Rafał Stopa 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kraków, 28.01.2010 

Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum” w Krakowie 

Wydział Filozoficzny  

Studia podyplomowe „Wiedza o Kulturze, Etyka i Filozofia” 

 

 

Przedstawienie i omówienie programów i funduszy dostępnych dla Polski jako państwa 

należącego do UE. 

 

 

Od  przystąpienia  polski  do  struktur  europejskich  Polska  skutecznie  korzysta  z 

funduszy  europejskich  nie  tylko  na  płaszczyźnie  gospodarczej,  ale  również  i  kulturowej. 

Również  i  ta  dziedzina  życia  znalazła  się  w  jednym  z  głównych  kręgów  zainteresowania 

polityków  na  szczeblu  centralnym,  jak  i  jeszcze  bardziej  na  szczeblu  lokalnym.  Troska  o 

wyborców  „napędza”  również  pozytywne  zmiany  w  tej  dziedzinie  co  od  dziesiątków  lat 

obserwujemy w „dojrzałych” demokracjach.  

Polska  jako  kraj  należący  do  wspólnoty  korzysta  z  różnych  programów.  Z  rozwojem 

kultury związana jest Narodowa Strategia Rozwoju Kultury. Zasady dofinansowania są dość 

skomplikowane  dlatego  ważne  jest  zrozumienie  celów  które  zakłada  się  na  okres  paru  lat, 

które  powinno  się  realizować  .  Oczywiście  dofinansowanie  nie  sięga  100%  kosztów 

przedsięwzięcia  dlatego  trzeba  dysponować  własnymi  środkami  lub  umiejętnie  się  o  nie 

starać.  W  tej  pracy  nie  będę  przedstawiał  wartości  środków  do  poszczególnych  projektów, 

gdyż  szczegółowa  rozpiska  znajduje  się  właśnie  w  Narodowej  Strategii  Rozwoju  Kultury. 

Przedstawię tylko pod koniec pracy sumę wszystkich środków i sposoby jej finansowania. 

W  tej  krótkiej  pracy  przedstawię  podstawowe  programy  i  ich  cele  oraz  podsumuję 

kwoty  dopłat,  które  można  uzyskać  z  funduszy  europejskich  oraz  dowiemy  się  skąd  mają 

pochodzić  pozostałe  fundusze  i  jak to  przedstawia  się  procentowo  dla  wszystkich  projektów 

lat 2004-2006. 

Pierwsze programy opisywane przeze mnie będą dotyczyć zrównoważonego  rozwoju 

obszarów wiejskich. Jak wiemy obszary te maja znacznie mniejszy potencjał do działania na 

rzecz rozwoju kultury, a potrzeby znacznie większe mimo tego, że są to podstawowe potrzeby 

w  dziedzinie  kultury.  Nie  będę  tutaj  przedstawiał  kwot  dla  poszczególnych  projektów  tylko 

przedstawię  zbiorczo  o  jakie  sumy  można  było  się  ubiegać  oraz  jakim  kapitałem  własnym 

trzeba było dysponować. 

Pierwszy program Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego 

ma  za  zadanie  zmobilizować  środowiska  lokalne  do  wspólnego  działania  na  rzecz  poprawy 

warunków  życia  i  jakości  tego  życia  w  obszarach  wiejskich.  Głównie  środki  mają  być 

przeznaczane  na  takie  cele  jak:    parki,  chodniki,  place,  rynki,  bibliotek,  domy  kultury  itp. 

Oczywiście  budowa  nowych  jak  i  również  modernizacja,  rozbudowa  rewaloryzacja 

istniejących już obiektów, zwłaszcza przedstawiających wartości zabytków. Innym projektem 

jest  Różnicowanie  działalności  rolniczej  i  zbliżonej  do  rolnictwa  w  celu  zapewnienia 

różnorodności  działań  lub  alternatywnych  źródeł  dochodów,  którego  celem  jest  poprawa 

dochodów  w  rolnictwie  i  na  wsi  oraz  ograniczenie  bezrobocia  ludności  wiejskiej.  Głównie 

poprzez  uruchomienie  dodatkowej  działalności  wśród  rolników,  np.  agroturystyki,  wyrobów 

rzemiosła,  itp. 

Kolejnym  projektem  w  ramach  programu  „Rozwój  zasobów  ludzkich”  jest  Aktywna 

polityka na rynku pracy oraz integracji zawodowej i społecznej. Jego celem jest wspieranie 

młodzieży  na  różnym  poziomie  edukacyjnym,  aby  nie  zasilali  grupy  bezrobotnych  po 

zakończeniu  edukacji.  Odbywa  się  to  poprzez  dopłaty  do  zatrudniania  absolwentów  szkół 

artystycznych  i  humanistycznych.  Organizowanie  staży,  szkoleń  oraz  wspieranie  artystów 

pragnących rozpocząć własną działalność gospodarczą. 

Dużą  wagę  przywiązuję  się  również  do  zapewnienia  osobom  niepełnosprawnym 

integracji  zawodowej  i  społecznej.  Oczywiście  poprzez  wsparcie  zatrudniania  osób 

niepełnosprawnych, zwłaszcza absolwentów szkół artystycznych. 

Prowadzi  się  również  promocje  aktywnej  polityki  społecznej  poprzez  wsparcie 

grup  szczególnego  ryzyka.  Zwłaszcza  wśród  trudnej  młodzieży  z  różnymi  patologiami 

społecznymi,  takimi  jak  alkoholizm,  przemoc  rodzinna,  byłych  więźniów  itp.  Górną  granicą 

wiekową  jest  tutaj  ukończenie  24  roku  życia.  Ten  program  skierowany  jest  do  Urzędów 

pracy, szkół, instytucji użyteczności publicznej. 

Kładzie  się  również  w  projektach  nacisk  na  podnoszenie  jakości  edukacji  w 

odniesieniu do  potrzeb  rynku  pracy  poprzez  rozdysponowanie  środków  do  wykorzystania 

na  drodze  konkursów,  projektów  i  przetargów  przeprowadzanych  przez  Ministerstwo 

Edukacji  Narodowej.  Zadaniem  Ministerstwa  jest  wspieranie  projektodawców  w  zakresie 

tworzenia  programów  artystycznych  dostosowanych  do  rynku  pracy  oraz  podnoszenia 

poziomu edukacji. Projekt skierowany głównie do szkół, jednostek badawczo-rozwojowych i 

instytucji naukowych. 

Ważna  kwestia  w  narodowej  strategii  dotyczy  również  rozwoju  technologicznego  i 

dostępności do informacji i usług publicznych on-line. Np. dostępność do katalogów książek, 

wydawnictw  specjalistycznych,  wykazów  zabytków,  zbiorów  bibliotecznych,  materiałów 

prasowych. 

Prowadzone  są  też  działania  na  rzecz  bezpośredniego  wsparcia  przedsiębiorstw 

mające na celu modernizacji już istniejących firm mających kontakt z kulturą jak i tworzenie 

nowych.  Wdrażanie  nowych  technologii  oraz  tworzeniu  miejsc  pracy  w  przedsiębiorstwach 

związanych z rozgłośniami radiowymi, drukarniami, telewizja, tłoczenie płyt itp. Podnosi się 

również poziom konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw działających w sektorze 

kulturowej poprzez inwestycje.  

Następny  program  dotyczy  Zintegrowanego  Programu  Operacyjnego  Rozwoju 

Regionalnego,  którego  celem  jest  tworzenie  warunków  wzrostu  konkurencyjności  regionów 

oraz  przeciwdziałania  marginalizacji  niektórych  obszarów  tak,  aby  sprzyjać  długofalowemu 

rozwojowi gospodarczemu kraju. Ma na celu również wzmocnić role wyższych uczelni oraz 

ośrodków  naukowo-badawczych  poprzez  podnoszenie  poziomu  prowadzenia  zajęć 

dydaktycznych.  Śródki  przeznaczone  mają  być  na  modernizację  istniejących  obiektów 

dydaktycznych  szkół  artystycznych,  domów  studenckich  oraz  sprzętu  monitorującego  i 

zapewniającego odpowiedni poziom bezpieczeństwa studentów. 

Oczywiście współcześnie nie możemy zapomnieć o bardzo ważnej gałęzi gospodarki, 

związanej z kulturą, a mianowicie z turystyką, która odgrywa znaczącą rolę w gospodarkach 

europejskich  i  będzie  ona  jedną  z  najważniejszych  gałęzi  w  XXI  wieku.  Głównymi  celami 

projektów  związanych  z  turystyką  są:  wzrost  znaczenia  kultury  i  turystyki  jako  czynników 

stymulujących  rozwój  społeczno-gospodarczy  regionów,  ułatwienie  dostępu  do  obiektów 

kultury  i  turystyki,  zmniejszenie  różnic  regionalnych  w  dostępie  do  kultury  i  turystyki, 

zwiększenie zagranicznej turystyki przyjazdowej do Polski oraz turystyki krajowej. 

W 

ramach  tego  projektu  dąży  się  do  restauracji  zabytków  poprzez  ich  remontowanie  i 

konserwacje, ich otoczenia, przede wszystkim zespołów dworskich i pałacowych, przestrzeni 

publicznych,  zabytków  architektury,  przemysłu,  miejsc  pamięci  i  kultu.  Zabezpieczaniu 

obiektów  dziedzictwa  kulturowego  na  wypadek  pożarów,  czy  włamań  co  niestety  w  Polsce 

jest  na  dość  niskim  poziomie  o  czym  świadczą  śmiałe  akty  kradzieży  np.  historycznego 

napisu  na  bramie  obozu  zagłady  w  Oświęcimiu.  Należy  też  poprawiać  infrastrukturę 

sprzyjającej  atrakcyjności  turystycznej.  Zwiększyć  nakład  na  rozpowszechnianie  informacji 

turystycznej z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, przede wszystkim Internetu, gdyż 

brak  informacji  w  sieci  globalnej  ogranicza  zainteresowanie  i  potencjalną  atrakcyjność 

obiektu ze względów turystycznych. 

Kolejnym działaniem jest podnoszenie infrastruktury społeczeństwa 

informacyjnego. Wymaga to zaangażowania instytucji publicznych w tym instytucji kultury. 

Należy dążyć do jak największej informatyzacji szczególnie przy obiegu dokumentów, 

elektronicznej archiwizacji dokumentów, oraz internetowego dostępu do nich w miejscach 

użyteczności publicznej takich jak biblioteki, muzea, domy kultury, szkoły. XXI wiek to wiek 

informacji, czym większy dostęp do niej tym większe szanse na wykorzystanie ich przez 

państwa, społeczeństwa i pojedyncze jednostki. Już niedługo będzie można powiedzieć 

również w dziedzinie kultury, że czego nie ma w Internecie – to nie zaistnieje w powszechnej 

ś

wiadomości społecznej. 

Ważną  kwestią  jest  wzmocnienie  rozwoju  regionalnych  zasobów  ludzkich,  ciągłe 

dokształcanie  społeczeństwa  oraz  sprawiać  by  stawało  się  ono  coraz  bardziej  mobilne 

zawodowo w szczególności na obszarach wiejskich i obszarach restrukturyzacji przemysłu. W 

ramach tego projektu organizuje się ogromną ilość szkoleń, praktyk zawodowych, zwłaszcza 

dla absolwentów. Nadawanie stypendiów dla młodzieży za osiągnięcia naukowe jak i również 

wspierających młodzież z obszarów wiejskich. Ważne jest w tym projekcie by fundusze były 

przeznaczone  dobrze  i  była  ich  wystarczająca  ilość  by  poziom  kształcenia  był  odpowiednio 

wysoki.  Dąży  się  również  do  reorientacji  zawodowej  ludności  wiejskiej,  rezygnującej  z 

działalności  rolniczej,  której  odsetek  w  Polsce  jest  nadal  bardzo  wysoki  i  zgodnie  z 

tendencjami 

ogólnoeuropejskimi 

z 

pewnością 

ulegnie 

zmianie. 

Dlatego 

należy 

przygotowywać osoby do zmian, do odnalezienia się w nowej rzeczywistości zawodowej. 

Ogromne  fundusze  europejskie,  jak  i  krajowe  przeznaczone  są  na  rozwój  lokalny, 

zwłaszcza  zaniedbanych  obszarów  wiejskich,  zdegradowanych,  poprzemysłowych.  Odbywa 

się  to  poprzez  wykorzystanie  potencjału  turystycznego,  kulturowego,  historycznego  i 

przyrodniczego.  Zwiększa  się  również  atrakcyjność  tych  obszarów  dla  inwestorów  poprzez 

rozbudowę  infrastruktury  i  tworzeniu  specjalnych  stref  gospodarczych.  Wspiera  się  również 

już  istniejące  przedsiębiorstwa  zarówno  te  mikro  jak  i  wielkie  koncerny,  które  w  jakimś 

stopniu są powiązane z kulturą np. wydawnictwa, studia nagrań, firmy działające w sektorze 

filmowym  i  telewizyjnym.  Wyposaża  się  również  ośrodki  edukacyjne  i  sportowe  podnosząc 

dostępność, nowoczesność i bezpieczeństwo. 

  

  

Poniższa  tabela  przedstawia  finansowanie  przedsięwzięć  dostępnych  dla  Polski  z 

funduszy  europejskich  przy  jednoczesnym  zaznaczeniu  ile  środków  powinno  pochodzić  ze 

ś

rodków  publicznych  i  prywatnych.  UE  umożliwia  współfinansowanie  projektów  na 

poziomie  50%-75%  środków.  Reszta  musi  zostać  wyłożona  z  budżetu  państwa  i  środków 

prywatnych. 

Europejskie Fundusze 

strukturalne przeznaczone 

dla Polski 

Fundusze publiczne 

Ś

rodki prywatne 

2,960 mln euro 

1,044 mln euro 

973,24 mln euro 

 

Patrząc na analizę SWOT dotyczącą kultury w Narodowej Strategii Rozwoju Kultury 

możemy dostrzec wiele zagrożeń. Po pierwsze wszelkie wyliczenia były prowadzone według 

stawek  z  1999  roku  lub  nawet  wcześniej  co  przy  obecnych  cenach  jest  wręcz  nierealne  do 

osiągnięcia.  Brak  środków  pieniężnych  Ministerstwa  Kultury  również  hamuje  pewne 

projekty,  a  czas  upływa  niestety  nieubłagalnie.  Również  niejasny  program  rozwoju  kultury, 

jak  i  niejasna  postawa  osób  zarządzająca  organami  dotykającymi  swoimi  wpływami  sfery 

kultury w Polsce. W tej płaszczyźnie potrzeba współpracy i współdziałania ponad partyjnego. 

Patrzenia  i  projektowania  założeń  na  lata  a  nie  tylko  miesiące,  czy  pojedyncze  lata.  Jeżeli 

chodzi  o  punkt  dotyczący  zagrożeń  mówiący  o  zerwaniu  ciągłości  kulturowej  pokoleń  to 

jestem  zdania,  że  jest  on  zupełnie  błędny  ze  względu  na  to,  że  jest  to  proces  niestety 

nieodwracalny,  w  dobie  globalizacji,  która  postępuje  coraz  szybciej  we  wszystkich 

dziedzinach życia,  również tej kulturowej płaszczyźnie nie jesteśmy  w stanie przy obecnych 

ś

rodkach  i  świadomości  społecznej  tego  powstrzymać.  To  zjawisko  obserwujemy  już  od  lat 

90tych i nic nie zapowiada tego powstrzymania, zwłaszcza, że państwa dużo zamożniejsze od 

Polski,  które  na  naukę  i kulturę  przeznaczają  znaczny  procent  swojego  PKB  nie  są  w  stanie 

tego  procesu  zatrzymać.  Trzeba  się  po  prostu  dostosować  do  globalnej,  gwałtownej  zmiany 

której doświadczamy w pierwszej dekadzie XXI wieku w społeczeństwach informatycznych. 

Reasumując  sytuacja,  która  powstała  po  przystąpieniu  Polski  do  Unii  Europejskiej 

daje  niesamowite  możliwości  dla  Polski.  Najbliższa  dekada  jest  najważniejszym  okresem  w 

najnowszej  historii  Polski  ze  względów  gospodarczych,  kulturowych  i  społecznych.  Jeżeli 

Polska  nie  wykorzysta  tego  okresu  i  tych  ogromnych  nakładów  przewidzianych  w  budżecie 

wspólnoty,  to  niestety  taka  sytuacja  już  nigdy  się  nie  powtórzy.  To  jedyna  szansa  aby 

spróbować „nadgonić” lata , wręcz wieki zaniedbań spowodowanych upadkiem państwa pod 

koniec XVIII wieku i jego marginalne traktowanie przez cały XIX wiek jego obszarów przez 

imperia  zaborcze;  Rosję  ,  Austrię  i  Prusy  (Niemcy).  Najgorsze  jednak  doświadczenia 

gospodarczo  społecznokulturalne  nastąpiło  przez  50letnie  panowanie  poprzedniego  ustroju, 

którego  efekty  nadal  niestety  obserwujemy  wokół  nas.  Nadgonienie  tego  czasu  jest  niemal 

niemożliwe.  Najbliższa  dekada  jest  najważniejszym  czasem  dla  Polski  od  zmian  jakie 

nastąpiły  w  1989  roku.  Wysiłki  wszystkich  partii  rządzących  bez  względu  na  orientację 

powinny  skupić  się  na  możliwościach  jakie  dają  fundusze  europejskie  i  ich  wielkość,  która 

już nigdy nie będzie tak wielka dla Polski ze względu na inne, słabsze państwa przystępujące 

ciągle do wspólnot europejskich.