SKÓRA 

 
Funkcje skóry: 
1.  Chroni przed czynnikami zewnętrznymi, stanowi naturalną barierę na jej  powierzchni przed 

bakteriami i grzybami 

2.  Narządem zmysłowym - odbiera bodźce środowiska zewnętrznego przez zakończenia 

nerwowe - eksteroreceptory 

3.  Bierze udział w termoregulacji - gruczoły potowe poprzez wydzielanie potu ochładzają, włosy 

zatrzymują ciepło 

4.  Wydzielane z  potem są zbędne produkty przemiany materii, barwniki, mocznik Na

+

, Cl

-

 

5.  7-dehydrocholesterolu witaminy D3 przy udziale promieni UV 
 

Naskórek(keratynocyty) 

Nabłonek wielowarstwowy płaski, na błonie podstawnej oddzielający od głębszej skóry właściwej. 
Naskórek dzielimy na dwie zasadnicze warstwy: 



 

część rozrodczą 



 

część zrogowaciałą 

a)  Komórki walcowate - materiał budulcowy dla regeneracji wierzchnich warstw naskórka. 

Przylegają do błony podstawnej naskórka, zakotwiczając się w niej za pomocą 
półdesmosomów. 

b)  Komórki wieloboczne - połączone ze sobą desmosomami, tworzą warstwę kolczystą - 

liczne kolczyste (do 20 pokładów komórek) wypustki na powierzchniach komórek po 
rozerwaniu desmosomów. Posiadają w cytoplazmie filamenty pośrednie cytokeratyny, 
tworzące tonofilamentami. 



 

Warstwa podstawna i kolczysta tworzą łącznie część rozrodczą naskórka (Malpighiego) 

c)  Komórki zwane ziarnistymi, 2-6 pokładów, w cytoplazmie keratohialiny - ciałka Odlanda 
d)  Płaskie komórki - zawiera płynną keratohialiną, (warstwą świecącą), keratynę. Tworzą one 

warstwę zrogowaciałą naskórka. Ostatnie trzy warstwy nazywamy częścią zrogowaciałą. 

*)na nich wszystkich znajdują się antygeny powierzchniowe, receptory dla cytokin (SALT) 
 
Komórki Langerhansa 



  Występujące wszędzie w naskórka, dobrze widoczne w warstwie kolczystej i w górnych 

pokładach skóry właściwej, w okolicy naczyń krwionośnych. 



  W cytoplazmie są ciałka Birbecka. Rola komórek Langerhansa polega na rozpoznawaniu 

antygenu a także na prezentowaniu go komórkom immunologicznie kompetentnym. 

 
Komórki barwnikowe(melanocyty) 



  Produkują pigment – melaniny – odpowiada za zabarwienie skóry. Melanina jest z 

tyrozyny, następnie gromadzona melanosomach.  



  Obecne w warstwie podstawnej naskórka i w górnych partiach skóry właściwej. Dużo jest 

ich gdzie działa UV. Odmienne zabarwienie skóry wiąże różną liczbą melanosomów. 
Liczba melanocytów to 1200 komórek /mm

3

.Wytwarzanie melaniny podlega kontroli 

przez: MSH - powoduje intensywniejsze zabarwienie skóry, podczas gdy  glikokortykoidy 
hamują syntezę melaniny. 

 
Komórki Merkla 
Wewnątrznabłonkowe receptory dotyku, w cytoplazmie są pęcherzyki zawierające substancje 
neuroendokrynne. Liczba komórek Merkla zmniejsza się z wiekiem. 
 

Skóra właściwa 

Częścią łącznotkankową skóry i składa się z dwóch warstw: 



  Warstwy brodawkowatej  - zbudowana z tkanki łącznej włóknistej, wytwarza ona 

brodawki. Są wszystkie rodzaje komórek tkanki łącznej a także komórki barwnikowe i 

komórki Langerhansa i włókna kolagenowe, elastyczne, których ilość wyraźnie maleje z 
wiekiem i mięśniowe gładkie samodzielne i napinające włos i pojedyncze włókna 
mięśniowe poprzecznie prążkowane. 

 



  Warstwy siateczkowatej - zbudowana z tkanki łącznej włóknistej, zawiera liczne gruczoły 

potowe, łojowe i włosy. W warstwie tej włókna kolagenowe i elastyczne(grubsze), otaczają 
naczynia krwionośne i nerwy. Warstwa ta od dołu graniczy z tkanką podskórną. 

 

Tkanka podskórna 

- leży pod warstwą siateczkowatą skóry właściwej. Zbudowana jest z 

tkanki łącznej wiotkiej, zawierającej zmienną liczbę komórek tłuszczowych. Podściółkę 
tłuszczową – za dużo komórek tłuszczowych.

 

 

Przydatki skóry 

 

1)  Gruczoły potowe  



 

na całej powierzchni skóry – brak na czerwieni wargowej napletka  i żołędzi. Najliczniej - 
na stóp, dłoni, na czole i pod pachami.  



 

produkują pot: H

2

O, Cl

-

, Na

+

, mocznik. Parowanie  potu z powierzchni skóry prowadzi do 

jej ochłodzenia (termoregulacja) 

Gruczoły potowe dzielimy na: 



 

małe(ekranowe) - o budowie cewkowej, składa się: 
a)  Część wydzielająca (gruczołową) jest zwinięta na kształt kłębka i wysłana wysokim 
nabłonkiem walcowatym. Pomiędzy komórkami gruczołowymi a błoną podstawną leżą 
komórki mięśniowe – skurcz pomaga w wydostaniu się wydzieliny na powierzchnię skóry. 
b) Część wyprowadzająca gruczołu – nabłonkiem dwuwarstwowym sześciennym. W 
miejscu, gdzie  przewód gruczołu potowego dochodzi do naskórka, zatraca swoją ścianę. 
Od tego miejsca ściany przewodu tworzą otaczające go komórki naskórka. 



 

duże (apokrynowymi lub zapachowymi) - budowa podobna do małych, są rozgałęzione. 
Swą wydzielinę odprowadzają do mieszka włosowego. Rozpoczynają one wydzielanie z 
chwilą osiągnięcia dojrzałości płciowej. 
Gruczoły potowe duże występują: pod pachami, w pachwinach, brodawkach sutkowych, 
przedsionku nosa, okolicach zewnętrznych narządów płciowych, przewodzie słuchowym, 
zewnętrznym 

 

2)  Gruczoł łojowy - towarzyszą mieszkom włosowym, ma budowę pęcherzykową , jest 

pojedynczy lub rozgałęziony, typ gruczołu wielopokładowego.  



 

Komórki leżące na obwodzie – małe, brak w cytoplazmie wydzieliny, są warstwą 
rozrodczą. Średnica rośnie w miarę zbliżania się do światła przewodu wyprowadzającego 
znajdują się coraz większe krople wydzieliny. Wydzielina powstaje z całej komórki, 
(holokrynowo). Przewody wyprowadzające uchodzą do mieszka. Komórki mięśniowe 
gładkie – skurcz… Łój składa się: z estrów gliceryny z kwasem oleinowym. Łój 
zabezpiecza naskórek przed utratą H

2

O, utrzymuje pH=5,2 skóry. 

 

3)  Gruczoł mlekowy - składa się z 12-20 zrazów = płaty. Każdy ze zrazów ma własny 

przewód odprowadzający, uchodzący na powierzchni brodawki sutkowej. W  każdym są 
drobne zraziki oddzielone od siebie tkanką łączną wiotką. Wewnątrz zrazików znajdują się 
pęcherzyki gruczołowe, wysłane nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym, przekształca 
się w nabłonek walcowaty. 



  Podczas wydzielania czyli laktacji, wydzielina gruczołu mlekowego gromadzi się w 

wierzchnich częściach komórek gruczołowych, a następnie przez oderwanie się od nich  
dostaje  się do światła pęcherzyka(sposób apokrynowy) 



 

Przewody odprowadzające gruczołu mlekowego to: przewody śródzrazikowe, 
międzyzrazikowe, wspólny(mlecznym) do otworu mleko nośnego. 

 

4)  Paznokieć 

Paznokieć dzielimy na dwie części: 



  trzon – spoczywa na powierzchni skóry 



 

korzeń – umiejscowiony jest głęboko w skórze właściwej, jest miejscem jego 
wzrostu(macierz) – komórek walcowatych i kolczystych przekształca się w warstwę 
zrogowaciałą(keratyna twarda) 

Paznokieć ma budowę warstwową, podobną do naskórka. Budują go komórki walcowate, 
kolczyste, komórki warstwy zrogowaciałej. W paznokciu brak warstwy ziarnistej i świecącej. 
 

5)  Włos 

Włosy - przydatki skóry. Są na całej skórze, z wyjątkiem dłoni, stóp, okolicy odbytu, ujść 
narządów moczowo-płciowych i czerwieni wargowej. Średnica włosa wynosi od 0,05 do 0,5 mm.  

a)  Włos składa się z: 



 

części wolnej, wystającej nad powierzchnią naskórka  



   korzeń – tkwiący w skórze właściwej, na końcu jest cebulkę włosa – tu jest macierz jest 

miejscem intensywnych. Od spodu w cebulka wpukla się łącznotkankowa brodawka 
włosa, utworzona przez skórę właściwą. W brodawce znajdują się liczne naczynia 
krwionośne i zakończenia nerwowe. 

Korzeń włosa ma budowę warstwową, na którą składają się : 



 

włos właściwy  



 

pochewki włosa- wewnętrzna i zewnętrzna  



 

torebka włosa 

W tym przekroju włos właściwy tworzą trzy koncentrycznie leżące warstwy; 



 

powłoczka włosa – warstwa powierzchowna komórek zrogowaciałych (keratynę twardą) 



 

kora włosa – zasadniczą część, składa się z koncentrycznie ułożonych komórek 
wrzecionowatych. Komórki te wypełnione są ziarnami pigmentu i  keratyną twardą. 



 

rdzeń włosa – z komórek wielobocznych, najlepiej rozwiniętą w grubych włosach 

a)Barwa włosa zależy od liczby ziaren pigmentu znajdujących się w komórkach kory .Pigment jest 
produktem  melanocytów zlokalizowanych macierzy cebulki włosa. W komórkach zrogowaciałych 
włosa znajdują się puste przestrzenie wypełnione powietrzem. Są one we włosach siwych. 
b)Pochewka wewnętrzna włosa otacza włos właściwy od zewnątrz, składa się: 



 

powłoczki  pochewki 



 

warstwy nabłonkowej ziarnistej 



 

warstwy nabłonkowej jasnej 

c) Pochewka zewnętrzna  korzenia włosa ma budowę warstwy rozrodczej naskórka. Składa się 
komórek kolczystych(do 20 warstw) i z 1 warstwy komórek walcowatych. 
d) Torebka włosa zbudowana jest z włókien tkanki łącznej. Przyczepia się mięsień 
przywłośny(napinacz). W trójkącie utworzonym przez korzeń włosa, naskórek i mięsień 
przywłośny leżą gruczoły łojowe. 
*) Mieszki włosowe wykazują cykliczną aktywność (cykl włosowy) - stadia 

  anagen – okres wzrostu włosa (podziały mitotyczne macierzy cebulki) 
  kata gen – ustają podziały komórkowe 
  telogen – wypadnięcia włosa i odpoczynku komórek macierzystych 

Włosy różnią się okresami  swego wzrostu i trwania, które wynoszą od trzech lat dla włosów 
pokrywy czaszki do 3-4 miesięcy dla rzęs. 
 
Unaczynienie skóry 



 

Skóra jest unaczyniona przez dwie równoległe sieci tętnicze i żylne. W warstwie 
podskórnej duże tętnice oddają odgałęzienia  w kierunku powierzchni, które tworzą sieć na 
granicy tkanki podskórnej.  



 

Drugi splot naczyń tętniczych powstaje na granicy warstwy brodawkowatej i 
siateczkowatej skóry właściwej. 

ziarenka kratohialiny