Diagnoza
Diagnoza
psychopedagogiczna
psychopedagogiczna
dr Izabela Cytlak
dr Izabela Cytlak
Diagnoza
Diagnoza
psychopedagogiczna
psychopedagogiczna
dr Izabela Cytlak
dr Izabela Cytlak
DIAGNOZA
DIAGNOZA
Oznacza zebranie w odpowiedni
Oznacza zebranie w odpowiedni
spos
spos
ó
ó
b danych, kt
b danych, kt
ó
ó
re wymagaj
re wymagaj
ą
ą
interpretacji, oceny, a nast
interpretacji, oceny, a nast
ę
ę
pnie
pnie
okre
okre
ś
ś
lenie badanego z
lenie badanego z
ł
ł
o
o
ż
ż
onego stanu
onego stanu
rzeczy
rzeczy
(Mazurkiewicz 1995).
(Mazurkiewicz 1995).
DIAGNOZA ROZWINI
DIAGNOZA ROZWINI
Ę
Ę
TA
TA
:
:
Powinna wyja
Powinna wyja
ś
ś
nia
nia
ć
ć
szereg problem
szereg problem
ó
ó
w dotycz
w dotycz
ą
ą
cych badanego
cych badanego
stanu rzeczy (np. zagadnienia gatunku lub typu przyczyn, ci
stanu rzeczy (np. zagadnienia gatunku lub typu przyczyn, ci
ą
ą
gu
gu
zdarze
zdarze
ń
ń
, kt
, kt
ó
ó
ry doprowadzi
ry doprowadzi
ł
ł
do stanu obecnego, ustalenie fazy
do stanu obecnego, ustalenie fazy
rozwoju i tego jak si
rozwoju i tego jak si
ę
ę
rozwinie etc.)
rozwinie etc.)
Diagnoza identyfikacyjna
Diagnoza identyfikacyjna
-
-
identyfikuje i
identyfikuje i
przyporz
przyporz
ą
ą
dkowuje badany stan rzeczy,
dkowuje badany stan rzeczy,
Diagnoza genetyczna
Diagnoza genetyczna
–
–
wyja
wyja
ś
ś
nia obszar
nia obszar
uwarunkowa
uwarunkowa
ń
ń
badanego stanu rzeczy, d
badanego stanu rzeczy, d
ąż
ąż
y do
y do
ustalenia czynnik
ustalenia czynnik
ó
ó
w przyczynowych i mechanizm
w przyczynowych i mechanizm
ó
ó
w
w
rozwoju problemu,
rozwoju problemu,
Diagnoza znaczenia
Diagnoza znaczenia
–
–
okre
okre
ś
ś
la rol
la rol
ę
ę
badanego zjawiska
badanego zjawiska
dla ca
dla ca
ł
ł
ego kompleksu zjawisk,
ego kompleksu zjawisk,
Diagnoza fazy
Diagnoza fazy
–
–
wskazuje etap rozwoju stanu rzeczy
wskazuje etap rozwoju stanu rzeczy
podlegaj
podlegaj
ą
ą
cego rozpoznaniu,
cego rozpoznaniu,
Diagnoza prognostyczna
Diagnoza prognostyczna
Uwarunkowania procesu diagnostycznego
Uwarunkowania procesu diagnostycznego
Kontakt diagnostyczny
Kontakt diagnostyczny
-
-
relacja diagnosta
relacja diagnosta
-
-
osoba
osoba
badana, przy spe
badana, przy spe
ł
ł
nieniu podstawowych warunk
nieniu podstawowych warunk
ó
ó
w do
w do
otwartego i szczerego wyra
otwartego i szczerego wyra
ż
ż
ania my
ania my
ś
ś
li i uczu
li i uczu
ć
ć
.
.
Wska
Wska
ź
ź
niki prawid
niki prawid
ł
ł
owego kontaktu diagnostycznego:
owego kontaktu diagnostycznego:
diagnosta jest autentycznie zainteresowany
diagnosta jest autentycznie zainteresowany
wypowiedziami osoby badanej, stara si
wypowiedziami osoby badanej, stara si
ę
ę
j
j
ą
ą
zrozumie
zrozumie
ć
ć
, akceptuje tre
, akceptuje tre
ś
ś
ci wypowiedzi
ci wypowiedzi
osoba badana ma uczucie,
osoba badana ma uczucie,
ż
ż
e ka
e ka
ż
ż
da jej
da jej
wypowied
wypowied
ź
ź
jest akceptowana,
jest akceptowana,
ż
ż
e warto m
e warto m
ó
ó
wi
wi
ć
ć
,
,
ż
ż
e diagnosta jest zainteresowany jego
e diagnosta jest zainteresowany jego
problemami,
problemami,
Uwarunkowania procesu diagnostycznego
Uwarunkowania procesu diagnostycznego
osoba badana nie przejawia oznak oporu (nie
osoba badana nie przejawia oznak oporu (nie
odpowiada zdawkowo, nie milczy, nie prze
odpowiada zdawkowo, nie milczy, nie prze
ż
ż
ywa
ywa
niepokoju i l
niepokoju i l
ę
ę
ku)
ku)
osoba badana przejawia adekwatne stany
osoba badana przejawia adekwatne stany
emocjonalne w stosunku do
emocjonalne w stosunku do
wypowiadanych tre
wypowiadanych tre
ś
ś
ci,
ci,
wi
wi
ę
ę
kszo
kszo
ść
ść
wypowiedzi spontanicznych jest
wypowiedzi spontanicznych jest
przejawem dobrego kontaktu
przejawem dobrego kontaktu
(Wysocka E., 2006,s.33
(Wysocka E., 2006,s.33
-
-
34).
34).
Technika nawi
Technika nawi
ą
ą
zywania kontaktu:
zywania kontaktu:
Wa
Wa
ż
ż
ne pierwsze wra
ne pierwsze wra
ż
ż
enie
enie
–
–
hallo
hallo
efekt
efekt
(wyrabiamy sobie opini
(wyrabiamy sobie opini
ę
ę
o drugim cz
o drugim cz
ł
ł
owieku na
owieku na
podstawie pierwszego wra
podstawie pierwszego wra
ż
ż
enia, co znacz
enia, co znacz
ą
ą
co
co
wp
wp
ł
ł
ywa na dalszy ci
ywa na dalszy ci
ą
ą
g relacji diagnostycznej)
g relacji diagnostycznej)
Dystans psychologiczny
Dystans psychologiczny
-
-
diagnosta jako partner
diagnosta jako partner
(bez zaznaczana wy
(bez zaznaczana wy
ż
ż
szo
szo
ś
ś
ci diagnosty, kt
ci diagnosty, kt
ó
ó
ra
ra
zwi
zwi
ę
ę
ksza dystans)
ksza dystans)
Rola pierwszych pyta
Rola pierwszych pyta
ń
ń
-
-
pytania og
pytania og
ó
ó
lne, mniej
lne, mniej
formalne, dopiero w dalszej cz
formalne, dopiero w dalszej cz
ęś
ęś
ci pytania
ci pytania
bardziej uszczeg
bardziej uszczeg
ó
ó
ł
ł
owione
owione
Czynniki utrudniaj
Czynniki utrudniaj
ą
ą
ce
ce
nawi
nawi
ą
ą
zywanie kontaktu:
zywanie kontaktu:
zbyt obcesowe i szybkie zadawanie pyta
zbyt obcesowe i szybkie zadawanie pyta
ń
ń
(wra
(wra
ż
ż
enie niepewno
enie niepewno
ś
ś
ci)
ci)
pytania zawieraj
pytania zawieraj
ą
ą
ce ocen
ce ocen
ę
ę
nadmierna i nienaturalna ekspresja
nadmierna i nienaturalna ekspresja
pozytywnego stosunku do badanego
pozytywnego stosunku do badanego
Technika podtrzymywania kontaktu:
Technika podtrzymywania kontaktu:
Wi
Wi
ąż
ąż
e si
e si
ę
ę
z umiej
z umiej
ę
ę
tnym radzeniem sobie
tnym radzeniem sobie
z pojawiaj
z pojawiaj
ą
ą
cym si
cym si
ę
ę
oporem badanego
oporem badanego
poprzez:
poprzez:
sygnalizowanie akceptacji, zrozumienia,
sygnalizowanie akceptacji, zrozumienia,
zainteresowania (komunikaty werbalne i
zainteresowania (komunikaty werbalne i
niewerbalne)
niewerbalne)
parafraza (pro
parafraza (pro
ś
ś
ba o rozwini
ba o rozwini
ę
ę
cie wypowiedzi)
cie wypowiedzi)
odzwierciedlanie uczu
odzwierciedlanie uczu
ć
ć
osoby badanej
osoby badanej
milczenie (w sytuacjach trudnych
milczenie (w sytuacjach trudnych
emocjonalnie)
emocjonalnie)
Op
Op
ó
ó
r osoby badanej:
r osoby badanej:
Ś
Ś
wiadome lub nie
wiadome lub nie
ś
ś
wiadome unikanie przez
wiadome unikanie przez
osob
osob
ę
ę
badan
badan
ą
ą
penetracji pewnego obszaru
penetracji pewnego obszaru
tre
tre
ś
ś
ciowego. Mo
ciowego. Mo
ż
ż
e on wynika
e on wynika
ć
ć
z poczucia
z poczucia
zagro
zagro
ż
ż
enia.
enia.
Sygna
Sygna
ł
ł
y oporu:
y oporu:
przed
przed
ł
ł
u
u
ż
ż
aj
aj
ą
ą
ce si
ce si
ę
ę
milczenie
milczenie
zmiana tematu rozmowy
zmiana tematu rozmowy
intelektualizacja (badany opowiada o tym, jak by
intelektualizacja (badany opowiada o tym, jak by
ć
ć
powinno, jak zwykle bywa)
powinno, jak zwykle bywa)
racjonalizacja (usprawiedliwianie prze
racjonalizacja (usprawiedliwianie prze
ż
ż
ywanych
ywanych
emocji)
emocji)
Op
Op
ó
ó
r osoby badanej:
r osoby badanej:
bezosobowa forma przedstawiania wydarze
bezosobowa forma przedstawiania wydarze
ń
ń
og
og
ó
ó
lnikowo
lnikowo
ść
ść
zmiana sposobu m
zmiana sposobu m
ó
ó
wienia (intonacja, nat
wienia (intonacja, nat
ęż
ęż
enie przekazu
enie przekazu
werbalnego)
werbalnego)
zapominanie pytania
zapominanie pytania
pustka w g
pustka w g
ł
ł
owie (jako efekt wyparcia)
owie (jako efekt wyparcia)
objawy somatyczne
objawy somatyczne
czynny atak
czynny atak
ś
ś
wiadome k
wiadome k
ł
ł
amstwo
amstwo
otwarta omowa
otwarta omowa
Ź
Ź
r
r
ó
ó
d
d
ł
ł
a oporu:
a oporu:
L
L
ę
ę
k
k
(przed odkryciem swoich problem
(przed odkryciem swoich problem
ó
ó
w nie
w nie
zawsze u
zawsze u
ś
ś
wiadomionych)
wiadomionych)
Wstyd
Wstyd
(spo
(spo
ł
ł
eczny stereotyp:
eczny stereotyp:
„
„
o pewnych
o pewnych
rzeczach si
rzeczach si
ę
ę
nie m
nie m
ó
ó
wi
wi
”
”
, obawa braku akceptacji
, obawa braku akceptacji
ze strony diagnosty)
ze strony diagnosty)
Poczucie winy
Poczucie winy
(obawa przed podawaniem
(obawa przed podawaniem
informacji o bliskich emocjonalnie osobach)
informacji o bliskich emocjonalnie osobach)
Techniki radzenia sobie z oporem
Techniki radzenia sobie z oporem
milczenie
milczenie
–
–
zmniejsza napi
zmniejsza napi
ę
ę
cie emocjonalne,
cie emocjonalne,
lecz nie powinno si
lecz nie powinno si
ę
ę
przed
przed
ł
ł
u
u
ż
ż
a
a
ć
ć
,
,
zmiana lub przeformu
zmiana lub przeformu
ł
ł
owani pytania
owani pytania
podawanie komunikat
podawanie komunikat
ó
ó
w o spostrzeganiu
w o spostrzeganiu
trudno
trudno
ś
ś
ci osoby badanej
ci osoby badanej
parafraza
parafraza
udzielanie dodatkowych informacji
udzielanie dodatkowych informacji
pro
pro
ś
ś
ba o konkretyzacj
ba o konkretyzacj
ę
ę
wypowiedzi
wypowiedzi
rozmowa na temat
rozmowa na temat
„
„
tu i teraz
tu i teraz
”
”
zaznaczenie roli i funkcji badania (ryzykowne)
zaznaczenie roli i funkcji badania (ryzykowne)
wyra
wyra
ż
ż
enie w
enie w
ł
ł
asnych emocji zwi
asnych emocji zwi
ą
ą
zanych z
zanych z
przejawianiem oporu
przejawianiem oporu
Profesjonalizm diagnosty:
Profesjonalizm diagnosty:
pod
pod
ąż
ąż
anie za klientem
anie za klientem
empatyczne reagowanie
empatyczne reagowanie
niezaborcza
niezaborcza
ż
ż
yczliwo
yczliwo
ść
ść
otwarto
otwarto
ść
ść
konkretno
konkretno
ść
ść
koncentracja na
koncentracja na
„
„
tu i teraz
tu i teraz
”
”
B
B
łę
łę
dy diagnosty:
dy diagnosty:
postawy
postawy
(bez uwzgl
(bez uwzgl
ę
ę
dniania sytuacji badanego,
dniania sytuacji badanego,
schematyczne)
schematyczne)
maski (
maski (
bark empatii, zas
bark empatii, zas
ł
ł
aniania si
aniania si
ę
ę
rol
rol
ą
ą
)
)
s
s
ę
ę
dziego
dziego
(warto
(warto
ś
ś
ciuje i
ciuje i
etykietyzuje
etykietyzuje
badanego)
badanego)
skupiania si
skupiania si
ę
ę
na negatywnych stronach badanego
na negatywnych stronach badanego
(bez uznania mocnych stron)
(bez uznania mocnych stron)
skupiania si
skupiania si
ę
ę
na skutkach
na skutkach
(bez kontekstu)
(bez kontekstu)
redukcji
redukcji
ź
ź
r
r
ó
ó
de
de
ł
ł
wiedzy
wiedzy
(zaburzenie r
(zaburzenie r
ó
ó
wnowagi
wnowagi
pomi
pomi
ę
ę
dzy wiedz
dzy wiedz
ą
ą
naukow
naukow
ą
ą
i
i
ż
ż
yciow
yciow
ą
ą
)
)
Prawa osoby badanej:
Prawa osoby badanej:
rzeczowe informowanie osoby badanej o jej
rzeczowe informowanie osoby badanej o jej
prawach
prawach
wyja
wyja
ś
ś
nianie roli i znaczenia stosowanych metod i
nianie roli i znaczenia stosowanych metod i
procedur diagnostycznych
procedur diagnostycznych
uzyskanie zgody osoby badanej na ich
uzyskanie zgody osoby badanej na ich
zastosowanie
zastosowanie
uzyskanie zgody na wykorzystanie zebranych
uzyskanie zgody na wykorzystanie zebranych
danych
danych
stosowanie tylko tych metod i procedur, kt
stosowanie tylko tych metod i procedur, kt
ó
ó
re s
re s
ą
ą
konieczne
konieczne
(Sucha
(Sucha
ń
ń
ska, 2007)
ska, 2007)
Kontrakt diagnostyczny zawiera:
Kontrakt diagnostyczny zawiera:
okre
okre
ś
ś
lony cel i zakres dzia
lony cel i zakres dzia
ł
ł
a
a
ń
ń
wzajemne oczekiwania obu stron
wzajemne oczekiwania obu stron
uwzgl
uwzgl
ę
ę
dnienie przewidywanego czasu i rytmu
dnienie przewidywanego czasu i rytmu
spotka
spotka
ń
ń
informacj
informacj
ę
ę
o tajemnicy zawodowej i poufno
o tajemnicy zawodowej i poufno
ś
ś
ci
ci
przekazywanej wiedzy lub o ograniczeniach tej
przekazywanej wiedzy lub o ograniczeniach tej
regu
regu
ł
ł
y
y
(Sucha
(Sucha
ń
ń
ska 2007)
ska 2007)
Literatura:
Literatura:
Sucha
Sucha
ń
ń
ska A.,
ska A.,
Rozmowa i obserwacja w
Rozmowa i obserwacja w
diagnozie psychologicznej
diagnozie psychologicznej
, Warszawa 2007.
, Warszawa 2007.
Jarosz E., Wysocka E.,
Jarosz E., Wysocka E.,
Diagnoza
Diagnoza
psychopedagogiczna podstawowe problemy i
psychopedagogiczna podstawowe problemy i
rozwi
rozwi
ą
ą
zania
zania
, Warszawa 2006.
, Warszawa 2006.
Janowski A.,
Janowski A.,
Poznawanie uczni
Poznawanie uczni
ó
ó
w. Zdobywanie
w. Zdobywanie
informacji w pracy wychowawczej
informacji w pracy wychowawczej
, Warszawa
, Warszawa
2002.
2002.