Kino japońskie lat 50.
Zakończenie II WŚ – odrodzenie filmu kostiumowego (jdiai-geki), utożsamianego z
opowieściami z życia samurajów (wojownicy z wyższych sfer, ale też przestępcy, łotry lub
przedstawiciele niższych stanów, którzy dostąpili przywileju posiadania miecza) oraz
antybohaterskich przestępców i złoczyńców ściganych przez policję. Silną podporą w
budowaniu gatunku były konwencje teatralne – kabuki (konflikt dramatyczny pomiędzy
obowiązkiem a sercem), czerpano z średniowiecznych sztuki i literatury popularnej. Gatunek
podobny do westernu –
samotny bohater, walczący z niesprawiedliwością, przybysz znikąd,
przywracający utracony porządek, a następnie opuszczający wspólnotę, jednak znacznie
bardziej był wyeksponowany konflikt powinność/uczucia, aniżeli natura/cywilizacja.
Wyznaczniki gatunkowe:
• Bohater – samuraj, czasem b
ez pana (ronina) lub wędrowny gracz (bakuto)
• Akcja –
podjęte przez niego zobowiązanie, podjęcie misji, zemsta albo
sprawiedliwość
• Samuraj bez pana –
symbol młodości nieskrępowanej normami i konwenansami
•
Nie można pokonać zła bez poświęcenia – cierpienie jako istota kondycji ludzkiej,
kluczowy składnik życia
Akira Kurosawa – przekroczenie schematów gatunkowych
• „Rashomon” 1950 (zrobiony w jednym z tematów)
• „Siedmiu samurajów” 1954
o
Epoka Sengoku (XVIw.) – epoka wojen domowych, nie chodzi jednak o
oddanie prawdy historycznej, ale o oddanie prawdy psychologicznej –
ukazanie tragicznego losu ludzkiego
o
Najważniejsza przyjaźń między roninami szukającymi zajęcia – ich uczciwość,
honor, wierność są czymś zgoła niespotykanym w czasach zamętu
• „Tron we krwi” 1957
o
Także epoka Sengoku (XVIw.)
o
Adaptacja Makbeta z wykorzystaniem techniki japońskiego teatru
tradycyjnego No (maski, ruch sceniczny, chórem [początkowa pieśń] i muzyką
[flet bambusowy i bębenek])
o
Świadomość rozpadu tradycyjnych wartości i kryzysu zasad moralnych –
dotycząca epoki, ale samego oryginalnego tekstu
o
Przeszłość kluczem do współczesności do refleksji nad naturą ludzką
• „Ukryta forteca” 1958
o
http://www.nytimes.com/movie/review?res=9D02EFDE1531EF3BBC4C51DF
B7668389679EDE
– recenzja
o
http://www.criterion.com/current/posts/117-the-hidden-fortress
- esej
o
http://www.criterion.com/current/posts/837-the-hidden-fortress
- esej
•
„Pijany anioł” 1948r
o
http://www.criterion.com/current/posts/620-drunken-angel-the-spoils-of-war
-
esej
o
film zaliczany do filmów o współczesnym Tokio lub filmów o Yakuzie
Linki do Kurosawy:
http://www.nationalmediamuseum.org.uk/~/media/Files/NMeM/PDF/Collections/Cinematogr
aphy/KurosawaMasterOfWorldCinema.ashx
- biogram
http://www.janusfilms.com/kurosawa/kurosawa.pdf
-
króciutkie opisy każdego filmu
http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/49625
- Kurosawa o swoich filmach
http://www.criterion.com/current/posts/270§ion=essay
– esej o Tronie we krwi
Późna twórczość Kenjiego Mizoguchiego - mistrza historyczny melodramatów japońskich
(lata 30). Zasadniczy
cel jego twórczości to nie konstruowanie historii (choć znał zasady kina
hollywoodzkiego i umiał jej wykorzystywać), ale malowanie obrazów, budowanie
kompozycji plastycznej kadru –
co nie służyło przekazywaniu znaczeń, narracja w jego
filmach była wolna, strategicznie odwlekana i ograniczona informacyjnie, co burzyło
kompozycję melodramatu. W latach 30. jego melodramaty to odbicie feminisuto – idealizacja
kobiety, podziw dla jej oddania, cierpienia oraz wsparcia jakie okazuje ukochanemu, dzięki
odnosi on wi
ększy sukces, choć jest istotą słabą.
Lata 50. –
utrzymywał się na peryferiach jidai-geki, w których to prości ludzie zmagają się z
przeciwnościami losu
•
„Opowieść księżycowa” 1953
o
Na motywach opowiadania Uedy, w których elementy fantastyczne łączą się
realistycznymi
o
Akcja –
okres wojen domowych, niepokoju, wzbogacaniem się kosztem
drugiego
o
Historia dwóch chłopców, którzy porzucają swoje rodziny, by znaleźć
pieniądze i sławę – ukazywanie różnych oblicz miłości – zestawienie pogoni
za zmysłowymi rozkoszami z uczuciem opartym na wierności
o
Forma –
wizualne piękno, płynne ruchy kamery, kompozycja plastyczna
•
„Zarządca Sansho” 1954
o
Opowieści o wpływie przyszłości na teraźniejszość oraz o duchowym
zwycięstwie nad słabościami i o cierpieniu, i wierności (także rozgrywająca się
w okresie feudalnym)
o
Na podstawie noweli Moriego i średniowiecznej legendy o losach rodzeństwa,
porwanego i sprzedanego w niewolę – po latach brat zapomina o nakazach
moralnych, które nadal wyznaje jego młodsza siostra, dzięki jej ofiarności
boh
ater odzyskuje wolności i należną mu pozycję społeczną
o
Podkreślenie nieludzkości systemu, w którym nie ma miejsca na szacunek, dla
drugiego człowieka
o
Moralitet na temat przebaczenia, niesprawiedliwości i potrzeby
przeciwstawienie się złu
•
„Życie O’Haru” 1952
o
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Life_of_Oharu
o
http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-the-life-of-oharu-1952
•
„Ukrzyżowani kochankowie” 1954
o
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Crucified_Lovers
• „Legenda rodu Taira” 1955
o
http://www.nytimes.com/movie/review?res=9802E5DA1E30E033A25752C2A
96F9C946591D6CF
o
http://www.slantmagazine.com/house/2009/29/952-54-shin-heike-monogatari-
new-tales-of-the-taira-clan-1955-kenji-mizoguchi
Teinosuke Kinugasa -
„Wrota piekieł” 1953
•
http://www.noircafe.pl/wrota-piekiel/
- esej o twórcy i o jego filmach
Humanistyczne filmy wojenne –
pokazujące bezsens wojny i krytycznie oceniające historię,
np. „Pomnik czerwonych lilii” 1953, Tadashiego Imai.
Filmy o bombie atomowej (genbaku iega) – zrzuc
enie bomb atomowych było dla
Japończyków doświadczeniem traumatycznym, wstrząs rozgrywał się na dwóch
płaszczyznach – indywidualnej i zbiorowej – 1. Śmierć bliskich, rozpad rodziny, niemożność
pogodzenia się ze stratą, 2. Naród, którego tożsamość została zniekształcona, np. „Dzieci
Hiroszimy” 1952, Kaneto Shindo, „Godzilla” 1954, Ishiro Hondy
(„Godzilla” to także kaiju
eiga, czyli film o potworach).
Filmy dotyczące współczesności – obraz życia powojennego Japonii, problem stosunków
małżeńskich, rozpadu rodziny, podmiotowości kobiecej, wolnej woli oraz poszukiwania
niezależności w społeczeństwie patriarchalnym, np. „Jadło” 1951, Mikio Naruse.
•
„Późna wiosna” 1949, Yasujiro Ozu
o
Pragnienie zachowania tradycyjnych wartości w obliczu zmian – transformacji
politycz
nej, kulturowej i gospodarczej towarzyszy bohaterom, reżyser
prowadzi ich jednak tak, by pogodzili się z nieuchronnością postępu, który nie
musi prowadzić do zapomnienia o dawnych wartościach
o
Nieustanne podkreślanie japońskości – obecność elementów krajobrazowych
(ogrody zen), architektoniczne (pagody), artystycznych (klasyczny teatr) oraz
rytuałów życia codziennego (picie herbaty)
o
Główna bohaterka – nosi modne sukienki, niezależna finansowo, samodzielna,
opiekuje się ojcem z miłości nie z obowiązku
o
Ozu nie
obawia się nowoczesności, lecz westernizacji – nalega na
kształtowanie nowych wzorców w oparciu o stare
•
„Tokijska opowieść” 1953, Ozu
o
Analiza problemów wynikający z modernizacji życia codziennego
o
Historia starzejącego się małżeństwa, które przyjeżdża do stolicy, by
odwiedzić dorosłe dzieci – ich wizyta powoduje trudności (zbyt ciasne
tokijskie mieszkanie dla wielopokoleniowej rodziny, młodzi zajęci pracą i
obowiązkami domowymi) – rodzice rozumieją syna, zgadzając się na wyjazd
do uzdrowiska; niedługo później umiera matka – rodzina spotyka się na
pogrzebie, ale nawet wtedy dzieci nie znajdują czasu dla ojca
o
Ukazanie negatywnych skutków przemian społecznych, które powodują, że
ludzi oddalają się od siebie
Taiyozoku (plemię słońca) – do głosy w kinie dochodzi pokolenie, które wyrosło podczas
wojny, dla nich świat jest bezwzględny. W swoich filmach sprzeciwiają się tradycyjnym
wartościom, które nie są dla nich punktem odniesienia, ich bohaterowie zmagają się z
uczuciem pustki wewnętrznej, frustracją i alienacją – wyrachowani egoiści. Wizerunek
kobiety jest negatywny –
jest wyuzdana, odpowiedzialna za wszelkie zło np. „Zakazany
owoc” Ko Nakahiry.
Pod koniec lat 50. –
pojawiają się także takie gatunki jak yakuza eiga o członkach mafii.
