Materiał szkoleniowy do modułu „Ocena gotowości szkolnej z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS)” 

1

 

Projekt „Diagnoza z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS) i wspomaganie dzieci pięcioletnich  

w osiąganiu gotowości do podjęcia nauki w szkole” 

realizowany na zlecenie MEN w ramach programu „Bezpieczna i Przyjazna Szkoła” 

CMPPP, Warszawa 2008 

 

Załącznik nr 3 

 

KRYTERIA GOTOWOŚCI EDUKACYJNEJ PIĘCIOLATKA (GE-5) 

Opis eksperymentalnej wersji metody. 

 

Kryteria  Gotowości  Edukacyjnej  Pięciolatka  GE-5 

1

  są  inwentarzem  zachowań 

i umiejętności  dziecka  w  wieku  przedszkolnym,  zestawionym  ze  względu  na  potrzebę 

obserwacji takich zachowań i umiejętności dzieci, które dotyczą ich przygotowania do nauki 

w  szkole.  Kryteria  powstały  na  bazie  Skali  Gotowości  Szkolnej  (SGS)

2

,  jej  analiz 

statystycznych i psychometrycznych (A. Matuszewski 2008) oraz konsultacji z psychologami 

klinicznymi.  ZałoŜenia  teoretyczne  obu  metod  oraz  ich  struktura  odnosząca  się  do  zadań 

rozwojowych stawianych dzieciom u progu szkoły są takie same. Treści Kryteriów... dotyczą 

pięciu waŜnych obszarów aktywności dzieci. Są nimi: 

-

 

zdobywanie wiedzy i umiejętności poznawczych, 

-

 

współdziałanie z rówieśnikami, 

-

 

osiąganie samodzielności, 

-

 

realizowanie nowych form aktywności – nauki i pracy, 

-

 

przygotowanie do nauki czytania, pisania i matematyki. 

Wskazania do obserwacji 

Zadaniem  nauczyciela,  który  stosuje  arkusz  GE-5  jest  obserwowanie  czy  i  w  jakim 

stopniu  wybrane  dziecko  przejawia  wymienione  w  arkuszu  zachowania  i  umiejętności  a  po 

upływie  czasu  przeznaczonego  na  obserwację  zanotowanie  wyników  na  arkuszu  zapisu. 

Wybraną  odpowiedź  nauczyciel  zaznacza  w  odpowiedniej  kolumnie  po  prawej  stronie 

arkusza zapisu.  

-

 

tak oznacza, Ŝe dane zachowanie lub umiejętność zdecydowanie pojawia się u dziecka,  

-

 

raczej  tak  oznacza,  Ŝe  nauczyciel  zaobserwował  dane  zachowanie  lub  umiejętność,  ale 

nie jest ono utrwalone, 

                                                            

1

 

Kryteria  Gotowości  Edukacyjnej  Pięciolatka  (E.  Koźniewska  2008)  to  eksperymentalna  wersja  arkusza 

obserwacyjnego  dla  nauczycieli  dzieci  pięcioletnich.  Planowane  są  badania  standaryzacyjne  w  roku  2009 
z zastosowaniem tego arkusza.  

2

 Skala Gotowości Szkolnej (SGS) została opracowana w CMPPP  w ramach SPO RZL na lata 2004-2006 i jest 

rezultatem projektu Badanie Gotowości Szkolnej Sześciolatków współfinansowanego przez EFS. 
 

Materiał szkoleniowy do modułu „Ocena gotowości szkolnej z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS)”

 

Projekt „Diagnoza z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS) i wspomaganie dzieci pięcioletnich      

w osiąganiu gotowości do podjęcia nauki w szkole” 

realizowany na zlecenie MEN w ramach programu „Bezpieczna i Przyjazna Szkoła” 

CMPPP, Warszawa 2008 

2

-

 

raczej nie oznacza, Ŝe dane zachowanie lub umiejętność pojawia się bardzo rzadko, 

-

 

nie  oznacza,  Ŝe  dane  zachowanie  lub  umiejętność  nie  zostało  przez  nauczyciela 

zauwaŜone. 

Proponujemy  nauczycielom  wypełnianie  arkusza  po  przeprowadzeniu  obserwacji 

w naturalnych  przedszkolnych  warunkach  w  oparciu  o  dostępne  zabawki,  ksiąŜeczki, 

układanki,  loteryjki  itp.  Wskazane  jest,  aby  nauczyciel  na  potrzeby  obserwacji  stopniował 

trudność zadań podczas  zajęć przewidzianych programem lub aranŜowanych (np. w szkole). 

Na przykład, przy układaniu historyjki obrazkowej (GE-5, pkt 23) moŜna zacząć od dwu czy 

trzy elementowej. Podobnie przy formułowaniu poleceń warto zacząć od prostego, krótkiego 

polecenia,  tak  aby  dziecko  mogło  wywiązać  się  z  jego  wykonania.  Proponujemy  teŜ,  aby 

składanie  całości  z  części  (GE-5,  pkt  31)  rozpocząć  od  czterech  elementów.  Mogą  to  być 

czteroelementowe  puzzle  lub  pocięty  na  cztery  części  obrazek.  Grupowanie  przedmiotów 

(GE-5,  pkt  5)  moŜe  polegać  na  zabawie  w  dobieranie,  tego,  co  „pasuje”.  Dzieci  mogą 

grupować  np.  ubrania,  owoce,  zwierzęta,  pojazdy  w  postaci  naturalnych  przedmiotów  czy 

ilustracjach.  Wiadomości  o  porach  roku  (GE-5,  pkt  3)  dzieci  mogą  zademonstrować  np. 

układając  loteryjkę  gdzie  zadaniem  dziecka  będzie  dołoŜenie  do  obrazka  tematycznego 

przedstawiającego  np.  zimę  spośród

 

wielu  innych  kartoników  tylko  tych,  tematycznie 

związanych z tą porą roku np. rękawiczki, sanki, bałwan. 

 

Wskazania do interpretacji wyników 

Kryteria Gotowości Edukacyjnej Pięciolatka  to metoda w wersji eksperymentalnej. Wyniki 

obserwacji uzyskane przy zastosowaniu arkusza Kryteriów Gotowości Edukacyjnej ( GE-5) 

mogą być analizowane i interpretowane wyłącznie jakościowo. 

Dziecko,  które  przejawia  wymienione  w  arkuszu  zachowania  i  umiejętności  (wyniki 

obserwacji w większości tak) z duŜym prawdopodobieństwem osiągnie gotowość do nauki w 

szkole: 

•

 

jest ciekawe świata, zainteresowane tym, co je otacza: 

−

 

bada przedmioty, pyta o przyczyny obserwowanych zjawisk, eksperymentuje, 

−

 

chętnie rozwiązuje zagadki, 

−

 

często zadaje pytania, 

•

 

ma umiejętność klasyfikowania i szeregowania przedmiotów, obrazków itp. 

−

 

potrafi grupować przedmioty według róŜnych kryteriów, 

−

 

wymienia pory roku, związane z nimi zabawy dzieci i zjawiska przyrody, 

Materiał szkoleniowy do modułu „Ocena gotowości szkolnej z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS)”

 

Projekt „Diagnoza z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS) i wspomaganie dzieci pięcioletnich      

w osiąganiu gotowości do podjęcia nauki w szkole” 

realizowany na zlecenie MEN w ramach programu „Bezpieczna i Przyjazna Szkoła” 

CMPPP, Warszawa 2008 

3

−

 

potrafi umieścić nowy przedmiot w odpowiednie miejsce w juŜ ułoŜonym szeregu, 

•

 

ma umiejętności słownego porozumiewania się 

−

 

mówi w sposób zrozumiały dla innych, np. o swoich potrzebach, 

−

 

uŜywa ze zrozumieniem słów wykraczających poza bezpośrednie doświadczenie, 

−

 

potrafi opowiedzieć historyjkę obrazkową, 

−

 

często zadaje pytania, 

•

 

ma umiejętność kontaktowania się z rówieśnikami 

−

 

zwraca uwagę na inne dzieci, przewiduje ich zachowania, 

−

 

zaprasza dzieci do zabaw i rozmów, 

−

 

pomaga innym dzieciom spontanicznie lub na prośbę kolegi, 

•

 

jest samodzielne 

−

 

sam podejmuje próby poradzenia sobie z trudnością, 

−

 

wykazuje inicjatywę, wypróbowuje róŜne sposoby działania, 

−

 

jest zainteresowany osiągnięciem celu, stara się dokończyć pracę, 

−

 

okazuje radość z osiągniętego wyniku, 

•

 

podejmuje uczenie się pod kierunkiem dorosłej osoby 

−

 

potrafi zapamiętać i wykonać polecenie, 

−

 

jest zainteresowane osiągnięciem celu, stara się dokończyć pracę, 

−

 

często zadaje pytania 

•

 

jest sprawne pod względem ruchowym i manualnym 

−

 

sprawnie łapie i odrzuca piłkę, 

−

 

buduje z drobnych klocków, 

−

 

lepi figurki z plasteliny, 

−

 

prawidłowo trzyma ołówek (chwyt, napięcie mięśni), 

−

 

posługuje się prostymi narzędziami, 

•

 

interesuje się czytaniem, pisaniem i matematyką 

−

 

interesuje się ksiąŜkami dla dzieci, słucha, ogląda, 

−

 

potrafi opowiedzieć obrazkową historyjkę, 

−

 

rozumie sens umownych znaków, 

−

 

uŜywa ze zrozumieniem słów wykraczających poza bezpośrednie 

doświadczenie, 

−

 

układa układanki, 

Materiał szkoleniowy do modułu „Ocena gotowości szkolnej z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS)”

 

Projekt „Diagnoza z zastosowaniem Skali Gotowości Szkolnej (SGS) i wspomaganie dzieci pięcioletnich      

w osiąganiu gotowości do podjęcia nauki w szkole” 

realizowany na zlecenie MEN w ramach programu „Bezpieczna i Przyjazna Szkoła” 

CMPPP, Warszawa 2008 

4

−

 

dzieli zdanie na wyrazy, 

−

 

dzieli wyraz na sylaby i łączy sylaby w wyraz, 

−

 

zna i stosuje liczebniki porządkowe, 

−

 

dodaje i odejmuje „konkretne” przedmioty, liczmany. 

Wymienione w arkuszu zachowania mówiące o trudnościach emocjonalnych dziecka mogą 

być sygnałem sytuacyjnych lub trwalszych problemów dziecka. Trzeba te „sygnały” odczytać 

w zaleŜności od kontekstu i udzielić dzieciom pomocy niezaleŜnie od celu prowadzenia 

obserwacji.  

Zachowania wskazujące na trudności emocjonalne: 

−

 

w zabawach i w czasie aktywności zadaniowej reaguje gniewem, obraŜa się, 

odwraca, odchodzi, 

−

 

łatwo wybucha złością, płaczem, zachowuje się impulsywnie w stopniu 

utrudniającym mu kontakty z dziećmi, 

−

 

okazuje niepokój, lęk, wycofuje się, 

−

 

stara się przebywać blisko nauczyciela lub innej osoby dorosłej w stopniu 

utrudniającym zabawę i naukę w grupie, 

−

 

unika sytuacji wymagających samodzielności. 

Podsumowanie 

Pojedyncze  zachowanie,  umiejętność  czy  sprawność  dziecka  moŜe  świadczyć  o  róŜnych 

wymiarach  rozwoju  np.  zadawanie  pytań  jest  znakiem  dowolności  procesów  poznawczych, 

dobrego  rozwoju  mowy,  umiejętności  społecznych  lub  zainteresowań  dziecka.  Interpretacja 

zaleŜeć  będzie  od  kontekstu  wystąpienia  danego  zachowania.  Brak  kilku  umiejętności  lub 

sprawności  (zaznaczenie  odpowiedzi  raczej  nie  i  nie),  albo  wystąpienie  zachowań,  które 

przeszkadzają  dziecku  w  kontaktach  społecznych,  w  zabawie  i  uczeniu  się  moŜe  być 

sygnałem  problemów  rozwojowych.  Brak  umiejętności  w  danym  obszarze  aktywności 

dziecka  świadczy  o  braku  gotowości  do  wypełnienia  danego  zadania  rozwojowego 

związanego z rozpoczęciem nauki w szkole.  

 

Serdecznie  dziękuję  za  konsultację  arkusza  obserwacyjnego  Paniom  dr  Marii  Piszczek, 

Bognie Mackiewicz i Marzennie CzyŜewskiej.