Różnice indywidualne w rozwoju emocjonalności Wykład 3

Psychologia humanistyczna -

założenia



Przedstawiciele



Carl Rogers, Abraham Maslow, Rollo May, J.F.T.

Bugental, Ronald Laing, Fritz Perls,

1. Założenia (poglądy)



O naturze człowieka



Przekonanie o potencjalnych pozytywnych

możliwościach człowieka, które powinien realizować:

rozpoznawać i urzeczywistniać
2. O roli społeczeństwa



Wymagania otoczenia hamują lub frustrują naturalny

proces samorealizacji. Kultura i społeczeństwo

przekazują człowiekowi

„zniekształcone sposoby

istnienia

” (Bugental)

Założenia c.d.

3. Fenomenologia



Koncentracja na świadomym doświadczaniu zdarzeń

wewnętrznych i zewnętrznych: na tym co w danej chwili

TU-I- TERAZ w organizmie i wokół niego zachodzi.

Bycie świadomym – pozostawanie w kontakcie z

własnym doświadczeniem

4. Subiektywizm



świadomość własnego doświadczenia jest jedynym

kryterium poznania - rzeczywistości i samego siebie

Podstawowe pojęcia:



Doświadczać (jako czasownik) - odbierać wpływ zewnętrznych i

wewnętrznych zdarzeń w danym momencie czasu. Zdarzenia

doświadczane są spostrzegane na poziomie świadomym.



Pojęcie JA - doświadczanie siebie, które rozwija się w obiekt

spostrzegany jako Ja (

I, me



Samorealizacja – (Maslow) - rozwijanie zdolności efektywnego

spostrzegania rzeczywistości, bycie nieprzywiązanym (

detached

) i

obiektywnym. Ludzie samorealizujący się są twórczy, z poczuciem

humoru, potrafią opierać się siłom kultury, w której żyją.



Tendencja do samorealizacji - Tendencja organizmu jako

całości, do rozwoju wszystkich swoich potencjałów w sposób, który

służy utrzymaniu i powiększeniu swojej wartości. Jedyny motyw
zachowania w koncepcja Rogersa

Podstawowe pojęcia c.d.



Ruch potencjału ludzkiego - Część ruchu akcentująca

osobisty rozwój (wzrost,

growth

)



Terapia gestalt - Podejście terapeutyczne

rozszerzające świadomość i maksymalizujące ludzki

potencjał. Podstawowe zalecenie dotyczy pozostawania

w teraźniejszości (tu i teraz), obserwowania zamiast

analizowania, prób ożywienia wydarzeń z przeszłości i

zidentyfikowania się z tymi zdarzeniami lub przeżyciami

(np. przez psychodramę).



Zmienione stany świadomości - Stany świadomości

inne niż normalny. Metody osiągania: środki

psychodeliczne, medytacja, joga, hipnoza i post.

„Nigdy nie zrozumiemy ludzkiego życia, jeśli

nie weźmiemy pod uwagę jego najwyższych

dążeń. Rozwój, samorealizacja, dążenie do

zdrowia i autonomii, tęsknota za doskonałością

(wyrażając się inaczej, dążenie ‘ku górze’)

muszą być teraz przyjęte jako szeroko

rozpowszechnione, a być może powszechne,

dążenia ludzkie”

Abraham Maslow

Osobowość w psychologii humanistycznej

Teoria Abrahama Maslowa



Podstawowe pojęcie w teorii Abrahama Maslowa to

potrzeba

, rozumiana w podwójnym znaczeniu:



Potrzeba jako dyspozycja – organizm stale potrzebuje

czegoś do prawidłowego funkcjonowania



Nawet jeszcze nie ujawnione potrzeby podstawowe

stanowią potencjalny składnik osobowości.



Znaczenie motywacyjne posiadają jedynie potrzeby

zaktualizowane, aktualne stany braku czegoś.

Teorie potrzeb

Teoria Abrahama Maslowa

Potrzeby podstawowe:



Stałość przejawiana się u różnych jednostek



Mają szczególne znaczenie dla funkcjonowania człowieka – ich

niezaspokojenie prowadzi do patologii



Są wrodzone, a jedynie ich sposób przejawiania się jest warunkowany

kulturowo



Ułożone są w naturalną hierarchię, od potrzeb o większym znaczeniu

biologicznym, do potrzeb „wyższych” – specyficznie ludzkich



Potrzeby niższe dysponują większą siłą motywacyjną – potrzeby mniej

podstawowe biologicznie dochodzą do głosu tylko wtedy, gdy nie są

„zagłuszane” przez bardziej podstawowe.



Przy niewystarczającym zaspokojeniu potrzeba nie blokuje pojawienia

się potrzeby wyższej, lecz nadal pozostaje aktywnym wyznacznikiem

zachowania.

Teorie potrzeb

Teoria Abrahama Maslowa

Potrzeby podstawowe:

fizjologiczne

bezpieczeństwa

przynależności i miłości

osiągnięć

uznania

samorealizacji,

wiedzy i rozumienia,

estetyczne

Teorie potrzeb

Teoria Abrahama Maslowa

Cechy osób samorealizujących się:



Sprawniejsza percepcja rzeczywistości i bardziej zadowalające relacje z

nią



Dystans wobec rzeczywistości, potrzeba prywatności



Autonomia, niezależność od kultury i otoczenia, wola, aktywność



Ciągła świeżość ocen



Doświadczenia mistyczne, doświadczenia szczytowe



Gemeinschaftsgefühl (poczucie wspólnoty z innymi ludźmi)



Związki interpersonalne



Demokratyczna struktura charakteru



Rozróżnianie środków i celów, dobra i zła



Filozoficzne, niezłośliwe poczucie humoru



Twórczość



Opór wobec inkulturacji, transcendowanie każdej konkretnej kultury

Osobowość w psychologii humanistycznej

Teoria Abrahama Maslowa



Jedynym motywem działania człowieka jest

tendencja do samorealizacji.



Tendencja do samorealizacji

(

self-actualizing tendency

) –

dążenie do rozwijania własnych zdolności i możliwości w sposób

który służy zarówno zachowaniu, jak i ulepszeniu organizmu.



Wartościowanie organizmalne

– organizm sam „wie” co jest

dla niego dobre i służy samorealizacji, a co złe i zagraża

samorealizacji.



Zasada zgodności z doświadczeniem

– uświadamiane są

tylko doświadczenia zgodne z pojęciem Ja.



Człowiek poszukuje lub unika pewnych doświadczeń nie dlatego,

że polepszają jego funkcjonowanie, ale dlatego że realizują jego

potrzebę samoakceptacji

Osobowość w psychologii humanistycznej

Teoria Carla Rogersa

Teoria Rogersa

Tezy:



1. Tendencja do samorealizacji wrodzona, wykazywana

już przez niemowlę.



- ssanie, sięganie - próby samorealizacji



- dążenie - unikanie; dośw. przyjemne/ nieprzyjemne =

sprzyjające/zagraż. samorealizacji



2. doświadczanie siebie przekształca się w

pojęcie Ja

jako obiekt spostrzegany (

ja, mnie

itd.)

wartościowanie siebie (

dobry, zły, mądry

) jako

rezultat doświadczeń z innymi

Teoria C. Rogersa c.d.



3. Wraz z rozwojem Ja rozwija się potrzeba akceptacji

uniwersalna potrzeba człowieka

–

powinna być zaspokajana

bezwarunkowo



4. Warunki wartości = warunkowa akceptacja przez innych

warunkowa samoakceptacja na własne doświadczenia reaguje się
jako na mniej lub bardziej wartościowe (zasługujące na akceptację)







Niezgodność pomiędzy tym co aktualnie doświadczane a

obrazem Ja = zniekształcanie doświadczenia tak, by było zgodne z

warunkami wartości: selektywna percepcja lub wypieranie

(„uzgodnienie” na poziomie świadomym, treści niezgodne nadal

oddziaływują)







podatność na lęk i psychologiczne nieprzystosowanie

BRAK BEZWARUNKOWEJ

AKCEPTACJI

WARUNKI WARTOŚCI

DOŚWIA-

DCZENIE

PODATNOŚĆ NA LĘK

FUNKCJONOWANIE OBRONNE

NIEZGODNOSC

NOWE

ZAGRAŻAJĄCE

DOŚW.

ZNI

EKSZT

AŁ

CEN

ROZWÓJ ZACHOWANIA OBRONNEGO

WG C. ROGERSA

BRAK BEZWARUNKOWEJ

AKCEPTACJI

WARUNKI WARTOŚCI

WYSOKI LĘK

ZDEZORGANIZOWANE ZACHOWANIE

DOŚWIAD-

CZENIE

NIEZGODNOŚĆ

NAGŁE

ZAGRAŻAJĄCE

DOŚW.

ZAPRZECZENIE JA

ZMIENIONE POJĘCIE JA

ROZWÓJ ZACHOWANIA ZDEZORGANIZOWANEGO

WG C. ROGERSA

Odrzucone Ja – koncepcja Perlsa



Założenie: funkcją napięcia mięśniowego jest tłumienie

pobudzenia o negatywnym znaczeniu emocjonalnym



Teoria (Idea):



Relacje ze światem nawiązywane są głównie poprzez

system sensoryczny

(odczuwanie) i

motoryczny

(działanie). Świadomość własnego ciała ( = doznań

sensorycznych) = świadomość własnych potrzeb i ich

zaspokajanie wg. sekwencji:



emocje



Świadomość pobudzenie działanie

kontakt

Odrzucone Ja – koncepcja Perlsa

c.d.



Emocje pośredniczą w przekształcaniu pobudzenia w działanie,

umożliwiają wybór takich dz., które wynikają z doświadczanego

pobudzenia.



Zablokowanie odczuwania (i/lub) wyrażania emocji ->



Zablokowanie działania; nie uwolniona energia – źródło

chronicznego napięcia nazwanego „trzymaniem mięśniowym”.



Działanie zamiast na otoczenie zwrócone jest przeciwko

sobie (implozja, retrofleksja)



Metafora Gestaltu (postaci): Postać, (figurę) tworzą doznania,

których jesteśmy świadomi: figura jest niedokończona jeśli emocje

negatywne zablokują doświadczanie.



świadomość-pobudzenie-działanie-kontakt

proces stałego tworzenia i rozpadania figur

Poziomy odrzucania własnego Ja



Działania fałszywe – wyznaczone przez kulturę - idealny obraz

samego siebie. Zamiast kierować się własnymi możliwościami i

pragnieniami, kierujemy się tym, czego oczekują inni (

„jak słoń,

który wolałby być krzakiem róży, jak krzak róży, który usiłuje być

kangurem”



Pan:

POWINIENEŚ

wymagania, nakazy, powinności



Poddany (Sługa):

STARAM SIĘ, PRZYRZEKAM



Lęk, opór i sprzeciw wobec autentycznego Ja. Powstrzymywanie

energii i unikanie doświadczania napięcia



Impas „gdy osoba nie jest gotowa, bądź nie chce użyć własnych

możliwości, a pomoc z otoczenia nie nadchodzi”. Utrzymywanie

status quo i zaniechanie prób zmiany



Implozja – skierowanie energii do wewnątrz zamiast na zewnątrz

(sztywność, bezruch, poczucie bycia „martwym”)



Eksplozja, wybuch, – wyrażenie emocji: wybuch radości, rozpaczy,

gniewu, orgazmu.

9 nakazów Terapii Gestalt

Żyj teraz. Zajmuj się tym co jest teraz a nie przeszłością

lub przyszłością.

Żyj tutaj. Radź sobie z tym co jest obecne ,a nie z tym co

nieobecne.

Przestań coś sobie wyobrażać. Doświadczaj tego co realne.

Powstrzymaj niepotrzebne myślenie. Raczej smakuj i

spostrzegaj.

Raczej wyrażaj

(express)

, niż manipuluj, wyjaśniaj, oceniaj

czy osądzaj.

Oddawaj się nieprzyjemności i bólowi dokładnie tak samo

jak przyjemności. Nie ograniczaj swojej świadomości.

Nie akceptuj żadnego innego

muszę

powinienem

niż

twoje własne.

Weź pełną odpowiedzialność za swoje czyny, uczucia i

myśli.

Poddaj się byciu takim, jakim jesteś.



Transgresje

– czyny i akty myślenia

polegające na przekraczaniu granic

dotychczasowych możliwości i osiągnięć

materialnych, społecznych czy

intelektualnych, wykroczeniu poza to czym

sprawca jest i co posiada.

(Józef Kozielecki, Psychotransgresjonizm, 2001)

Rozwój w psychologii humanistycznej

Psychotransgresjonizm