonywania zawodu .........................

2.5. Wykształcenie i uprawnienia niezb

dne do podj

cia

pracy w zawodzie.............................................................

2.6. Mo

liwo

ci rozwoju zawodowego, potwierdzania/wali-

dacji kompetencji .............................................................

2.7. Zadania zawodowe ..........................................................

2.8. Wykaz kompetencji zawodowych ....................................

2.9. Relacje mi

dzy kompetencjami zawodowymi a pozio-

mem kwalifikacji w ERK/PRK ..........................................

3. Opis kompetencji zawodowych ................................................ 10

3.1. Przygotowywanie tramwaju do wyjazdu i zabezpiecza-

nie po zje

dzie z trasy do zajezdni Kz1 .......................... 10

3.2. Przewo

enie pasa

erów Kz2 .......................................... 11

3.3. Kompetencje społeczne KzS ........................................... 12

4. Profil kompetencji kluczowych ................................................. 13

5. Słownik ........................................................................................ 14

1. Dane identyfikacyjne zawodu

1.1. Kod, nazwa zawodu i usytuowanie zawodu

w klasyfikacjach

Według Klasyfikacji zawodów i specjalno

ci na potrzeby rynku pracy

(KZiS 2010):

833103 Motorniczy tramwaju

Grupa wielka 8 – Operatorzy i monterzy maszyn i urz

dze

(w Mi

dzynarodowej Klasyfikacji Standardów Edukacyjnych ISCED 2011 –
poziom 2).

Grupa elementarna 8331 – Kierowcy autobusów i motorniczowie
tramwajów (w Mi

dzynarodowym Standardzie Klasyfikacji Zawodów

ISCO-08 odpowiada grupie 8331 Bus and tram drivers).

Według Polskiej Klasyfikacji Działalno

ci (PKD 2007):

Sekcja H. Transport i gospodarka magazynowa, Dział 49. Trans-
port l

dowy oraz transport ruroci

gowy, Grupa 49.3. Pozostały

transport l

dowy pasa

erski.

1.2. Notka metodologiczna i autorzy

Opis standardu kompetencji zawodowych wykonano na podstawie:
analizy

ródeł (akty prawne, klasyfikacje krajowe, mi

dzynarodowe)

oraz głównie wyników bada

analitycznych na 15 stanowiskach pracy

w 5 przedsi

biorstwach (du

e – 5, w tym usługowe – 5), przeprowa-

dzonych w kwietniu 2013 r.

Zespół Ekspercki:

•

Romuald

wierczak – Tramwaje Szczeci

skie Sp. z o.o

w Szczecinie,

•

Artur Radzikowski – Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o. w War-

szawie,

•

Łukasz Purgał – Miejskie Przedsi

biorstwo Komunikacyjne

w Łodzi,

•

Tomasz Szybowski – Zespół Szkół nr 4 w Szczecinie.

Ewaluatorzy:

•

Marek Ro

ek − Miejskie Przedsi

biorstwo Komunikacyjne we

Wrocławiu,

•

Cecylia Kolanowska − O

rodek Doskonalenia Kadr SIPM w Po-

znaniu.

Recenzenci:

•

Piotr Jurczyk − Miejskie Przedsi

biorstwo Komunikacyjne w Kra-

kowie,

•

Joanna Michniak – Akademia Transportu i Przedsi

biorczo

Sp. z o.o. w Warszawie.

Komisja Bran

owa (zatwierdzaj

ca):

•

Bogusław Madej (przewodnicz

cy) – Zrzeszenie Mi

dzynarodo-

wych Przewo

ników Drogowych w Warszawie,

•

Robert Madej − przedstawiciel pracodawców, Miejskie Przedsi

biorstwo Komunikacyjne w Cz

stochowie,

•

Sławomir Rakowiecki – NSZZ „Solidarno

ść

” Zakładów Autobu-

sowych i Tramwajowych w Warszawie.

Data zatwierdzenia:

•

11.10.2013 r.

2. Opis zawodu

2.1. Synteza zawodu

Motorniczy tramwaju przewozi pasa

erów poci

giem tramwajowym.

2.2. Opis pracy i sposobu jej wykonywania,

obszary wyst

powania zawodu

Motorniczy tramwaju to zawód o charakterze usługowym. Praca mo-

torniczego tramwaju polega na przewo

eniu pasa

erów poci

giem

tramwajowym (wagon silnikowy z mo

liwym wozem doczepnym poru-

szaj

cy si

po szynach i nap

dzany silnikami elektrycznymi zasilanymi

z sieci trakcyjnej) w systemie komunikacji miejskiej. Do obowi

zków

motorniczego tramwaju wyruszaj

cego na tras

z zajezdni nale

y: po-

branie kompletu dokumentów, oznakowanie pojazdu, sprawdzenie
wyposa

enia, stanu technicznego oraz czysto

ci pojazdu. Pracownik

rozpoczynaj

cy prac

na trasie przejmuje dokumentacj

i sprawdza

stan techniczny pojazdu. Po zako

czeniu przejazdów motorniczy tram-

waju zdaje dokumenty i zabezpiecza pojazd w zajezdni. Motorniczy
tramwaju zatrzymuje pojazd zgodnie z rozkładem jazdy na okre

lonych

przystankach, na których wysiadaj

i wsiadaj

pasa

erowie. Motorniczy

tramwaju musi przestrzega

przepisów ruchu drogowego oraz przepisów

wewn

trznych przedsi

biorstw komunikacyjnych. Jazda musi si

odby-

w sposób umiej

tny, tak aby zapewni

pasa

erom bezpiecze

stwo

i komfort. Motorniczy tramwaju współpracuje z nadzorem ruchu, dyspo-
zytorem i w razie konieczno

ci z Policj

, Stra

żą

Miejsk

, Pogotowiem

Ratunkowym. Do jego obowi

zków nale

y równie

wła

ciwe wypełnienie

wszystkich dokumentów (raporty, karta eksploatacji pojazdu).

2.3.

rodowisko pracy (warunki pracy, maszyny

i narz

dzia pracy, zagro

enia, organizacja pracy)

Stanowiskiem pracy motorniczego tramwaju jest w kabina wagonu

silnikowego z pulpitem sterowniczym z przeł

cznikami, kontrolkami

i wska

nikami oraz nastawnikiem jazdy, nawrotnikiem i czuwakiem.

Miejscami pracy motorniczego tramwaju s

przedsi

biorstwa komuni-

kacji miejskiej. Praca mo

e by

wykonywana w specjalnym umunduro-

waniu. Najwa

niejsze zagro

enia zdrowotne w pracy motorniczego

tramwaju to: ryzyko nadci

nienia t

tniczego i choroby niedokrwiennej

serca w wyniku małej aktywno

ci fizycznej oraz stresu, ekspozycja na

pola elektromagnetyczne i drgania mechaniczne, praca w pozycji wy-

muszonej (zespoły bólowe kr

gosłupa), urazy spowodowane wypad-

kami komunikacyjnymi, agresywne zachowania pasa

erów, zmienne

warunki  atmosferyczne,  hałas,  urazy  przy  wsiadaniu  i  wysiadaniu
z pojazdu. Praca motorniczego tramwaju wykonywana jest w wymiarze
40  godzin  tygodniowo,  w  systemie  dwu-  lub  trzyzmianowym,  do  10
godzin  dziennie,  równie

w niedziel

ta. Motorniczy tramwaju

wykonuje obowi

zki, według ustalonego harmonogramu.

2.4. Wymagania psychofizyczne, zdrowotne,

w tym przeciwwskazania do wykonywania zawodu

Osoby podejmuj

ce prac

w zawodzie motorniczego tramwaju

powinny by

spostrzegawcze, opanowane, cierpliwe, wytrzymałe na

monotoni

pracy i zm

czenie. Motorniczy tramwaju powinien wykazy-

refleksem, zr

czno

k, koncentracj

i podzielno

uwagi

oraz koordynacj

wzrokowo-ruchow

. Od kandydatów na motorniczego

tramwaju wymaga si

: sprawno

ci narz

du wzroku (dopuszczalne wa-

dy wzroku niwelowane po korekcie szkłami optycznymi), dobrego słu-
chu, sprawno

ci narz

dów ruchu i układu oddechowego. Przeciwwska-

zaniami do wykonywania zawodu s

: zaburzenia widzenia barw,

lepo-

ta zmierzchowa, zaburzenia równowagi, padaczka, uzale

nienia od

rodków psychoaktywnych. Przeciwwskazaniami mog

równie

cukrzyca, wady słuchu, przewlekłe choroby układu oddechowego
i układu kr

ąż

enia, wady powonienia i czucia dotykowego, choroby psy-

chiczne, choroby skóry a tak

e choroby ograniczaj

ce sprawno

ść

ru-

chow

. Wysokie wymagania zdrowotne sprawiaj

e w zawodzie nie

zatrudniane osoby niepełnosprawne.

2.5. Wykształcenie i uprawnienia niezb

dne do podj

cia

pracy w zawodzie

W przepisach dotycz

cych zawodu motorniczego tramwaju nie ma

wymaga

dotycz

cych wykształcenia. Pracodawcy poszukuj

kandyda-

tów do pracy w tym zawodzie z wykształceniem minimum gimnazjalnym.
Zgodnie z przepisami prawa osoba, która chce uzyska

pozwolenie do

kierowania tramwajem musi mie

uko

czone 21 lat, przedstawi

orze-

czenie lekarskie oraz psychologiczne o braku przeciwwskaza

zdrowot-

nych i psychologicznych do kierowania tramwajem, odby

wymagane

szkolenie i zda

egzamin pa

stwowy z wynikiem pozytywnym. Pozwole-

nie jest wydawane na okres wynikaj

cy z ustawowych terminów bada

lekarskich i psychologicznych. Niezb

dne jest za

wiadczenie o niekaral-

ci.

2.6. Mo

liwo

ci rozwoju zawodowego, potwierdzania/

/walidacji kompetencji

Motorniczy tramwaju uzupełnia swoj

wiedz

i umiej

tno

w trakcie okresowych instrukta

y, szkole

i narad roboczych. Istnieje

liwo

ść

awansu na stanowiska: instruktora nadzoru ruchu, instrukto-

ra nauki jazdy, dyspozytora, pracownika nadzoru ruchu.

2.7. Zadania zawodowe

Z1.

Przygotowywanie tramwaju przed wyjazdem na tras

(spraw-

dzenie stanu technicznego, oznakowanie, sprawdzenie czysto

składu) (niezb

dne kompetencje: Kz1, KzS).

Z2.

Kierowanie tramwajem zgodnie z przepisami ruchu drogowego
i przepisami wewn

trznymi przedsi

biorstw komunikacyjnych

(niezb

dne kompetencje: Kz2, KzS).

Z3.

Przewo

enie pasa

erów zgodnie z rozkładem jazdy (niezb

dne

kompetencje: Kz2, KzS).

Z4.

Powiadamianie pracowników nadzoru ruchu, dyspozytora o sy-
tuacjach wymagaj

cych ich interwencji (niezb

dne kompetencje:

Kz1, KzS).

Z5.

Powiadamianie Policji, Stra

y Miejskiej, Pogotowia Ratunkowego

w sytuacjach zagra

cych bezpiecze

stwu pasa

erów (nie-

dne kompetencje: Kz2, KzS).

Z6.

Zabezpieczanie składu tramwajowego po zje

dzie z trasy oraz

zdanie dokumentów (niezb

dne kompetencje: Kz1, KzS).

Z7.

Prowadzenie niezb

dnej dokumentacji (raporty, karta eksploata-

cji pojazdu) niezb

dne kompetencje: Kz1, KzS).

Z8.

Diagnozowanie uszkodze

tramwaju powstałych w trakcie eks-

ploatacji na trasie i ich usuwanie (z wyj

tkiem awarii wymagaj

cych interwencji słu

b technicznych) (niezb

dne kompetencje:

Kz2, KzS).

Z9.

Organizowanie

stanowiska pracy zgodnie z zasadami BHP,

ochrony ppo

. i ergonomii (niezb

dne kompetencje: Kz1, Kz2,

KzS).

2.8. Wykaz kompetencji zawodowych

Kz1 – Przygotowywanie tramwaju do wyjazdu i zabezpieczanie po

zje

dzie z trasy do zajezdni (potrzebne do wykonywania zada

Z1, Z4, Z6, Z7, Z9).

Kz2 – Przewo

enie pasa

erów (potrzebne do wykonywania zada

: Z2,

Z3, Z5, Z8, Z9).

KzS – Kompetencje społeczne (potrzebne do wykonywania zada

Z1÷Z9).

2.9. Relacje mi

dzy kompetencjami zawodowymi

a poziomem kwalifikacji w ERK/PRK

Kompetencje zawodowe potrzebne do wykonywania zada

w za-

wodzie sugeruje si

wykorzysta

do opisu kwalifikacji na poziomie 2

wła

ciwym dla wykształcenia gimnazjalnego w Europejskiej i Polskiej

Ramie Kwalifikacji. Poziom ten jest uzasadniony miejscem usytuowania
zawodu w Klasyfikacji zawodów i specjalno

ci (grupa wielka 8 i jej od-

powiednik w ISCED 2011).

Osoba wykonuj

ca zawód motorniczego tramwaju:

1) w zakresie wiedzy: zna i rozumie przepisy, regulaminy zwi

zane

z wykonywanym zawodem motorniczego tramwaju, a tak

e zale

ci w szerszym zakresie w ramach systemu komunikacji miej-

skiej;

2) w zakresie umiej

tno

ci: potrafi wykonywa

proste zadania motorni-

czego tramwaju zgodnie przepisami i regulaminami – najcz

ęś

ciej

w typowych warunkach; rozwi

zuje proste typowe problemy wyst

puj

ce podczas prowadzenia tramwaju, najcz

ęś

ciej w typowych wa-

runkach; potrafi uczy

pod kierunkiem w zorganizowanej formie;

odbiera

niezbyt proste wypowiedzi, tworzy

proste wypowiedzi

oraz formułowa

i odbiera

bardzo proste wypowiedzi w j

zyku ob-

cym.

3. Opis kompetencji zawodowych

Opis kompetencji dotyczy tylko kompetencji zawodowych zdefinio-

wanych w badaniach na stanowiskach pracy.

Wykonanie zada

zawodowych Z1, Z4, Z6,Z7, Z9 wymaga posia-

dania kompetencji zawodowej Kz1.

3.1. Przygotowywanie tramwaju do wyjazdu

i zabezpieczanie po zje

dzie z trasy do zajezdni Kz1

Wiedza – w zakresie wiedzy zna
i rozumie przepisy, regulaminy
zwi

zane z przygotowaniem tram-

waju przed wyjazdem na lini

i zabezpieczeniem po zje

dzie do

zajezdni, w szczególno

ci zna:

−

zasady BHP i ochrony ppo

oraz  ergonomii  w  zakresie
przygotowania  pojazdu  przed
wyjazdem  na  tras

i zabezpie-

czenia tramwaju po zje

dzie do

zajezdni;

−

wykaz niezb

dnego wyposa-

enia tramwaju;

−

instrukcj

obsługi

tramwaju;

−

przepisy dotycz

ce sprawdze-

nia stanu technicznego poci

gu tramwajowego przed wy-
jazdem na tras

;

−

instrukcje oznakowania tram-
waju;

−

przepisy wewn

trzne przewo

ników dotycz

ce przygotowa-

nia tramwaju do wyjazdu na
tras

;

−

przepisy wewn

trzne przewo

ników dotycz

ce zabezpiecze-

nia tramwaju po zje

dzie do

zajezdni;

−

wykaz dokumentów pobiera-
nych przed wyjazdem na tras

Umiej

tno

ci – wykonuje proste

zadania zwi

zane z przygotowa-

niem tramwaju przed wyjazdem
na lini

i zabezpieczanie po zje

dzie z linii zgodnie przepisami
i regulaminami, w szczególno

potrafi:

−

stosowa

zasady BHP i ochro-

ny ppo

. oraz ergonomii w za-

kresie przygotowania pojazdu
przed

wyjazdem

tras

i zabezpieczenia tramwaju po
zje

dzie z trasy;

−

sprawdza

stan

techniczny

tramwaju przed wyjazdem;

−

oznakowywa

tramwaj przed

wyjazdem na tras

;

−

przygotowywa

dokumenty

przed wyjazdem na tras

(kar-

ta eksploatacji tramwaju, roz-
kład jazdy, identyfikator);

−

zabezpiecza

tramwaj w za-

jezdni;

−

przygotowywa

dokumenty do

zdania po zje

dzie do zajezdni.

Wykonanie zada

zawodowych Z2, Z3, Z5, Z8, Z9 wymaga posia-

dania kompetencji zawodowej Kz2.

3.2. Przewo

enie pasa

erów Kz2

Wiedza – zna i rozumie przepisy,
regulaminy zwi

zane z przewo-

zem pasa

erów, w szczególno

zna:

−

zasady BHP i ochrony ppo

oraz ergonomii w zakresie
przewozu pasa

erów;

−

przepisy ruchu drogowego;

−

przepisy wewn

trzne przewo

ników dotycz

ce kierowania

tramwajem;

−

przepisy wewn

trzne przewo

ników dotycz

ce kierowania

tramwajem w trybie awaryj-
nym;

−

przebieg  tramwajowych  tras
komunikacyjnych  i  usytuowa-
nie  przy  nich  przystanków  li-
niowych;

−

regulamin przewozów;

−

rozkład jazdy tramwaju;

−

instrukcja eksploatacji tramwa-
ju;

−

przepisy dotycz

ce post

po-

wania

wypadku

awarii,

uszkodze

, wypadków i kolizji,

sytuacji

uniemo

liwiaj

cych

jazd

braku

motorniczego

zmiennika;

−

przepisy dotycz

ce przypad-

ków zakłócanie przez pasa

rów

porz

dku

publicznego

w tramwaju;

−

zasady prowadzenia dokumen-
tacji dotycz

cej przewozu pa-

erów.

Umiej

tno

ci – wykonuje proste

zadania zwi

zane z przewozem

pasa

erów zgodnie z przepisami

i regulaminami, w szczególno

potrafi:

−

stosowa

zasady BHP i ochro-

ny ppo

. oraz ergonomii w za-

kresie przewozu pasa

erów;

−

kierowa

tramwajem zgodnie

z przepisami ruchu drogowego;

−

kierowa

tramwajem zgodnie

z przepisami

wewn

trznymi

przewo

ników;

−

prowadzi

tramwaj w trybie

awaryjnym;

−

przewozi

pasa

erów zgodnie

z rozkładem jazdy;

−

zdiagnozowa

uszkodzenia

tramwaju powstałe w trakcie
eksploatacji pojazdu na trasie;

−

usun

ąć

awarie tramwaju nie

wymagaj

cych

interwencji

słu

b technicznych;

−

współpracowa

z nadzorem

ruchu, Policj

, Stra

żą

Miejsk

w przypadku zakłócania po-
rz

dku publicznego;

−

współpracowa

z nadzorem

ruchu, dyspozytorem w wy-
padku awarii, uszkodze

, wy-

padków i kolizji, sytuacji unie-
mo

liwiaj

cych jazd

, braku

motorniczego zmiennika;

−

prowadzi

dokumentacje doty-

przewozu pasa

erów

(karta eksploatacji, raporty).

4. Profil kompetencji kluczowych

Ocen

ci kompetencji kluczowych dla zawodu motorniczego

tramwaju przedstawia rys. 1.

Wykaz kompetencji kluczowych opracowano na podstawie wykazu

stosowanego w Mi

dzynarodowym Badaniu Kompetencji Osób Doro-

słych − projekt PIAAC (OECD).

Umiejętność obsługi komputera i wykorzystania Internetu

Umiejętności matematyczne

Umiejętność czytania ze zrozumieniem i pisania

Sprawność motoryczna

Planowanie i organizowanie pracy

Wywieranie wpływu/przywództwo

Komunikacja ustna

Współpraca w zespole

Rozwiązywanie problemów

Serie1

Zbędne

Mało ważne

Ważne

Istotne

Bardzo ważne

Rys. 1. Profil kompetencji kluczowych dla zawodu 833103 Motorniczy tramwaju

5. Słownik

Zawód

−

zbiór zada

(zespół czynno

ci) wyodr

bnionych w wyniku społecz-

nego podziału pracy, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami
przez poszczególne osoby i wymagaj

cych odpowiednich kwalifikacji

i kompetencji (wiedzy, umiej

tno

ci oraz kompetencji społecznych)

zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki. Wykonywanie zawodu
stanowi

ródło dochodów.

Specjalno

ść

−

jest wynikiem podziału pracy w ramach zawodu, zawiera cz

ęść

czynno

ci o podobnym charakterze (zwi

zanych z wykonywan

funkcj

lub przedmiotem pracy) wymagaj

cych pogł

bionej lub do-

datkowej wiedzy i umiej

tno

ci zdobytych w wyniku dodatkowego

szkolenia lub praktyki.

Zadanie
zawodowe

−

logiczny wycinek lub etap pracy w ramach zawodu o wyra

nie okre-

lonym pocz

tku i ko

cu, wyodr

bniony ze wzgl

du na rodzaj lub

sposób wykonywania czynno

ci zawodowych powi

zanych jednym

celem, ko

cy si

produktem, usług

lub decyzj

Kompetencje
zawodowe

−

wszystko to, co pracownik wie, rozumie i potrafi wykona

, odpowied-

nio do sytuacji w miejscu pracy. Opisywane s

trzema zbiorami: wie-

dzy, umiej

tno

ci oraz kompetencji społecznych.

Wiedza

−

zbiór opisów faktów, zasad, teorii i praktyk przyswojonych w procesie

uczenia si

, odnosz

cych si

do dziedziny uczenia si

lub działalno-

ci zawodowej.

Umiej

tno

−

zdolno

ść

wykonywania zada

i rozwi

zywania problemów wła

ci-

wych dla dziedziny uczenia si

lub działalno

ci zawodowej.

Kompetencje
społeczne

−

zdolno

ść

autonomicznego i odpowiedzialnego uczestniczenia w

yciu

zawodowym i społecznym oraz kształtowania własnego rozwoju,
z uwzgl

dnieniem kontekstu etycznego.

Kompetencje
kluczowe

−

wiedza, umiej

tno

ci i postawy odpowiednie do sytuacji, niezb

dne

do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem,
integracji społecznej i zatrudnienia.

Standard
kompetencji
zawodowych

−

norma opisuj

ca kompetencje zawodowe konieczne do wykonywania

zada

zawodowych wchodz

cych w skład zawodu, akceptowana

przez przedstawicieli organizacji zawodowych i bran

owych, praco-

dawców, pracobiorców i innych kluczowych partnerów społecznych.

Kwalifikacja

−

zestaw efektów uczenia si

(zasób wiedzy, umiej

tno

ci oraz kompe-

tencji społecznych), których osi

gni

cie zostało formalnie potwier-

dzone przez uprawnion

instytucj

Europejska
Rama
Kwalifikacji

−

przyj

ta w Unii Europejskiej struktura i opis poziomów kwalifikacji,

umo

liwiaj

cy porównywanie kwalifikacji uzyskiwanych w ró

nych

krajach. W Europejskiej Ramie Kwalifikacji wyró

niono 8 poziomów

kwalifikacji opisywanych za pomoc

efektów uczenia si

; stanowi

one układ odniesienia krajowych ram kwalifikacji.

Polska Rama
Kwalifikacji

−

opis hierarchii poziomów kwalifikacji wpisywanych do zintegrowane-

go rejestru kwalifikacji w Polsce.

Krajowy
System
Kwalifikacji

−

ogół rozwi

słu

żą

cych ustanawianiu i nadawaniu kwalifikacji

(potwierdzaniu efektów uczenia si

) oraz zapewnianiu ich jako

ci.