INTERPRETACJA I NADINTERPRETACJA. ECO 

1.  Interpretacja  skooczona i nieskooczona. 
a)  Interpretacja to ustalenie znaczenia Słowa Bożego ( na początku) hermeneutyka biblijna 

Schleiermachera.  

b)  Koncepcja dzieła literackiego jako przedmiotu estetycznego – samowystarczakbego, 

autotelicznego, z samoistnym znaczeniem. odrzucenie błędu intencjonalności! 

POSTSTRUKTURALIZM : za punk wyjścia przyjmuje de Saussure’owski pogląd o arbitralności signifiant. 
Derrida: niestabilnośd wszelkiego znaczenia w tekście literackim.  

 

 

 

 

INTENTIO OPERIS : 

Intencja dzieła jako źródło znaczenia. Intencja autora poprzedza tekst, ale nie może służyd jako baza 
do interpretacji, bo może byd myląca. 

 

Culler: broni nadinterpretacji. Tekst nie może przesądzad  o zakresie pytao jakie mu stawiamy. W 
dekonstrukcjonizmie znaczenie jest zalezne od kontekstu. Nie uznaje on intentio operis. Interpretacja 
ciekawa tylko, gdy jest skrajna. 

 

INTERPRETACJA I HISTORIA. 

„Opera aperta”  aktywna rola interpretatora w odczytywaniu tekstów posiada wartośd estetyczną. 
Dialektyczny stosunek między prawami tekstów i *prawami ich interpretatorów. 

Idea nieograniczonej semiozy. 

* Interpretacja potencjalnie tu nie ma kooca, nie musi mied happy endu+. 

Interpretowad to wyjaśnid czemu słowa mogą zdziaład pewne rzeczy ( a inne np. nie) przez sposób 
w jaki są interpretowane. Interpretacja może byd zła. Nie rządzi się publicznymi kryteriami. 

Oprócz INTENCJI AUTORA i INTENCJI INTERPRETATORA jest jeszcze INTENCJA TEKSTU. Eco mówi o 
korzeniach współczesnej debaty n.t. znaczenia tekstu. 

Racjonalizm klasyczny : barbarzyocy to ci, co nie umieją poprawnie mówid. Potem na odwrót  ten 
bełkot staje się świętym językiem. 

Interpretacja jest nieokreślona. Znaczenie wciąż się wymyka.  

II w.  Corpus Hermeticum.  

II w.  Nous : władza , która poznaje za pomocą mistycznej intuicji, nieracjonalnej iluminacji I 
niedyskursywnej wizji. 

„Post hoc, ergo ante hoc”  



 

Model hermeneutyczny  irracjonalizm hermeneutyczny = Goethe  Jung itd. 



 

II w.  gnoza [ prawdziwe poznanie bytu]  świat jako wygnanie, człowiek to ofiara swego 

ciała –jest ono grobem I więzieniem. Gnostyk to iskra boskości na tymczasowym wygnaniu w 
wyniku kosmicznej intrygi. To religia panów. Sławienie zła. 



 

STAROŻYTNY HERMETYZM : Tekst jako niezdeterminowany wszechświat, w którym 

interpretator może odnaleźd nieskooczoną liczbę wzajemnych odniesieo. W języku: odbija się 
niedooskonałośd myślenia. 

 

2.  Nadinterpretowanie tekstów. 

 
Jakie jest kryterium nadinterpretacji? Są reguły, by stwierdzid, że interpretacja jest zła, ale nie 
ma by stwierdzid, że „najlepsza”.  



 

Teoria poczwórnego znaczenia Pisma św. + reguły tych znaczeo.  



 

Symbolika pelikana, róży, krzyża 



 

IZOTOPIA : zespół różnych kategorii semantycznych, które umożliwiają jednolite odczytanie 

fabuły. 



 

SPÓR O INTERPRETACJĘ: 1. Co autor miał na myśli? Czy : 2. Co tekst mówi niezależnie od 

intencji autora? 



 

TEKST : wytwarza modelowego czytelnika (lecz może wystosowad nieskooczoną ilośd 

domysłów).  Tekst jest budowany przez interpretację ( która sama siebie potwierdza  KOŁO 
HERMENEUTYCZNE. 



 

Teoria czterokrotnego znaczenia Pisma św. – o znaczeniu przesądzającym ścisłe reguły.  ten 

stosunek do tekstów świętych i na tematy świecie – Wergiliusz , Rabelais, Szekspir, Joyce, 
Dante. 



 

Dante – pozaliteralnośd tekstu : Czciciele Całunu ( chodzi o ukrytą warstwę w tekstach 

Dantego – symbole różokrzyżowców i masonów). Hipotezy Rosettiego ( który, by dowieśd 
doskonałości tekstu C postuluje, że jest tekst archetypiczny A – ale gdy nie można go znaleźd 
przyjmuje się, że był on równoważny z C. Wtedy tekst C miał wpływ na tekst B [efekt post hoc 
// ergo ante hoc].  



 

Interpretacja jest prawomocna , gdy ma potwierdzenie w innym fragmencie.  



 

Eco : dialektyka : czytelnika i tekstu.  

 

3.  Pomiedzy autorem i tekstem. 

Akt lektury : interakcja miedzy kompetencja czytelnika a kompetencja w tekscie (  przyklad slowa 
„gay”).  

 

Sytuacja, gdy autor tekstu zyje ( jego reakcja na cudze interpretacje tekstu). 

Jakis czytelnik „zagiął” Eco mówiąc mu o pośpiechu u Wilhelma („Imię róży”) i brakiem pośpiechu u 
mnicha Bernarda – Eco nie umiał odpowiedzied. Eco czerpie źródło z innych autorów i przyznaje się 

do tego.Rozumienie procesu twórczego polega na rozumieniu przypadkowości i nieświadomości 
twórcy. ( historia o latynosce Amparo i historia starodruku Arystotelesa w zbiorach Eco). 

4.  Kariera pragmatysyty.  ( tekst by R. Rorty) 

Rorty uważa „Wahadło Focaulta” za drwinę ze strukturalizmu.  



 

Eco : Intentio lectoris  różnica m. interpretowaniem a użyciem tekstu. ( na to nie godzą się 

pragmatyści. 



 

Pragmatyzm : nastawienie na używanie tekstów. 



 

Eco : znaczenie ( wejście w tekst)  i oznaczanie ( odnoszenie tekstu do czegoś innego). Wg 

pragmatystów nie istnieje wewnętrzna, nierelacyjna własnośd. Wg Eco tekst jest budowany 
przez interpretację ( w postaci koła). Przedefiniował tu koło hermeneutyczne * tekst 
wytwarzany w czasie interpretacji].  



 

Rorty: brak rozróżnienia na spójnośd wewnętrzną i zewnętrzną tekstu. 



 

Dilthey: Podział na przedmioty intencjonalne i przedmioty naturalne. 



 

De Man: filozofia jako podstawa do literackiej interpretacji, a tym samym do dotarcia do 

sedna tekstu. Rorty nie ufa strukturalizmowi, ani poststrukturalizmowi. Brak mu też wiary w 
to, że uda mu się osiągnąd metody czytania czy jej „etyki”.  

Culler: krytyk powinien byd w działaniu interpretacyjnym nieprzejednany. Skrajnośd interpretacji 
może wyjśd na plus, bo wzbudzi większe zainteresowanie. Wg niego Eco uważa, że nadinterpretacja 
jest ciekawsza. Nadinterpretacja  może byc niedointerpretacją  interpretacja paranoidalna.  
zrozumienie w  nadrozumienie 

Rozumienie = czytelnik modelowy 
Nadrozumienie = zastanowienie n. Głębszą warstwą. Może byd produktywne. O czym dzieło 
zapomina?  



 

Rorty: nie ma różnicy m. Uzyciem tekstu do własnych celów, a jego interpretowaniem ( i to i 

to jest „użyciem tekstu”). Nie trzeba rozkminiad nad tym jak działa tekst. 



 

Często mylenie interpretacji z analizą dzieła 



 

S. Fish: nie ma „natury”  znaczenia lub lektury.  



 

Wg Rorty’ego nie powinniśmy starad się zrozumied tekstu 

DEKONSTRUKCJA:  

- znaczenie związane z kontekstem ( lecz kontekst nie jest ograniczony 

* Culler: nadinterpretacja to płodne działanie, źródło wiedzy o literaturze i języku.  
Christine Brooke – Rose : „Historia palimpsestowa”  to historia alternatywna. Tym pojęciem 
zastępuje termin „realizm magiczny”. To: 

1. realistyczna powieśd historyczna 
2. Zmyślona fabuła w określonej epoce historycznej + magia 
3. Zmyślona fabuła bez magii, ale z magicznym efektem (Eco) 
4. Błazeostwo z epoki historycznej. 

Realizm powieściowy to swego rodzaju socjologia.  

- więź powieści z historią 
- powieśd ma poszerzad horyzonty intelektualne 
- umieszczenie powieści palimpsestowej  w połowie drogi m. Świętą księgą, a powieścią realistyczną. 

==============================ECO : „REPLIKA”-===================================== 
Polemika (sarkastyczna) z Rorty’m. Denerwuje go rozróżnienie na artyzm   naukowośd pisania. 
Powieśd może mied wiele możliwych konkluzji.  
* teksty twórcze: konkluzja w zawieszeniu 
Wg Eco zawsze czytamy emocjonalnie. Trudno powiedzied czy dana interpretacja jest dobra, czy nie, 
ale : wg Eco nie wszystko jest dozwolone.  
Jak działa tekst? Trzeba ustalid, które z jego aspektów są istotne dla spójnej jego interpretacji, a które 
nie dają możliwości spójnego odczytania. 

Są STOPNIE DOPUSZCZALNOŚCI INTERPRETACJI.