W

STĘP

 

Biznesplan  jest  zbiorem  uporządkowanych  celów  i  wynikających  z  nich  zadań  oraz 

sposobów ich realizacji, sporządzony w formie pisemnego dokumentu. Określa się więc w 

nim: co jest do zrobienia, w jaki sposób będzie to  robione, przy użyciu jakich zasobów oraz 

ile  to  będzie  kosztować.  Dokument  ten  ma  wewnętrzną  logikę,  która  wyraża  się  w 

uporządkowaniu celów oraz odpowiednim zaplanowaniu środków ich realizacji. 

Czy planowanie jest niezbędne? 

W  miarę  rozwoju  gospodarki  rynkowej  coraz  częściej  wysuwane  są  wątpliwości, 

dotyczące konieczności planowania. Stawiane jest pytanie, czy planowanie w samodzielnych 

przedsiębiorstwach działających na wolnym rynku jest niezbędne? 

Truizmem  jest  stwierdzenie,  że  planowanie  jest  tym  bardziej  niezbędne,  im  bardziej 

planowane  przedsięwzięcia są skomplikowane  i  długoterminowe oraz im  więcej czynników 

wewnętrznych  (zależnych  od  firmy)  i  zewnętrznych  (sygnałów  płynących  z  otoczenia) 

oddziałuje na daną organizację. 

Planowanie  na  szczeblu  przedsiębiorstwa  (tzw.  planowanie  mikroekonomiczne) 

stwarza mechanizmy regulujące zachowania na rynku. Dla przedsiębiorstw jest ono jednym z 

czynników warunkujących rozwój czy przynajmniej utrzymanie się na rynku zbytu. Wymusza 

bowiem m.in.: 

• Konieczność dostosowania podaży do wymagań rynku. 

• Szybkie reagowanie na potrzeby klienta. 

• Działania zmierzające do kreowania tych potrzeb. 

• Szacowanie skali zapotrzebowania rynkowego na produkty firmy. 

Nowoczesne  procedury  planowania,  wymuszając  skonkretyzowanie  koncepcji 

działania  w  zmieniających  się  warunkach  oraz  określenie  sposobów  osiągania  celów, 

zmniejszają niepewność i ryzyko wynikające z przyszłych warunków działania. 

Konieczne  jest  też  przygotowanie  przedsiębiorstw  do  głębokiej  restrukturyzacji,  aby 

mogły  same  lub  z  pomocą  zewnętrzną  (m.in.  agend  rządowych,  ekspertów,  grup 

konsultingowych)  przedstawić  projekty  zmian  będące  podstawą  polityki  rozwoju, 

prywatyzacji lub uzyskania pomocy finansowej. 

Analizy  niezbędne  do  przygotowania  planów  rozwoju  strategicznego  przedsiębiorstw 

konstruowane są na dwóch płaszczyznach: 

1.

 

przez  opracowanie  wstępnych  kierunków  działań  zmierzających  do  szybkiej 

poprawy bieżącej efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa; 

2.

 

przez przygotowanie długoterminowej prognozy działania. 

Realizacja  pierwszego  zadania  następuje  dzięki  udoskonaleniu  bazy  technicznej, 

organizacyjnej  i  rozwinięciu  działalności  marketingowej.  Warunkami  jego  wykonania  są 

natomiast: 

•

 

maksymalne wykorzystanie majątku produkcyjnego; 

•

 

zmniejszenie kosztów (oszczędności, redukcja personelu, zmiany technologiczne); 

•

 

powiększenie zasobów gotówkowych, udoskonalenie dotychczasowych produktów i 

wprowadzenie nowych; 

•

 

przeprowadzanie analiz rynkowych; 

•

 

polepszenie jakości (w tym wprowadzanie norm ISO); 

•

 

modernizacja oraz zmiany organizacyjne prowadzące do poprawy efektywności 

zarządzania. 

Z  kolei  opracowanie  długoterminowej  prognozy  dla  przedsiębiorstwa  zawierać 

powinno przynajmniej: 

•

 

ocenę pojemności potencjalnej liczby nabywców rynków; 

•

 

ocenę potrzeb kadrowych; 

•

 

harmonogram i nakłady dla planowanych inwestycji; 

•

 

plany kosztów, dochodów, wskaźników i mierników aktywności finansowej. 

 

Nowoczesna  filozofia  planowania,  której  efektem  jest  stosowany  w  praktyce  biznes 

plan,  tj.  plan  gospodarczy,  plan  prowadzenia  interesów,  czy szerzej  -  plan  przedsięwzięcia, 

oparta jest na pewnych założeniach teoretycznych, które przedstawiono poniżej. 

1.

 

Wszystkie  założenia  odnoszą  się  wyłącznie  do  samodzielnych  podmiotów 

funkcjonujących  w  warunkach  gospodarki  rynkowej.  Jeżeli  nawet  istnieją  jakieś 

ograniczenia ich działalności (typu dyrektywnego), to traktowane są one tylko jako 

jeden z elementów otoczenia. 

2.

 

Dane  przedsiębiorstwo,  firmę  lub  przedsięwzięcie  traktuje  się  jako  obiekt 

funkcjonujący  w  otoczeniu  ekonomicznym,  finansowym,  prawnym,  społecznym, 

informacyjnym,  z  którym  jest  powiązany.  Otoczenie  to  determinuje  i  ogranicza 

jego zachowania. 

3.

 

Przyszłość  jest  przewidywalna tylko  w  ograniczonym stopniu.  Wynika  to  nie tylko 

ze zbyt dużej liczby zmiennych elementów, które należy brać pod uwagę, ale także 

często  z  braku  zastosowania  odpowiednich  technik  planowania  strategicznego, 

prognozowania oraz trudnego do przewidzenia zachowania się innych podmiotów. 

4.

 

Planowanie  rozumiane  jest  jako  selektywny  sposób  uzyskiwania  i  przetwarzania 

informacji,  umożliwiający  sformułowanie  celów  działania  firmy  oraz  zwiększenie 

prawdopodobieństwa ich osiągnięcia. 

5.

 

Podstawowymi  rezultatami  opracowania  planu  działania  firmy  powinny  być: 

ograniczenie  niepewności,  oszacowanie  prawdopodobieństwa  wystąpienia 

zagrożeń  i  szans  (możliwości),  a  w  konsekwencji  zmniejszenie  ryzyka  podjęcia 

błędnych decyzji. 

6.

 

Planowanie,  jako  projekt  przyszłych  zdarzeń  jest  aktywnym,  kreatywnym 

narzędziem  zarządzania,  ukierunkowanym  na  otoczenie,  integrującym  działania, 

prowadzącym  efektywną  kontrolę  zamierzeń  i  efektów  działania.  Sprawne 

zarządzanie,  którego  elementem  ma  być  planowanie  kreujące  rozwój  firmy, 

umożliwia  podejmowanie  i  realizację  coraz  bardziej  złożonych  działań  oraz 

związków z innymi podmiotami procesów gospodarczych. 

7.

 

Istotą,  planowania  w  tym  ujęciu  jest  nie  tylko  wyznaczenie  sposobów,  metod  i 

środków  osiągnięcia  złożonych  celów,  ale  przede  wszystkim  także  określenie 

celów,  Tak  pojęte  planowanie  wymusza  procesy  innowatorskie,  pozwala  wybrać 

spośród  wielu  możliwości  te  działania,  które  będą  korzystne  z  punktu  widzenia 

firmy. 

8.

 

Dostosowanie  i  podporządkowanie  firmy  realizacji  nadrzędnego  celu  powoduje 

wzrost efektywności całej organizacji i stabilizuje jej działalność. 

9.

 

Funkcje  kontrolne  w  planowaniu  nie  sprowadzają  się  do  kontroli  prowadzonej 

przez  organy  zewnętrzne.  Wykorzystanie  informacji  zwrotnych  stosowane  jest  do 

kontrolowania zależności między realizacją poszczególnych etapów zaplanowanych 

działań  a  ich  założeniami.  Kontrola  zakłada  trafność  planów  i  działa  jak  system 

sprzężeń między zamierzonymi celami a ich osiąganiem. 

Stosowana  obecnie  na  świecie  formuła  planowania  strategicznego,  właściwe  jej 

metody  i  techniki  badawcze  oraz  sposoby  projektowania  przyszłości  przedsiębiorstwa  są 

podstawą  do  opracowania  szczegółowych  planów  przedsięwzięć  zwanych  planami 

biznesowymi, czyli biznes planem danej firmy. 

Reasumując, za podstawowe zadania stawiane nowoczesnym procedurom planowania 

można uznać: 

•

 

sformułowanie i skonkretyzowanie idei działania i określenie celów, 

•

 

stworzenie możliwości nadzorowania wykonania zaplanowanych zamierzeń przez 

kadrę menedżerską, 

•

 

stworzenie podstaw do ubiegania się o zewnętrzne źródła finansowania. 

Efektem tego procesu jest plan, czyli program organizacyjny dla kadry menedżerskiej, 

sprowadzający się do podejmowania trafnych decyzji,  tak aby uzyskać oczekiwane skutki w 

przyszłości (np. zwiększenie efektywności, skuteczności i jakości działania). Plan taki można 

stosunkowo łatwo poddać krytycznej ocenie, sprawdzając czy spełnia następujące kryteria: 

•

 

Celowości, oznaczającej konieczność określenia i doboru środków właściwych do 

osiągnięcia zaplanowanych celów. 

•

 

Wykonalności, czyli realistycznej oceny planowanych przedsięwzięć. Niewątpliwie 

realizm planu można skutecznie ocenić zwykle dopiero po zakończeniu jego realizacji 

(ex post). W praktyce jednak postulat ten sprowadza się do konieczności stosowania 

odpowiednich metod prognozowania. Wykonalność związana jest również z oceną 

możliwości osiągnięcia wyznaczonych etapów planów w oznaczanych terminach. 

•

 

Zgodności wewnętrznej, a więc niesprzeczności planu, która w praktyce sprowadza 

się do odpowiedniego formułowania planów podrzędnych, których założenia muszą 

być podporządkowane założeniom planu nadrzędnego (strategicznego). 

•

 

Operatywności, oznaczającej prostotę, przejrzystość, zrozumiałość założeń, 

umożliwiając w konsekwencji sprawne wdrożenie i realizację planu działania. 

•

 

Wielowariantowości, która związana jest z przygotowaniem przynajmniej trzech 

wariantów planu (prawdopodobnego, pesymistycznego i optymistycznego) 

przygotowania planu działania firmy. 

•

 

Ograniczonej szczegółowości, wynikającej z horyzontu czasowego planu. W praktyce 

szczegółowość planu maleje wraz z wydłużaniem się horyzontu planowania, np. jeśli 

plany operacyjne sporządzane w miesięcznych lub kwartalnych odstępach czasu są 

planami strategicznymi operują zwykłe okresami rocznymi. 

•

 

Zupełności, oznaczającej wyczerpujący opis całego przedsięwzięcia, wraz z 

określeniem wszystkich czynników, które mają na niego decydujący wpływ. 

•

 

Racjonalności, czyli budowania planu zgodnie z przyjętymi normami oraz 

wymaganymi standardami. 

Stosowanie  się  do  zasad  planowania  nie  zapewnia  automatycznego  osiągania 

sukcesów w działalności gospodarczej. Aby więc uniknąć typowych błędów, popełnianych w 

trakcie konstruowania planu przedsięwzięcia, należy: 

•

 

zaniechać sporządzania planów tylko dla samego planowania; 

•

 

planować osiąganie celów, a nie koncentrować się na procedurach; 

•

 

planować działania przyszłe, a nie teraźniejsze; 

•

 

zaspokajać lub tworzyć potrzeby rynku, a nie planować dyslokację zasobów; 

•

 

zawsze myśleć strategicznie, a w konsekwencji planować strategicznie. 

Ostatni  warunek  oznacza  konieczność  dążenia  do  określenia  sytuacji  firmy, 

regularnego  badania  szans  i  zagrożeń,  pełnego  wykorzystywania  jej  zalet  oraz  osłabienia 

efektów oddziaływania słabych stron firmy.